▶ 00:00 Introductie en Samenvatting van de Vorige Studie ↑ hoofdstukken

Wij gaan ons deze ochtend, vrienden, opnieuw bezighouden met het onderwerp waar we het twee weken geleden ook over hadden: de twee en de tien stammen. Dat is een wat specialistisch onderwerp – wat heet – maar in ieder geval een onderwerp dat een zekere Bijbelse kennis veronderstelt. Je wordt geacht te weten dat er twaalf stammen zijn, van Israël welteverstaan, en hoe die twaalf stammen op een gegeven ogenblik verdeeld zijn geraakt.

Ik heb daar de vorige keer natuurlijk al heel wat over verteld, maar ik zie dat er toch nog een aantal mensen is die er de vorige keer niet bij waren. Ik zou het risico lopen dat zij op voorhand eigenlijk al afhaken omdat niet helemaal duidelijk is waar het over gaat, maar dat risico wil ik niet lopen. Ik wil het in die zin laagdrempelig houden; niet om het allemaal heel simpel te vertellen, maar in ieder geval wel zodanig dat achtergrondkennis, of een gebrek daaraan, geen obstakel is om meegenomen te worden in het verhaal en in dat wat vanmorgen verteld wordt.

Daarom wil ik eerst nog even terughalen wat ik de vorige keer daarover heb gezegd, samenvattend, want het is belangrijk om weer verder te kunnen gaan. Ik heb de vorige keer trouwens ook verteld over de aanleiding en dat er hele wilde theorieën de ronde doen over met name de tien stammen, de verloren tien stammen. Want ja, waar zijn die terechtgekomen?

Ik heb met name ook het idee voor het voetlicht gebracht waar ik – ik moet het u zeggen – in het verleden zelf ook het meest door gecharmeerd ben geweest: namelijk dat die terechtgekomen zijn in de Angelsaksische volken en dat wij wellicht zelfs directe nakomelingen van die tien stammen zijn. Dat was de aanleiding, want dat heeft nogal wat implicaties, zoals dat heet. Laat ik eerst eens vertellen hoe het helemaal in elkaar steekt.

▶ 02:20 De Historische Scheuring: Juda en het Tienstammenrijk ↑ hoofdstukken

Dat wil zeggen, even gewoon vanaf het begin. In de dagen van David en Salomo werd er geregeerd vanuit Jeruzalem over de twaalf stammen van Israël; gewoon het hele Israël. Na de dood van Salomo vond er echt een schudding in dat koninkrijk plaats. De scheiding liep ongeveer hier bij deze lijn en je kreeg toen het tweestammenrijk onder leiding van koning Rehabeam. Hij was de eerste en bleef regeren in Jeruzalem. De dynastie van David ging gewoon door en het koningshuis regeerde in Jeruzalem, maar vanuit Jeruzalem werd voortaan slechts geregeerd over de twee stammen. De grootste stam daarvan is Juda, vandaar ook dat die twee stammen 'Juda' worden genoemd, al hoorde Benjamin er eigenlijk ook bij.

Dat betekent dus dat de overige tien stammen daar niet bij hoorden. Die tien stammen worden in de Bijbel eigenlijk altijd ook 'Israël' genoemd. Dus je had Juda en je had Israël. Na de dood van Salomo wordt met 'Israël' altijd gedoeld op de tien stammen; niet op de twaalf stammen, maar op de tien stammen. Je kreeg toen dus ook twee koningshuizen. Je had het koningshuis van Rehabeam en het koningshuis van Jerobeam. Daar zijn trouwens nog weer andere koningshuizen op gevolgd, maar in ieder geval had je Juda en Israël: de twee stammen en de tien stammen. Israël kreeg trouwens ook nog andere namen, bijvoorbeeld Efraïm, omdat dat de belangrijkste stam was, of de stam van Jozef. Maar goed, dit is even wat je absoluut moet weten als het gaat over die verdeling van die twee en die tien stammen.

Beide koningshuizen of beide koninkrijken hebben een twintigtal koningen voortgebracht. Ik heb u de vorige keer ook verteld hoe op een gegeven ogenblik het tienstammenrijk naar het Noorderland in ballingschap ging – dat is een van de aanduidingen die de Bijbel daarvoor geeft. Hier aan de Middellandse Zee had je het koninkrijk van Israël, de tien stammen, en die werden onder de voet gelopen door de koning van Assyrië. Hij heeft het hele volk meegenomen in ballingschap en hen gebracht in het toenmalige wereldrijk van Assyrië.

Anderhalve eeuw later had je inmiddels niet meer het wereldrijk van Assyrië, maar kreeg je het wereldrijk van Babylonië onder leiding van de illustere Nebukadnezar. Hij liep ook het tweestammenrijk dat nog overgebleven was onder de voet en vervolgens heeft Nebukadnezar in etappes het volk ook meegevoerd naar het Noorderland. Dit was allemaal in die streek rond de grote rivieren, de Eufraat en de Tigris. Zo was er vanaf dat moment noch een tweestammenrijk, noch een tienstammenrijk meer in het land aanwezig. Beiden bevonden zich daar ver weg, tussen de rivieren en bij de rivieren in die streek.

▶ 06:04 Ballingschap en de Terugkeer Onder Koning Kores ↑ hoofdstukken

Zeventig jaar later, dat wil zeggen zeventig jaar nadat die twee stammen zijn weggevoerd, vindt er weer een terugkeer plaats. Dat was ook voorzegd; we hebben de vorige keer daar wat uitgebreider bij stilgestaan. Dit is allemaal nog een samenvatting die u even moet weten om meegenomen te kunnen worden in de rest van het verhaal. Profeten als Jeremia en Ezechiël maakten die ballingschap mee. Jeremia had al van tevoren gezegd dat de ballingschap zeventig jaar zou duren. De verwoesting van Jeruzalem zou zeventig jaar duren; voordat de tempel en de stad zelfs maar verwoest waren, was de termijn al vastgesteld: zo lang en niet langer. En Jesaja had zelfs nog veel eerder, een paar eeuwen eerder zelfs, onder leiding van welke koning die terugkeer zou plaatsvinden: koning Kores.

Heel spectaculair, maar wat gebeurt er? Inderdaad precies in dat zeventigste jaar dat Juda in ballingschap was en Jeruzalem helemaal platgevallen en verwoest was — de tempel, dat geweldige wereldwonder dat ooit gebouwd was door Salomo, was in vlammen opgegaan — zegt Kores dat heel het volk, wie zich ook maar daartoe geroepen voelt, mag terugkeren naar Jeruzalem om daar de tempel te herbouwen. Heel het volk wordt opgeroepen en dat betekent dus dat vanuit het Noorderland zowel de Israëlieten als Juda teruggaan naar het gebied van Judea.

Sinds die tijd, en dat is ook belangrijk, dateert de term 'Jood'. Voor die tijd werd er nooit gesproken over Joden; het is pas vanaf deze tijd dat er gesproken wordt over een Jood. Er is een groot misverstand in verband met die tienstammenleer die overal de ronde doet, namelijk dat de term 'Jood' zou verwijzen naar de twee stammen. Dat is een misverstand dat heel erg voor de hand ligt, want je zou zeggen: "Jood komt van Juda, en Juda, dat zijn die twee stammen." Maar dat is niet zo. 'Jood' verwijst inderdaad naar Juda, maar dat komt omdat onder leiding van Kores het hele volk dat in ballingschap was — of dat nu van de tien of de twee stammen was, dat onderscheid speelde geen rol — kon terugkeren naar Jeruzalem. Jeruzalem lag in het gebied van Juda. Iedereen die georiënteerd was om dat huis te bouwen en wiens godsdienst gekoppeld was aan die stad, ging dus naar Juda. Men was daar gericht op Juda en vandaar dat iedereen van dat volk Jood werd genoemd: iemand die georiënteerd was op Juda, namelijk de streek, het gebied waar Jeruzalem zich bevond. De term Jood heeft dus niets te maken met de afkomst van welke stam dan ook; het verwijst naar het gebied waar Juda bij Jeruzalem ligt. Het is belangrijk om te onthouden dat het dus niet waar is dat de term Jood alleen verwijst naar de twee stammen en niet naar de tien stammen.

Onder leiding van Kores keert inderdaad het volk terug, maar het was slechts een relatief klein deel. Als het gaat om wat er van de twee stammen terugkeerde, wordt het getal van 42.000 genoemd; met name het boek Esra spreekt daarover. Dat is ook iets wat je goed vast moet houden in verband met dit onderwerp: een relatief klein deel keert terug, maar het teruggekeerde volk heet Israël. Ook al is het maar een klein deel, een klein overblijfsel zoals dat in de Bijbel heet, een kleine rest, het vertegenwoordigt het geheel. Het teruggekeerde volk heet nooit 'Juda', het heet altijd 'Israël'. Het representeert namelijk alle twaalf stammen. Dat zie je bijvoorbeeld wanneer een altaar wordt opgericht met twaalf stenen; er staat dan heel uitdrukkelijk bij dat dit alle stammen van Israël vertegenwoordigt. Dus dat teruggekeerde volk was inderdaad de twaalf stammen; de verdeling van de twee en de tien stammen speelt sindsdien geen rol meer.

Jeremia had al geprofeteerd dat Juda en Israël, de twee en de tien stammen samen, vanuit het Noorderland zouden terugkeren. Dat is toen ook daadwerkelijk gebeurd, al was het maar een klein deel dat daadwerkelijk terugkeerde. Het overgrote deel is gewoon in de ballingschap gebleven, al of niet vasthoudend aan de God van Israël. Een heel groot gedeelte van het volk is vervolgens geassimileerd. Dat wil zeggen dat ze eigenlijk ten onder zijn gegaan in de natiën; ze zijn getrouwd met mensen uit de volken, zodat hun Israëlitische identiteit kwijtraakte. Maar ook dat moet je daarbij zeggen: de Bijbel kent niet zoiets als de 'verloren tien stammen', in de zin van: "Die twee stammen zijn ooit weer teruggekeerd, maar die tien stammen, waar zouden ze zijn?" Dat zou ruimte bieden voor heel veel speculatie. Er zijn veel antwoorden op gegeven, met name dan die gedachte dat ze in Noordwest-Europa terecht zouden zijn gekomen en zich niet meer bewust zouden zijn van hun eigen identiteit. Dat verhaal is heel hardnekkig. Dat is ook de directe aanleiding voor deze tweetal studies. Ik vind het trouwens sowieso van groot belang voor het verstaan van de Bijbelse geschiedenis om dit te kennen en te weten hoe dit in elkaar steekt.

Sinds de Babylonische ballingschap, dus sinds ook die twee stammen naar het Noorderland zijn getrokken en sinds die zeventig jaren, is Israël nooit meer een koninkrijk geweest. Dat wil zeggen: het volk keerde weliswaar terug onder leiding van die wereldheerser Kores, maar het volk is sindsdien altijd een provincie geweest van de wereldrijken die elkaar opvolgden. Het is nooit meer een zelfstandig koninkrijk geweest onder leiding van iemand uit het koningshuis van David. Dat is belangrijk. Dus ondanks het feit dat het volk weer teruggekeerd was, dat Israël was teruggekeerd, was het geen koninkrijk en hadden ze dus ook geen Davidische koning, iemand uit de dynastie van het koningshuis van David.

▶ 14:29 Ezechiël 37: het Toekomstige Herstel tot Één Koninkrijk ↑ hoofdstukken

En dan wil ik u meenemen naar de profeet Ezechiël, naar hoofdstuk 37. Dat is een magistraal hoofdstuk dat spreekt over het herstel van Israël – het gehele Israël – en hoe dat als uit de doden zal opstaan en zal herrijzen. We weten van andere profeten wanneer dat ook zal zijn: na twee dagen, na twee millennia. Afijn, Ezechiël 37 is een begrip; voor de kenners van de profetie staat vast dat dit een hoofdstuk is dat eruit springt.

Op een gegeven moment krijgt Ezechiël van God te horen dat hij een stuk hout moet nemen en daarop iets moet graveren, namelijk 'Juda'. Daarna moest hij nog een stuk hout nemen en daarop ook iets graveren, namelijk 'Efraïm' of 'Israël'. Die twee stukken hout moest hij dan bij elkaar brengen. Ik zie het hier op het plaatje afgebeeld: hij houdt die twee stukken hout in zijn ene hand. Het was illustratief onderwijs; hij moest dit voor zijn volksgenoten demonstratief doen. Die twee stukken hout, die de tien en de twee stammen, Juda en Efraïm, vertegenwoordigden, moest hij bij elkaar brengen.

Als het volk zou vragen wat dit betekent, dan zegt God dat Ezechiël dit moet antwoorden. We gaan daarvoor naar Ezechiël 37: "Zo zegt mijn Heer JAHWEH." Dat zou Ezechiël dus moeten antwoorden aan zijn volksgenoten. "Aanschouw, Ik neem de zonen van Israël uit het midden van de natiën waarheen zij gingen." Dit is trouwens een aanwijzing dat dit gaat over nog weer een andere ballingschap; niet de ballingschap die alleen maar naar het Noorderland ging, want Israël zou op een later tijdstip verstrooid worden onder alle volken. "En vandaar zal Ik hen bijeenroepen en hen van rondom brengen naar hun grond." God heeft een plan met Israël en dat laat Hij nooit varen. Hij laat het volk wel eens los bij gelegenheid, maar nooit varen. Dat doet Hij trouwens nooit met het werk van Zijn handen; dat is nogal geweldig. Dat is de basis van het goede bericht waar ik het eerder over had. Hij zou hen bijeenroepen uit alle natiën en hen vervolgens brengen naar hun grond, dat stuk grond dat hun van oudsher was toegezegd: het beloofde land.

In vers 22 staat: "En Ik maak hen tot één natie in het land, op de bergen van Israël, en één koning zal over hen allen tot koning zijn. Zij zullen niet meer twee natiën zijn." In de dagen van Ezechiël, die leefde in de tijd van de ballingschap, was de situatie al eeuwenlang zo dat er sprake was van Juda en Efraïm: twee koninkrijken. Maar nu zegt God dat er een dag komt, wanneer Ik alle Israëlieten verzamel uit alle natiën en hen breng op hun grond, dat Ik hen tot één natie maak. Dan zal er één Koning zijn, één Herder en één kudde. De Heer Jezus verwijst daar later in Johannes aan: dat zal worden één kudde, één Herder. Zij zullen niet meer twee natiën zijn en niet meer verdeeld in twee koninkrijken. Dus na de verzameling uit de volkeren en onder leiding van die ene Koning wordt Israël weer één koninkrijk.

Pas dan, want – en dat zeg ik u er nu even bij – ook in de dagen van Kores, toen het volk terugkeerde, werd het hele volk weliswaar gerepresenteerd door de twaalf stammen, maar het is nooit meer een koninkrijk geweest. Het is nooit één koninkrijk geweest. Als ik het even schematisch uitbeeld, krijg je dit: in de dagen van Salomo had je de twaalf stammen. Na de dood van Salomo kreeg je die scheiding van de tien en de twee stammen. Op een gegeven ogenblik zijn de tien stammen al eerder in ballingschap gegaan en de twee stammen volgden later. Onder leiding, of in de tijd van Kores, keert het hele volk terug; dat wil zeggen de twaalf stammen. Ook al was het een rest, het waren niettemin de twaalf stammen die terugkeerden. Maar ik moet erbij zeggen dat het weliswaar weer één volk was – de verschijningsvorm van twee en tien stammen was er niet meer – maar het was niet één koninkrijk. Het was überhaupt geen koninkrijk, en zeker niet onder leiding van iemand uit het koningshuis van David.

Pas als de Messias zou komen, de ene Koning, de ene Herder, de uiteindelijke en definitieve, dan zou het worden tot één koninkrijk. Pas dan wordt het weer zoals het ooit was in de dagen van Salomo, de zoon van David. Leuk hè? Het wordt weer zoals het was in de dagen van de zoon van David, als de echte Zoon van David zal regeren. Want de Messias is gekomen, maar Hij is nu verborgen. Hij zal terugkomen en dan zal Hij inderdaad van wat ooit twee koninkrijken waren één koninkrijk maken. Daarmee herstelt Hij de situatie zoals die ooit was in de dagen van Salomo en die sindsdien nooit meer geweest is. Pas dan wordt het weer één koninkrijk.

Ziet u? De twaalf stammen keerden inderdaad terug onder Kores, maar het was nog niet één koninkrijk. Dat is het grote verschil met wat er zal gebeuren in de nabije toekomst, als alle Israëlieten uit de hele wereld verzameld zullen worden naar hun grond. Ja, dan wordt het weer één koninkrijk, zoals dat drieduizend jaar lang niet meer het geval is geweest. Drieduizend jaar! Maar dat wordt dan weer hersteld als nooit tevoren, in een glorie waar de dagen van Salomo – en dat was trouwens ook een geweldig wereldrijk – niet aan kunnen tippen en niet eens in de schaduw van kunnen staan.

▶ 22:02 Het Nieuwe Testament Kent Geen Verloren Tien Stammen (handelingen 26) ↑ hoofdstukken

Ik wil nog een aanvulling maken. Nergens in het Nieuwe Testament worden de tien stammen apart van de twee stammen gezien. Er zijn sommigen die spreken over de tien stammen als iets aparts, maar het is buitengewoon belangrijk om te zien dat men dan uiteindelijk altijd terechtkomt bij buitenbijbelse bronnen waarnaar verwezen wordt. Dat is heel interessant, maar het heeft geen gewicht in de Schrift. In het hele Nieuwe Testament lees je zelfs niet één keer over de tien stammen als een aparte groep, en al helemaal niet over een verloren tien stammen.

Ik neem u mee naar de geschiedenis waarin Paulus voor koning Agrippa staat, in Handelingen 26. Daar verwijst hij ook naar onze twaalf stammen. In vers 6 van Handelingen 26 zegt hij dit. Paulus is op dat moment in gevangenschap in Caesarea, in een heel hoog gezelschap, en hij moet zich verantwoorden, nu ook voor koning Agrippa, iemand uit het koningshuis van Herodes. Hij zegt: "En nu, om de hoop op de belofte die door God tot de vaderen kwam, sta ik nu om geoordeeld te worden." Dat wil zeggen: waarom sta ik hier nu? Omdat ooit de belofte is gegeven van de Messias die zou komen. Welnu, daarom word ik nu geoordeeld, terwijl dit de belofte is die God nu juist vervuld heeft.

Onder hoop van de belofte die door God tot de vaderen kwam, staat hij daar om geoordeeld te worden. En daar zegt hij iets bij wat ik in dit verband van groot belang vind: "Welke onze twaalf stammen, met intensiteit nacht en dag God dienende, hopen te bereiken. Omtrent deze hoop word ik onder de Joden aangeklaagd, o koning." Dit is veelzeggend. Over een aparte status van tien stammen spreekt Paulus niet. Hij veronderstelt zelfs als bekend, ook bij degenen waar hij tegenover staat zoals koning Agrippa, dat zij dat weten: onze twaalf stammen.

Wat weten wij uit deze tekst over de twaalf stammen zoals Paulus daarover spreekt? Zij zijn zich kennelijk bewust van de belofte. Dat lijkt me een understatement, want het is nog veel sterker. Ze hebben weet van de vaderen. Onze twaalf stammen hebben hoop op de belofte die door God tot de vaderen kwam; zo staat het er. Ze zijn zich dus bewust van de belofte, ze weten van de vaderen en weten dus tot welk volk zij behoren. Zij dienen vanwege die hoop God intensief, dag en nacht. Een vurig geloof is daarin begrepen. Die twaalf stammen hebben wat wij de Tenach noemen, het Oude Testament, die bibliotheek van boeken. Zij verwachten de Messias en zij dienen God vanwege die belofte die God ooit aan het volk gaf.

Nu is de belofte vervuld, of in ieder geval de Messias is gekomen, en Paulus zegt: "Alsjeblieft, Hij is gekomen, God heeft Zijn belofte vervuld." En nu is Paulus een gevangen man, omdat Israël er niet aan wil dat die Messias er inderdaad is. Ze accepteerden de Messias niet, oftewel: de hoop op de belofte verwierpen ze. Dat is de reden waarom Paulus gevangen is en waarom hij geboeid is. Hij kon overigens ook heel boeiend spreken, want Handelingen 26 is een geweldig hoofdstuk en zeer overtuigend.

Maar ook nog even iets anders: die twaalf stammen worden dus gerekend als een godsdienstige eenheid. Onze twaalf stammen dienen God vanwege die hoop op de belofte. Met andere woorden: ze vormen een godsdienstige eenheid. Van een aparte status spreekt Paulus helemaal niet; hij kent het concept niet eens. Het is als vanzelfsprekend bekend verondersteld in dat gezelschap waarin hij staat, dat die twaalf stammen een eenheid vormen, God dienen en weet hebben van de vaderen, van het Woord en van de belofte die tot hen gekomen is. Dat is wat de tekst gewoon zegt: onze twaalf stammen. Geen verloren tien stammen.

Dat hele idee dat die tien stammen stiekem ergens in Noordwest-Europa terechtgekomen zouden zijn zonder enig idee van hun eigen identiteit, kunnen we dus wel vergeten. Dat is niet zo. Onze twaalf stammen weten donders goed wie ze zijn, wie ze dienen, wat hun beloofd is en wie hun vaderen zijn. En er staat ook niet dat de twee stammen de Messias hebben verworpen en de tien stammen niet; dat staat er allemaal niet. Juist dit is een tekst, één van de weinige in het Nieuwe Testament waarin zo direct gesproken wordt over de twaalf stammen. Als dat hele idee van verloren stammen ergens waar zou zijn, dan had dat hier moeten staan in Handelingen 26. Het feit dat het er niet staat, maakt dat het zwijgen van de Schrift hier oorverdovend en veelzeggend is.

▶ 29:11 Assimilatie: Ex-israëlieten Onder de Natiën (efeziërs 2) ↑ hoofdstukken

Het punt is namelijk — ik heb daarop al een paar keer gehint — dat die twaalf stammen natuurlijk bekend zijn. We hebben gezien dat ze God dienen, maar we moeten ook de ogen er niet voor sluiten dat er velen zijn die vervreemd zijn geraakt van Israël. We hebben daar verschillende termen voor gehoord, maar meestal spreken we over assimilatie. Dat houdt in dat Joden ergens komen, maar dat slechts een deel vasthoudt aan de eigen identiteit. Een ander deel verliest de Joodse oorsprong en de Joodse wortels, om vervolgens onder te gaan in de natiën. Ze trouwen en krijgen kinderen met anderen; kortom, hun Joodse identiteit verdwijnt daarmee.

Zodoende zijn er heel veel mensen onder de natiën die wel degelijk Joodse wortels hebben; mensen in wier stamboom je voorouders aantreft die allemaal terug te voeren zijn tot Israël. Het zijn dus eigenlijk ex-Israëlieten. Het zijn mensen die ooit wel bij dat volk hoorden en ook de voorrechten daarvan genoten. Denk bijvoorbeeld aan de belangrijkste eigenschap daarvan, het meest karakteristieke kenmerk: het volk dat besneden wordt op de achtste dag. Als dat kenmerk kwijtraakt, gaan ze onder in de natiën. Feitelijk zijn dat degenen die 'het meest heidens' zijn. Je hebt de natiën die nooit deel uitmaakten van Israël, maar je hebt ook mensen die ooit wel deel uitmaakten van Israël, maar die onder de natiën hun Joodse roots en voorrechten compleet kwijtgeraakt zijn.

Paulus spreekt hierover in Efeziërs 2. Ik neem u daar even mee naartoe, want er is iets heel bijzonders aan de hand met het fenomeen dat er velen van Israël onder de natiën verdwenen zijn. In vers 11 staat dit: "Daarom, herinner je dat jullie eens de natiën in vlees waren" — dit is een letterlijke weergave — "die 'voorhuid' genoemd werden door de zogenaamde 'besnijdenis' in vlees met mensenhanden." Waar Paulus het hier over heeft, is dat onder de Joden degenen van de natiën — de niet-Joden, de heidenen — 'voorhuid' genoemd werden. Dat sloeg op hen bij wie de voorhuid niet weggenomen was; de onbesnedenen. We kennen allemaal de uitdrukking 'een onbesneden Filistijn'. Dat was eigenlijk de wijze waarop Israël neerkeek op de natiën. Zij hadden geweldige voorrechten van Godswege gekregen, terwijl de natiën daaraan geen deel hadden. Zij waren 'de voorhuid', zo werden ze genoemd door de zogenaamde besnijders. Paulus merkt daarbij op dat die besnijdenis werk van mensenhanden is, maar dat is weer een verhaal apart.

Vervolgens zegt Paulus dat jullie in de periode dat jullie heidenen waren, zonder de Christus waren. Jullie kenden de Messias niet en jullie waren vervreemd van het burgerschap van Israël. Er staat ook bij: "gasten van de verbonden van de belofte". Dat moet u zich realiseren: als mensen uit de volkeren naar Jeruzalem gingen, naar de tempel, dan kon dat wel. Zij konden tot op zekere hoogte deelnemen aan de religieuze plichtplegingen, maar altijd als gasten. In de tempel had je het voorhof van de heidenen, het voorhof van de natiën, en daar mocht iedereen komen. Maar daar stond een grote muur, de Soreg heette dat. Paulus verwijst daar even later in ditzelfde hoofdstuk naar. Binnen die muur mocht niemand van de natiën komen. Het was zelfs zo heftig dat een onbesnedene die die muur passeerde, de absolute doodstraf kreeg. Dat was echt een halsmisdaad. Paulus werd daar trouwens van beschuldigd; dat was de reden dat hij gevangenzat. Men beschuldigde hem ervan dat hij iemand van de natiën had meegenomen binnen die muur. Het was niet waar, maar dat was de beschuldiging.

Dit betekent dus dat de natiën altijd werden gerekend als gasten; als ze daar al waren, dan waren ze nooit huisgenoten. Nee, het was een duidelijke scheiding tussen de natiën en de besnijdenis, tussen Israël en de volkeren. Ze hadden geen deel aan de hoop en ze kenden de God van Israël in die relatie totaal niet. Waar het mij nu om gaat, is dat zij "vervreemd waren van het burgerschap van Israël". Dat is een wat dubbelzinnige term. De term verwijst naar de natiën in het algemeen die uitgesloten zijn en geen deel mogen hebben aan die voorrechten. 'Uitgesloten' betekent niet per se dat ze er ooit wel deel van uitmaakten. Als ik zeg dat mensen onder de vijftig uitgesloten zijn van deelname, dan wil dat niet zeggen dat ze ooit wel mochten deelnemen en nu niet meer; het betekent simpelweg dat zij niet mogen meedoen. Het suggereert dus niet per definitie dat zij ooit deel uitmaakten van dat burgerschap.

Toch moet ik erbij zeggen dat de geassimileerde ex-Israëlieten in de dubbele zin van het woord vervreemd waren van het burgerschap. Zij maakten deel uit van het volk, maar in de loop der tijd, door de generaties heen, zijn ze ervan vervreemd geraakt. Dat is wat Paulus in Efeze naar voren brengt. Israël als volk verwerpt het evangelie, namelijk de boodschap van de opgestane Messias, tot op de dag van vandaag. Ze hebben de Schriften, ze dienen God en ze zien uit naar de verwachting, maar nu de Messias gekomen is, zijn ze vijanden van het evangelie geworden. Het volk verwerpt het, en wat is er gebeurd? Paulus is daar het embleem van: het heil, de boodschap van redding, is naar de natiën gegaan op een veel grotere wijze dan ooit gedacht kon worden.

De boodschap was in eerste instantie: "Als jullie als Israël tot erkenning van de Messias komen, dan keert Hij terug, zal Hij Zijn koninkrijk gaan vestigen en dan zal heel de wereld daarin delen." Maar wat gebeurde er? Dat is het verhaal van het Nieuwe Testament en het boek Handelingen in een notendop: Israël verwerpt de boodschap, ze moesten de Messias niet. Paulus' boeien zijn daar eigenlijk ook een embleem van. Israël als volk verwerpt die boodschap, met als gevolg dat er een boodschap van verzoening naar de hele wereld gaat. Hun verwerping, zegt Paulus in Romeinen 11, is de verzoening van de wereld. De boodschap dat de wereld verzoend wordt en dat Hij de Redder is van deze hele wereld, is toen via Paulus naar de natiën gegaan.

Maar let op, nu komt het: die boodschap van de Redder en van de verzoening der wereld ging nu naar de natiën, maar daarmee dus ook naar die ex-Israëlieten. Zij konden in feite het minst aanspraak maken op dat heil. Ex-Israëlieten waren niet zomaar heidenen; het waren eigenlijk de ergste heidenen. Het waren mensen die door hun eigen schuld heidenen waren geworden en vervreemd waren van Israël. Wat Paulus zegt, is dat nu het heil naar de heidenen gaat, het feitelijk ook weer bij het verloren Israël terechtkomt. God zoekt het verlorene. Wat het diepst gezakt is, juist daar komt het terecht. Daar zijn nogal wat verwijzingen naar in de brieven van Paulus. Maar laat ik u eerst eens meenemen naar Genesis 48.

▶ 39:35 De Omgekeerde Eerstgeboortezegen van Efraïm (genesis 48) ↑ hoofdstukken

Ja, er was een veelheid van schriftplaatsen die ik vanmorgen de revue had kunnen laten passeren, maar ik wil het een beetje strak houden. Deze wil ik u echter niet onthouden. Dan gaan we helemaal terug in de geschiedenis, naar Jacob die aan het einde van zijn leven de zonen van Jozef gaat zegenen. U weet het: Jozef was niet de eerstgeborene; sterker nog, hij was zo’n beetje de laatstgeborene, maar hij kreeg wel het eerstgeboorterecht, de eerstgeboortezegen. Hij was trouwens ook wel de eerstgeborene van zijn geliefde vrouw, dat wel.

Jozef krijgt die eerstgeboorte, maar hij was inmiddels zelf vader geworden; hij was de onderkoning daar in Egypte. En die oude Jacob gaat de zonen van Jozef zegenen. Jozef had twee zonen: Manasse en Efraïm. Manasse was de oudste, Efraïm was de jongste, de kleinere. Manasse wordt aan de rechterkant van de oude Jacob neergezet en Efraïm aan de linkerkant. Jozef dacht: "Nou Jacob, je rechterhand kun je leggen op het hoofd van Manasse, dat is de oudste." Die krijgt dus na Jozef het eerstgeboorterecht, de eerstgeboortezegen.

Maar wat doet Jacob? Je zou zeggen dat hij zijn rechterhand op het hoofd van Manasse legt en zijn linkerhand op het hoofd van Efraïm, maar wat doet hij? Hij kruist zijn armen. Op het plaatje op mijn computer zie ik het heel duidelijk: hij kruist zijn armen. Het gaat precies omgekeerd. Dat is trouwens het hele verhaal in het boek Genesis; iedere keer weer, alle generaties door. De eerstgeboortezegen gaat niet naar de eerste. Het gaat altijd anders dan je zou verwachten. Je zou verwachten dat het gaat naar degene die qua natuur en afkomst daar het meest aanspraak op kan maken. Want naar wie zou het eerstgeboorterecht gaan? Natuurlijk naar degene die als eerste geboren is. Nee, dat gaat niet zo. Het werkt altijd anders. Dat zie je in de dagen van Abraham, dat zie je in de volgende generaties bij Isaak — u kent allemaal het verhaal van Jacob en Ezau — en we kennen het verhaal in de dagen van Jacob. Iedere keer herhaalt het zich; het is een vast patroon. Het gaat net anders dan verwacht.

Dan legt hij dus de rechterhand op Efraïm en dan wordt hij gecorrigeerd. Jozef corrigeert zijn vader: "Wacht even, u doet het fout, vader Jacob." Maar Jacob sliep niet hoor; helemaal niet. Het scheelde niet veel, want hij zou bijna ontslapen, maar hij sliep nog niet en hij wist heel goed wat hij deed. Hij weigerde en zei: "Ik weet het mijn zoon, ik weet het." Ik doe het "fout", tussen aanhalingstekens. "Ook jij, Manasse, zal tot een volk worden." Want Jozef dacht: "Wacht even, de oudste zoon krijgt nu niet die zegen." Maar Jacob zegt: "Ook hij, Manasse, zal tot een volk worden en hij zal groot worden. En niettemin zal zijn kleine broer, zijn jongere broer Efraïm, groter zijn dan hij en ook een groter volk worden." Dat is ook zo vervuld.

Maar er staat nog iets bij: "En zijn zaad zal een volheid van natiën worden." Dat is heel cryptisch en heel geheimzinnig. Niet alleen wordt hier van Efraïm gezegd dat hij tot een groter volk zal worden, maar ook dat zijn zaad, zijn nakomelingen, bij de natiën terecht zouden komen. Natiën, dat wil zeggen: niet Israël. Een volheid zelfs. Dus uiteindelijk is wat hier gebeurt, dat die eerstgeboortezegen bij de natiën terechtkomt. Dat is wat er staat.

Wat zien we dan bijna tweeduizend jaar later? Deze zegen dateert van negentien eeuwen vóór Christus, maar in de eerste eeuw schrijft Paulus een brief aan de Romeinen en dan heeft hij het over het fenomeen dat Israël niet gelooft. En hoe door het ongeloof van Israël het heil, de boodschap, het evangelie — en nog een veel grotere boodschap die aan hem was toevertrouwd — naar de natiën is gegaan. Nu heeft God als het ware de poorten van genade wagenwijd opengezet. Het koninkrijk is niet openbaar geworden, maar God doet een verborgen, een geheim werk onder de natiën. Efraïm zou dus een groot volk worden, maar zijn zaad zou ook vol onder de natiën, onder de gojiem, gerekend worden. Met andere woorden: de eerstgeboortezegen komt terecht bij de natiën.

▶ 45:58 De Volheid Der Natiën en Gods Verborgen Genadeplan (romeinen 11) ↑ hoofdstukken

Nou, Romeinen, ik zei het al: Paulus schrijft over dat hele fenomeen in hoofdstuk 9, hoofdstuk 10 en hoofdstuk 11. Hij vertelt dat hoewel Israël nu tijdelijk op een zijspoor staat, God de draad weer gaat oppakken met het verhaal. Ondertussen, in de tijd dat dat nog niet het geval is, is daar iets aan de hand. Dat wil zeggen: doet God een verborgen, een geheim of een cryptische werking?

En dan zegt hij dit in vers 25: "Want ik wil niet dat jullie onwetend zijn, broeders — broeders hier in Rome — onwetend zijn van dit geheim of deze verborgenheid, opdat jullie niet eigenzinnig of eigenwijs zouden zijn en reden zouden hebben om je te verheffen boven Israël: dat een gedeeltelijke verharding over Israël is gekomen." Dat wil zeggen: Israël heeft als volk, als geheel, de Koning, de Messias, afgewezen. Dat is de actuele situatie in de dagen van Paulus en tot op vandaag. Dat is waar, maar het is gedeeltelijk, want er zijn ook mensen onder de Joden die wel de Messias kennen. Paulus was er zelf eentje! Dus vandaar: gedeeltelijk. Als volk hebben ze het verworpen, maar niettemin hebben enkelingen het wel gezien en mogen ze het ook tot op vandaag zien.

Maar, zegt hij, een gedeeltelijke verharding is over Israël gekomen totdat de volheid van de natiën zou binnengaan. En zó zal geheel Israël gered worden, zoals geschreven staat — en dan gaat hij daarover verder. Met andere woorden: nu is er een verharding over Israël. Als volk verwerpen ze het, ondanks dat er enkelingen zijn waarvan de ogen geopend worden en die het wel mogen zien. Paulus was er één van. Maar, zegt Paulus, die verharding — dat ze het niet zien — dat is tijdelijk. Het is namelijk 'totdat'. Er komt een moment dat die verharding dus ophoudt, dat de ogen geopend zullen worden en dat Israël inderdaad als uit de doden zal opstaan.

Paulus zegt dat ook in Romeinen 11: wat zal hun aanneming wezen, als hun verwerping al de verzoening der wereld is? Wat zal hun aanneming, als het volk de ogen geopend wordt en tot erkenning komt van de Messias, anders wezen dan een leven uit de doden? Nou, dat is het. En dat moment komt. Dan zal heel Israël gered worden, zoals geschreven staat. God komt tot Zijn doel met dat volk. Absoluut.

Wij leven nu dus in een intermezzo, een onderbreking, een pauze van die tijd. Israël verwerpt de boodschap en dus wordt de Koning niet openbaar. Het Koninkrijk wordt niet openbaar. Alles is verborgen. Vandaag is in feite heel Gods werk volstrekt verborgen, een geheim. Het wordt weliswaar verteld, maar het blijft gewoon verborgen; het wordt niet zichtbaar. Wij zijn zo'n select gezelschap van enkelingen die dit mogen zien en wier ogen daarvoor geopend zijn. Maar de komende tijd, ja, dan wordt de boel omgedraaid. Dan begint het met Israël.

Wij leven nu dus in die onderbreking van de tijd. En nou komt mijn punt: een gedeeltelijke verharding is over Israël gekomen totdat de volheid van de natiën zou binnengaan. De volheid van de natiën... Hé, was dat niet waar Jacob ooit over sprak toen hij de eerstgeboortezegen aan Efraïm gaf? Waar Paulus over spreekt is dat in deze tussentijd het heil naar de natiën gaat. Maar ik zal je dit vertellen: dat is de eerstgeboortezegen! Het volk dat God vandaag verzamelt, krijgt de hoogste zegen. Dat is wonderlijk. De natiën die buiten stonden, die helemaal geen recht hadden... Israël was toch het bevoorrechte volk? Zij zouden toch eerst delen? Nee, zo is het niet gegaan. Israël heeft het afgewezen en verworpen. En wat gebeurt er nu? Nu gaat het naar de natiën en juist dáár wordt de eerstgeboortezegen genoten. Vandaar ook dat het volk dat God zich vandaag verzamelt, de hoogste zegeningen krijgt. Dat zou je niet verwacht hebben.

En weet u wat ik daarbij ook nog zo wonderlijk vind? Juist zij, ex-Israëlieten, zij die hun voorrechten zo hebben vertreden en versmaad en hun God zijn vergeten, die niet naar God gezocht hebben — die heeft God opgezocht en die krijgen zelfs de eerste zegen. Dat is wonderlijk, zodat deze hele gang van zaken Gods genade demonstreert. God zoekt het verlorene. Ik moet aan een andere geschiedenis denken, aan die twee zonen. Die verloren zoon, de jongste, die ging ook naar het buitenland en verspeelde daar al zijn rechten. Hij was helemaal vervreemd en kwam bij de varkens terecht. En ja, wat gebeurde er? Juist híj kreeg de hoogste zegeningen. Zo zou ik er heel veel voorbeelden van kunnen geven, ook van gelijkenissen trouwens, waar je datzelfde fenomeen ziet geïllustreerd.

Het idee is dat Gods boodschap en de redding van verzoening puur 'om niet' is, en dat God het verlorene zoekt. Juist het Israël dat totaal geen aanspraak meer kon maken op zegeningen, krijgt de hoogste gezegendheid. Het heil is naar de natiën gegaan, naar dat deel van de wereld waar het Israël dat vervreemd was, terecht was gekomen. Dus ja, het is nu naar de natiën gegaan, maar juist daar wordt de eerstgeboortezegen genoten. Vandaar dus dat het volk dat God zich vandaag verzamelt, een volk is van eerstgeborenen. De Hebreeënbrief spreekt er ook over: een gemeente, een volksvergadering van eerstgeborenen. Zou je niet verwacht hebben? Het heeft iets met een kruis te maken; het was tegen de verwachting in, maar juist daar worden de hoogste voorrechten puur om niet genoten. Daarmee demonstreert God wie Hij werkelijk is: het is allemaal om niet. Hij roept, Hij opent de ogen.

Dat doet Hij met het volk ook. Je leest van het volk Israël dat als geheel nu de boodschap afwijst. Ja, dan zou je natuurlijk eigenwijs kunnen zeggen: "Ja, maar wij hebben dat toch maar mooi gezien?" Nee, helemaal niet. Degene die naar God niet gevraagd heeft, die heeft Hij juist gezocht. En het volk dat nu niets van haar Messias wil weten? God gaf hun ogen om niet te zien en oren om niet te horen. Nu slapen ze en ze zien het niet. Jacob slaapt nog inderdaad, als u begrijpt wat ik bedoel. Maar Hij opent de ogen. Dat doet Hij allemaal Zelf; dat is Zijn werk. En dat is nou juist het geweldige van het Evangelie. Het is inderdaad — ik begon de samenkomst ermee — een goed bericht, een mededeling van wie Hij is, en Hij maakt alle dingen op Zijn tijd wel. Deze tijd demonstreert — ik bedoel deze tweeduizend jaren, deze twee millennia, deze twee dagen van duizend jaar... De periode is bijna ten einde. De derde dag gaat bijna beginnen. In deze twee dagen klinkt de boodschap van de verzoening der wereld. Wat een voorrecht om dat te mogen kennen.