GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

weest heilig…?

06-10-2019 - Geplaatst door Andre Piet
toespraak gehouden op zondag 6 oktober 2019 te Urk

God eist heiligheid van zijn volk, zo klinkt van vele kansels. Want “er staat geschreven: weest heilig, want Ik ben heilig”. Zo citeert Petrus (2Petr.1:16) de telkens herhaalde woorden uit het boek Leviticus. Maar… wist u dat deze vertaling niet alleen fout maar zelfs fataal is? Het Goede Bericht in de Schrift is zóveel anders maar ook rijker. Want Evangelie eist niet maar maar belooft en geeft!

Beluister of download de studie:

Powered by RedCircle

bekijk de video:


>>

Bekijk of download de presentatie:

download

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

De studie contrasteert de heersende opvatting van heiliging als een goddelijk bevel met de werkelijke boodschap in de Griekse grondtekst. Vaak wordt 1 Petrus 1 vers 16 vertaald als een opdracht om heilig te zijn, wat de mens aan het werk zet en tot frustratie leidt. De letterlijke tekst toont echter een belofte in de aantonende wijs, wat betekent dat God Zelf de heiliging zal realiseren. Een belofte vereist geen inspanning, maar enkel geloof en vertrouwen, wat resulteert in rust en dankbaarheid. Genade is uitsluitend genade wanneer deze volledig onvoorwaardelijk is, net zoals Abrahams geloof in Gods absolute belofte hem tot rechtvaardigheid werd gerekend.

“Heiliging is een belofte, en God vervult dat door geloof. Maar dan moet je het wel een belofte laten en er geen opdracht, bevel, gebod of vraag van maken.”

De Gangbare Theologie: Heiliging als een Menselijke Prestatie en Eis ↑ hoofdstukken

Een hele goedemiddag allemaal, beste vrienden hier op Urk – want zo moet ik dat natuurlijk zeggen. Het is mij een genoegen om weer in jullie midden te mogen zijn en met elkaar de Bijbel te gaan openen over een heel mooi onderwerp. Hoewel ik erbij moet zeggen dat de titel nou niet direct bemoedigend is. Ook het plaatje dat ik erbij heb gezocht, oogt nogal belastend en zwaar.

De tekst waar we ons vanmiddag mee gaan bezighouden, is 1 Petrus 1 vers 16. Eigenlijk zijn het een drietal teksten die vanuit Leviticus worden geciteerd; dat zal straks vanzelf aan de orde komen. Of liever gezegd: daar gaat het juist over. Als ik de tekst lees uit mijn NBG-vertaling of uit mijn hoofd opzeg, dan staat daar: "Er staat geschreven: Weest heilig, want Ik ben heilig." Ik heb daar al heel veel over gelezen en gehoord. Het is een onderwerp dat heel dikwijls op de kansel naar voren wordt gebracht, en altijd weer op een speciale manier.

Ik wil dat graag illustreren aan de hand van een aantal citaten, zodat ik niet zomaar wat beschuldigingen uit, maar heel feitelijk de dingen op een rijtje zet. Ik begin met een citaat van een Zuid-Afrikaanse predikant, ds. Etienne Maritz. Hij was uitgenodigd bij Heart Cry, wat hier op Urk denk ik wel een bekende naam is. In de reformatorische hoek is dat een beweging die nogal aan de weg timmert, met Arjan Baan en dominee Etienne Maritz. Hij schrijft op de website van Heart Cry het volgende: "Heilig zijn voor God is een bevel van de Heere. De Heere zegt dat wij heilig moeten leven. Petrus zegt in 1 Petrus 1 vers 13 tot 16 dat onze hele levenswandel heilig moet worden." Dat is duidelijk zoals dat hier naar voren wordt gebracht. Je zou zeggen dat dit nogal logisch lijkt, want de titel van zijn toespraak was ook "Wees heilig, want Ik ben heilig". Dat is overigens ook de titel van deze toespraak, met dat verschil dat er achter "Weest heilig" bij mij een vraagteken gezet wordt. Daar heb ik alle reden voor.

Maar eerst nog even de toelichting op de wijze waarop dit in het algemeen naar voren wordt gebracht. Een bekende evangelische voorganger uit de Engelssprekende wereld, Derek Prince – de man leeft inmiddels niet meer – schreef: "Niet alleen God Zelf is heilig, Hij eist ook heiligheid van Zijn volk." Ook dat is ontleend aan diezelfde tekst uit Petrus en Leviticus. Ik kwam ook een citaat tegen van een evangelische gemeente in Apeldoorn, de Menorah Zendingsgemeente. Daar vond ik op de website: "Wees heilig want Ik ben heilig. Een serieuze opdracht om heilig te zijn."

Afgelopen week werd ik hier trouwens ook door getriggerd toen ik een video zag van dominee Arie van der Veer, voormalig voorzitter van de EO. Hij zei het volgende: "Wat is de kern van het boek Leviticus? De kern is: weest heilig, want Ik ben heilig. Dat is wat God vraagt." De logica dringt zich op omdat dat nu eenmaal de inhoud is van de tekst waaraan het allemaal is ontleend. Daar moeten we dan eerst eens naartoe gaan.

Ik citeer nu uit de NBG-vertaling van 1 Petrus 1 vers 16: "Er staat immers geschreven: Weest heilig, want Ik ben heilig." In de Statenvertaling staat iets soortgelijks, alleen in wat ouder Nederlands: "Daarom dat er geschreven is: Zijt heilig, want Ik ben heilig." U ziet dat Petrus hier citeert en aanhaalt uit Leviticus 11, Leviticus 19 en Leviticus 20. "Zijt heilig", dat wil zeggen "wees heilig", want "Ik ben heilig".

Oké, dat is wat de gangbare vertalingen zeggen en ik heb het nog even nagekeken in de NBV; vrijwel alle vertalingen geven het zo weer. In mijn onderzoek heb ik de Telosvertaling even buiten beschouwing gelaten, maar daar ben ik eigenlijk wel erg benieuwd naar. Goed, daar kan ik op dit moment vanaf deze plaats niets over zeggen. Laten we eens naar de tekst zelf gaan.

De Griekse Grondtekst: Geen Imperatief, maar een Aantonende Belofte ↑ hoofdstukken

Er staat helemaal niet: "Weest heilig." En daarom vind ik het zo belangrijk om dat ook vanmiddag eens goed duidelijk te maken en toe te lichten. En het verschil ook te laten proeven, het verschil ook aan te tonen. Er staat dit in 1 Petrus: "Er staat immers geschreven: heiligen zullen jullie zijn, omdat Ik heilig ben." U ziet hier de interlinear hieronder en dan ziet u dus dit; ik heb het nu even uitvergroot. Het gaat om dit woord, wat weergegeven is in de NBG met "weest", maar wat letterlijk is: "jullie zullen zijn".

"Weest", dat noemen ze in de taalkunde een imperatief, dat is een gebiedende wijs. Ik weet niet in hoeverre de lessen Nederlandse taal nog een klein beetje voor de geest staan bij u of bij jullie, maar het is zo dat je de aanvoegende wijs hebt — dat is een verzoek — en je hebt de gebiedende wijs: "weest". Ik kan bijvoorbeeld zeggen, als het gaat om het werkwoord lopen, dan zeg ik "loop!" met een uitroepteken of "jij moet lopen", dat is de gebiedende wijs. En ik kan het ook aanvoegend zeggen, dan zeg ik "men lope". Dan is het een wens of eventueel een verzoek of een mogelijkheid. Dat is allemaal aanvoegend.

En dan heb je ook de indicatief, dat heet dan de aantonende wijs. Dat is: "ik loop". De aantonende wijs is een beschrijving van een handeling, van een daadwerkelijke handeling. Bijvoorbeeld "ik loop", dat is tegenwoordige tijd. Of "ik liep", dat is ook een aantonende wijs, namelijk over een feit, een handeling die plaatsvond in het verleden, namelijk lopen. Of "ik zal lopen", allemaal aantonende wijs.

Eén ding is onmiskenbaar en u kunt het in alle handboeken nalezen: hier staat in het Grieks gewoon een aantonende wijs. Niet een aanvoegende wijs ("men zij heilig") of een gebiedende wijs zoals de vertalingen het weergeven ("weest heilig" of "zijt heilig"), maar een aantonende wijs toekomende tijd meervoud. Om het even heel precies te zijn, want er staat niet "gij" in de zin van jij, maar "jullie". En dan "zullen", toekomende tijd: "en jullie zullen zijn". Dat is een aantonende wijze, een beschrijving van een toestand van wat ze zullen zijn. Dus geen verzoek, geen gebod. Dus geen opdracht, geen bevel, geen vraag, geen eis.

Ondanks het feit dat het zo alom wordt verteld vanaf kansels en altijd het grote punt is in de prediking. Van: "Ja, jullie zijn nou eenmaal zo..." We worden door genade gered — die genade blijkt trouwens ook heel wat minder genade te zijn dan men claimt, maar daarover straks nog even iets meer — maar dan zeggen ze: "Maar nu vraagt God vervolgens van ons dat wij heilig worden. Dat is de opdracht." Sterker, dat is het bevel. Dat is de eis. Dat is wat wordt gevraagd. Dat is algemeen het geluid wat gehoord wordt en men baseert het daarop. En dat blijkt ook wel dat dat helemaal het gedachtegoed is in de hele christelijke wereld, want zelfs de gangbare vertalingen gaan daarin mee. Die geven het zo weer, terwijl het er niet staat.

Ja, ik moet u zeggen, ik vind het ontstellend dat van een belofte — want dat is het: "jullie zullen heilig zijn" — of een toekomende tijd, een aanzegging of een voorzegging, dat daar een opdracht van gemaakt wordt. En ik zal u vertellen, ik wil het nog wel wat nader aantonen. Kijk, ik heb nu even iets gezegd over dat woord zelf: "jullie zullen heilig zijn", aantonende wijs toekomende tijd. Maar ik kan u laten zien dat ditzelfde woord in exact dezelfde vorm nog een heel aantal andere keren voorkomt in het Nieuwe Testament. En een viertal keren wil ik u laten zien hoe het daar is weergegeven, want daar doet men het wel correct. Bijna altijd wel correct; in de voorbeelden die ik nu geef, doet men het in ieder geval wel correct.

Ik geef eventjes de "bonnetjes" erbij. Kijk, dat is ook de wijze waarop je dat in vertalingen moet zien: een concordantie. Je pakt een concordantie, dat wil zeggen: je kijkt waar het woord allemaal voorkomt. En als je dat consequent vertaalt, dan vertaal je dat dus allemaal op dezelfde wijze, voor zover dat in het Nederlands dan mogelijk is. Dat is dan ook concordant vertalen. Dat is het meest wenselijke, zodat je een consequente kijk krijgt op zo'n woord. Want ja, als de ene keer zus en de andere keer zo wordt weergegeven, dan word je in feite opgezadeld met de interpretatie en het idee van de vertalers, maar niet met wat er staat geschreven. Terwijl dat nu juist interessant is, want wat stáát er geschreven?

Exact dezelfde vorm treffen we aan in Matteüs 10 vers 22. Het wordt door de Heer Jezus gezegd tegen zijn discipelen: "En gij zult door allen gehaat worden om Mijns naams wil." Dit is duidelijk een aantonende wijze. Dit is niet "jullie moeten gehaat worden" of "zorg ervoor dat je gehaat wordt". Nee, dit is een aankondiging. In feite, ik zou het in dit geval geen belofte willen noemen, hoewel het dat strikt genomen wel is, maar in ieder geval is het een voorzegging: "Jullie zullen door allen gehaat worden." Een aankondiging: zo zal het gaan.

En nog eentje, die wil ik u ook niet onthouden, want dat is een hele mooie: Matteüs 5 vers 48. Daar staat het veel correcter weergegeven. Daar staat: "Gij dan zult volmaakt zijn." Ik citeer in al die gevallen uit de NBG'51 vertaling, dat is de vertaling die ik gebruik. Misschien dat een andere vertaling zoals de Statenvertaling het anders doet, maar dat maakt even niet uit, we hebben het uiteindelijk toch over wat er echt staat in het origineel. Maar in Matteüs 5 vers 48, ook een tekst die heel dikwijls voor ons wordt opgevat als een opdracht, staat ook hier diezelfde aantonende wijs toekomende tijd: "Gij dan zult volmaakt zijn. Jullie zullen volmaakt zijn, gelijk uw hemelse Vader volmaakt is."

En ik weet wel dat "gij zult" ook altijd als een wet is opgevat, maar dat is het niet. Dit is een belofte. Dit is wat de Heer Jezus zegt: "Jullie zullen volmaakt zijn." Hoe? Nou, zoals mijn hemelse Vader volmaakt is. Hier word je niet aan het werk gezet. Hier wordt je een belofte gegeven. Hier word je blij gemaakt. Want hoe gaat dat met een belofte? Dan is degene die de belofte geeft "schuldig", als ik het zo mag zeggen, om dat waar te maken, te realiseren. Als ik iets aan u beloof, dan moet ik het realiseren. Ik ben dan actief, u passief, u ontvangt het. Je kunt er wel aanspraak op maken, dat is waar, maar degene die het belooft, die moet het doen. Dit is een geweldige belofte.

Maar ook hier gaat het mij vooral om het feit dat hier dus datzelfde woord staat, diezelfde vorm, die dan in 1 Petrus 1 bij wijze van uitzondering als een imperatief, als die gebiedende wijs wordt weergegeven. "Wees heilig" staat er niet. Punt.

In 2 Korinthe 6 vers 18, Paulus citeert dat in de brief uit de Hebreeuwse Bijbel: "En Ik zal u tot een Vader zijn, en gij zult Mij tot zonen en dochteren zijn, zegt de Heere, de Almachtige." Ook hier weer een belofte. "Ik zal u tot een Vader zijn", ook dat is een belofte. "En gij zult, jullie zullen Mij tot zonen en dochteren zijn, zegt de Heere." Volstrekt helder, de grammaticale vorm is onomstreden.

En dan nog tenslotte, ten overvloede, want het lijkt mij dat ik mijn punt inmiddels gemaakt heb, maar goed, ik wil het graag heel diep laten doordringen. In Lucas 6 vers 35, daar staat: "Uw loon zal groot zijn en gij zult kinderen van de Allerhoogste zijn." Ook hier weer toekomende tijd, een aantonende wijze: "Jullie zullen kinderen van de Allerhoogste zijn." Dit is een belofte, een voorzegging, anders niet.

Het Contrast in de Praktijk: de Frustratie van het Gebod Versus de Rust van de Belofte ↑ hoofdstukken

Laten we eens goed op een rijtje zetten wat de verschillen zijn tussen beide lezingen. Aan de ene kant hebben we een gebod, een bevel, een opdracht, namelijk: "weest" of "zijt heilig". Aan de andere kant staat een belofte, een voorzegging: "jullie zullen heiligen zijn". Laten we deze zaken eens zodanig vergelijken dat je echt het verschil proeft en dat het duidelijk wordt.

Misschien is het meest samenvattende woord in het eerste geval wel 'gebod', een bevel of opdracht. Wat moet je daarmee doen? Ja, daar moet je voor werken. Dan wordt er iets van je gevraagd en daar moet je iets voor doen. Dat is juist de hele clou. Als je zegt: "wees aardig" of "ruim je kamer op", dan is dat een opdracht en moet je wat gaan doen. In het andere geval, als het een belofte is, wordt er niets gevraagd. Wat kun je met een belofte doen? Het enige wat je met een belofte kunt doen, is dat je het gelooft.

Als er staat "je zult heilig zijn", dan is dat een belofte. Maar als er staat "wees heilig", dan moet ik mijn best gaan doen om heilig te worden, of in ieder geval om me heilig te gedragen of heilig te lijken. Dan is het vaak alleen maar schijn, en dan heet het natuurlijk schijnheilig. Ik heb het niet eens in het lijstje staan, maar het is wel een onvermijdelijk gevolg. Je gaat je best doen om heilig te worden, maar verder dan de buitenkant kom je niet. Voor het oog en zelfs voor je eigen beleving doe je misschien wel je best, maar ten diepste verandert er niets.

Een belofte geloof je. Als ik zeg: "Volgend jaar maak ik jou miljonair," dan geloof je me waarschijnlijk niet, en gelijk heb je. Maar áls ik het zeg, dan rust op mij de plicht om jou inderdaad miljonair te maken. En wat moet jij dan doen? Nou, je hoeft helemaal niets te doen. Je kunt gewoon zeggen: "Oké." Ik moet er wel iets bij zeggen: als je het gelooft, heeft dat een enorm effect. Want als je echt gelooft dat ik jou volgend jaar miljonair maak, en je houdt van centjes, leuke dingen doen en tripjes maken, dan zit je hier een jaar lang te verkneuteren op het feit dat je het over een jaar allemaal krijgt. Zelfs voordat je miljonair bent, heb je daar al het enorme genoegen, het plezier en het vooruitzicht van. Ga dus niet zeggen dat een belofte niets met een mens doet. Bij degene die gelooft, werkt het enorm veel uit.

Dat zegt Paulus ook in Romeinen 1. Het evangelie is een mededeling. Men heeft er vaak ook een soort gebod van gemaakt, van dingen die je moet doen, maar een evangelie is een mededeling; het is een goed bericht. Paulus zegt: "Het evangelie is een kracht Gods tot redding voor ieder die gelooft." Het is een kracht Gods, want het eerste wat het uitwerkt als je een goed bericht hoort, is dat je er blij van wordt. Als je hoort: "Hij is jouw God, Hij is jouw Schepper, Hij houdt van jou en Hij laat jou nooit gaan," dan is dat juist het goede bericht. Wat ik aan iedereen die het maar horen wil kan vertellen, is: God is niet alleen jouw Schepper – dat verwijst naar het verleden – maar Hij is ook jouw Redder. Dat wil zeggen dat Hij jou gáát redden, op welke manier of wanneer dan ook. Dat is een aanzegging. Als je dat gelooft, zeg je: "Wauw, is dat zo?"

Het ene is werk, het andere is geloof. Het gebod, de opdracht "wees heilig", is afhankelijk van de mens. De mens wordt aan het werk gezet en is afhankelijk van wat hij ervan bakt. Over het algemeen hoef je daar geen hoge pet van op te hebben; het is geheel afhankelijk van de mens. Wat is het grote verschil met de belofte? De belofte "jullie zullen heiligen zijn" is afhankelijk van God. Hij belooft immers, en dan moet Hij het ook waarmaken. De hele bewijslast rust bij Hem. Hij belooft, dus Hij moet het ook bewijzen. Dat is geheel afhankelijk van God.

In de praktijk, als je dat naast elkaar zet, richt het ene zich op jezelf, want jij moet dingen doen. "Wees heilig." Begin daar vandaag maar eens mee; het wordt concreet gemaakt in allerlei sferen, maar hoe dan ook word je op jezelf gericht. Maar wat gebeurt er als je van Godswege te horen krijgt: "Je zult heilig zijn"? Het eerste wat er dan gebeurt, is dat je omhoog kijkt.

Laat ik eerst nog even op een rijtje zetten wat het in de praktijk voor mensen betekent als het op henzelf gericht is. Je gaat proberen. In dat woordje 'proberen' zit altijd het falen al ingebakken. Als mensen zeggen: "Ja, ik zal het proberen," dan denk ik al: oei. Meestal is het zo dat wanneer je het in de verleden tijd zet, je al weet dat het mislukt is. Als je zegt: "Ik probeerde de deur te sluiten," dan weet je dat het niet is gelukt. Daar zit de mislukking al in. Een mens probeert van alles, maar moet je maar eens opletten: God probeert nooit wat. God doet gewoon. Proberen wil zeggen dat je onzeker bent over de uitkomst. Je beoogt iets te doen, maar je bent onzeker over je vermogen om het te realiseren. Daarom noemen we het proberen. Er zit enorm veel onzekerheid in en het geeft een focus op je eigen onvermogen. Je wordt bepaald bij je eigen gebrekkige kunnen. Nu druk ik me nog heel zwak uit.

Laat ik daar vervolgens de praktijk van het geloven tegenover zetten. God zegt: "Je zult een heilige zijn." Als ik dat geloof omdat Hij het voorzegt en belooft, dan ga ik omhoog kijken. Waar anders naartoe? Want Hij belooft het en Hij gaat het doen. Het ene richt je op de mens, het andere richt je omhoog naar Hem. Hij spreekt en Hij belooft. Bij het ene ga je proberen, bij het andere is er geen onzekerheid maar vertrouwen. Hij belooft het, Hij is bij machte, en dus vertrouw ik daarop. Dat is rust.

Het gevolg van het gebod is een focus op je eigen onvermogen. Maar als je gelooft in God de Almachtige, de Alwetende, dan kun je van Zijn spreken op aan. Wat Zijn liefde wil bewerken en wat Hij belooft, wordt niet belemmerd door Zijn vermogen. Alles wat Hij wil, dat kán Hij ook. Dat is ook de definitie van Zijn almacht. Almacht betekent niet dat Hij simpelweg alles kan, maar dat Hij alles wat Hij wil, kan realiseren. En dus kijk je omhoog in vertrouwen en heb je volledig zicht op Hem, God met allemaal hoofdletters, die vermag te doen wat Hij zegt. Wat een wereld van verschil tussen het een en het ander.

En tenslotte: wat is het resultaat? In het geval van een gebod of opdracht aan een mens die een sterveling is, die zwak is en die vaak de verkeerde kant kiest... Ach, hoe zou ik mij vergissen als Jij mij de keuze liet? Het onvermogen van de mens is gewoon een feit. Het resultaat voor iedereen die probeert heilig te zijn of te worden, is per definitie teleurstelling. Want je merkt: je wilt wel – en dat is trouwens al een zegen dat je wilt – maar het gáát niet. Je bent van goede wil, maar het lukt je niet. Het breekt je bij de handen af. En dat is de frustratie; je hebt altijd tekort.

En hoe serieuzer je ermee bezig bent, en hoe meer je juist bezig bent om te heiligen, hoe meer je er ook achter komt dat het tekort is. Precies zoals dat in Romeinen 3 ook staat: dat allen hebben gezondigd en de heerlijkheid Gods derven. Letterlijk betekent dat woord 'derven' dat ze het missen, ze komen tekort. En dan maakt het eigenlijk niet uit over hoeveel je tekortkomt; je komt gewoon tekort.

Dat is net zoiets als wanneer je bent gezakt voor een examen. Misschien met een 1 of misschien met een 5, maar je bent gezakt, hoe dan ook. Dik, zwaar of bijna geslaagd – het resultaat blijft hetzelfde. "U bent bijna geslaagd? Alstublieft, u bent dus gezakt." En dat is het grote probleem. Dat is het resultaat. Het is altijd frustratie, het gericht zijn op jezelf; dat zijn de effecten van een gebod, een bevel of een opdracht.

Als het daarentegen een belofte is – en ik hoop met al deze punten duidelijk te maken dat het verschil werkelijk tussen hemel en aarde is – dan verandert de zaak. Ik bedoel het eigenlijk vrij letterlijk zo. Want in het ene geval richt men zich op God, de hemel, en in het andere geval op iemand hier op aarde die maar ploetert en zijn best doet, maar gewoon tekortkomt. Wat hij ook probeert en hoezeer hij er ook mee bezig is, hij komt tekort en dat eindigt dus in diepe frustratie.

Het resultaat daarentegen van degene die gericht is op God, die belooft en aanzegt, is dat je vrede hebt, vertrouwen en ook vreugde. Al was het maar omdat Hij het belooft. Alles hangt van Hem af en dus richt je je blik op Hem. Maar het aardige is dat juist omdat je je blik op Hem richt, dat het begin van de heiliging is. Dat is nu juist de heiliging. Je hebt dan in ieder geval de ogen op Hem gericht.

Het is zo essentieel. En dat is dus ook in de praktijk het gigantische verschil met een prediking waarbij je aan het werk gezet wordt. "Weest heilig" – dat kun je in alle toonaarden en met alle emoties en met alle varianten van bevelen omkleden, maar het is altijd de mens die aan het werk gezet wordt.

De Romeinenbrief: Hoe Religie Zich Stoot aan de Steen Des Aanstoots ↑ hoofdstukken

Die twee staan dus enorm tegenover elkaar en er is geen brief waarin dit zo duidelijk onderwezen wordt als door Paulus in de Romeinenbrief. Van het begin tot het eind is dat het onderwerp; je kunt het veel breder trekken, vooral in zijn brieven, en dat geldt ook voor de apostelen die zich richten tot de besnijdenis: Jacobus, Petrus en Johannes. Zij staan allemaal tot uw dienst. Ook de Heer Jezus predikte deze dingen in feite als belofte, maar Paulus onderwijst dit zo systematisch.

Laten we eens naar Romeinen 9 gaan, vers 30. We haken nu midden in het betoog aan, maar daar zegt hij dit: "Wat zullen wij dan uitspreken?" — na alles wat hij zojuist naar voren heeft gebracht — "Dat natiën, de heidenen — maar eigenlijk gewoon de volkeren, niet specifiek Israël, maar gewoon de natiën — dat natiën, geen rechtvaardigheid najagend, rechtvaardigheid grepen." Dat wil zeggen: de natiën die de wet helemaal niet hadden en die gewoon hun eigen wil deden. Zij hebben nooit hun best gedaan om voor God rechtvaardig te worden. Zij jaagden geen rechtvaardigheid na en, zegt Paulus, ze grepen — dat wil zeggen: ze begrepen — wel rechtvaardigheid.

Hoe kan dat dan? Wel, Paulus zegt erbij: "Rechtvaardigheid echter die vanuit geloof is." God zegt: "Ik ben jouw Redder. Jij wordt gerechtvaardigd." Dat gebeurt op het moment dat een mens daar amen op zegt. Zoals Abraham dat ooit al deed toen God hem de belofte deed in de nacht en Abraham te horen kreeg: "Zo zal jouw nageslacht zijn als de sterren van de hemel." En Abraham geloofde God. Er werd niks van hem gevraagd. Abraham hoorde een evangelie, een goed bericht, een mededeling, een voorzegging. Hij geloofde God en dat rekende God hem tot rechtvaardigheid. Dat is de grote clou van de hele Romeinenbrief: God rekent geloof tot rechtvaardigheid op het moment dat God puur een mededeling om niet doet. Als een mens daar amen op zegt, dan zegt God: "Dat is voor Mij een rechtvaardige." Als je amen zegt op wat Ik beloof, punt. En dat hebben de natiën begrepen.

Nu komt de tegenstelling: "Israël echter, najagende een wet van rechtvaardigheid..." Ziet u de tegenstelling? De natiën hebben nooit hun best gedaan om voor God rechtvaardig te worden, maar die begrepen rechtvaardigheid omdat ze zomaar een evangelie te horen kregen. Een blijde mededeling waar ze amen op zeiden en dat rekent God tot rechtvaardigheid. Maar er staat: "Israël echter, najagende een wet van rechtvaardigheid." Dat wil zeggen: altijd maar bezig zijn om rechtvaardig te worden en daar zeer ijverig in zijn. Paulus zegt enkele verzen later: "Ik getuig van hen dat ze ijver hebben." Hij wist donders goed waar hij het over had, want hij was zelf zo’n ijveraar. In de Galatenbrief zegt hij dat hij een hartstochtelijk ijveraar was voor zijn voorvaderlijke overleveringen; hij was er altijd mee bezig.

"Najagende echter een wet van rechtvaardigheid, is tot in wet niet toegekomen." Het klinkt wat vreemd, maar zo staat het er letterlijk: ze zijn aan de wet niet toegekomen. Met andere woorden, de wet of de Tora hebben ze niet begrepen. Ze zijn er niet aan toegekomen, hoewel ze altijd maar bezig waren de wet van rechtvaardigheid na te jagen om door die wet rechtvaardig te worden. Ze zijn aan de wet niet toegekomen.

Vervolgens luidt de vraag: hoe komt dat? Dat is nogal makkelijk in dit geval, want Paulus werpt zelf die vraag op: "Vanwege wat dan?" Dus: waarom zijn ze aan die wet niet toegekomen terwijl ze er de ganse dag met zoveel ijver mee bezig zijn? Hoe komt het dat ze toch niet aan die wet zijn toegekomen? Waarom dan niet? Paulus geeft het antwoord: "Omdat het niet uitgaat van geloof, maar als vanuit werken. En daarom stoten zij zich aan de steen des aanstoots." Dit gaat heel diep. Want wat is nu het punt? Waarom is Israël, hoewel ze altijd bezig waren de wet van rechtvaardigheid na te jagen, niet toegekomen aan de wet? Waarom hebben ze het niet begrepen? Omdat ze het niet geloven. Omdat het niet uitgaat van geloof, maar vanuit werken. Ze denken dat ze de wet moeten 'werken', terwijl de wet er juist is om te geloven.

Men vat het "Gij zult..." — dat doet het Jodendom — altijd op als: "Wij moeten dat doen." Dat is de interpretatie, de lezing van de wet, hoewel ook Israël weet dat het grammaticaal niet waar is. "Gij zult" betekent gewoon "je zult". Als tegen Abraham gezegd wordt: "Jij zult een vader van vele volkeren zijn", dan is dat geen opdracht, maar een belofte. Maar als die wezelfde wet zegt: "Gij zult de Here uw God liefhebben", dan maakt men daar een last van, een opdracht of een bevel. Maar dat is het niet; het is een belofte. Hoe komt het dat Israël niet aan de wet is toegekomen? Omdat ze het niet geloven, maar ze 'werken' het.

Als ik dit zo zeg, dan denk ik: wacht even, nu hebben we het over het Jodendom en over Israël, maar dit is toch exact hetzelfde als wat we in het christendom zien? Zij vatten "Gij zult" net zo goed op als een opdracht, een bevel, als iets wat God van ons vraagt. Oftewel: ze gaan ook uit van werken. Het is exact hetzelfde. Zelfs de vertalingen gaan daarin mee. Als God belooft: "Jullie zullen heiligen zijn", dan is men zo brutaal — die woorden wil ik in dit geval best gebruiken — om een geweldige belofte van God tot een eis te maken. Het is een mededeling waarvan je op je blote knieën zou vallen: "Wauw, geweldig dat U dat van dit mensje gaat maken! Dat U daartoe bij machte bent en dat U het ook daadwerkelijk gaat doen." Dan kijk je omhoog en verwacht je het van Hem. "Nou Heer, hoe U het doet weet ik niet, maar U zegt het, dus U gaat het doen." Dan heb je rust en vertrouw je; dat is geloof. Dat is voor God rechtvaardigheid.

Maar dan moet je inderdaad wel geloof hebben. Ik bedoel dit: dan moet je een mededeling niet tot een opdracht maken, want dat is fataal. Dan stoot je je aan de steen des aanstoots. Zo kritiek is het dus. Als je van "jullie zullen" een "weest" of "zijt" maakt... "Jullie zullen heilig zijn" wordt dan "wees heilig". Dan ga je dus, in plaats van uit geloof, uit werken. Dan doet zich exact hetzelfde voor als wat we hier zien. Dan stoot je je aan de steen des aanstoots.

Dat is overigens niet alleen waar als het gaat over de boodschap van heiliging. Heiliging is een belofte, en God vervult dat door geloof. Maar dan moet je het wel een belofte laten en er geen opdracht, bevel, gebod of vraag van maken. Want dan heb je de belofte de nek omgedraaid; dan ga je zelf aan de slag. Daarmee bewijs je slechts dat je doof bent voor de belofte. Wat men gedaan heeft met de boodschap van heiliging, is ook gebeurd met het evangelie zelf. Daar is de mededeling: "Ik ben jouw Redder. Ik ben de Redder van deze hele wereld, van alle mensen." Van deze mededeling heeft men ook een werk gemaakt. Geloof heeft men via een achterdeurtje alsnog weer tot een werk gemaakt. Want dan is het: "Ja, God is jouw Redder, of God wil jouw Redder zijn áls jij voor Hem kiest," of woorden van gelijke strekking.

Op voorwaarde dat... maar dan hangt het nog weer af van de mens. Dan is het feitelijk ook niet God die je redt; jij redt jezelf en God schept alleen de mogelijkheid daartoe. Nee, wat Hij zegt is anders. Want als we het zo maken: "Als jij dat doet, dan word ik jouw redder", dan betekent het dus dat het uiteindelijke resultaat bij de mens ligt. Het wordt afhankelijk gemaakt van de mens.

En dan heeft men van een mededeling, van een goed bericht — of dat nou de redding is of de heiliging — een opdracht, een bevel gemaakt. En dus weer werken. Daarmee stoot men zich aan de steen van de aanstoot. Dat is de essentie van het evangelie. En dat het inderdaad zo zwart-wit is, kan ik u nog aan de hand van een ander vers laten zien.

Volstrekte Genade: Waarom een Beetje Gratis Niet Bestaat ↑ hoofdstukken

In Romeinen 11 lezen we een tekst die ik u graag in de uitgebreide versie wil laten zien. Als u dit in de NBG-vertaling leest, staat die laatste regel er niet bij, maar in de praktijk maakt dat weinig verschil. Dit is, als u het mij vraagt, de oorspronkelijke lezing. Daar staat dit: "Indien het nu in genade is, dan is het niet meer uit werken. Anders is genade geen genade meer." Het is 'om niet', of je verdient het. Het is gratis, of je moet er iets voor betalen. En dan maakt het — let op — geen wezenlijk verschil hóéveel je ervoor moet betalen.

U zegt misschien: "Het verschil tussen een dubbeltje en een miljoen is toch heel erg groot?" Dan zeg ik: ja, dat verschil vind ik ook erg groot. Maar strikt genomen is het verschil slechts gradueel. Als je ervoor moet werken, of het nou veel is of weinig, dan is het niet meer 'om niet'. Als ik zeg dat iets gratis is, dan kan ik er niets voor vragen. Dan is het ook echt gratis. Op het moment dat je zegt dat het "bijna gratis" is, vervalt het principe.

Men heeft van het evangelie vaak een boodschap gemaakt die 'goedkoop' is in plaats van gratis. En wat ik nu zeg klinkt misschien scherp, maar ik wil de verschillen helder neerzetten. Het evangelie is een boodschap die onvoorwaardelijk is. God zegt: "Ik ben jouw Redder, alsjeblieft." En als je zegt: "Ik blief het niet," dan blijft Hij nog steeds de Redder. Dat is wat God zegt: "Ik ben het namelijk, ongeacht jouw reactie." Dat staat vast en dat gaat vervuld worden. Maar op het moment dat je daar een prijskaartje aan hangt, dan heb je het goedkoop gemaakt.

In de christelijke religie — want dat is wat het dan geworden is — is het evangelie vaak goedkoop geworden. Men zegt: "Je hoeft er niet zoveel voor te doen. Je hoeft alleen maar naar de kerk te gaan, je te laten dopen of lid te worden. Dat moet toch te doen zijn?" Afhankelijk van in welk segment van de christenheid je je bevindt, kunnen de voorwaarden verschillen. Soms wordt de lat heel hoog gelegd, maar er zijn ook plaatsen waar de lat zo laag ligt dat iedereen er bij wijze van spreken zomaar overheen fietst.

In wezen maakt dat echter geen verschil. In beide gevallen is het namelijk geen mededeling meer, maar iets wat gevraagd wordt. En ongeacht of dat veel of weinig is, het principe blijft: "Indien het nu in genade is, dan is het niet meer uit werken. Anders is genade geen genade meer." Een beetje gratis bestaat namelijk niet. Dat is volstrekte onzin. De tekst gaat verder: "Maar indien het uit werken is, dan is het geen genade meer. Anders is werk geen werk meer." Hier staat exact hetzelfde als in de eerste zin, maar dan van de schaduwzijde bekeken. Het demonstreert hoe zwart-wit dit is. Het is niet een beetje van dit en een beetje van dat. Het is óf gratis, óf het is niet gratis. Het is een mededeling of een vraag. Het is een bericht of een opdracht. Een tussenweg is er simpelweg niet.

Ik ben ontzettend blij dat het evangelie echt een goed bericht is. Een mededeling. Voilà! En dat geldt niet alleen voor onze redding, maar net zo goed voor onze heiliging. Het is niet zo van: "Je bent nu 'om niet' gered, maar nu moet jíj het gaan doen." Nee, God zegt: "Je bent geplaatst in genade, leef nu ook in die genade." Hij zegt: "Ik maak jou heilig. Jij bent geheiligd en Ik ga jou vormen naar wie je bent."

Wat kan een mens dan anders doen dan omhoog kijken en het allemaal van Hem verwachten? Leven uit genade betekent in de praktijk ook dat je Hem dankt. In het Griekse woord voor dankzegging, eucharistia, zit het woord genade (charis) al opgesloten. Het betekent eigenlijk: leven uit genade. Je krijgt iets en wat doe je dan? Dan zeg je: "Dank U wel." Leven in die overvloed van genade is dus een leven vol dankzegging. Je staat 's morgens op en zegt: "Dank U wel dat ik op mag staan, dank U wel dat U mij heilig maakt."

Soms vragen mensen: "Hoe zit het dan met die zonde? Daar zijn we toch van verlost?" Maar in plaats van dat eeuwige gestrijd en getop, mag je zeggen: "Het is makkelijk." Ja, het is zeker makkelijk. Dat kan ik u zeer aanbevelen. Kijk omhoog. Hij doet het. Dat is toch het mooiste en het rijkste wat er is? Het is onvoorstelbaar hoe men het evangelie versluierd heeft en veranderd heeft in een opdracht. In bijna alle richtingen is dat gebeurd. Dat is afschuwelijk, maar het is de realiteit.

Het Ware Evangelie: Rechtvaardiging Door Enkel 'amen' te Zeggen Zoals Abraham ↑ hoofdstukken

Ten slotte Romeinen 4. Daar gaat het over Abram, over wie ik het al eerder had. Ik lees een paar verzen uit Romeinen 4, te beginnen bij vers 19. Het gaat over Abram die inmiddels op leeftijd gekomen is, en dan wordt er dit vastgesteld: hij was niet zwak. Hoezo niet? Vanwege het feit dat hij niet zwak was in het geloof.

De NBG-vertaling zegt: 'Hij heeft opgemerkt'. Als hij gewoon met zijn ogen waarnam, dan moest hij inderdaad vaststellen dat zijn lichaam reeds verstorven was en niet meer in staat was om voort te brengen. Hij zou een vader worden van vele volkeren, maar waarschijnlijk dacht hij in eerste instantie dat het een opdracht was. Daarom heeft hij het vervolgens in eerste instantie via Hagar geprobeerd te regelen. Op dat moment was hij nog niet volledig verstorven. In een later stadium moest hij echter opmerken dat ook zijn eigen lichaam verstorven was: impotent.

Hij was ongeveer honderd jaar oud. En dat gold niet alleen voor hemzelf, maar ook voor Sara’s moederschoot, die sowieso altijd al onvruchtbaar was en inmiddels bovendien veel te oud om nog moeder te worden. Dat is wat hij beschouwde. Er staat: 'Hij beschouwde zijn lichaam'. Dat was gewoon een kwestie van waarneming. En toch was hij niet zwak. Waarom? Omdat hij geloofde. God had het hem immers beloofd.

Ik lees verder: 'Maar aan de belofte van God werd niet getwijfeld in ongeloof.' Dat is nou precies dat geloof: vertrouwen op de belofte van God, ondanks eerdere misstappen. Dat is trouwens mooi: in het boek Genesis lees je in de geschiedenis echt wel veel misstappen van Abraham, maar als God daarop terugkijkt in het Nieuwe Testament, dan lees je er niets meer over. Hij gedenkt ze niet eens meer.

Aan de belofte van God werd niet getwijfeld in ongeloof. Als God iets belooft, kun je het geloven of je kunt het tegenspreken – dan geloof je het echt niet. Maar je kunt het ook betwijfelen. Dat is dat dubbele: 'twee-felen'. Dan ben je dubbelhartig; je gelooft het een beetje wel en een beetje niet. Maar twijfelen aan de belofte van God is in feite ook ongeloof, want je vertrouwt het woord niet volledig. Of je spreekt ertegen, of je betwijfelt het, maar in beide gevallen geloof je het niet.

Abraham echter werd 'bij machte gemaakt in het geloof'. Hoe werd hij bij machte gemaakt, in staat gesteld, of eigenlijk 'potent' gemaakt in dit verband? In het geloof. Hij vertrouwde God en gaf heerlijkheid aan God. Hoe kun je God heerlijkheid geven? Wat is de grootste eer? Ik lees verder: '...heerlijkheid gevende aan de God en ten volle verzekerd'.

Geen spoor van twijfel. Waarom zou je ook? Als je op jezelf ziet, dan zeg je: 'Nee, dat wordt hem niet.' Maar op het moment dat je op Hem ziet, zeg je: 'Ja, daar heb ik alle fiducie in!' Hij was ten volle verzekerd dat Hij die beloofd had, ook in staat was dat te doen. Kijk, dan geef je God de eer. Als God zegt: 'Ik doe het', dan geef je Hem de eer door Hem het ook daadwerkelijk te laten doen. 'Oké God' – sorry, dat klinkt misschien wat als een deal – 'U zegt het, nou, dan mag U het doen ook.' Dan geef je God de eer. En dan laat je Hem het niet alleen doen, maar dan dank je Hem ook op voorhand dat Hij het gaat doen, in de volle zekerheid. Hij is bij machte om het te doen. En Hij is niet alleen bij machte, Hij is ook getrouw en betrouwbaar. Want wat Hij zegt en wat Hij belooft, dat doet Hij ook. En daarom staat er: 'Daarom ook werd het hem gerekend tot rechtvaardigheid'.

Nu is de cirkel feitelijk weer rond. Want wat was het punt waar de hele Romeinenbrief over gaat? Het is vandaag 6 oktober, en over een dag of wat is het 31 oktober: de dag van de Reformatie. Wat werd er toen ontdekt door Luther? Wat hij destijds op de kaart zette, was de boodschap van sola fide: alleen geloof. In hoeverre men dat altijd begrepen heeft, is een ander verhaal, maar het is wel zo: alleen geloof. God belooft alles en verwacht niets van de mens. Of het nu gaat om de redding – daarom is het zo geweldig – want waarom is de redding universeel? Waarom redt Hij allen, iedereen, de hele wereld? Omdat het alleen maar van Hém afhangt.

Op het moment dat het van een mens afhangt, is de redding niet meer universeel. Maar omdat Hij het belooft, omdat Hij dat zo meedeelt, is het ook werkelijk een Evangelie. Maar dat geldt net zo goed voor de heiliging, want dat doet Hij, en Hij alleen. Zo werd Abraham ooit een rechtvaardige. God zei: 'Zo zal jouw nageslacht zijn', en Abraham zei: 'Amen, U zegt het.' Dat was voor God de reden waarom Hij Abraham een rechtvaardige noemde. Dat is wat rechtvaardigheid is: beamen wat God onvoorwaardelijk, zonder restricties, zonder limieten, zonder begrenzing belooft, aanzegt en voorzegt. Dat is geloof. Dat is ook werkelijk het Evangelie. En ik zeg: Amen.

🎧 weest heilig...?
Delen: