GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

apologetiek is geen sorry

20-11-2022 - Geplaatst door Andre Piet
20 november 2020, Den Haag

Het Engelse woord ‘apologize’ betekent ‘verontschuldigen’ of ‘excuseren’. Het dient als een ‘sorry’ om de fout te verzachten. De oorspronkelijke betekenis van het Griekse woord ‘apologia’ is echter die van ‘verantwoording’ of ‘verdediging’. We komen het regelmatig in ‘het Nieuwe Testament’ tegen. Zo was Paulus gesteld tot ‘apologeet’ van het Evangelie. Dat betekent bepaald niet dat hij zich ervoor verontschuldigde. Integendeel zelfs. Hij verantwoordde en verdedigde de waarheid van het Goede Bericht!

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

De Bijbelse betekenis van apologetiek is het afleggen van verantwoording over de hoop die in je is, niet het aanbieden van een verontschuldiging. Geloofsverdediging houdt in dat je met bescheidenheid en ontzag de feiten en bewijzen van het geloof overlegt wanneer daar door anderen om wordt gevraagd. Aan de hand van Paulus' optreden voor koning Agrippa wordt geïllustreerd dat deze verantwoording draait om controleerbare waarheid en gezond verstand, hoe onbegrijpelijk dit voor de wereld ook mag lijken. Daarbij mogen gelovigen erop vertrouwen dat zij hun verdediging niet vooraf hoeven te bedenken, omdat God zelf de woorden en wijsheid zal geven die geen tegenstander kan weerleggen.

“Bij apologetiek zeg je geen sorry; dan zeg je: "Dit is de waarheid."”

De Ware Betekenis van Apologetiek: Verantwoorden, Niet Excuseren ↑ hoofdstukken

Maar eerst even dit. Ik heb deze spreekbeurt wellicht een wat merkwaardige titel gegeven – u ziet het hier achter mij geprojecteerd: apologetiek, alleen het woord al, is geen sorry.

Laat ik dat even mogen toelichten. Het woord apologetiek is een term, een wat dure term, maar als je dat opzoekt op het internet – ik heb Wikipedia er hier even bij gehaald – dan zie je dat het de verantwoording of eventueel de verdediging van levensbeschouwelijke en meestal religieuze standpunten betekent. Dat heet apologetiek; op de theologische faculteit is het bijvoorbeeld ook een vak.

Is er iets eigenaardigs met dat woord aan de hand? Ik zal u vertellen, en dat zal u niet verbazen, dat het woord is afgeleid van een Grieks woord dat we ook in het Nieuwe Testament aantreffen. Het is afgeleid van het Griekse woord apologia. Dat is opgebouwd uit twee elementen: apo, een voorzetsel dat 'vanaf' betekent, en logia, dat we natuurlijk wel kennen in al zijn varianten en dat strikt genomen 'woord' betekent.

In het Nieuwe Testament wordt dit woord apologia, of de aanverwante begrippen, meestal – niet per definitie, maar gewoonlijk – gebruikt in een juridische setting. Dat wil zeggen: iemand verdedigt zich bij een rechtbank voor de rechter, en dat heet dan apologia. Je vindt dat bijvoorbeeld in dat verband ook terug in het boek Handelingen. Daar kom ik trouwens nog uitgebreid over te spreken.

In de Statenvertaling wordt dit woord, op één uitzondering na, meestal vertaald met 'verantwoording'. En in de NBG-vertaling – als ik ook de werkwoordelijke vermeldingen meetel – wordt het gewoonlijk weergegeven met 'verdediging' of 'verdedigen'. Een aantal keren wordt het ook vertaald met 'verantwoording' en één keer met 'verontschuldiging'.

Die laatste is wel weer aardig, omdat het ons brengt bij de term die zeker in de Engelse taal gebruikelijk is. Want apologia en apologetiek mogen dan wat onbekende woorden zijn in het Nederlands, in het Engels is het natuurlijk heel bekend: apologize. Dat is direct hieraan verwant en betekent 'verontschuldigen'. I apologize wil zeggen: ik verontschuldig mij, ik excuseer mij.

Het is heel eigenaardig hoe de betekenis van dat woord, ook in de Engelse taal, in de loop der eeuwen is verschoven. Want nu – en dat is geloof ik al enige eeuwen het geval – heeft het de betekenis van een spijtbetuiging voor iets verkeerds. Er klinkt iets verzachtends in door; je geeft eigenlijk de fout toe, maar je verzacht het en dan zeg je 'sorry'.

Dat is trouwens ook interessant. Ik vind dat – dat heet etymologie, de wetenschap die zich bezighoudt met woordafleiding – erg boeiend. Dat is wat ik hier eigenlijk ook vertel. Dan blijkt bijvoorbeeld dat het Engelse woord sorry alles te maken heeft met ons woord 'zeer', in de betekenis van pijn. Het doet zeer. In sorry en 'zeer' herken je duidelijk de spraakverwantschap; je zegt dus 'sorry', het spijt me.

In eerste instantie heeft het woord echter de betekenis van verantwoording: je bewijst je onschuld. In de loop der tijd is dat verschoven naar: 'ik ben schuldig, maar ik excuseer mij' en je probeert het te verzachten. Dat is dus een betekenisverschuiving. In de Bijbel heeft het echt de betekenis van – nou ja, wat ik zei – je verantwoorden.

Je begrijpt wel hoe het zo heeft kunnen komen. Want als ik zeg: 'ik verontschuldig mij', dan wil dat eigenlijk zeggen: 'reken het mij niet aan'. Daar zou de gedachte in kunnen zitten dat je wel schuldig bent, maar vraagt of het je niet aangerekend wordt. Maar het kan ook betekenen: 'ik ben onschuldig en dus verontschuldig mij'. Begrijpt u? Hoe zulke betekenissen kunnen verschuiven is dus wel logisch. Oké, genoeg over dat woord, maar ik vond het toch de moeite waard om daar even aandacht aan te geven.

Petrus 3: Bereid tot Verantwoording van de Hoop ↑ hoofdstukken

En wat ik vanmorgen graag wil doen hier op deze plaats, is een aantal schriftplaatsen bespreken. Het is lang niet compleet, maar ik wil een aantal schriftplaatsen bespreken vanuit het Nieuwe Testament. Want we hebben het over de Griekse taal en het Nieuwe Testament is geschreven in het Grieks. We gaan kijken naar een aantal schriftplaatsen waarin dat woord apologia of aanverwante begrippen voorkomen.

De eerste die ik noem is uit 1 Petrus 3. Dat is denk ik ook wel een vrij bekende. In 1 Petrus 3 vers 15 ziet u een vrij letterlijke vertaling. Kijk maar mee in de interlineair die u daaronder ziet en let dan vooral op de tweede regel, dat is de meest letterlijke weergave. Petrus zegt daar: 'Heiligt de Christus in jullie harten.' Heiligen heeft de betekenis van iets wat heilig is, apart gesteld, afgezonderd. Als de Christus in je hart geheiligd is, wil dat zeggen dat Hem een aparte en in dit geval ook een afzonderlijke, exclusieve plaats wordt toegekend. Dat is de Christus, de Messias, in jullie harten heiligen.

Vervolgens komt het tweede deel van die zin: 'altijd bereid' of 'steeds bereid tot verantwoording aan een ieder die rekenschap vraagt'. Hier zie je dat woord verantwoording of verdediging: apologia. Dat is het woord dat hier gebruikt wordt. Wat Petrus zegt, is dat je altijd klaar en bereid bent om antwoord te geven, om verantwoording af te leggen aan iedereen die rekenschap vraagt. Dat staat er gewoon.

Dat betekent dus niet dat je een ander wilt bekeren, want dat is misschien wel de wijze waarop dat vooral in evangelische kring wordt uitgelegd. Men denkt vaak: 'Je moet het vooral een ander vertellen en hen overtuigen', maar dat is helemaal niet de gedachte van dit vers. Het gaat erom dat wanneer een ander jóu vraagt – niet ongevraagd, nee, als een ander jou om rekenschap vraagt – dat je dan kunt zeggen: 'Ik kan me verantwoorden.' En dan niet – en nu komen we weer terug bij de titel van deze spreekbeurt – om je te excuseren. Nee, om je te verantwoorden.

Die ander vraagt iets en jij geeft antwoord. Vandaar ook het plaatje; jij legt de bonnetjes over. Dat is een favoriete metafoor van mij. Als je bijbelleraar bent, moet je dat sowieso doen, vind ik. Wanneer je iets zegt of beweert, moet je dat ook kunnen bewijzen en aantonen. In dit geval haal ik gewoon de Schrift aan en wijs aan: daar staat het. Dat is de betekenis van het woord en daar staat het ook. Zo geef je echt verantwoording van wat je zegt, zodat een ander het ook kan controleren. Dat is de gedachte bij het overleggen van de bonnetjes: klopt het wel?

De ander vraagt jou iets, en er staat: 'altijd bereid tot verantwoording aan een ieder die rekenschap vraagt om de verwachting die in jullie is'. Een gelovige is iemand die iets verwacht. Hij gelooft en vertrouwt op een bepaalde uitkomst en heeft daarom een hoop, en daarmee feitelijk ook een verwachting. God heeft gesproken, Hij heeft het beloofd en Hij gaat het ook doen. Daarom is er die verwachting in je hart. Verwachting gaat per definitie over zaken die je nog niet ziet. 'Hoop die gezien wordt, is geen hoop.' Verwachting gaat over dingen die je nog niet ziet, maar waarvan je verwacht dat ze zullen gaan plaatsvinden.

Een ander kan daar verantwoording over vragen; diegene wenst dat jij daar rekenschap van aflegt. Dat kan gaan over wie je verwacht en wat je verwacht, maar ook op grond waarvan. Je kunt wel zeggen: 'Ik heb geloof in die God' of 'Ik heb een verwachting van wat gaat komen', maar als de ander vraagt: 'Hoezo dan wel?', dan kun je de Bijbel openen. Ongeacht de vraag waarover rekenschap gevraagd wordt – een ander kan bijvoorbeeld vragen of dat Woord wel betrouwbaar is – is het de bedoeling dat je niet met je mond vol tanden staat. Je moet altijd bereid zijn om verantwoording af te leggen van Wie je gelooft, maar ook waarom je daar zoveel vertrouwen in hebt.

Dat is in feite het woord dat ons is gegeven om uit te dragen. Mensen bevragen dat kritisch, maar dat woord is vast en solide. Het is geweldig om dat bij mensen neer te leggen en om te delen hoe geweldig dat woord is waarop we staan, hoe krachtig en hoe solide het is, en hoe God altijd al Zijn woord heeft vervuld. Dat is dus verantwoording afleggen. Dat is apologetiek, als ik het even duur mag zeggen. Geen 'sorry' zeggen, nee, je verantwoordt je voor de verwachting die er is.

Maar, zegt Petrus er nog bij: 'met zachtmoedigheid', wat gewoon 'met bescheidenheid en ontzag' betekent. Bescheidenheid ten opzichte van degene die de verantwoording vraagt. Jij bent niet meer dan die ander; wees maar bescheiden. Je staat niet boven de ander die rekenschap vraagt. Ten opzichte van degene die rekenschap vraagt, is bescheidenheid gepast.

En ontzag is gepast ten opzichte van de hoop en de verwachting die in je is. Er staat hier in het Grieks een woord dat u kunt zien als u een klein beetje door die Griekse letters heen kunt ploeteren: phobos of phobo. Daar komt ons woord 'fobie' vandaan. Het betekent dus vrees, of eventueel ontzag. Hoezo vrees? Wel, er bestaat een gezonde vrees. Wij denken misschien wel eens dat angst fout is, maar angst kan een heel goede emotie zijn. Het kan je in actie zetten bij gevaar; dat is ook de bedoeling. Wanneer er dingen zijn die inderdaad gevaarlijk zijn, dan is angst daarvoor een gepaste emotie.

In dit geval, waarom dan vrees? Wij hebben een geweldige verwachting. Wel, je vreest dat je de verwachting tekort zou doen. Wie je verwacht, wat je verwacht en op grond waarvan je het verwacht – waar ik het zojuist over had. Dat je niets afdoet aan de geweldige hoop en de geweldige rijkdom die ons is gegeven. Dan is vrees een heel gepaste houding. Dat je bang bent: 'Dat woord is zo geweldig, ik wil in ieder geval niet dat ik daaraan tekortdoe.' Dus bescheidenheid ten opzichte van degene die rekenschap vraagt, maar ontzag ten opzichte van dat wat wij verwachten, waar wij op hopen en waar wij op staan. Dat je dat niet tekort zou doen. Dat is de eerste schriftplaats die ik in dit verband wil noemen.

Handelingen 26: Paulus als Apologeet voor Festus en Agrippa ↑ hoofdstukken

We gaan nu naar Handelingen 26. In het boek Handelingen komt het woord apologia nog een aantal keer voor. Meestal is dat in een juridische setting, wanneer Paulus voor stadhouder Felix verschijnt, daarna voor Festus en nog weer later, in Handelingen 26, voor koning Agrippa. Handelingen 24 beschrijft hoe hij voor stadhouder Felix wordt gesteld in de havenplaats Caesarea. Dat is allemaal heel illustratief en zelfs typologisch. Caesarea is de plaats even ten zuiden van het huidige Haifa. Een aantal van u is er ongetwijfeld weleens geweest; er zijn nog veel overblijfselen van dat Romeinse bouwwerk te zien. Caesarea was een grote Romeinse vesting; de naam 'Caesar' zit erin, wat keizer betekent. Het is trouwens ook de plaats waar Petrus naartoe ging toen het Evangelie voor het eerst naar de natiën ging; de Romeinse hoofdman Cornelius verbleef daar in Caesarea.

Ik vind dat wel apart: als het Evangelie naar de natiën gaat, gaat het naar de kust, naar de zee. De zee is in de Bijbel een beeld van de volkerenwereld. Het is ook bijzonder dat wanneer Paulus naar de natiën gaat, hij via de poort vertrekt. Ik zeg het expres zo, want een haven is een poort. Denk aan namen als Puerto of Porto; dat betekent letterlijk havenplaats. Vanuit die plek ga je de zee op, de volkerenzee. En dat is ook precies het geval. Paulus heeft twee jaar gevangen gezeten in Caesarea omdat de Joden hem in Jeruzalem afwezen. Dat is een uitbeelding van de Joodse afwijzing en tevens een aanwijzing voor de natiën waarheen hij gezonden werd. Dat hij daar precies twee jaar verbleven heeft, is wat mij betreft ook niet zonder betekenis: het spreekt van de tweeduizend jaar waarin God Zijn verborgen werk doet onder de natiën. Tenminste, dat zijn de dingen waar ik dan aan denk.

Koning Agrippa zei met nadruk tegen Paulus dat het hem vergund was omtrent zichzelf te spreken. Laten we de situatie even voor de geest halen: Paulus was voor Felix en Festus geweest. Festus kreeg koning Agrippa op bezoek, en Agrippa had – zoals we in het voorgaande hoofdstuk lezen – gezegd dat hij veel over Paulus had gehoord en hem graag eens persoonlijk wilde spreken. Festus regelde dat en organiseerde deze meeting. Het is in feite een juridische setting waarin Paulus zich specifiek zou verantwoorden. Festus was daarbij aanwezig, evenals een heel aantal andere hoge pieten. Ik heb altijd een beetje moeite met de term 'hoge pieten', want dat klinkt zo arrogant als je zelf ook zo heet. Het is niet voor niets dat ik het nu even zeg. En nee, ik ben ook geen zwarte piet, want dat mag niet meer.

Goed, waar was ik? Koning Agrippa wilde dus graag Paulus horen en deze gelegenheid deed zich nu voor. Agrippa zei met nadruk tegen Paulus: "Het is u vergund omtrent uzelf te spreken." Toen strekte Paulus de hand uit. Wat precies de gedachte daarbij is, weet ik niet; of hij nu maande tot stilte of dat het een wenk was van "ik begin nu mijn verhaal". In ieder geval strekte hij de hand en verantwoordde hij zich. Hier heb je weer dat woord apologia, het werkwoord. De NBG-vertaling zegt: "Hij verantwoordde zich omtrent alle punten waarop ik word aangeklaagd, koning Agrippa." Paulus was in Caesarea terechtgekomen omdat de Joden hem wilden vermoorden en de Romeinen hem feitelijk beveiligden. De Joden klaagden hem aan, daarom zat hij daar gevangen, en uiteindelijk zou hij zich op de keizer beroepen om naar Rome te gaan. Paulus zegt: "Omtrent alle punten waarop ik word aangeklaagd, koning Agrippa, heb ik mezelf gelukkig geacht om mij nu vandaag voor u te verantwoorden." Dit is een typisch juridische zetting op het hoogste niveau: de Romeinse gouverneur Festus was aanwezig en de door de Romeinen aangestelde koning Agrippa. Deze Agrippa was een achterkleinzoon van Herodes de Grote. Hij wist van deze zaken, zoals we straks zullen vernemen.

Paulus is blij. Hij excuseert zich niet en hij verontschuldigt zich niet. Hij zegt: "Ik word aangeklaagd en dat is ten onrechte. Ik ga bewijzen dat ik onschuldig ben; sterker nog, ik ga bewijzen dat het waar is wat ik zeg." Zo verantwoordt hij zich en hij acht zich gelukkig dat hij zijn onschuld kan aantonen voor koning Agrippa. Hij begint zijn verhaal en vertelt wie hij was: een aankomend talent binnen het Jodendom en een vervolger van de Gemeente Gods. Hij beschrijft hoe hij op weg naar Damascus midden op de dag werd geroepen. Het is een schitterend getuigenis. Hij vertelt gewoon wie hij is, wie hij was en hoe het gekomen is dat hij nu door de Joden wordt aangeklaagd. Hij vertelt dat hele verhaal en legt uit dat hij oog in oog heeft gestaan met Hem die God uit de doden heeft opgewekt.

Zodra hij over de opstanding van de doden begint, lezen we in vers 24: "En terwijl hij deze dingen aanvoerde ter verantwoording, zei Festus met luide stem en nadruk..." Dat is heel opmerkelijk. Paulus sprak rechtstreeks tot koning Agrippa; hij zei telkens "o koning" en "de koning weet". Maar Festus stond erbij, en zodra Paulus over de opstanding sprak, riep Festus met luide stem: "Je bent gek, Paulus! Je bent een maniak!" In het Grieks staat daar inderdaad het woord mania. We kennen veel meer Grieks dan we ons misschien bewust zijn; er zijn zoveel termen via het Grieks tot ons gekomen. "You're mad, Paul." Je bent hartstikke mesjokke – wat dan weer de Hebreeuwse versie is, mesjouka.

Dat Festus hem voor gek verklaarde, kwam omdat Paulus zojuist over de opstanding had gesproken. Dat ging tegen elk menselijk begrip in. Dat zie je overigens vaker. Toen Paulus eerder in Athene over de God sprak die hij mocht kennen, luisterden ze, maar zodra hij over de opstanding begon, werd hij geïnterrumpeerd. Ze zeiden: "We horen je hier nog wel eens een keer over." Het was voor hen volslagen buiten de orde. Zij hingen de leer van de onsterfelijke ziel aan, en dan komt daar een Jood die praat over iemand die drie dagen in het graf had gelegen en opstond uit de doden, met achterlating van alle andere doden.

Nou, dat is zo bizar, echt volstrekt dwaas en gek, en Festus wil hier ook verder gewoon niet naar luisteren. En dan zegt hij er nog bij: uw vele geschriften doen u doordraaien tot waanzin. "Uw studie brengt u in de war", zegt de NBG-vertaling. Dat is wel grappig, dat woordje geschriften… dat ken ik ook weer: Grammata. Dat zijn eigenlijk letters, geschriften, maar in de afgeleide zin dus ook studie. Want ja, als je studie doet, wat doe je dan? Dan neem je boeken of geschriften tot je. Vandaar ook dat de NBG dat vertaald heeft met studie.

En wat Paulus daar deed in Caesarea… hij was na twee jaar gevangen en had binnen dat garnizoen toch ook een redelijke mate van vrijheid. Hij kon studeren; Paulus deed niet anders dan studeren. Dat vind ik wel mooi, maar dat wist Festus ook. Festus had hem al vaak ontmoet en ondervraagd. Nu begint Paulus hierover en Festus zegt: je bent gek. Uw vele geschriften doen u helemaal doordraaien tot waanzin. Je weet zoveel en je studeert zoveel, maar je draait door. Dat doet de wereld ook: de wereld draait door. Nou ja, dat is trouwens een beetje een beladen term die ik nu gebruik, geloof ik. Maar goed, anyway.

Paulus was inderdaad bestudeerd en Festus stelt het op deze manier aan de kaak. Wat jij zegt is gek, en dat komt gewoon doordat je te veel met je neus in de boeken zit en te bestudeerd bent. En dan Paulus, die verantwoordt zich. Hij zei met nadruk: ik ben niet gek. Ik ben niet gek, hoogedele Festus. Hij zegt: maar ik spreek woorden van waarheid en gezond verstand. Woorden van waarheid wil zeggen: controleerbaar. En bovendien betekent gezond verstand dat hij reageert op de beschuldiging dat hij een gek was en dat het waanzin was. Hij zegt: wat ik vertel, dat mag dan inderdaad volstrekt uniek zijn.

Ik bedoel, wat er gebeurd was daar — nou, wat was het toen inmiddels? Bijna dertig jaar geleden in de omgeving daar in Jeruzalem. Dat daar de steen van het graf was weggewenteld en dat de eersteling uit de doden eens voor altijd rees uit het graf. Ja, dat is volstrekt uniek tot op de dag van vandaag, want er is er maar één die opgestaan is uit de doden. Hoe zegt Paulus dat? Zoals in Adam allen sterven, zo zullen in Christus allen worden levend gemaakt, maar ieder in zijn eigen rangorde: Christus als eersteling. Vervolgens de volgende rangorde: die van Christus zijn in zijn parousia. Dat is dus nog toekomstig. Maar tot op de dag van vandaag is er maar één die opgestaan is uit de doden. Dus inderdaad, we hebben het over een unieke gebeurtenis.

Maar niettemin, Paulus zegt: het is waar. Het is historisch gedocumenteerd. Paulus was per slot van rekening een ooggetuige; hij heeft Hem zelf gezien in oogverblindend licht. En als Paulus dat met de Korintiërs bespreekt, dan zegt hij ook: ja, Hij is verschenen bij die gelegenheid, en bij die gelegenheid. Een keertje aan vijfhonderd broeders tegelijk, van wie het merendeel thans nog in leven is. Dus schreef Paulus toen: vraag het maar na. Met andere woorden, we hebben het hier gewoon over een historisch feit. Het graf was leeg en Hij is gezien door velen, en er is van getuigd, bovendien nog unaniem ook. Allen die erbij waren, die hebben het allemaal bevestigd. Dus ja, het voldoet aan alles wat je van een historisch feit mag verwachten. Kortom, we hebben het over geschiedenis. Dus het is inderdaad gezond verstand en het zijn woorden van waarheid.

En dan zegt Paulus — dat vind ik wel grappig — hij zegt: want de koning is van deze dingen op de hoogte. Festus zat daarbij, en wat Paulus eigenlijk tussen de regels door — tenminste zo versta ik dat dan — ermee zegt, is: ja, u weet dat niet, maar de koning is van deze dingen op de hoogte. Die weet dat het waar is. Hij zegt: want de koning is van deze dingen op de hoogte en tot hem spreek ik vrijmoedig. Want ik ben ervan overtuigd dat niets van deze dingen hem onopgemerkt zijn. Het is immers niet in een uithoek gebeurd.

Koning Agrippa wist van deze dingen. Het was een generatie eerder dat zijn grootvader — ik moet even goed nadenken, maar het doet niet ter zake — maar in ieder geval in die Herodes-familie, dat hij koning was in Jeruzalem op het moment toen in het jaar 30 onze Heer rees uit het graf. Ja, dat was daar in Jeruzalem. En hij zegt: het was hot news. Er waren tienduizenden — vergis u niet, dat boek Handelingen zegt dat ook — tienduizenden Messias-belijdende Joden. En vooral daar in Jeruzalem waar het allemaal gebeurd was. Koning Agrippa kwam daar vandaan uit Jeruzalem. Hij zegt: het is niet in een uithoek gebeurd. U weet hiervan. U kunt dit allemaal checken en controleren.

En ja, je zou het vervolg moeten lezen. Dat doe ik nu niet, want dat zou een beetje te ver voeren. Maar het is wel heel apart dat als je dan het vervolg nog leest, dat het koning Agrippa een beetje te heet onder de voeten wordt. Hij zegt: u wilt me zeker meteen al christen maken? En dan zegt Paulus: nou, ik zou wel willen dat jullie allemaal waren zoals ik. Nou ja, zonder dan deze boeien, want hij was geboeid, hè? Hij was boeiend, als u begrijpt wat ik bedoel. Maar hij was ook inderdaad geboeid en hij zegt: ik wou dat jullie allemaal waren zoals ik. Dat wil zeggen: jullie wisten en zouden erkennen wat ik weet en wat ik hier vertel. Want als je het zou weten… hij is de gelukkigste man van de wereld. Dus ja, dat is wat hij zegt. Zouden jullie zo moeten zijn? Nou ja, uitgezonderd dan deze boeien. Dat is dus eigenlijk met een knipoog, want dat is nou geen pretje om met die kettingen aan je handen daar zo over te spreken.

Maar goed, dat vind ik wel leuk, want ondanks het feit dat hij geboeid was, zegt Paulus ook in de Timotheüs-brief: ja, ik ben geboeid, maar het woord van God is niet gebonden. Is niet geboeid. Dat is in vrijheid, dat gaat gewoon door. Mensen kunnen bepalen en regelen en beperkingen opleggen, maar het woord van God gaat toch altijd zijn weg. Dat vind ik het geweldige. De waarheid kun je uiteindelijk nooit ten onder houden. Die heeft altijd de natuurlijke neiging om weer boven water te komen. Net als met een bal die je onder water houdt; dat kan wel, maar laat hem maar los.

Filippenzen 1: Gesteld tot Verantwoording van het Evangelie ↑ hoofdstukken

Oké, nog een schriftplaats: Filippenzen 1. Paulus schrijft aan de Filippenzen en zegt: 'Sommigen prediken de Christus inderdaad vanwege afgunst en ruzie.' Paulus geeft hiermee aan dat er mensen waren die de Christus wel predikten – en hij doet ook niets af aan de inhoud van wat zij vertelden. Hij zegt alleen: het motief waarmee ze dat doen is niet altijd even zuiver, want daar speelt ook afgunst en ruzie mee. In feite zit daar de ondertoon in van jaloezie en afgunst ten opstaan van hem. Maar, zegt hij, sommigen doen het ook vanwege welbehagen; zij doen dat zonder die ruzie en zonder die afgunst. Zij doen dat werkelijk voluit en met genoegen. Deze laatsten spreken inderdaad vanuit liefde, daar zij weten dat ik word gesteld tot verantwoording van het evangelie.

Dat is een mooie uitspraak. Wat Paulus zegt, is dat degenen die de Christus prediken en dat werkelijk met een zuiver hart doen, weten dat ik dat doe: dat ik ben of word gesteld tot verantwoording van het evangelie. Ik ben de apologeet van het evangelie. Dat is wat hij zegt. Ik verdedig, ik verantwoord het evangelie. We moeten ons even realiseren dat aan Paulus ook het beheer van het evangelie is toevertrouwd. In de Romeinenbrief spreekt hij meer dan eens over 'mijn evangelie'. Het is het evangelie dat aan hem is toevertrouwd. Hij schrijft aan de Galaten dat het evangelie wat hij predikt niet naar de mens is; hij heeft het ook niet van een mens ontvangen. Hij zegt: 'Ik heb het regelrecht van Christus zelf ontvangen.' Hij heeft mij geroepen, maar bovendien heeft Hij mij ook hoogstpersoonlijk onderwezen, ooit in Arabië, in de woestijn. Dat wil zeggen dat het evangelie aan hem is toevertrouwd. En aan Paulus was ook de taak om dat te boek te stellen, om dat te prediken, maar ook om dat te verantwoorden. Paulus was de eerste die dat zo gedaan heeft. Hij was de apologeet, degene die de bonnetjes heeft overlegd.

En ik ben zo blij dat we een veertiental brieven hebben. Sommigen zeggen: 'Nou ja, dertien.' Dertien waarvan we in ieder geval weten dat Paulus de schrijver ervan is geweest. In de Hebreeënbrief wordt de naam niet genoemd, maar goed, u begrijpt wat ik bedoel. Paulus heeft het opgetekend, hij heeft het geschreven, hij heeft het gedocumenteerd en hij zegt: 'Ja, ik word gesteld tot verantwoording van het evangelie.' Paulus excuseert zich niet. Hij zegt in de Romeinenbrief: 'Ik schaam mij het evangelie niet.' Integendeel!

Ik wil dat nog even doorgeven. Er staat: 'Ik schaam mij het evangelie niet.' In het Grieks staat daar iets wat misschien een beetje ingewikkeld klinkt, maar ze noemen dat de 'middle voice'. Wij kunnen iets zeggen in de actieve zin of in de passieve zin. Bijvoorbeeld: 'Ik rijd', dat is actief. En 'ik word gereden', dat is passief. Bij ons gebruik je een werkwoord of actief of passief. Het Grieks is een hele rijke taal en die kent ook nog een middenvorm. Daar zit een actief element in en een passief element. Sommige vertalingen zeggen in Romeinen 1 vers 16 daarom niet 'ik schaam mij het evangelie niet', maar 'het evangelie beschaamt mij niet'. Dat is passief. Wie heeft er gelijk? Eigenlijk geen van beiden, of allebei – net wat je wilt. Het staat namelijk in die middenvorm. Er zit een actief element in en een passief element. Het evangelie beschaamt mij niet, nee, want het is de waarheid. En omdat het me niet beschaamt, schaam ik mij voor dat evangelie niet. Het beschaamt mij niet en daarom kom ik er rond voor uit en kan ik het ook inderdaad zo vertellen als de claims zijn. Ik kan dat zo doorgeven. Ik vind het prachtig om je dat te realiseren: het beschaamt me niet en daarom schaam ik mij het evangelie niet. Die middenvorm vertoont een rijkdom die wij in het Nederlands eigenlijk niet kunnen oppakken, omdat wij die vorm niet hebben. Vandaar dat ik het er maar even bij zeg.

In ieder geval is Paulus geroepen en gesteld om het evangelie te verantwoorden. En dat heeft hij ook gedaan. Hij is de apostel die naar de natiën is gegaan. 'Ik ben een apostel en een leermeester van de natiën.' Vandaar ook dat die apostel in onze dagen, in deze tweeduizend jaar, zo'n prominente rol speelt. Nou, dan gaan we nog naar één schriftplaats toe.

Lukas 21: Getuigen met een Door God Gegeven Mond en Wijsheid ↑ hoofdstukken

De laatste passage die we bekijken is Lukas 21. Dat is een heel speciaal verband waarin de Heer Jezus op de Olijfberg vertelt wat er zou gaan gebeuren. Het is de rede over de laatste dingen, maar ook over wat er in de toen nabije toekomst zou plaatsvinden: de verwoesting van Jeruzalem. Dat wordt allemaal in dit hoofdstuk naar voren gebracht. In het jaar 70 is dat ook daadwerkelijk gebeurd. Voorafgaand daaraan, in de jaren 60, vond er een enorme vervolging plaats in het Joodse land en onder de Joden. De Heer Jezus steekt Zijn discipelen een hart onder de riem en zegt: jullie moeten dan straks ook echt gaan getuigen wanneer jullie voor rechters en in rechtbanken worden geleid om daar het woord te voeren.

In dat verband geeft Hij een heel speciale instructie die ik prachtig vind. Hij zegt: "Zet jullie harten er dan op om niet vooraf te bedenken hoe verdedigd te worden." Hier zien we weer dat woordje apologia. Of hoe je jezelf moet verantwoorden. Om het eenvoudig te parafraseren: als je in een rechtbank wordt geleid en je moet getuigen... Getuigen is een juridische term. Je getuigt niet zomaar; er wordt je om rekenschap gevraagd en dan moet je gaan spreken.

Ik vind dat trouwens een geweldige instructie. Wanneer spreek je eigenlijk over het Evangelie? Sommige mensen zeggen dat je gewoon de huizen langs moet gaan om bij een bel aan te drukken en ongevraagd iemand te confronteren. Maar dat is niet wat hier staat. Een heraut doet dat wel; een heraut is iemand die rondgaat en iets omroept om het nieuws door te geven. Paulus was ook zo'n heraut. Maar de normale gang van zaken is dat je getuigt wanneer de rechter vraagt: "Geef maar rekenschap." Dat is ook hier het geval: een juridische zetting. Als je dan inderdaad gevraagd wordt, maak je dan geen zorgen over wat je zou zeggen. Bedenk niet vooraf hoe je jezelf moet verdedigen.

Dat is eigenlijk heel mooi, want als je de waarheid spreekt, hoef je je nooit zorgen te maken over wat je moet zeggen. Waarom niet? Je bent een getuige. Een getuige is iemand die spreekt over wat hij zelf gezien en gehoord heeft. Dat hoef je niet vooraf te bedenken; dat weet je gewoon. In de rechtbank spreek je de waarheid, niets dan de waarheid en de volle waarheid. De Heer Jezus zegt: maak je geen zorgen over hoe je dat dan zou zeggen. Natuurlijk is dat spannend als er zoveel tegenstand en oppositie is en er zoveel boven je hoofd hangt. Het is niet alleen het getuigen, maar er zijn zoveel aanklachten en je bent je leven niet zeker. Juist daarom zegt de Heer: "Zet je hart er nou op om niet vooraf te bedenken hoe verdedigd te worden, want Ik zal jullie een mond en wijsheid geven die al jullie tegenstanders niet zullen kunnen weerstaan of weerspreken." Kijk, dat is met recht de kracht van de waarheid.

De Heer zegt: maak je geen zorgen, Ik ben bij machte. Ik moet ineens denken aan de geschiedenis van Mozes die geroepen werd. Mozes stotterde kennelijk een beetje; hij was 'zwaar van tong', zoals er staat. Dat was zijn bezwaar toen hij geroepen werd om naar de Farao te gaan en in het hof van de Farao te spreken. Hij zei: "Dat doe ik liever niet, want ik spreek moeilijk." En dan zegt God, die hem daar roept: "Wie heeft de mens een mond gegeven om te spreken?" Dat is Hijzelf. Als Ik jou nu roep om te gaan spreken, waarom zou jij je dan zorgen maken over hoe je de dingen zou zeggen? Ik geef jou een mond. Denk je nu werkelijk dat als Ik jou roep om het woord door te geven, dat je je zorgen moet maken over jouw woorden of over jouw spraakvermogen? Ik ben het die dat geeft!

In soortgelijke termen spreekt Jezus hier uit: maak je geen zorgen over wat je zou zeggen, hoe je het zou zeggen of hoe het zal overkomen. Het zijn allemaal van die dingen die zo gemakkelijk intimideren. Wat zal men denken? Dat geldt niet alleen voor iemand die op een podium staat voor een publiek, maar in het algemeen. Soms denken we: laat ik maar niks zeggen, of laat ik me verontschuldigen en 'sorry' zeggen. Dat is 'apologize' in de zin van een verontschuldiging, maar dat is geen Bijbelse apologetiek. Bij apologetiek zeg je geen sorry; dan zeg je: "Dit is de waarheid." Maak je geen zorgen over hoe het zal overkomen, wat men zal zeggen of wat hun reactie zal zijn. Ik geef je mond en wijsheid, en al die tegenstanders — hoe clever ook — zullen niet in staat zijn om het te weerstaan, te weerspreken of te loochenen.

Dat is de kracht van het Woord van God. Ik vind dat een geweldige opsteker voor wanneer wij worden gevraagd om ons te verantwoorden. Natuurlijk ga je niet te onpas spreken over de geweldige rijkdom van het Woord; je werpt geen parels voor de zwijnen. Maar wanneer spreek je dan wel? Op het moment dat je gevraagd wordt. Wees dan ook niet bang om inderdaad voluit alle registers open te zetten en te zeggen wat je moet zeggen. De waarheid, niets dan de waarheid en de volle waarheid. Maak je geen zorgen: Hij geeft je de kracht, de wijsheid en het vermogen om dat door te geven. Aan de rijkdom van het Woord ligt het niet. Dus ik zou zeggen, lieve mensen, laten we deze woorden ter harte nemen.

🎧 apologetiek is geen sorry
Delen: