▶ 00:00 Inleiding en Hervatting van de Lucas-serie ↑ hoofdstukken

Het is een beetje vreemd dat wij nu deze serie gaan oppakken, terwijl het helemaal geen begin van een serie is, want u ziet: het is deel 23. Daar zit een apart verhaal aan vast, maar dat zal ik even vertellen.

Als je naar de website van GoedBericht.nl gaat, dan zie je dat de eerste studie is begonnen in september 2018, dus zo’n acht jaar geleden. Toen zijn er een aantal studies geweest, maar u ziet, er ging iets haperen. Nou ja, toen kreeg je de video, de livestream enzovoort. Die laatste studies zijn in september en oktober van 2020 geweest, net in die coronatijd. Toen konden we niet meer zo knus bij elkaar komen zoals we dat nu doen. Daar vonden we van alles van, maar goed, zo was dat ineens.

Dat was trouwens in Katwijk, waar ik die bijeenkomsten ook in de huiskamer hield. Toen zijn we gewoon vers voor vers door het boek Lucas heen gegaan, begonnen bij vers 1. Die laatste studies heb ik trouwens gewoon thuis in mijn kantoor achter de camera gedaan. Dat vond ik helemaal niet leuk om op die manier te doen, want dat is zo klinisch. Maar goed, het Woord blijft hetzelfde natuurlijk, dus dat verandert niet.

Op 16 oktober 2020 was de laatste studie toen, dat was dus deel 22. En dat is daarna niet meer hervat, tenminste deze serie niet. Toen kwamen er andere studieplaatsen waar ik werd uitgenodigd en in Katwijk werd het toen een beetje moeilijk. Nou ja, om een lang verhaal kort te maken: al die tijd is de studie dus nooit gecompleteerd. En dat vond ik erg jammer, want het is een ontzettend boeiend onderwerp en ik wilde graag eens het hele Evangelie naar Lucas zo bespreken. Daar is het niet van gekomen en er is vaak naar gevraagd: waarom maak je die studieserie niet gewoon af?

Nou ja, ik moet er meteen bij zeggen: dat is een hele klus hoor! Zeker op de manier waarop ik dat gewoon ben aan te pakken. Want u ziet, we hebben toen in tweeënhalf seizoen slechts zeven hoofdstukken besproken. Dus ja, dat wordt 2034, bij het aanbreken van het zevende millennium… Ik weet niet hoe dat zal gaan, maar in ieder geval gaat dat nog wel even door, zo veronderstel ik, als we tijd van leven hebben. Het is dus een enorm project. Ik heb dat destijds ook met het boek Openbaring gedaan en met het Johannesevangelie. Dit wilde ik ook graag afronden, en er is vaak aan mij gevraagd: kun je dat niet afronden? Nou, bij dezen gaan we in ieder geval hier een poging wagen, laat ik het maar voorzichtig en bescheiden formuleren.

En ja, het is natuurlijk een beetje raar om nu na zoveel jaren — na zes jaar — gewoon de draad weer op te pakken en dan weer vers voor vers verder te gaan. Het lijkt mij wel heel raadzaam om in ieder geval eventjes een paar dingen op een rijtje te zetten van wat we destijds hebben besproken. Kijk, als u zegt van: “Ja, ik wil die eerste hoofdstukken ook nog eens een keertje horen”, dan moet u niet in Nunspeet wezen, of in ieder geval niet bij deze gelegenheid. Dan bent u echt aangewezen op het internet en op de studies die toen gehouden zijn.

Maar ja, ik ga dus verder met dat zevende hoofdstuk waar we toen mee geëindigd zijn. Zoals gezegd wil ik graag nog eventjes een paar dingen op een rijtje zetten die toen besproken zijn en die van belang zijn als we nu weer de draad oppakken. Dat lijkt me wel handig. Ik ben sowieso altijd al gewend om eventjes nog terug te grijpen op wat de vorige keer besproken is, maar zeker nu dat oktober 2020 betreft, vind ik dat helemaal raadzaam. Dus vandaar.

▶ 04:43 De Werkwijze en het Doel van Lucas ↑ hoofdstukken

We blikken even terug en we moeten een paar dingen gewoon helder hebben als we het hebben over het Lucasevangelie. In de eerste plaats is het heel raadzaam om het eerste hoofdstuk meteen bij de kop te pakken, en wel de eerste verzen. Dat is de inleiding tot het Lucasevangelie. Ik ga het niet nog eens een keertje helemaal lezen, maar om even een paar dingen op een rijtje te zetten: Lucas presenteert zich als iemand die heel nauwkeurig onderzoek heeft gedaan. Dat benadrukt hij. Hij schrijft een boek dat hij opdraagt aan Theofilus, ‘hoogedele Theofilus’. Dat betekent trouwens letterlijk ‘God liefhebben’ of ‘liefhebber van God’.

Lucas gaat zeer nauwgezet te werk en hij heeft onderzoek gedaan, maar hij zegt daar meteen ook bij: ik behoor niet tot degenen die van den beginne ooggetuigen waren, zoals bijvoorbeeld Mattheüs en Levi, een van de twaalf, en Johannes, zelfs een van de intimi onder de twaalf, en Petrus, die zijn evangelie trouwens weer verteld heeft aan Marcus. Lucas hoort dus niet bij de ooggetuigen, maar hij zegt: ik baseer mij op ooggetuigenverslagen van anderen en dus op overgeleverde getuigenissen. Hij heeft interviews gedaan – ja, wie zullen dat allemaal niet geweest zijn? Maar in ieder geval gaat hij buitengewoon precies te werk. Dat blijkt ook wel bijvoorbeeld als hij de dingen historisch neerzet: dan zegt hij ook in welk jaar dat was, tijdens de regering van die en die, en wie toen stadhouder was. Hij doet dat bij nogal wat gelegenheden, dat hij met precisie aangeeft: daar en toen was het. Dit deed hij zodat hij op die manier alles in geregelde orde zou opschrijven. Dat zegt hij ook, dat is de doelstelling van zijn boek.

En de eigenlijke doelstelling, zo schrijft hij het ook, is dat Theofilus door zijn werkwijze de zekerheid mag kennen van hetgeen hem geleerd is. Theofilus was dus al op de hoogte van alles omtrent Jezus Christus: wie Hij was en de boodschap die over Hem was uitgedragen, namelijk dat Hij gestorven is en opgewekt uit de doden, Israëls Messias, et cetera. Dat wist hij, maar hij moest nu meer onderlegd worden en volkomen zekerheid hebben over hetgeen hem geleerd is. Vandaar ook dat Lucas zo benadrukt dat hij met precisie en met zekerheid de dingen zo solide neerzet en optekent. En dat gold voor Theofilus toen in die dagen, maar dat geldt trouwens voor elke Godliefhebber. In die zin mag elke lezer die dit aandachtig tot zich neemt, zich tot een Theofilus rekenen, in de onoverdrachtelijke zin des woords dus.

Een tweede ding dat je even moet weten, is dat wij dit het evangelie naar Lucas noemen, maar je zou het ook ‘1 Lucas’ kunnen noemen en zijn volgende boek ‘2 Lucas’. Zo wordt het nooit genoemd, maar het tweede boek dat hij geschreven heeft – en feitelijk is het een tweeluik – is het boek Handelingen. Dat is van dezelfde auteur, dat weten we heel goed. Want in Handelingen 1 vers 1 vangt deel 2 aan van wat Lucas optekent. Daar zegt hij: “Mijn eerste boek heb ik gemaakt, Theofilus, over al wat Jezus begonnen is te doen en te leren, tot de dag dat Hij werd opgenomen.” En dat is meteen ook het startpunt van het tweede boek van Lucas. Het is een direct vervolg erop. Je herkent ook duidelijk de hand van Lucas daarin: het is dezelfde schrijver, het is dezelfde stijl, dezelfde precisie die hij betracht. Je merkt gewoon dat het een man was die heel veel kennis van zaken had, afgezien van het feit natuurlijk dat wat hij opgetekend heeft sowieso van Gods wege is geïnspireerd.

▶ 09:18 Lucas als Arts en Medewerker van Paulus ↑ hoofdstukken

Wat je ook van deze Lucas moet weten, is dat hij een medewerker – en niet zomaar eentje – was van Paulus. En dat moet ons toch boeien. Want als wij zeggen dat we in aanraking gekomen zijn met het evangelie: hoe komt dat? Dat is omdat God ooit één apostel heeft uitgezonden naar de natiën: die dertiende apostel. En dat maakt de apostel Paulus natuurlijk eigenlijk tot ónze apostel (om nog veel meer redenen, maar dat doet er nu even niet toe).

Deze Lucas was dus een medewerker van Paulus. Dat blijkt heel interessant uit de zogenaamde ‘wij-passages’ in Handelingen. Wat bedoel ik daarmee? Er zijn een viertal passages, vanaf Handelingen 16, waarin de schrijver zich bij het gezelschap voegt. Hoe weet je dat? Omdat de schrijver dan niet in de derde persoon spreekt, maar in de wij-vorm. Dat betekent dus dat hij er zelf bij was en dat de schrijver zich tot dat gezelschap rekent. Dat zie je voor het eerst in Handelingen 16:10–17, als ze van Troas naar Filippi gaan. En later weer van Troas naar Milete, nog weer later van Milete naar Jeruzalem, en hij is ook met Paulus naar Rome gegaan. Hij heeft dus die hele bootreis meegemaakt, inclusief alle calamiteiten die gedurende die trip hebben plaatsgevonden. En als ze in Rome arriveren, was Lucas daar dus ook bij.

Deze Lucas was dus een hele goede bekende van Paulus, en veel meer dan een bekende: het was een medewerker met wie hij intensief contact heeft gehad. Het is ook heel interessant hoe Paulus hem in zijn brieven noemt. In Kolosse 4 lees je dat hij, wanneer hij allerlei personages noemt en de groeten overbrengt van die en gene, op een gegeven ogenblik spreekt over “de geliefde geneesheer Lucas” (Kolosse 4:14). Daar weten we dus nog iets: namelijk dat hij dokter was. Wij zouden tegenwoordig wellicht zeggen: hij was een alternatieve arts, maar goed, dat is weer wat anders.

“De geliefde geneesheer Lucas.” Niet alleen dat hij geneesheer was – wat trouwens wel interessant is, want het verklaart ook waarom er in zijn evangelie heel vaak allerlei medische details worden genoemd die in Matteüs, Marcus en Johannes ontbreken. Precies wat je mag verwachten van iemand die geneesheer is; die heeft natuurlijk een speciaal oog en oor voor dat soort specifieke informatie. En dat doet Lucas trouwens niet alleen in zijn evangelie, maar ook in het boek Handelingen.

In Filémon – dat ongeveer tegelijkertijd is geschreven – lees je dat Lucas samen met Demas en Aristarchus wordt genoemd als Paulus’ medearbeider (Filémon 1:24). Hier zie je dus: hij was een geneesheer, maar Paulus rekent hem ook tot een medearbeider en dus ook medereiziger. En bovendien “de geliefde”. Zo stond Paulus tegenover Lucas, en zo stond hij kennelijk ook algemeen bekend: als een innemende man.

En helemaal aan het einde van Paulus’ loopbaan, in de tweede brief aan Timotheüs – eigenlijk Paulus’ geestelijk testament – zegt hij: “de tijd van mijn heengaan is nabij”. Hij zou geëxecuteerd worden. En onder die omstandigheden schrijft hij deze brief; een brief die wonderbaarlijk overloopt van blijdschap, goede moed en kracht. Dan zegt Paulus tegen het einde van die brief: “Alleen Lucas is nog bij mij” (2 Timotheüs 4:11). Nou, dat wil wel wat zeggen! Gedurende vele jaren is Lucas dus opgetrokken met Paulus (of vice versa, net hoe je het zeggen wil). Dat plaatst hem toch in een hele bijzondere relatie tot Paulus.

We weten trouwens – dat stip ik hier alleen even aan zonder het nu verder toe te lichten, want dat zou te ver voeren – dat Lucas niet tot de besnijdenis behoorde. Hij was geen Jood. Dat weten we echt wel zeker, want in Kolosse noemt Paulus een aantal namen en zegt dan: “dit zijn de enigen uit de besnijdenis”. Vervolgens noemt hij nog een aantal andere namen die dus kennelijk niet uit de besnijdenis waren. Lucas was trouwens wel weer buitengewoon op de hoogte van de Joodse ‘ins and outs’; hij sprak met heel veel kennis van zaken. Daarom is ook wel geopperd dat hij kennelijk een vereerder van God was: iemand uit het heidendom die sympathiseerde met de God van Israël, met hun Schriften, enzovoort. In ieder geval is Lucas daarin van een andere orde dan de rest van alle bijbelschrijvers, want alle andere geschriften zijn opgetekend door mannen uit Israël.

▶ 15:26 Het Decor van Israël en het Koninkrijk ↑ hoofdstukken

Wat je moet weten als je dit evangelie ter hand neemt en bestudeert, is dat het hele decor Israël en het koninkrijk is. Dat neemt een buitengewoon belangrijke plaats in, of eigenlijk de primaire plaats. Heel Lucas’ beschrijving vanaf hoofdstuk 1 valt helemaal binnen de verwachting die Israël had, en dat zou je niet moeten verbazen. Jezus is immers gezonden tot zijn volk; Hij was een dienaar van de besnijdenis. Hij was uitsluitend gezonden tot het huis van Israël en in dat kader, in die sfeer, valt alles wat in die beschrijving wordt meegedeeld onder te verdelen.

Om een paar dingen te noemen: in hoofdstuk 1 wordt er gesproken over het herstel van de troon van David, over Israël en Abraham. Ik refereer hier trouwens aan de geschiedenis die Lucas vermeldt over Zacharias en Elisabeth – weet u wel, de ouders van Johannes de Doper. Lucas is trouwens ook de enige die informatie geeft, vrij veel zelfs, over het begin: over de geboorte van Johannes de Doper en zijn komaf, over de geboorte van de Here Jezus in Lucas 2 in Bethlehem, over de herders, over zijn besnijdenis en het tonen in de tempel. Lucas is ook de enige die de geschiedenis uit Jezus’ jeugd vermeldt, namelijk dat Hij als twaalfjarige jongen met het paasfeest optrekt naar Jeruzalem. Hij is de enige die dat beschrijft.

In hoofdstuk 1 heeft God omgezien naar zijn volk. Er is een accent op het verbond: het verbond van God met Israël en de eed die Hij gezworen heeft aan Abraham. En over Anna de profetes en van – hoe heette die andere? – Simeon: zij verwachtten de vertroosting van Israël, lees je. Dat wil zeggen dat het al mensen op leeftijd waren; in ieder geval was Anna op leeftijd. Ze was 84 jaar toen ze het kindje Jezus in de armen nam in de tempel. En dan lees je van haar ook, hoe staat het er dan? Zij verwachtten de vertroosting van Israël.

Dat wil zeggen dat er mensen waren die gewoon op grond van de profetie wisten dat de Messias in hun dagen zou gaan komen. En dat wisten ze ook op grond van bijvoorbeeld de profetie van Zacharia. Waar we trouwens aankomende – nee, wat is het, de laatste zaterdag van deze maand? We hadden het er zojuist al eventjes over – een bijbelstudieconferentie aan hopen te spenderen, aan dat thema: de zeventig jaarweken. Maar in die profetie wordt inderdaad aangegeven dat de Messias zou komen, maar ook wanneer Hij zou komen, namelijk in een periode van een kleine vijfhonderd jaar. Ongelooflijk boeiend is dat; dat is zeg maar gerust spectaculair.

In hoofdstuk 2 vers 38 gaat het over de verlossing van Jeruzalem. Nou ja, enzovoort, enzovoort. Ik zou veel verder kunnen gaan, maar ik wil eigenlijk gewoon mijn punt maken: het hele decor is Israël en de verwachting van het koninkrijk dat nabij is gekomen. De Koning is gekomen en nu wordt Israël daarop geattendeerd; Johannes de Doper bereidde dat ook al voor, enzovoort. En nog een punt, dat ook heel essentieel is, maar ook karakteristiek voor Lucas’ beschrijving:

▶ 19:43 De Verschijning en Verwerping van de Messias ↑ hoofdstukken

De Messias verschijnt met bewijzen en al. Hij geeft als het ware Zijn geloofsbrieven af en de Messiaanse tekenen worden in overvloed getoond onder het volk, maar Hij wordt verworpen. Beide lijnen lopen eigenlijk parallel in dat evangelie. Dit is overigens niet uitsluitend in het Lucasevangelie zo, maar Lucas benadrukt dit wel heel sterk.

Ik denk eerlijk gezegd dat dit ook meteen een link is met de apostel Paulus. Paulus werd immers geroepen toen Israël eenmaal ook de opgestane Messias verwierp. Ooit had het volk Jezus aan het kruis geslagen, en de boodschap in het boek Handelingen is vervolgens dat deze Jezus, die zij aan het kruis hadden genageld, door God is opgewekt uit de doden en tot Heer en tot Christus is gemaakt. Dat is de boodschap die in Handelingen klinkt, maar ook de opgestane Messias wordt verworpen.

Die lijn tekent zich in miniatuurvorm al af in het evangelie. De Messias bewijst Zich: Hij verschijnt en laat zien dat Hij daadwerkelijk de Messias is, aangekondigd en voorzegd, maar Hij wordt verworpen. En ja, die lijn loopt door heel het boek heen. Als Hij komt, stuit Hij op ongeloof en verwerping.

Illustratief is bijvoorbeeld al wat we in Lucas 4 lezen. Daar wordt gesproken over Jezus’ doop: Hij staat op uit het water en de Heilige Geest daalt in de gedaante van een duif op Hem neer. Eigenlijk wordt Hij daar al de Gezalfde. Vlak daarna lees je dat Hij in Nazareth komt, de plaats waar Hij was opgegroeid. Zijn eerste openbare optreden daar in de synagoge is meteen al dramatisch. Want ook dan presenteert Hij Zich als de Messias wanneer Hij de boekrol van Jesaja voorleest: “De Geest van de Heer is op Mij.” Dan gaat Hij zitten, alle ogen zijn op Hem gericht en Hij zegt: “Heden is dit woord in uw oren vervuld.”

Dat roept zo enorm veel weerstand op in de gemeenschap van Nazareth dat men Hem meeneemt en zelfs van de steilte wil afwerpen. Gewoon vermoorden. Op de een of andere manier lukt dat niet, want dan lees je: Jezus ging tussen hen door en ging weg. Het was Zijn tijd nog niet, daar kun je heel eenvoudig over zijn. Zijn uur was nog niet gekomen; dat is de verklaring die je in het boek Johannes zo vaak tegenkomt.

Dat brengt ons bij het laatste punt dat ik wil aansnijden, en dat is eveneens heel karakteristiek voor Lucas.

▶ 23:10 De Bijzondere Plaats van de Buitenstaander ↑ hoofdstukken

Niet alleen wat ik zojuist zei over Israël, dat decor van het Koninkrijk en dat de Messias verschijnt maar ook verworpen wordt door Zijn volk, maar denk ook aan de bijzondere plaats die de buitenstaander krijgt: de outcast, de melaatsen, de tollenaren, de hoeren. Kortom, al het volk dat zich aan de rand beweegt of zelfs miskend werd. Buitenlanders ook, die juist worden bereikt. En ook dit is weer zo opmerkelijk, want dit krijgt weer zo’n hele aparte invulling in het evangelie zoals Paulus dat aan de natiën predikte. Ik heb heel sterk de indruk dat het Lucas-evangelie ook de brug is tussen enerzijds wat Jezus gepredikt heeft en anderzijds dat wat Paulus naar voren heeft gebracht en mocht brengen, wat hem geopenbaard was door de opgestane Heer.

Om maar een paar dingen te noemen: in hoofdstuk 4 wijst de Heer Jezus er in de synagoge van Nazareth al op dat een profeet in zijn vaderstad en in zijn vaderland niet geëerd wordt. Hij zegt: kijk maar naar de weduwe van Zarfath. Er waren vele weduwen in Israël in de dagen van Elia, maar Elia werd gezonden naar de weduwe in Zarfath — dat was in het buitenland. En er waren vele melaatsen, zegt de Heer Jezus, in de dagen van Elisa, maar het was Naäman de Syriër die genezen werd. Met andere woorden: niet het volk, maar degene die erbuiten stond.

In ditzelfde hoofdstuk — ik bedoel hoofdstuk 7 waar we straks mee gaan beginnen — lees je over die Romeinse hoofdman, die centurio, waarvan de Heer Jezus zegt: “Zelfs in Israël heb Ik zo’n groot geloof niet gevonden.” Een man die eigenlijk in de ogen van het Joodse volk een buitenstaander was en totaal niet meetelde; er werd op hem neergekeken. Maar juist daar bereikt de Messias zulke lieden. Degenen die bij mensen niet in tel zijn, maar God heeft heel andere maatstaven.

Dat is ook de directe aanloop naar hoofdstuk 7 vers 36 waar we straks mee gaan beginnen, namelijk dat er al een heel duidelijke scheiding zichtbaar wordt. Dat lees je in vers 29. De vorige keer toen ik sprak over het Lucas-evangelie in deze serie (dat was in 2020), hebben we dit besproken. Daar lees je in vers 29: “En toen al het volk dit hoorde, en ook de tollenaars, hebben zij God gerechtvaardigd, daar zij met de doop van Johannes gedoopt waren.” Het geeft al zo duidelijk aan dat Jezus bij het volk en bij de tollenaren gehoor vond. Zij hebben God rechtvaardig verklaard. Waarom, hoe dan wel? Door zich te laten dopen met de doop van Johannes. Dat is het contrast, want de Farizeeën en de wetgeleerden — zij die het volk representeerden, de officiële vertegenwoordigers van het volk — verwierpen voor zichzelf de raad Gods. Juist zij, die geacht werden de wet en de Schriften te kennen, Farizeeër en wetgeleerde, en zozeer op de hoogte waren. Als er één categorie mensen was die overtuigd zou moeten zijn van het feit dat de claims die Jezus voerde terecht waren, dan waren zij het wel. Maar ja, het viel natuurlijk totaal buiten hun denkkaders en buiten de traditie om. En zo is het eigenlijk nog steeds, hè?

Maar deze tegenstelling, dat wat hier getypeerd wordt: aan de ene kant dus het volk, maar aan de andere kant… Ja, dat moet ik er misschien dan toch even bij zeggen: als je zegt dat Jezus verworpen werd door Zijn volk, dan is daarmee niet per se gezegd dat een groot gedeelte van het volk Hem niet moest. Want je leest heel vaak dat de scharen graag naar Hem luisterden. Ik weet wel — dat is nog steeds zo trouwens — dat populariteit bij het volk altijd maar heel fragiel is. Want nu zeggen ze “Hosanna!” en een paar dagen later roepen ze: “Kruisig Hem, weg met Hem!” Dat is volksgunst. Nou ja, als je weet hoe democratie werkt, dan weet je hoe dat in zijn werk gaat. Maar waar het om gaat is dat de Heer Jezus is verworpen door Zijn volk via de officiële vertegenwoordigers, door het Sanhedrin, door hen die leiding gaven en die het volk representeerden. Zij hebben de Heer inderdaad verworpen, niet zozeer het gewone volk. Dat klinkt misschien wat denigrerend, maar ik bedoel het juist omgekeerd: zij waren juist degenen die Jezus in ieder geval veel meer herkenden. Maar ja, dat had er ook mee te maken dat juist voor de leidslieden er zoveel eer te verliezen was. Zij moesten een systeem dat ze hadden opgebouwd en hun gedachtegangen veiligstellen. Dan ben je niet erg flexibel om een hele nieuwe boodschap te horen.

Goed, dat waren een aantal dingen die ik gezegd wilde hebben alvorens wij vers voor vers de draad weer gaan oppakken. Ik zat eraan te denken: deze methode is voor mij niet nieuw, maar hier in Nunspeet wel, want tot dusver hebben we altijd thema’s gehad. Bij onderwerpen kies je bepaalde teksten, en nu maak ik het mezelf in zekere zin wat makkelijker, want dit is heel eenvoudig: ik hoef niks te plannen, ik hoef niks te selecteren aan teksten, ik ga gewoon vers voor vers door het Lucas-evangelie en we zien vanzelf wel wat het hele plaatje is. En wat trouwens ook wel apart is in deze benadering: het is ook echt historie die we nu bespreken, gewoon dingen die verhaald zijn en die geschied zijn. En dus pakken we nu de draad op bij Lucas 7 vers 36.

▶ 30:43 Lucas 7:36 – Jezus te Gast bij de Farizeeër ↑ hoofdstukken

En dan begint er een heel nieuw gedeelte, dat doorloopt tot het einde van het hoofdstuk, vers 50. In mijn Bijbel staat daarboven: ‘Jezus door de zondares gezalfd’. En zo staat het er inderdaad boven. Laten we het gaan lezen. Ik lees uit de gangbare NBG ’51-vertaling, maar als ik daarvan afwijk, geef ik dat aan door het te cursiveren, en dan zal ik er vanzelf wel een toelichting bij geven.

“Een van de Farizeeën nodigde Hem…” Daar moet ik misschien ook nog even op wijzen: de Farizeeën waren gewoon een partij in het jodendom. Je had de Sadduceeën, die hun eigen specifieke opvattingen hadden, en je had de Farizeeën. Zo weten we bijvoorbeeld van Paulus: hij was de zoon van een Farizeeër, maar hij was zelf ook een Farizeeër. Zij waren heel strikt afgescheiden; ‘Farizeeër’ betekent dan ook zoiets als ‘afgescheidene’. Ze wijdden zich speciaal aan de bestudering van de Bijbel en vooral ook aan hun traditie – de Talmoed, zoals wij dat tegenwoordig noemen.

In het gangbare spraakgebruik heeft ‘Farizeeër’ bij ons een hele negatieve klank gekregen. Ik moet er altijd aan denken: ik woon in Katwijk – Katwijk aan Zee, jullie waren daar vorige week nog bij Nicolet – en ik hoorde ooit een predikant die sprak over: “Je hebt Kattekánzers en je hebt Farizeeërs.” Nou ja, hoe dan ook, in feite was het een neutrale aanduiding van die groepering, maar ze komen er in de evangeliën inderdaad niet zo heel erg best vanaf.

“Een van de Farizeeën nodigde Hem…” – dat is de Heer Jezus – “…om bij hem te komen eten; en Hij kwam in het huis van de Farizeeër en ging aanliggen.” Als je nog eventjes terugleest in vers 34, dan lees je dat Jezus het verwijt kreeg, juist ook uit die kringen, dat Hij at met tollenaars, hoeren en zondaars. Dat klopte ook, maar Jezus liet zich niet in een hokje indelen, want Hij werd nu uitgenodigd door een Farizeeër en is daar ook naartoe gegaan.

En Hij ging daar aanliggen. Dat is wel grappig, want wij doen dat natuurlijk niet meer. Naar aanleiding van deze studie heb ik dat nog eens een keertje bekeken, want ik vond het eigenlijk een eigenaardig ding. Ik vind het zo voor de hand liggend dat als je gaat eten, je gewoon aan tafel gaat zitten – ik vind het veel handiger ook. Maar in het Midden-Oosten en in heel veel culturen was het vanouds zo dat men inderdaad aanlag. Eigenlijk staat er letterlijk: ‘neerleunde’. Het was eigenlijk ook een luxe; je lag heel comfortabel en leunde op rustbanken, met het hoofd naar de tafel en de voeten naar buiten. Dat is van belang, want daardoor ga je ook bepaalde dingen in het vervolg begrijpen.

Zo zag het er dus uit, zoiets, van bovenaf gezien. Wat zeg je? Eten met vork en mes? Nee, ze aten meestal met hun hand, of je doopte je brood in de saus of wat dan ook. Chinezen eten met stokjes, dat vind ik ook allesbehalve handig, maar ja: ‘lands wijs, lands eer’, zullen we maar zeggen. Maar in ieder geval zo: met het hoofd inderdaad richting de tafel en met de voeten naar buiten.

▶ 35:20 De Zondares Zalft en Kust de Voeten van Jezus ↑ hoofdstukken

En dan staat er: “En zie, een vrouw die in de stad als zondares bekendstond…” Eigenlijk staat er gewoon: “een zondares in de stad”. Zij bemerkte dat Hij neerlag in het huis van de Farizeeër. Wat Lucas hier doet, zoals hij het neerzet en vertelt, is dat hij opmerkzaam maakt en aandacht vraagt voor een contrast. Aan de ene kant heb je daar de upper ten, om zo te zeggen: de sociale, vooraanstaande klasse, een Farizeeër die een maaltijd aanbiedt, zijn huis openstelt en Jezus uitnodigt. Aan de andere kant een vrouw die als zondares bekendstond in heel de stad; iedereen kende haar. Het was geen fraaie dame, om zo te zeggen. Waarom ze een zondares was, weet ik niet; er wordt meestal verondersteld dat ze een prostituee was, maar dat doet er even niet toe. Ze stond in ieder geval als zondares bekend.

In de traditie wordt overigens heel vaak gezegd dat deze vrouw Maria Magdalena zou zijn. Ik wou zeggen: dat slaat nergens op, maar eigenlijk komt het daar wel op neer. Er worden allerlei dingen over Maria Magdalena beweerd, maar het loutere feit dat Maria Magdalena een paar verzen later, in het tweede vers van hoofdstuk 8 (dat zullen we de volgende keer waarschijnlijk gaan behandelen), wordt geïntroduceerd en dan gewoon de naam Maria Magdalena krijgt, maakt het bizar om te veronderstellen dat deze vrouw Maria Magdalena is. Dan had ze nu meteen al die naam gekregen en niet pas veel later. Kortom, dat is volkomen uit de duim gezogen.

We hebben hier dus een vrouw die de reputatie had een zondares te zijn. Zij bemerkte, zij was erachter gekomen dat Jezus daar was uitgenodigd, en zij ging het huis van de Farizeeër binnen. En zij bracht een albasten kruik met geurige olie. Dat is eigenlijk wat er staat: er staat een woord voor geparfumeerde olie of zalf, echt met geur. Het is niet hetzelfde woord dat elders gebruikt wordt, zoals bijvoorbeeld in de schriftplaatsen in Mattheüs 2 en Johannes. Daar lees je over goud, wierook en mirre. Wat zitten jullie te lachen? Maar in ieder geval: daar wordt een ander woord gebruikt, want dat is een hele speciale aromatische hars van een mirreboom. Dit hier is gewoon geurige olie, parfum of hoe je het maar noemen wilt, in een albasten kruik.

En dan lees je: “en zij ging wenende achter Hem staan, bij Zijn voeten…” Kijk, hier zie je dus precies wat we al eerder zagen, namelijk dat Jezus’ hoofd en Zijn bovenlichaam naar de tafel gericht waren en Zijn voeten naar buiten staken. Zij hoefde dus niet voorlangs; ze stond gewoon achter Hem bij Zijn voeten.

En dan lees je: “en begon met haar tranen Zijn voeten nat te maken…” Letterlijk staat er in het Grieks een woord dat elders ook wordt gebruikt, maar daar wordt vertaald met regenen. Hier staat het in de interlineair. Als u die interlineair goed wilt lezen: dit is de Griekse tekst, dat had u natuurlijk al door. Dit is het origineel, zoals Lucas dat heeft opgetekend – zelfs met dit lettertype! En die groene regel, die tweede regel, is de meest letterlijke, concordante weergave. Er staat dus eigenlijk “te beregenen”. Zo zeggen wij dat in het Nederlands niet, maar dit is de manier waarop het in het Grieks verwoord wordt. En de derde regel is de wijze waarop het in de NBG-vertaling wordt weergegeven. Dat is soms heel handig om dat verschil meteen in één oogopslag te zien. De NBG geeft het weer met “nat te maken”, maar er staat letterlijk zoiets als “te beregenen”. En dat betekent dus dat zij hevig huilde, dat is wel duidelijk, want zij begon met haar tranen Zijn voeten nat te maken.

En dan lees je: “en droogde ze af met haar hoofdhaar, en kuste Zijn voeten en zalfde ze met de zalfolie.” Hier worden de handelingen beschreven die zij verrichtte: het afdrogen, het kussen van de voeten en het zalven van de voeten. Hier worden puur de handelingen beschreven. Straks, als we even verder komen, worden deze ook becommentarieerd, namelijk door Jezus Zelf. Ik ga er daarom hier nog niet dieper op in wat de betekenis hiervan is, want Jezus geeft daar dadelijk Zelf Zijn commentaar op. En dan lees je in vers 39 het volgende…

▶ 41:24 Het Innerlijke Oordeel van Simon de Farizeeër ↑ hoofdstukken

“Toen de Farizeeër die Hem genodigd had…” Een vers later wordt hij gewoon Simon genoemd, maar het is niet voor niets dat Lucas nu zegt: “En toen de Farizeeër die Hem genodigd had…”. Hij wordt hier dus heel specifiek – hoewel Lucas hem al bij naam had kunnen noemen – neergezet, beschreven en getekend als de Farizeeër. Dit is om het contrast te tonen. “Toen de Farizeeër die Hem genodigd had dat zag, zeide hij bij zichzelf…” Eigenlijk staat er – dit is leuk, want er staat letterlijk: hij zei dat in zichzelf. Is dat verschil groot? Bij jezelf iets zeggen of in jezelf… Het is dus echt iets interns. Dit was geen uitgesproken kritiek, want hij zei het in zichzelf. Waarna natuurlijk de vraag is: hoe wist Lucas dat hij dat zo in zichzelf zei?

Nou, dat is juist zo apart. Het geeft namelijk ook een echte ironie weer die hierin doorklinkt. Laten we het even verder lezen: hij zei in zichzelf: “Indien deze – Jezus dus – een profeet was…” Waaruit trouwens nog blijkt: Jezus was weliswaar uitgenodigd door deze Farizeeër, maar erg veel met Jezus ophebben, dat was er niet bij. Er was kennelijk een goede verstandhouding, maar hij moest verder niets hebben van de boodschap die Jezus uitdroeg. En het loutere feit dat hij dit zo zegt, geeft al aan dat hij zich negatief opstelde: “Indien deze een profeet was, zou Hij wel weten wie en wat deze vrouw is die Hem aanraakt: dat zij een zondares is.”

Het is nog sterker: uit het vervolg zal blijken dat Jezus niet alleen deze vrouw kende, maar ook Simon! Trouwens, er staat: “deze vrouw die Hem aanraakt.” Dat lijkt heel ongepast, maar het is eigenlijk een daad van nederigheid, want ze raakt Zijn voeten aan. Er staat hier in het Grieks trouwens een woord dat we allemaal kennen, of in ieder geval de afleiding ervan: er staat namelijk het Griekse woord haptomai, waar ons woordje haptonomie van afgeleid is. En dat betekent letterlijk: aanraken. Dat is het specifieke woord hier. Er is trouwens ook wel beweerd dat Jezus daardoor ritueel onrein zou worden, maar dat is helemaal niet de gedachte. Nergens in de Thora lees je dat iemand een ander niet zou mogen aanraken en dat je daardoor ritueel onrein zou zijn. Dat staat nergens in de Bijbel. Maar het punt is wel dat deze vrouw met deze kwalijke reputatie, die in de hele stad als zondares bekendstond… Wat deze Farizeeër Simon dus veronderstelt is: Jezus blijkt hiervan niet op de hoogte te zijn, want anders had Hij er zeker wel wat van gezegd, dan had Hij dit niet toegelaten.

“En Jezus antwoordde en zei tot hem: Simon, Ik heb u iets te zeggen. En hij zei: Meester, zeg het.” En dit vind ik nou leuk. Ik had het net over ironie, maar dit vind ik pas echte ironie: Jezus antwoordde, maar er was helemaal geen vraag gesteld! Simon had immers alleen maar iets in zichzelf gezegd. Maar Jezus kon antwoorden op dat wat hij in zichzelf had gezegd, en daarmee bewees Hij juist dat Hij wel degelijk een profeet was! Want Hij wist wat deze Simon in zichzelf had gezegd, en Hij blijkt nog veel meer te weten. Ik vind het ook komisch dat Lucas dit zo inleidt: “En Jezus antwoordde…” Wacht even, er was toch niks gezegd? Tenminste, niets uitgesproken. Nee, maar Jezus wist wat deze Simon in zichzelf had gezegd.

Simon – zo wordt hij dus genoemd, zoals Petrus trouwens van origine ook heet: Simon Petrus. Simon komt van hetzelfde woord als Simeon, die we ook in het Oude Testament tegenkomen. Jezus zegt: “Simon, Ik heb u iets te zeggen.” En hij, dat is Simon dus, die Farizeeër, reageert met: “Meester, zeg het.” Nou, “meester”, dit was letterlijk didáskale, en dat betekent een leraar, een onderwijzer. “Meester” heeft bij ons ook nog de klank van bijvoorbeeld de meester van een slaaf, maar dat is niet de gedachte; het is echt een leraar. Zo spreekt Simon Jezus dus wel aan. Dat was ook niet zo gek: iedereen kende Jezus ook als leraar, als iemand die dingen uitlegde en onderwees, en bovendien Zijn woord begeleidde met wondertekenen en daarmee ook de kracht van dat woord bewees. En wat Jezus dan gaat doen, is een gelijkenis – een hele korte gelijkenis vertellen.

▶ 47:31 Gelijkenis van de Schuldeiser en de Twee Schuldenaars ↑ hoofdstukken

En dan staat er: een schuldeiser had twee schuldenaars. De een was hem vijfhonderd denaren schuldig, de ander vijftig. Een schuldeiser staat in het Grieks voor zoiets als een geldschieter, of in ieder geval iemand die geld uitleent. En op het moment dat je geld uitleent, word je geacht dat geld weer terug te krijgen en ben je dus per definitie een schuldeiser. Een schuldeiser had twee schuldenaars, mensen die hem verschuldigd waren iets te betalen. De een was hem vijfhonderd denaren schuldig en de ander vijftig.

Ik kan u vertellen: dat is heel veel, in beide gevallen trouwens. Want een denaar is in de Bijbel een dagloon; zo werd er gerekend. In Mattheüs 20 lees je dat zelfs letterlijk in die gelijkenis van de werkers in de wijngaard. Die werkers zijn dagloners die op de markt staan, en in de vroege ochtend komt de heer van de wijngaard die mensen wil hebben om in zijn wijngaard te gaan werken. Ze komen overeen voor een denaar – een schelling, maar dat is letterlijk gewoon een Romeinse munt – om die dag te gaan werken. Een dagloon dus. Met andere woorden: vijfhonderd denaren, dat zijn vijfhonderd daglonen. Dat is een flink kapitaal! Maar dat geldt trouwens ook voor die ander, want vijftig daglonen is vijftig dagen werken; dat is niet niks. Dat is veel meer dan een maandsalaris, zeg maar gerust twee maandsalarissen. Je moet er wel van uitgaan dat er in die dagen zes dagen gewerkt werd; een vijfdaagse werkweek hadden ze nog niet.

Beiden hadden natuurlijk een aanzienlijke schuld, maar het was een verhouding van één op tien: de ene had tien keer zoveel schuld als de ander. En beiden konden dat niet betalen. Er staat niet dat ze het niet wilden betalen, ze kónden het niet betalen. En dan staat er: toen zij niet konden betalen, schonk hij het hun beiden.

Een andere vertaling zegt: hij schonk het hun genadig, of hij schold het hun kwijt. In het Grieks staat het woord charizomai, en daar zit het woordje charis in. Charis is het Griekse woord voor genade, en charizomai betekent dus genadig schenken. Dat wil zeggen: om niet; je maakt de ander blij, je geeft een geschenk waar de ander blij mee is. Schenken is op zich goed, hoewel schenken bij ons ook nog een andere betekenis heeft, maar het is vooral genadig schenken. Ik vind het jammer als het woordje genade hier eigenlijk wordt weggelaten, terwijl dat nu juist het basisidee van het Griekse woord is: hij schonk het hun beiden uit genade. Dus niet een beetje; het was niet zo dat hij vermindering van schuld gaf of uitstel van betaling. Nee, het was echte kwijtschelding, en wel voor beiden: zowel de vijfhonderd als de vijftig denaren.

En nu komt de vraag. De gelijkenis, of in ieder geval de veronderstelde situatie, is heel kort. En dan is de vraag: wie van hen, wie van die twee, zal hem het meest liefhebben? Simon antwoordt – voorzichtig trouwens, hij zegt: “Ik onderstel…”, dus er klinkt wat terughoudendheid in, maar het kan eigenlijk niet missen – hij zegt: “Ik onderstel hij aan wie hij het meeste genade geschonken heeft.”

Er staat dus niet: hij die de meeste schuld had. Dat had er ook kunnen staan, maar het accent ligt op het feit dat aan beiden genade is geschonken. Maar wie zal nu het meest blij zijn en wie zal de meeste liefde, dankbaarheid en waardering hebben? Logischerwijs degene aan wie het meeste is kwijtgescholden. En dit is misschien trouwens nog wel even goed om nog iets anders te benadrukken.

▶ 53:26 Het Principe van Contrast Tussen Zonde en Genade ↑ hoofdstukken

Dit wijst ons ook weer op een waarheid die met name in de brieven van Paulus heel sterk wordt neergezet in allerlei passages, namelijk de waarheid dat God Zijn genade toont juist door het contrast van zonde. En het is zelfs zo: zoals ik het hier nu formuleer, zonder een schuld is er ook geen besef van liefde en genade. Of nog anders gezegd: er bestaat geen kennis en besef van goed zonder kennis van kwaad. Kennis van goed is niet los verkrijgbaar. Dat leer je kennen, je leert het goede kennen in het contrast met het kwade. En dat wordt hier al geïnvesteerd.

Kijk, schuld hebben is negatief, dat is nogal evident. Maar het is zo dat in dit geval degene die de meeste schuld had, ook de meeste genade bewezen werd en daardoor ook het meest zou liefhebben. Dus hoe groter het contrast met het kwaad, hoe meer het goede eruit blijkt. Dit bepaalt ons bij zo’n universele waarheid.

Sterker nog, als je het hebt over de vraag: waarom? Dat is misschien wel een van de allerbelangrijkste en grootste vragen die een mens zich kan stellen: hoe kan God, als Hij goed is, een plaats geven aan het kwaad? Had Hij dat niet kunnen voorkomen? Nou, de vraag stellen is hem beantwoorden natuurlijk. Als Hij werkelijk God is, de Almachtige, dan had Hij dat natuurlijk ook kunnen voorkomen.

Opmerkelijk is trouwens dat men in het christendom hier eigenlijk helemaal geen antwoord op heeft. Het klinkt wat akelig misschien als ik het zo zeg, maar ik moet het echt zo zeggen. Als je bijvoorbeeld vraagt: waar komt het kwaad vandaan? Ik weet nog zo goed dat ik vroeger – ik was altijd wel een denkertje, ik zeg niet dat ik daar zo goed in was, maar ik was altijd wel een denker, ik stelde altijd vragen al op hele jonge leeftijd – en dan werd op catechisatie de vraag gesteld: heeft God het niet gewoon uitgelokt door een boom van kennis van goed en kwaad in de hof te zetten? Wist God dan niet dat Adam van de verboden vrucht zou eten?

Jawel, maar meestal is het zo dat je dan een afschuifsysteem krijgt. Dat zag je in de hof ook al: eerst wordt Adam aangesproken en dan zegt hij: “Ja, dat is Eva.” En Eva zegt: “Ja, maar ik heb het ook niet gedaan, dat was de slang die tot mij sprak.” Dus je moet altijd weer de schuld doorschuiven. Uiteindelijk zie je dat in het christendom ook. Als je vraagt: waar komt het kwaad vandaan? Dan is het traditionele antwoord: dat komt omdat er ooit een volmaakte engel was, een morgenster, Lucifer, en die viel, die werd hoogmoedig, en zo kwam het kwaad in de wereld. Maar als je dan doorvraagt, krijg je meestal nul op het rekest. Tenminste, dat is mijn ervaring; ik heb daar nog nooit een antwoord op gekregen. Inmiddels weet ik het, godzijdank – dat meen ik echt, echt godzijdank dat ik nu wel het Bijbelse antwoord daarop weet.

Laat ik het anders zeggen: als je zegt dat ooit ergens in een pre-adamitische tijd, voordat de mensheid er was, de zonde en het kwaad in de wereld is gekomen, maar waar kwam dát dan vandaan? Dan is het antwoord altijd: dat zijn de verborgenheden of de mysteriën Gods. Ja, ik zou het willen aannemen, maar in dit geval zegt men daarmee feitelijk: wij weten het niet.

Kijk, als je de vraag stelt: wist God dan niet dat de zonde zou komen? Los van de vraag hoe dat dan gegaan is met die morgenster, of dat überhaupt wel zo het geval is, of hij gevallen is of hoogmoedig is geworden, of dat hij gewoon vanaf het begin zondigt. Dat is namelijk wat ik geloof: God heeft hem gewoon als de slang gecreëerd; hij zondigt vanaf het begin, zegt Johannes. Maar zelfs als je zegt dat hij zondig geworden is, dan blijft de vraag: had God dat dan niet kunnen voorkomen? Laat ik het nog anders vragen: wist God dat dan niet van tevoren? En als Hij het van tevoren wist, dan had Hij het kunnen voorkomen; Hij had hem niet hoeven maken.

Men kan niet zeggen: “Nee, dat wist Hij niet”, want dan was Hij namelijk niet alwetend. En als je zegt: “Ja, maar Hij had het niet kunnen voorkomen”, dan was Hij niet almachtig. Dat betekent gewoon noodgedwongen – dit is een kwestie van gezond verstand – dat God wist wat Hij deed toen Hij de wereld creëerde en toen Hij Satan creëerde. Of dat nu als morgenster was (dat maakt mij in dit geval niet uit) of dat Hij hem werkelijk als de slang creëerde: Hij had er een bedoeling mee.

En waarom vertel ik dit nu allemaal? Nou, ook vanwege die hele kwestie van contrast. Het goede leert een mens, en een schepsel in het algemeen, slechts kennen door het contrast van het kwaad. Liefde leer je alleen maar kennen juist in omstandigheden waarin het kwaad heerst. Ongeacht of dat nou dood, lijden of verdriet is: juist in zulke omstandigheden leer je werkelijk verstaan wat liefde is.

In dit geval is dat ook duidelijk. Waarom had deze vrouw veel lief? Dat zullen we straks zelf zien. Of, om het even bij deze gelijkenis te houden: waarom heeft iemand wie zoveel is kwijtgescholden veel lief? Nou, omdat hem veel kwijtgescholden is! Maar hem kon slechts veel kwijtgescholden worden omdat hij veel schuld had. Is schuld dan goed? Nee, maar het brengt wel goed voort, en dat is het grote verschil.

In feite zie je dat in elk verhaal terugkeren. Dat is niet alleen een Bijbels principe, maar in elke creatieve setting heb je contrast nodig. Of het nou een muziekstuk is of een schilderij: overal wordt contrast gebruikt. En een boekenschrijver of een scenarioschrijver van een film heeft ook contrast nodig: eerst begint de opbouw en vervolgens gebeurt er iets kwalijks, een moord of zo, en als het een goed boek of een goede film is, dan eindigt het ook goed. En daarom ben ik zo gek op de Bijbel, want wij zouden zeggen: “Daar gaat iets fout.” Nee, er ging niks fout, het was namelijk de bedoeling! Het is Gods plan om door zonde, dood en lijden heen het grootste goed te brengen. Elk kwaad is een noodzakelijk kwaad, en wel om te tonen dat Hij werkelijk liefde is.

Het klinkt misschien wat abstract en theoretisch, maar het is wel heel logisch. Het is heel goed te begrijpen dat je het goede slechts leert kennen door het kwaad. Adam en Eva in de hof hadden het goed, maar ze kenden het goede niet. Ik geloof niet dat zij God ooit hebben gedankt voor het feit dat ze gezond waren, want ze wisten niet eens wat ziekte was. Je leert dat pas waarderen door het contrast.

De vakantie is nu net achter de rug. Mijn zus zegt bijvoorbeeld – als ze deze studie terugluistert, zal ze wel zeggen: “Moest dat nou?” – die zegt: “Ik vind het heerlijk om terug te komen van vakantie, want dan geniet ik er weer zo van dat ik thuis ben en van alle luxe die ik daar heb.” Dan denk ik altijd bij mezelf: heb je daar dát voor nodig? Goed, ik denk daar dan weer anders over, maar het gaat even om het idee, het principe van contrast. Daardoor leer je dingen kennen en daardoor leer je dingen waarderen.

Goed, dan pakken we straks na de pauze de draad op bij vers 44. Zullen we dat zo afspreken? Goed, we zijn weer opgefrist. Lekkere cake op, Hanna? Ja, dat was goed. Ik ben wel eens een keertje bang: waarom komen er mensen hier naar de Bijbelstudie?

Is dat weer de cake van Hanna? Dat is ook het contrast. Wil jij je mond bespoelen? Niet voor mij hoor. Lijkt niet op haar. Die lijkt op zijn moeder, ik kan er niks aan doen. Hij is goed. Ja, oké. Goed.

Wij waren dus even bij vers 43. Simon had antwoord gegeven op de situatie van die schuldeiser die de twee schuldenaars beiden kwijtscheldt. En dan de vraag: wie van hen, van die beiden, zal hem dan het meest liefhebben? En dan zegt Simon: aan wie hij het meest geschonken heeft.

Ik heb zojuist al even wat verteld, het was eigenlijk eventjes een excursie. Maar wel even de moeite waard om het hele idee van contrast te onderstrepen. En hoe belangrijk het is om dat te verstaan in het algemeen voor Gods wegen en de kennis en het besef van God, dat dat niet los verkrijgbaar is. Het onderstreept heel sterk de Bijbelse gedachte dat er bij God nooit iets misgaat. Zelfs zonde, schuld en dood en al het kwaad heeft een plaats in Zijn plan. Dat kan niet anders, anders zou het namelijk niet plaatsvinden. Het zou niet plaatsvinden als Hij het geen plaats zou geven.

Simon geeft het juiste antwoord en dat zegt de Heer ook: “Je hebt juist geoordeeld.” Maar juist doordat hij nu het correcte antwoord gaf, ondergraaft hij zijn eerdere oordeel over Jezus en die vrouw. En dan lees je…

▶ 01:06:01 Jezus Toont het Contrast Tussen Simon en de Vrouw ↑ hoofdstukken

En Zich naar de vrouw wendende, zei Hij tot Simon – Hij kijkt dus die vrouw aan, maar Hij spreekt Simon aan – en dan zegt Hij: “Ziet gij deze vrouw?” En ja, Simon zag een zondares, maar wat hij niet zag, is de liefde die zij bewees. En dat is waar Jezus hem op attendeert.

En Jezus gaat dat dan ook illustreren en duidelijk maken wat Hij bedoelt. Hij zegt: “Ik ben in uw huis gekomen” – op uitnodiging dus – “water voor Mijn voeten hebt gij Mij niet gegeven.” Ik zeg niet eens dat het een verwijt is; het gaat er ook hier weer om dat Hij het contrast laat zien. Hij zegt: “Water heb je Me niet gegeven.” Het was trouwens over het algemeen wel etiquette om de voeten van mensen te wassen, zeker als je ze uitnodigde. Dus ik weet niet helemaal of dit een verwijt is, maar het is gewoon feitelijk wat Jezus hier zegt: “Water voor Mijn voeten heb jij Mij niet gegeven, maar zij heeft met tranen Mijn voeten nat gemaakt” – hier weer: beregend – “en bovendien ze met haar haren afgedroogd.” Het contrast is dus: jij gaf Me niet eens gewoon water volgens de gewone etiquette, maar zij gaf Mij haar tranen. Zie het verschil! Misschien heeft Simon wel gedacht dat het een eer was voor Jezus om in het huis van Simon uitgenodigd te worden, maar Jezus maakt Zijn punt.

Eerst dit dus. En als Hij dan zegt dat zij ze bovendien ook nog met haar haren heeft afgedroogd: zo gebruikte zij dus haar lange haren in feite als een doek om Jezus’ voeten te drogen. Het is echt zo: in het algemeen was het wassen van de voeten een slavenbezigheid, vernederend. Maar wat zij dan doet: niet met gewoon water, maar zij was zo aan het huilen dat zij de voeten van Jezus nat heeft gemaakt met haar tranen en bovendien dan nog met haar eigen haren heeft afgedroogd.

“Een kus hebt gij Mij niet gegeven, maar zij heeft, van het moment dat Ik binnengekomen ben, niet opgehouden Mijn voeten te kussen.” Kijk, Simon heeft dat ongetwijfeld als aanstootgevend opgevat, zeker gezien de dame die dit deed en de reputatie die zij had. Maar Jezus presenteert het juist als een bewijs van haar vergeving.

En dan nog iets: “Met olie hebt gij Mijn hoofd niet gezalfd” – gewone olie – “maar zij heeft met zalfolie Mijn voeten gezalfd.” Er worden hier trouwens twee verschillende woorden voor olie gebruikt. Namelijk de eerste: “Met olie heb jij Mijn hoofd niet gezalfd” – met olijfolie. Waar bijvoorbeeld bij allerlei gelegenheden over gesproken wordt: we weten sowieso van koningen en priesters die werden gezalfd met olijfolie, maar je leest ook in Prediker: “Laat uw klederen te allen tijde wit zijn en olie ontbreke niet op uw hoofd.” Maar dat heeft Simon de Farizeeër bij Jezus niet gedaan. “Maar zij heeft met zalfolie Mijn voeten gezalfd.” Er wordt hier dus niet het gewone woord voor olie gebruikt (gewoon olijfolie), maar die geurende, dure zalfolie, voor Mijn voeten notabene! Dus het contrast is: jij had voor Mij geen olijfolie op Mijn hoofd, maar zij heeft dit parfum, deze dure zalfolie, voor Mijn voeten gebruikt. Ook hier weer zie je het contrast.

Dus even op een rijtje gezet, de vrouw en Simon: Simon gaf geen water, zij gaf haar tranen, haar vele tranen. Simon gaf geen kus. Het hele idee is hier natuurlijk niet een romantische kus of erotisch zelfs; nee, het is gewoon de kus waarmee men elkaar begroet. Hoe heet dat bijvoorbeeld? De broederkus: “Groet elkaar met de broederkus.” Wij zijn dat niet meer zo gewend, maar gewoon die omhelzing, daar kun je ook van alles van vinden. Maar het hele idee is dat Simon Jezus niet heeft gekust, maar zij heeft onophoudelijk Zijn voeten zelfs gekust. En Simon gaf geen olie op het hoofd, maar zij gaf zalfolie op Zijn voeten.

En nou, duidelijker kan het contrast niet.

▶ 01:11:20 Veel Vergeving Leidt tot Veel Liefde ↑ hoofdstukken

“Daarom zeg Ik u: Haar zonden zijn haar vergeven, al waren zij velen.” Ik hecht er even aan om hier te benadrukken dat dit in de voltooid tegenwoordige tijd staat. U weet wat dat is: ze zijn vergeven. Dat wil zeggen dat een daad in het verleden is voltooid en vervolgens voortduurt. Het is een voldongen feit: ze zijn vergeven. Waarbij ik trouwens ook nog even moet zeggen dat het Griekse woord voor vergeven hier aphiemi is. Dat betekent letterlijk loslaten, vrijlaten of in vrijheid stellen. Het is meer dan alleen maar vergeven; het is met recht ook ergens van aflaten – vroeger werd dat trouwens ook een aflaat genoemd. Maar dat is wat het woord eigenlijk betekent: het in vrijheid stellen van gevangenen. In Lucas 4 lees je trouwens ook dat gevangenen worden vrijgelaten (vergeven). Dat betekent niet slechts dat hun verleden niet meer wordt aangerekend, zoals bij ons de betekenis van vergeving vaak is. Ik zeg niet dat dat fout is, maar het is te beperkt. Want een gevangene die in vrijheid wordt gesteld, wordt vrijgelaten. Dus als er staat dat je zonden zijn vergeven, betekent dat niet alleen dat de schuld je is kwijtgescholden; nee, je bent bevrijd van je zonden. Dat is heel wat meer dan alleen ‘het zal je niet meer worden nagedragen’. Ziet u, de rijkdom van dat begrip is veel groter dan wij op het eerste gezicht zouden denken. Ik vind het soms lastig om er het perfecte woord voor te geven, maar ik denk dat bevrijden heel wat meer recht doet aan de betekenis van het woord dan vergeven, omdat vergeven voor ons zo’n nauwe, beperkte betekenis heeft gekregen.

“Maar haar zonden zijn haar vergeven.” Hier wordt dus een feit gesteld. En er staat letterlijk: “al waren zij velen.” Hier ziet u weer het contrast tussen Simon en wat Jezus wist. Simon kende slechts haar vele zonden – en die kende de hele stad trouwens –, maar Jezus kende ook haar vergeving. Hij wist dat zij in vrijheid was gesteld. En dat wist zij zelf trouwens ook; daarom deed ze dit toch allemaal, want zij betoonde veel liefde.

Uit de context is het sowieso evident, maar het is heel belangrijk om het nog even te benadrukken: het hele idee is dus niet dat zij vergeven wordt omdat zij zoveel liefde bewees, of omdat zij huilde en Jezus’ voeten natmaakte met haar tranen, afdroogde met haar haren en Zijn voeten zalfde met die geurige olie. Dat is niet de reden waarom haar schuld werd kwijtgescholden. Het is precies omgekeerd: zij was vergeven, ze was in vrijheid gesteld, en omdat zij zo’n verleden had, had ze zoveel lief. Liefde veroorzaakt niet de kwijtschelding, maar de kwijtschelding veroorzaakt de liefde. Omdat haar zoveel is kwijtgescholden, daarom bewees zij zoveel liefde. “Want wie weinig vergeven wordt, die betoont weinig liefde.”

Dit eerste verwijst uiteraard naar de vrouw en het laatste verwijst natuurlijk naar Simon. Weliswaar noemt Jezus zijn naam hier niet, maar Hij verwijst uitdrukkelijk wel naar hem. Daarmee wil ik niet zeggen dat hem feitelijk weinig vergeven is, maar zo dacht Simon over zichzelf. Hij had maar heel weinig liefde getoond. Jezus had dat zojuist aan hem duidelijk gemaakt door het contrast te schetsen tussen wat zij voor Hem had gedaan en wat Simon had gedaan. Nou, Simon had eigenlijk niets gedaan; hij had Jezus alleen maar uitgenodigd, that’s it. Hij had maar heel weinig liefde getoond, omdat hij zo hoog en goed van zichzelf dacht. Hij kon die liefde niet betonen omdat hij dacht dat hem maar weinig vergeven hoefde te worden. Zijn geringe liefde verraadt zijn geringe besef van genade. Daar had Simon helemaal geen weet van.

Die vrouw wel. Zij wist dondersgoed dat ze totaal niet deugde, en de hele stad wist het ook; dat werd door niemand betwist. Maar Simon stelde zichzelf voor als heel wat, en de hele wereld dacht daar ook zo over. Maar laat ik u dit zeggen: er is niemand die goeddoet, zegt Romeinen, en er is niemand die God zoekt, zelfs niet één. Allen hebben gezondigd en derven de heerlijkheid Gods, en worden om niet gerechtvaardigd. Dat wil zeggen: geen enkel mens komt er op basis van eigen verdiensten. Dan kun je wel zeggen: “Ik ben niet zo slecht als die ander,” maar dat is heel relatief. Want ook degene die maar vijftig denaren schuldig was, kon zijn schuld niet betalen. Dat was weliswaar een veel geringere schuld dan die van degene die vijfhonderd denaren schuldig was, maar het verschil is louter gradueel. Principieel is er geen enkel verschil: beiden konden hun schuld niet betalen, en aan beiden werd het kwijtgescholden.

En wat Jezus zegt is: haar is zoveel kwijtgescholden en daarom betoont zij zoveel liefde. Zij heeft zoveel besef van genade, zoveel meer dan jij! Want jij hebt maar heel weinig liefde betoond; hooguit doordat Jezus in jouw huis mocht binnenkomen en mocht aanzitten bij de maaltijd, dat was alles. Maar zij deed zoveel meer, en dat nog wel in complete vernedering. Heel nederig heeft zij zich betoond.

▶ 01:18:46 Uw Zonden Zijn Vergeven: Behouden Door Geloof ↑ hoofdstukken

En Hij zei tot haar: “Uw zonden zijn u vergeven.” Dat moet ik ook eventjes rechtzetten, want ook hier staat weer diezelfde werkwoordsvorm. Dit betekent dus niet: vanaf nu zijn je zonden vergeven. Nee, haar zonden wáren al vergeven, maar Jezus bevestigde hier: “Uw zonden zijn u vergeven.” Dat is dus gewoon een mededeling en een bevestiging.

Trouwens, die vrouw wist ook dat zij vergeven was. Dat roept nou zo’n andere vraag op die ik eigenlijk niet kan beantwoorden: hoe wist zij dat dan? Daar kan ik geen antwoord op geven, maar zij wist het wel, want ze bewees zoveel liefde. Dat was nu juist het hele verhaal, toch? Dus op de een of andere wijze is zij door Jezus’ onderwijs geraakt. Ze wist dat Jezus vertoefde in het huis van Simon, ze is daar naartoe gegaan en ze heeft Hem dat alles bewezen. Ze wist dus dat er een relatie was tussen het feit dat zij nu in vrijheid was gesteld – haar zonden waren vergeven – en dat dit alles met deze Man te maken had. Dat wist zij en Jezus bevestigt dat.

Ik vind dit trouwens altijd wel erg mooi, dat er ook geen enkele last op deze vrouw gelegd wordt. Die vrouw wist het, en Jezus had haar bevrijd van haar verleden. Misschien was er nog veel meer gebeurd. Je leest een paar hoofdstukken eerder nog over die verlamde, waar Jezus ook zegt: “Uw zonden zijn u vergeven.” De reactie van iedereen was toen: wie kan dat nou? Wie kan zonden vergeven dan God alleen? Jullie betwijfelen dat, maar Hij zegt: God heeft de Zoon des Mensen volmacht gegeven om zonden te vergeven. En als je dat niet wilt geloven… Dat zegt Hij tegen die verlamde in Lucas 5: “Opdat gij moogt weten dat de Zoon des Mensen” – de ben-Adam – “macht heeft, volmacht” – dat wil zeggen: Hij heeft die autoriteit ontvangen op aarde om zonden te vergeven – zeide Hij tot de verlamde: “Tot u zeg Ik, sta op, neem uw bed op en ga naar uw huis.” En onmiddellijk stond hij op voor hun ogen, nam hetgeen waar hij op gelegen had mee en ging naar zijn huis, God verheerlijkend. Een ontzetting beving allen en zij verheerlijkten God.

Wat wil dit zeggen? Deze vrouw was in vrijheid gesteld. Haar verleden achtervolgde haar niet meer, ze wist dat en ze was daardoor zo geraakt, zo geëmotioneerd. Daarom bewees zij deze liefde. En Jezus bevestigt dat hier nog eens: “Uw zonden zijn u vergeven.” Dat is de mededeling. Ik zeg altijd: dat is precies wat het evangelie ook is. Dat is een goed bericht, het is geen opdracht. Kijk, aan een opdracht kun je werken, maar een mededeling of een bericht, wat kun je daarmee? Daar kun je maar één ding mee doen en dat is geloven. Ja, of niet natuurlijk, maar het is wat het is. Het is een mededeling en dat is nu juist het evangelie: een kracht Gods.

“En zij die met Hem aan tafel waren” – lees verder – “die begonnen in zichzelf te zeggen” – heb je het weer: in zichzelf – “Wie is deze, dat Hij zelfs de zonden vergeeft?” Nou ja, daar verwees ik zojuist al even naar, naar die passage in Lucas 5. Er is er maar Eén die werkelijk kan bevrijden van je zonden en je in vrijheid kan stellen. Ik bedoel niet alleen maar dat je verleden niet meer aangerekend wordt, maar dat je bevrijd wordt van al je doelmissingen en in vrijheid gesteld wordt. Dat kan er maar Eén. En God heeft die autoriteit ook gegeven aan Zijn Zoon, de ben-Adam. Hij ontving volmacht – exousia staat er in het Grieks – om zonden te vergeven.

En daar eindigt de passage trouwens mee: “En Hij zei tot de vrouw: Uw geloof heeft u gered. Ga heen in vrede.” Behouden, gered. Kijk: úw geloof. Nu komen we terug op wat ik zojuist al even vaststelde: het waren niet haar tranen, niet haar kussen of de zalfolie, maar zij geloofde. Wat geloofde ze? Haar was meegedeeld, haar was bericht: uw zonden zijn vergeven. Ze geloofde. En wat is geloven? Dat is niet zien. Dat is amen zeggen op wat je verteld wordt: zo is het, daar ga ik van uit.

Dat is het hele mooie einde van de geschiedenis. Hij zegt tot die vrouw – het is de eerste keer trouwens dat Hij tegen die vrouw spreekt: “Uw geloof heeft u gered, ga heen in vrede.” Ook dit is trouwens een heel apart contrast. Want kijk naar Simon en zijn tafelgenoten; er waren meer mensen daar in dat huis en die bleven met hun vraag achter. Zij die met Hem aan tafel waren, begonnen in zichzelf te zeggen: wie is deze? Het was een vraag, ze wisten het niet. Hoe het verder gegaan is weet ik niet, maar zij bleven in ieder geval achter met een vraag. En deze vrouw, die geloofde wat Jezus had gezegd, ging daarom in vrede. Ze ging in vrede, ja, die had ze inderdaad ontvangen.

Er zit in deze hele geschiedenis dus iets waarvan je zou kunnen zeggen: het is aanstootgevend dat zo’n vrouw dat doet bij Jezus. Maar wat zij doet, is voor Jezus juist het bewijs van de liefde en van de vergeving die zij had ontvangen. In een commentaar las ik namelijk dat zij vergeving nodig had voor wat zij deed, in de zin dat het aanstootgevend was. Zo hebben Simon en wellicht die anderen in het huis het wel opgevat, maar Jezus beslist niet! Integendeel, voor wat zij deed hoefde zij geen vergeving te ontvangen; zij hád vergeving ontvangen. Uit haar liefde en de waardering die zij bewees en betoonde, bleek daadwerkelijk dat zij die vergeving had ontvangen.

Je ziet in dit gedeelte – en ik ben blij dat ik deze geschiedenis toch helemaal heb kunnen afronden – precies geïllustreerd waar ik bij aanvang van de bespreking al op wees: namelijk het grote contrast tussen enerzijds de elite, die denken het te weten en zo goed van zichzelf denken, en aan de andere kant deze vrouw, een outsider, die totaal niet in tel was en zich juist aan de rand van de samenleving bevond. Zij had de genade van God werkelijk leren kennen in de uitspraak van Jezus: als een bericht, als een evangelie.

Dat waren de dingen die ik vanavond graag met jullie wilde delen. Dat betekent dus dat we de volgende keer in hoofdstuk 8 gaan beginnen, hoofdstuk 8 vers 1. Ik zie dat er nog een paar minuten zijn: is er nog een brandende vraag die in dit verband gesteld moet worden?

▶ 01:28:19 Vragenronde: Verzoening (kafar), Bevrijding en Rechtvaardiging ↑ hoofdstukken

Ja Jan, want ik wist eigenlijk dat jij degene zou zijn die dat zou willen. En ik weet dat dat altijd moeilijke vragen zijn die je stelt.

“In het Oude Testament werd altijd het woord kafar gebruikt voor vergeving van zonde.” Ja, verzoenen. “Dat is bedekken, en dit is toch weer wat anders? Dit is eenmaal weg, afgelaten.” Ja, bevrijding. Dat kafar, heb jij daar ook niet een hele uiteenzetting over gegeven? Nou ja, ik zou natuurlijk nu ook kunnen vragen van: kom hier naar voren en doe jij nou eens frank en vrij uit de doeken hoe het zit.

Nou, laat ik dan – het is een beetje flauw misschien – maar dat kafar heeft inderdaad de betekenis van de bedekking van zonde. En hier wordt dat woord, ook het Griekse equivalent ervan, niet gebruikt. Er wordt alleen gesproken over in vrijheid stellen, maar het gaat in feite verder dan alleen bedekken.

“Ja, maar dat komt in het Oude Testament eigenlijk niet voor, toch? Ik bedoel: het Nieuwe Testament gaat eigenlijk veel verder met vergeven.”

Aan de andere kant vraag ik me wel af of je dat verschil echt zo groot moet maken. Het hele idee bij bedekken is juist: het verdwijnt, het is weg doordat het niet meer gezien wordt. Prima. Lastig, hè? Nee, maar dat is het: in feite kun je iets wat gebeurd is niet wegnemen en ongedaan maken, toch? Dat is er altijd, maar het kan wel niet toegerekend worden. Dat is een andere gedachte. Wij zeggen dan: zand erover. Nou, dat is niet de Bijbelse taal; het is bloed erover, het bloed bedekt. En God geeft er iets nieuws voor in de plaats, namelijk nieuw leven, zodat het oude totaal geen rol meer speelt.

“Waar we het trouwens eerder over hadden, herinner ik mij: is het niet zo dat – bedekken of bevrijden – in de evangeliën krijg je dus het nieuwe leven, wat eigenlijk, laten we zeggen, je eigen verkeerde wandel door het nieuwe leven herstelt? Dus dat je bevrijd wordt of in nieuw leven geleid wordt, zodat die doelmissingen verdwijnen, het versterven van…”

Kijk, aan de ene kant – ik snap denk ik wat je bedoelt – het ene idee bij vergeven wil zeggen: het wordt niet meer toegerekend, het speelt geen rol meer, je bent er gewoon van bevrijd. Er is één begrip wat daar in ieder geval bovenuit gaat, en dat is rechtvaardiging. En dat is: wat je bij vergeving hebt, is dat wat er was aan zonde, niet meer wordt toegerekend. Het speelt geen rol meer, dat is een geweldige waarheid. Maar bij rechtvaardiging wordt gezegd: je bent een rechtvaardige en je bent daarmee dus vrijgesproken. Het bestaat dus helemaal niet meer; zo ziet God jou: als een rechtvaardige. Die vrouw was ook een rechtvaardige omdat ze geloofde. Ja, precies. En dat is heel mooi, want die waarheid dat je door geloof gerechtvaardigd wordt, die vind je, om te beginnen, al bij Abraham. Abraham geloofde God. Hij vertrouwde op God en het werd hem tot rechtvaardigheid gerekend. Een gelovige is per definitie iemand die rechtvaardig is voor God.

Ja, ja, ik stel voor dat we het hierbij laten.