▶ 00:00 Inleiding: een Deur van Hoop ↑ hoofdstukken

Ik wil jullie deze ochtend graag eens meenemen naar een passage in het boek Hosea, de profeet Hosea. En dan wel het tweede hoofdstuk, en daar vind je de titel terug die ik aan deze toespraak heb gegeven: 'Een deur van hoop'. Ik had eerst een andere titel in gedachten, maar ik vond deze wel heel sprekend. Ik had hem trouwens ook kunnen noemen 'Het dal van Achor', maar die is nog wat cryptischer. Een deur van hoop.

In zekere zin sluit dat wat we vanmorgen bespreken wel aan bij wat we de vorige keer deden, toen we het hadden over Jakob die Ezau ontmoet, en ook eerst nog, daaraan voorafgaand, die ontmoeting had en die strijd leverde met die merkwaardige man in de nacht, weet u wel, bij Pniël. Toen hebben we ons ook vooral beziggehouden met de profetische betekenis. We zijn het gedeelte vers voor vers doorgegaan. Maar we hebben toen ook gezien dat het spreekt van de omkering, de bekering zo u wilt, van Jakob naar Israël en hoe dat volk zijn bestemming zal vinden, en dat dat ook niet buiten Ezau omgaat, niet buiten Edom om.

En als ik het zo zeg, is het helemaal ter zake, want die verzoening vindt juist ook plaats in Edom, en wel het gebied van Edom, die woestijn die – even grofweg gesproken – ten zuiden van de Dode Zee gelegen is. En er zijn toen ook al diverse gedeeltes daarover gelezen die daar direct mee te maken hebben. En ook dit keer gaan we ons met dat thema bezighouden, namelijk dat God Zijn volk zal brengen in de woestijn. Dat gegeven.

En Hosea 2, en we lezen dan vanaf vers 13, zeg ik het goed? Ja, de versindeling is nogal ingewikkeld. Dat wil zeggen: het maakt heel veel verschil of je een Engelse Bijbel in je handen hebt, en ik geloof zelfs de Statenvertaling is ook anders. Maar ik volg dan de nummering van de NBG-vertaling en dan is het inderdaad vanaf vers 13 tot en met vers 22.

▶ 02:35 Historische Context van de Profeet Hosea ↑ hoofdstukken

Laat ik eerst eventjes ter inleiding nog iets zeggen over de hele context, de samenhang en de achtergrond. Hosea was een profeet die profeteerde in de nadagen van het Tienstammenrijk. U weet, Israël was na de dood van Salomo gesplitst in het Tweestammenrijk Juda en het Tienstammenrijk Israël. Beide rijken hebben een twintigtal koningen gehad en verreweg de meesten aan beide zijden bakten er trouwens niet veel van, om het maar even plat te zeggen. Het rijk van Juda heeft nog een zevental koningen gehad die wel de Heer vreesden, maar in het Tienstammenrijk was het eigenlijk helemaal bont, want geen van de twintig koningen heeft ooit God gevreesd. Uiteindelijk is dat Tienstammenrijk ook eerder dan het Tweestammenrijk in ballingschap gegaan, in de Assyrische ballingschap. In de nadagen van dat rijk heeft Hosea geprofeteerd en hij kondigde ook aan dat het volk inderdaad gedeporteerd zou worden.

Wat Hosea doet, is een aanklacht: hoezeer dat volk haar God totaal vergeten is en ook hoe God plaats heeft moeten maken voor andere goden, voor de Baäls, aan wie zij dan hun geluk, de voorspoed en vruchtbaarheid toekenden. Ik zeg het expres even zo, omdat dat nu juist ook in Hosea 2 het grote thema is. Wat ook heel eigenaardig is – en daar is de profeet Hosea ook wel om bekend – is dat hij een vrouw moest trouwen, een overspelige vrouw. Dat vind je vermeld in Hosea 3, maar eigenlijk wordt daar in Hosea 1 ook al over gesproken. De details laat ik even voor wat ze zijn, maar de gedachte is dat de prediking en de profetie van Hosea niet alleen maar uitgesproken wordt en beschreven in het boek, maar ook geïllustreerd wordt in zijn leven. Dat wil zeggen: hij moest een hoer trouwen. En er wordt ook heel uitdrukkelijk bij gezegd dat dit ter illustratie is van de verhouding tussen de Heer en Zijn volk. Het volk is ontrouw aan haar Heer, aan haar man, en daar is dit dan een uitbeelding van.

In Hosea 2 lees je ook hoe die weg, namelijk het verlaten van God, uiteindelijk in een grote ramp eindigt, namelijk: het volk wordt uit het land gezet, uitgerukt uit het land en verplaatst naar Assyrië. Dat oordeel wordt aangezegd, dat dat zou gaan gebeuren, en het is ook daadwerkelijk gebeurd. Maar wat nou zo eigenaardig is... De tijd ontbreekt me om dat allemaal te laten zien, want ik moet het allemaal toch in een uur proberen te vertellen, maar doe dat thuis en check dat nog eens. Want het is buitengewoon opmerkelijk hoe vers 13, waar we beginnen te lezen, eigenlijk een wending is in het hele betoog.

Er wordt weliswaar oordeel aangezegd en een gericht aangekondigd, maar dat heeft niet het laatste woord. En als ik het zo zeg, dan resoneert bij u wellicht – en ik hoop eigenlijk ook dat dat zo is – het goede bericht, namelijk het evangelie. De geweldige boodschap dat God van deze wereld houdt en dat Hij alle dingen wel gaat maken om niet. Dat is het evangelie; minder mag geen evangelie heten. Nee, God heeft deze schepping lief en Hij brengt alles terecht. Niet zonder slag of stoot: Hij richt, Hij gaat soms door diepe wegen, maar de uitkomst staat vast. Hij is God en Hij houdt van Zijn schepping en dat laat Hij nooit varen. Daar hoef je niet veel bij te hebben; het ligt zo voor de hand. Zo kennen wij God, hoezeer de theologie dat ook allemaal moeilijk heeft gemaakt en eigenlijk zelfs compleet heeft verdraaid. Maar goed, het oordeel heeft niet het laatste woord.

▶ 07:15 Gelokt en Geleid in de Woestijn ↑ hoofdstukken

Nou, met dat gezegd hebbende beginnen wij nu en haken we aan bij vers 13. En dan staat er dit geschreven:

"Daarom zie, Ik zal haar lokken, en haar leiden in de woestijn, en spreken tot haar hart."

En dat is dus die omgekeerde wereld. Als je de eerste twaalf verzen gelezen zou hebben – wat wij nu niet gedaan hebben – dan zou je zeggen: dit is een merkwaardige wending. Je zou verwachten: daarom zal Ik haar richten, of daarom zal Ik haar straffen. Maar nee, dat staat er niet! Er staat: "Daarom zie, Ik zal haar lokken, en haar leiden in de woestijn, en spreken tot haar hart."

Nou, dat is die waarheid die direct aansluit op wat we de voorgaande keren hebben gezien. Trouwens, we hebben in de loop der jaren wel vaker die profetische waarheid overdacht: dat God zijn volk juist daar in de woestijn – en wel heel specifiek de woestijn van Edom, waarbij de Bijbel dan nog speciaal Bozra benoemt – zal gaan verzamelen. En dat niet alleen: Hij verzamelt haar daar, en Hij brengt het daar ook in het gericht. Dat wil zeggen: Hij gaat de dingen daar rechtzetten. En vervolgens zullen ze vanuit de woestijn naar het beloofde land toegaan en alsnog het beloofde land intrekken.

Het hele idee, om het even heel kort te zeggen: de Heer zal bij die gelegenheid, aan het einde van de grote verdrukking, zijn voeten zetten op de Olijfberg. Er zal een vluchtweg ontstaan en men zal kunnen vluchten naar het buitenland – naar de woestijn, buiten het land, zo bedoel ik het. En daar gaat de Heer dan zijn volk wereldwijd verzamelen. Ik heb een aantal passages erbij geschreven; dat is voor degenen die het allemaal willen nakijken en de Schrift daarin willen vergelijken. Heel veelzeggend!

Eén passage wil ik nog even genoemd hebben, namelijk die hier ook vermeld staat: Jeremia 31 vers 2. Daar staat dit: "Zo zegt JAHWEH..." – om ook aan te geven dat dit niet maar zomaar een losse tekst is bij één profeet; nee, dit is gewoon de waarheid die in allerlei toonaarden bij de profeten doorklinkt. En dan staat er in Jeremia 31 in hetzelfde verband: "Zo zegt JAHWEH: Het volk der ontkomenen aan het zwaard vond genade in de woestijn, Israël, op weg naar zijn rust." Dat wil zeggen: het is een overblijfsel, een rest. Ze zijn niet omgekomen in de grote verdrukking; ze zijn ontkomen aan het zwaard en dat vond genade – waar? In de woestijn! En dan staat erbij: "Israël, op weg naar zijn rust." Het is een tussenfase. Maar daar in de woestijn gaat God zijn volk ontmoeten.

Het hele idee is dus dat er dan van de Joodse staat ook niets meer over is. Sorry, ik moet het dan toch echt zo zeggen, want de profeten beschrijven dat. En na de vernietiging van de Joodse staat zal er een vluchtweg ontstaan: de Olijfberg splijt middendoor en men zal via die route vluchten naar de woestijn. En daar zal het volk genade vinden, in de woestijn verzameld worden: Israël op weg naar zijn rust. En ook daarvoor heb ik nog allerlei andere teksten vermeld, allemaal om na te zoeken, want de tijd ontbreekt me om dat nu verder toe te lichten.

Maar dit moet je even goed in de gaten houden: er staat toch: "Daarom zie, Ik zal haar lokken, en haar leiden in de woestijn, en spreken tot haar hart." Wat een prachtige manier waarop dat geformuleerd is! Ergens in Jesaja lees je dat ook: "Troost, troost mijn volk... en spreek tot het hart van Jeruzalem." En dat gaat God ook doen. Het is nog op een andere wijze, zoals Jeremia dat ook zegt – ook in Jeremia 31 trouwens: Ik zal niet alleen maar tot hun hart spreken, Ik zal het ook in hun hart schrijven. Dat wil zeggen: het komt er zwart-op-wit in te staan, het wordt erin gegraveerd, in hun hart. Het wordt niet van buitenaf opgelegd. Dat was heel karakteristiek voor het oude verbond: men kreeg een wet en een last opgelegd. Maar het karakteristieke van het nieuwe verbond is dat God het in hun hart zal schrijven, zodat ze van harte gaan doen wat God zegt. Daar is een godswonder voor nodig! En dat is wat daar in de woestijn zal plaatsvinden. Hij zal haar dus leiden in de woestijn en zal daar spreken tot haar hart.

En dan: "Ik zal haar vanaf daar..." – niet "daar", zoals de NBG-vertaling zegt, maar "vanaf daar"; de Statenvertaling heeft het correct – "...haar wijngaarden geven." Ik heb trouwens dat "Ik zal" expres even gemarkeerd om aan te geven: let daarop, want dat zullen we nog vele malen tegenkomen en het vormt uiteindelijk de grote climax van deze passage. Daar komen we straks nog op terug: "Ik zal haar vanaf daar haar wijngaarden geven."

Het hele idee is dus: het volk wordt in de woestijn gebracht en raakt daarmee in eerste instantie haar wijngaarden kwijt. Maar op het moment dat Hij hen daar in de woestijn gebracht zal hebben, zal richten en spreken tot haar hart, dán krijg je vanaf daar de grote ommekeer. Dan ontvangt men weer leven en overvloed. En in feite is dat wat die wijngaarden uitbeelden: leven, wijn, de vrucht van de wijnstok, nieuw leven, overvloed en ook vreugde. "Ik zal haar vanaf daar haar wijngaarden geven."

▶ 13:18 Het Dal van Achor als een Deur van Hoop ↑ hoofdstukken

"...en het dal Achor maken tot een deur der hoop." Kijk, hier hebben we de titel al, want daaraan refereerde ik. Eerst even dit, want hier wordt enige Bijbelkennis verondersteld. Want wat is het dal Achor? Voor Israël is dit een heel bekende naam. Waarom? Omdat ooit, toen Israël in het verleden in de dagen van Jozua het beloofde land introk, men de Jordaan passeerde doordat het volk achter de ark aanging, en Jericho werd ingenomen. Vervolgens werd er heel uitdrukkelijk door God gezegd: "Wacht even, de buit is van Mij, het eerste is voor Mij." En toen was er iemand in het volk, Achan, en die heeft van al het kostbare wat daar in Jericho lag, buit gemaakt en het begraven. Hij heeft het gewoon gejat. Dat is eigenlijk ook wat de HEER zegt: "Jullie hebben van Mij gestolen, want het eerste en het beste is namelijk voor Mij." Dat is altijd de goddelijke weg. God neemt dat zeer hoog op, en Achan met zijn huis is toen omgekomen. Die steniging van hem en zijn huis vond plaats in het dal Achor. Die plaats ontleent zijn naam aan datgene wat er toen plaatsvond, want Achor is gewoon het Hebreeuwse woord voor ongeluk.

Dat maakt het hier in dit geval natuurlijk nog weer sterker. Maar weet u wat er gaat gebeuren? In feite is wat er straks in de woestijn gaat gebeuren, dat God Zijn volk daar verzamelt en vandaaruit gaat optrekken naar het land. Hij gaat gewoon weer dezelfde route nemen. Dat is heel opmerkelijk! Dus in feite gaat de Exodus uit het verleden op herhaling, maar dan op een grootse en definitieve wijze.

Je kunt dit natuurlijk vergeestelijken. Dat is ook allerwege gedaan – ik kom daar straks, als we het lied zingen, nog op terug, want zo is het ook terechtgekomen in de Opwekkingsbundel. Men heeft het vergeestelijkt. Maar het is ook gewoon heel concreet. Het kan allerlei betekenissen hebben die je op jezelf kunt toepassen: dat God een dal van Achor, een dal van ongeluk, kan maken tot een deur van hoop. Dat is een geweldige gedachte, daar word je op zich al blij van. Dat begrijp ik, en ik heb ook helemaal geen enkel bezwaar tegen die toepassing. Alleen, je moet je wel realiseren: het gaat hier over een profetie. De HEER zegt bij monde van Hosea: "Ik zal haar daar in de woestijn brengen en daar tot haar hart spreken, en dan vanaf daar ook het dal van Achor maken tot een deur der hoop." Dat kun je wegvertalen of je kunt het vergeestelijken, maar je kunt het ook gewoon nemen zoals het zich aandient.

Want ja, als het volk inderdaad in de woestijn wordt gebracht en uiteindelijk weer arriveert in het beloofde land, dan is de vraag: hoe dan wel? Nou, het blijkt dat ze weer dezelfde route gaan kiezen. Dat kwam de vorige keer ook al even aan de orde: er is namelijk een weg die vanuit de woestijn helemaal naar het noorden leidt. Het is een hele lange weg, die al millennia 'the King's Highway' heet – op z'n Engels dan. In het Hebreeuws wordt dat ook zo benoemd: de weg van de koning. 'De koninklijke weg' staat er in de NBG, maar er staat letterlijk 'de weg van de koning'. Die hele route heeft dus al duizenden jaren een naam die pas eigenlijk zijn vervulling zal krijgen in de toekomst, als de Koning inderdaad Zijn volk gaat brengen. Hij gaat voorop, zo wordt het ook beschreven: Hij gaat voorop via de weg van de koning richting het beloofde land. En dan zullen ze ook weer de Jordaan passeren, en dan ook het dal van Achor. Zo zal Hij het dal van Achor maken tot een deur van hoop.

Dus de geestelijke toepassingen zijn legio, allemaal prachtig, maar hier is het gewoon een concrete profetie: "Ik zal het dal van Achor maken tot een deur van hoop." Dat betekent namelijk dat ze via die route trekken – de plaats die al millennia gemarkeerd is en de naam heeft van ongeluk – maar dan wordt het echt een deur, een toegang, een portaal. Dat is wat er letterlijk staat: een portaal naar verwachting. Men gaat dan met recht het beloofde land in, zoals trouwens ook bij Gilgal, dat daar in de buurt lag. En Gilgal betekent trouwens 'wedergeboorte' of 'omwenteling'. Alsjeblieft! Mooi, hè?

"En het dal van Achor maken tot een deur der hoop. En dan zal zij daar zingen" – of eigenlijk staat er letterlijk: antwoorden. Antwoorden namelijk op Gods spreken tot haar hart. God spreekt tot haar hart en het volk reageert; dat is de respons van het volk. "En daar zal zij zingen en antwoorden als in de dagen van haar jeugd, als ten dage toen zij trok uit Egypte." Ziet u dat het inderdaad waar is wat ik zojuist al aangaf? Ik zeg dit niet om mezelf te bevestigen, maar dit is gewoon de lijn die neergelegd wordt: het is een herhaling van de Exodus. Dus wat er dan gaat gebeuren bij de verzameling in de woestijn op weg naar het beloofde land, is dat men inderdaad via het dal van Achor zal gaan, net zoals ooit toen zij trok uit Egypte. Het is een herhaling van de geschiedenis, alleen op een veel grootsere wijze.

Die waarheid, dat gegeven, vind je ook op allerlei andere plaatsen. Maar bijvoorbeeld hier in Jeremia 23 – er zijn nog meer plaatsen waarin dat zo gezegd wordt, maar deze is ook heel veelzeggend: daarom zie, de dagen komen, luidt het woord van JAHWEH, dat men niet meer zal zeggen: "Zo waar JAHWEH leeft, die de Israëlieten uit het land Egypte heeft doen optrekken", maar veeleer: "Zo waar JAHWEH leeft, die het nageslacht van het huis Israëls heeft doen optrekken en die het heeft doen komen uit het Noorderland en uit al de landen waarheen Hij hen verdreven had; en zij zullen op hun eigen grond wonen."

Dat was toch altijd de benaming: "Ik ben de HEER, uw God, die u uit het land Egypte heeft bevrijd" – de Exodus. Als er één moment of fase in de geschiedenis geweest is waarin God Zijn wonderkracht en daden heeft bewezen, dan was het toen wel aan Egypte, met de bevrijding van Israël. In feite was het ook de geboorte van het volk: de wateren braken, om het even in bevallingstermen te zeggen, en zo kwam men in de woestijn. Maar men zal straks niet meer zeggen: "Zowaar JAHWEH leeft, die de Israëlieten uit het land Egypte heeft doen optrekken", maar veeleer: "Zowaar JAHWEH leeft, die het nageslacht van het huis Israëls heeft doen optrekken en die hen heeft doen komen uit het Noorderland en uit al de landen waarheen Hij hen verdreven had." De diaspora is trouwens ook het werk van God geweest, dat Hij hen verspreid heeft. En dan zullen zij op hun eigen grond wonen.

Met andere woorden: dat wat ooit plaatsvond gaat zich herhalen, maar dan op een veel grootsere wijze. Niet alleen door een uittocht uit het land Egypte, maar Hij zal hen doen komen uit al de landen waarheen Hij hen verdreven had. Dat zal dan eigenlijk het standaard spreekwoord worden. Uiteindelijk is de Exodus in het verleden een type, een voorafschaduwing van de echte, grote Exodus. Dat is de ware verlossing – om nog een bevallingsterm te gebruiken in dit verband. Ik lees even verder, Hosea 2 vers 15.

▶ 22:15 Mijn Man in Plaats van Mijn Baäl ↑ hoofdstukken

"En het zal te dien dage geschieden" – dat is een typische formulering die altijd te maken heeft met wat God straks gaat doen bij Israëls definitieve herstel. We zullen die term straks ook nog een paar keer tegenkomen. "En het zal te dien dage geschieden, luidt het woord van JAHWEH, dat gij Mij noemen zult: mijn man, en niet meer: mijn Baäl" (Hos. 2:15).

Kijk, dit is een belangrijk gegeven, want de relatie die God had met Zijn volk wordt zo dikwijls getypeerd als een huwelijksrelatie. Vandaar ook dat wanneer het volk ontrouw is aan God, dat als overspel wordt beschouwd, omdat het volk was getrouwd met de HEER Zelf. Dat oude verbond is een huwelijksverbond, en dat geldt trouwens ook voor het nieuwe verbond. Maar straks zal men haar God niet meer aanduiden als 'mijn Baäl', maar als 'mijn man'.

Dat moet ik even toelichten. 'Baäl' is gewoon een Hebreeuws woord dat letterlijk 'heer', 'bezitter' of 'echtgenoot' betekent. En dat is soms het verwarrende. In feite is hier sprake van een Hebreeuwse woordspeling. Als je een beetje Hebreeuws kent – ik ben geen kenner, maar ik heb er wel een beetje aan geroken – dan zie je dat dit een woordspeling is. De afgoden van Kanaän – er is trouwens een keur aan afgoden – werden namelijk ook Baäls genoemd. Omdat die goden ook bezit claimden en zich als eigenaar presenteerden, werden zij Baäls genoemd. Maar dat woordje 'Baäl' zal in de toekomst in het Hebreeuws een besmet woord zijn; men zal het niet meer zo zeggen. Men kon het taalkundig in feite wel zeggen, maar omdat 'Baäl' zo refereert aan, doet denken aan en geassocieerd wordt met al die afgoden die men ooit gehad heeft, zal men niet meer zeggen 'mijn Baäl', maar zal men zeggen: 'mijn man'.

En dat is de voortzetting daarvan, vanuit dezelfde gedachte: "Ja, Ik zal de namen der Baäls verwijderen uit haar mond; hun naam zal niet meer genoemd worden" (Hos. 2:16). Je moet je trouwens ook realiseren: er was niet maar één Baäl, er waren allerlei Baäls. Ik heb er een paar gevonden: Baäl-Peor – dat is een bekende uit de woestijnreis –, Baäl-Berit ('heer van het verbond') en Baäl-Zebub. Die laatste kennen we in het Nieuwe Testament weer als Beëlzebub, maar dat is via het Hebreeuws in het Grieks gekomen en zo in het Nederlands terechtgekomen. Eigenlijk is het Baäl-Zebub: 'heer van de muggen' (of vliegen). Moet je dat nou net zeggen aan het einde van de zomer met al die muggenplagen... Straks komen er mensen vragen: "Verkoop je ook spuitbussen of zoiets?" Maar goed, de herinnering wordt dus compleet verwijderd.

En nee, dat doet het volk niet zelf; de HEER zal ervoor zorgen dat het volk gewoon een afkeer heeft om überhaupt die terminologie nog te gebruiken. De taal wordt gezuiverd. Dat kennen we in Nederland ook wel, dat de taal gezuiverd wordt en allerlei naamborden worden gewijzigd, enzovoorts. Maar goed, daar zullen we het verder even niet over hebben, al is het fenomeen op zich begrijpelijk.

"Ja, Ik zal de namen der Baäls verwijderen uit haar mond, hun naam zal niet meer genoemd worden." Dat is prachtig als je dat ook literair bekijkt. Want eerst wordt er gezegd: "Ik zal spreken tot haar hart", en vervolgens wordt dat wat uit haar mond komt daarmee in lijn gebracht. Het begint in het hart; het is altijd hart en mond. Dit is de binnenkant en dat is trouwens ook de route: als het hart ergens vol van is, dan komt het naar buiten. Dat is de gewone weg. De Bijbel spreekt niet zozeer over handen en voeten, maar over hart en mond. Dat is ook wat geloof is: het Woord komt in je hart, het maakt het tot een bron van wijsheid en vreugde, en vervolgens komt het naar buiten. Ook in negatieve zin is dat zo. "Ik zal de namen der Baäls verwijderen uit haar mond en hun naam zal niet meer genoemd worden."

▶ 27:54 Een Verbond met de Schepping en Vrede in het Land ↑ hoofdstukken

Dan vers 17, want er gebeurt nog veel meer dan alleen dit. Daarom is het ook zo bijzonder om eraan te denken wat er in de dagen van de toekomst gaat gebeuren – en ik ga ervan uit dat dat niet al te lang meer duurt. Dit is trouwens Hosea 2, maar in Hosea 6 wordt ook gezegd wanneer dat zal zijn: wanneer de Heer Zijn volk gaat herstellen. Dat zal zijn na twee dagen. Heel cryptisch, maar inmiddels weten wij hier allemaal, denk ik zo – de meesten van u – hoe dat zit en hoe de Heer een dag rekent. Na twee dagen zal Hij terugkeren en op de derde dag zal Hij hen doen opstaan, herstellen en nieuw leven geven. Dit zijn geweldige woorden om juist aan het einde van twee millennia te bedenken: dit is wat aanstaande is en wat God met Zijn volk gaat doen.

Maar er is nog zoveel meer. Hij zal te dien dage ook voor hen – met het oog op het volk – een verbond sluiten met het gedierte des velds, het gevogelte des hemels en het kruipend gedierte der aarde. Dat is een Hebreeuwse manier van zeggen, maar waar het eigenlijk gewoon op neerkomt – en dat zie je elders ook – is dat de roofdieren feitelijk tam gemaakt worden. Kijk het maar na in Jesaja 11; daar lees je dat de wolf bij het schaap zal verkeren, de jonge leeuw en het mestvee tezamen zullen zijn en een kleine jongen ze zal hoeden. Dan wordt vervuld wat ooit tegen Adam werd gezegd.

De persoon die nu voor u staat en tot u spreekt, heeft dat nog niet zo goed begrepen, ik geef het eerlijk toe. Maar de normale gang van zaken van origine is dat dieren bang zijn voor mensen, of er in ieder geval ontzag voor hebben. De mens was immers heerschappij gegeven over het gedierte. Adam kon gewoon een leeuw aaien. Waarom? Omdat hij dat gezag had. Ik beweer niet eens dat er helemaal geen roofdieren waren – dat is een kwestie apart – maar in ieder geval dat de mens heerschappij zal hebben over het gedierte. Zover heb ik het dus nog niet geschopt. Nou ja, ik heb er ook wel een excuus voor, en dat is dat we in die aion nog niet zijn aangeland. Dus tot die tijd loop ik altijd maar weg voor een keffertje, weet u wel. Het is maar goed dat Petra nu haar mond houdt, want die zou verhalen kunnen vertellen... Nee, de vrouw moet zwijgen! Over dieren heb ik dus niet veel te zeggen.

Maar er wordt ook speciaal gezegd dat dit de situatie zal zijn op de berg des Heren en in het land. Ik denk dat er een wereldwijde verandering zal zijn. Hoe ik het me precies moet voorstellen weet ik niet, maar te dien dage zal God in ieder geval met het oog op Israël een verbond sluiten met het gedierte des velds, het gevogelte des hemels en het kruipend gedierte der aarde.

Het is niet alleen zo dat de mens weer de heerschappij krijgt over het gedierte en eigenlijk alle dieren tam gemaakt worden. Tam... ik heb dat trouwens eens nagezocht, maar 'tam' heeft ook weer alles te maken met zowel het Latijnse als het Griekse woord voor huis. Een tam dier is dus eigenlijk gewoon een huisdier, denk aan domus.

Maar dat niet alleen: ook de hele volkerenwereld zal daar de vruchten van gaan plukken. Dat wil zeggen dat er geen uitgaven meer zullen zijn voor defensie. U weet hoezeer dat een volk kan nekken en hoe de staatsuitgaven de pan uit rijzen juist door al die uitgaven voor de oorlogsindustrie. Maar dan zal Ik boog en zwaard en oorlogstuig in het land verbreken. Hier gaat het nog specifiek over Israël: Israël wordt in veiligheid gebracht. Niet alleen voor het gedierte, maar ook voor vijandige volkeren die het zouden willen innemen. "Ik zal boog en zwaard en oorlogstuig in het land verbreken, en hen veilig doen neerliggen." Niet wonen, er staat letterlijk neerliggen.

Dat doet heel sterk denken aan wat je leest over de Goede Herder. Mooi hè? Want het volk van Israël wordt heel vaak als kudde beschreven. Straks zal de Goede Herder over hen de zorg overnemen en dan zal Psalm 23 ook weer een hele nieuwe betekenis krijgen: ze zullen geen kwaad hebben te vrezen. Waarom? De Herder is erbij, Die draagt zorg voor het volk. Daar kan je rustig neerliggen en geen kwaad vrezen.

Je leest ook internationaal dat vanaf dat moment niet alleen Israël op zijn bestemming wordt gebracht, maar de volkeren vervolgens ook. Dat is nog een heel proces, daar hebben we het nu verder niet over, maar dan worden de zwaarden omgesmeed tot ploegscharen en speren tot snoeimessen. Op meerdere plaatsen lees je die profetie. Als je nu naar New York gaat, naar het gebouw van de Verenigde Naties, staat die tekst ook – ik geloof in het gebouw gegraveerd, of in ieder geval in steen heel duidelijk geëtaleerd. Dat is de doelstelling van de Verenigde Naties, maar ik moet u teleurstellen: dat gaat de Verenigde Naties niet lukken. Integendeel, die doen precies het tegenovergestelde. Dat is niet iets wat in deze aion vervulling krijgt, maar in de toekomende. Wanneer de Heer te dien dage gaat optreden en Zich zal manifesteren, dan zal dat gerealiseerd worden: veilig doen neerliggen als een kudde schapen die vanwege haar Herder geen kwaad heeft te vrezen.

▶ 34:45 Geworven tot Bruid in Trouw ↑ hoofdstukken

En dan vers 18. "Ik", dat is misschien wel een van de meest markante woorden in deze hele passage. Eigenlijk hadden we de aanzet ervan al gelezen, namelijk dat Israël tot haar God zal zeggen: "Mijn Man". In het verlengde daarvan wordt dan in vers 18 gezegd: "Ik zal u Mij tot bruid werven." Drie keer wordt dat gezegd. "Ik zal u Mij tot bruid werven voor eeuwig." Le'olam staat er, dat wil zeggen: voor de aeon. Eigenlijk heeft olam te maken met een werkwoord dat betekent dat het een tijd is met een verborgen einde; het is bij deze definitie niet per se eindeloos.

"Ik zal u Mij tot bruid werven voor eeuwig, Ik zal u Mij tot bruid werven in gerechtigheid en recht." Dat betekent dat daarmee niet alleen de termijn wordt aangegeven, maar ook de wijze waarop: Hij zal dat doen in recht en gerechtigheid. Hij zal recht verschaffen en Hij gaat ook alles rechtzetten. Dat is wat God belooft. En er staat nog bij: "in goedertierenheid en ontferming." Het Hebreeuwse woord chesed is een beetje een lastig woord. We hebben er niet echt een goed Nederlands woord voor, maar het bevat de gedachte van trouw en van liefde. Goedertierenheid is trouwens ook wel mooi: God tiert in Zijn goedheid, zo kun je het in het Nederlands mooi uitleggen. En ontferming (rachamim), die moet u ook even vasthouden, want daar komen we straks nog even op terug. Daar zit het woordje Ruchama in, en dat betekent ontferming.

Dus wat hier aangekondigd wordt, is dat God Zijn volk tot bruid gaat werven. Wie is dat volk? "Dat is de kerk" – ja, dat is natuurlijk wat al tweeduizend jaar als echo klinkt. In tal van liederen is dat ook weer opgenomen: de bruidsgemeente, enzovoorts. Nou, als u de brieven van Paulus kent, dan weet u dat dat natuurlijk niet zo is. Ik zeg "natuurlijk", het klinkt misschien wat hard, zeker als je meent dat het anders is. Maar laat ik het positief zeggen: in de brieven van Paulus vind je die gedachte nooit dat wij de bruid van Hem zijn. Wij zijn het lichaam van Christus. Hij is het Hoofd, wij zijn de leden. Als je het per se in de bruidsgedachte verwerkt zou willen zien, dan kan dat alleen zo: Israël is de bruid, en wij maken deel uit van het lichaam van de Bruidegom. Dus wij zijn niet uitgesloten van de romantiek, als u begrijpt wat ik bedoel, alleen we staan niet aan de vrouwelijke kant, maar aan de mannelijke kant. Dat is een prachtig onderwerp, maar dat parkeer ik hier; ik wilde het alleen even genoemd hebben.

Hij gaat Zijn volk tot bruid werven. En dan is het volk dus opnieuw Zijn bruid. Het was ooit Zijn vrouw, maar dat verbond is verbroken. Dat is trouwens ook een waarheid die op allerlei manieren besproken en toegelicht wordt in de Bijbel. Maar nu gebeurt het definitief: in gerechtigheid en recht, in goedertierenheid en ontferming.

En dan: "Ik zal u Mij tot bruid werven" – voor de derde keer – "in trouw." En dat is weer mooi, want dat is het woordje emunah. Waarom vertel ik dat nou? Omdat ons woordje "amen" gewoon een internationaal Hebreeuws woord is, net als "halleluja". "Amen" betekent: het is vast, zeker, betrouwbaar, solide. Je kunt erop staan, dat is het. "Ik zal u Mij tot bruid werven in trouw" – solide, vast, betrouwbaar.

"En gij zult JAHWEH kennen." En dat is... ja, kennen en kennen is twee natuurlijk. "Ken jij die?" – "Ja, ik heb hem weleens gezien, of ik heb haar weleens even gesproken, of ik weet waar zij woont." Dan ken je iemand. Maar kennen in de Bijbel is zoveel meer. Kennen is het Hebreeuwse woord jada, en dat heeft te maken met een innige relatie. Sterker nog, het heeft heel dikwijls de betekenis van gemeenschap hebben, geslachtsgemeenschap. In de Statenvertaling wordt dat meestal weergegeven met "bekennen". Dat staat bijvoorbeeld in Genesis 4 vers 1: "En Adam bekende Eva en zij werd zwanger." Dat was niet dat Adam van Eva gehoord had. Die relatie was sowieso al veel inniger natuurlijk, want ze kwam uit hem voort, in feite ook zijn lichaam. Maar goed: Adam bekende Eva en zij werd zwanger. Zo wordt het weergegeven: het is een innig kennen. Men zal JAHWEH dan echt kennen, als bruid en bruidegom.

Er is een heel bijbelboek dat daarover gaat en waarin dat beschreven wordt, namelijk Hooglied. Dat heeft natuurlijk een hele concrete betekenis als liefdeslied, maar het is ook in hoge mate profetisch. Ook een prachtig onderwerp trouwens. Zie ook hoe parallel die dingen lopen, want in Hosea 2 staat: "Ik zal u Mij tot bruid werven (...) en gij zult JAHWEH kennen." Maar in het gedeelte waar ik eerder aan refereerde, Jeremia 31, vind je: "Ik zal een nieuw verbond sluiten met het huis van Israël en met het huis van Juda (...) zij zullen Mij allen kennen." Als u goed geluisterd hebt naar wat ik tot dusver probeerde toe te lichten en duidelijk te maken: dit is in feite synoniem met tot bruid werven. Dat is dat nieuwe verbond sluiten, want een verbond dat God met Zijn volk sluit, is een huwelijksverbond.

Kijk, het oude verbond was heel karakteristiek: God legde Zijn volk een wet op, en zo heeft men het ook ervaren, als een last, als een juk dat men niet kon dragen. Maar straks gaat God een nieuw verbond sluiten. En het meest karakteristieke van het nieuwe verbond is dat God niets meer eist van Zijn volk, maar zelf garant staat voor de vervulling: "Ik zal u tot bruid werven, Ik zal tot uw hart spreken, Ik zal Mijn tora, Mijn onderwijzing, in hun harten schrijven." God staat zelf garant voor de afloop.

En dat maakt de Bijbel, en ook de boodschap die we mogen verstaan vanuit de Schrift, werkelijk tot een goed bericht. Weet u waarom? Er zijn allerlei redenen waarom ik het een goed bericht vind, maar het allermooiste is misschien wel: er wordt daarbij niets van ons gevraagd. Dat betekent dus ook dat de mens geen roet in het eten kan gooien. Er wordt niks van je geëist, er wordt zelfs niet van je gevraagd. God zegt: "Dit ga Ik doen." Het is een bericht, een mededeling. En als je gelooft, dan gaat dat zijn effect hebben, dat kan ik u verzekeren. Dan krijgt dat zijn uitwerking en dan werkt de Heer Zijn woord via het hart uit naar de mond, enzovoort. Hier lees je dus: "Ik zal een nieuw verbond sluiten en zij zullen Mij allen kennen."

▶ 42:39 De Keten van Verhoring ↑ hoofdstukken

"...allen Mij kennen." Vers 20: "En het zal te dien dage geschieden..." Het zal te dien dage geschieden, in de dagen van de toekomst. "Te dien dage" is aanwijzend; dat wil zeggen: de dagen waar Ik het zojuist over had. Dan zal geschieden... wat dan? "Dat Ik antwoorden zal." Heel apart, in de NBG-vertaling (de Statenvertaling weet ik even niet uit mijn hoofd) wordt dit weergegeven met 'verhoren'. Dat vind ik niet eens zo verkeerd, maar er staat gewoon letterlijk 'antwoorden': "Het zal te dien dage geschieden dat Ik antwoorden zal, luidt het woord van JAHWEH: Ik zal de hemel antwoorden en die zal de aarde antwoorden." Ik zal straks ook laten zien hoe die keten dan loopt, maar het antwoord begint bij JAHWEH. En dat is heel belangrijk, want in het voorgaande werd Israël er juist op aangeklaagd dat zij in haar ongeloof de vruchtbaarheid, het levensonderhoud, de welvaart en de voorspoed toeschreef aan haar Baäls. Die diende zij en die konden haar dan van voorspoed verzekeren. In feite is dat altijd wat ongeloof is: men miskent God en zegt: "Dat wat ik heb, wat ik krijg en wat ik aan voorspoed beleef, dat heb ik allemaal te danken aan... mijzelf." Maar dan ben je Hém vergeten, Die de bron is van alles. Wat hebben wij nou eigenlijk van onszelf? Ik zou zeggen: helemaal niets! Je bent een schepping tot in elke vezel waarin je bestaat en in elke ademtocht; je bent van Hém. Maar op het moment dat een mens dat vergeet, ga je het toeschrijven aan jezelf of aan afgoden, maar in ieder geval dicht je jezelf daar weer een aandeel in toe. Dat is typisch voor religie.

"Het zal te dien dage geschieden dat Ik antwoorden zal, luidt het woord van JAHWEH. Ik zal de hemel antwoorden en die zal de aarde antwoorden." In dit geval betekent "Ik zal de hemel antwoorden" dat Hij de hemel regen gaat geven. Vervolgens zal die regen weer op de aarde terechtkomen. "En de aarde zal het koren, de most en de olie antwoorden; en die zullen Jizreël antwoorden." Je krijgt dus een hele reeks.

Eerst nog even over dat laatste woord dat ik onderstreep: Jizreël. Want dan moet ik weer even iets vertellen over Hosea. Hosea had drie kinderen. De eerste heette Jizreël. In Hosea 1 lees je dat. Zijn eerste zoon heette Jizreël, en dat wordt dan ook uitgelegd in Hosea 1 vers 3 tot 5. Hij is een type van het volk Israël. Dat geldt trouwens ook voor die twee andere kinderen die hij kreeg. Want het tweede kind was een dochter en die moest hij Lo-Ruchama noemen: 'Niet-ontfermde'. En daarna kreeg hij nog een kind, dat was weer een jongen, en die heette Lo-Ammi: 'Niet mijn volk'. Iedere keer wordt ook uitgelegd waarom hij dat moest doen. Dus in hoge mate is wat Hosea deed niets anders dan een geïllustreerde uitbeelding van Gods woord.

Jizreël betekent trouwens: 'God zaait'. 'El' heeft te maken met God en het eerste deel met het werkwoord zaaien. Er is in het noorden van Israël, bij de berg Karmel en bij Megiddo, ook een hele grote vlakte waar in Hosea naar verwezen wordt: het dal van Jizreël, ook wel bekend in verband met de vlakte van Harmageddon. Harmageddon betekent eigenlijk 'de berg van Megiddo'. In de toekomst gaat dat dal ook weer een grote rol spelen, want de volkeren zullen daarin verzameld worden, in dat enorme grote dal. Dat is nog weer een ander onderwerp, maar 'Jizreël' als woord betekent: 'God zaait'. Jizreël staat hier gewoon voor de vlakte van Jizreël, maar tegelijk staat het voor het volk Israël zelf, zoals Lo-Ruchama en Lo-Ammi daar ook voor staan. Dus als hier staat "Jizreël", dan verwijst dat naar die zoon, maar daarmee dus ook naar het volk Israël.

Wat je dus krijgt, is een hele keten van vragen en antwoorden. Het klonk misschien eventjes ingewikkeld, maar ik ga het nu simpel maken. Je krijgt een hele keten van vragen: Jizreël (of de vlakte van Jizreël, dat is om het even) vraagt om koren, most en olie. Dat heb je immers nodig om te leven en om voorspoed te kunnen hebben. Maar koren, most en olie vragen op hun beurt weer de aarde om water. Want hoe zou het koren ooit kunnen groeien, of de druivenstokken en de olijfbomen, als de aarde geen water geeft? Maar hoe zou de aarde water kunnen geven als het niet van de hemel komt? Dus de aarde vraagt de hemelen om regen. En de hemelen, ja, hoe kunnen die iets geven? Nou, dat kan alleen omdat JAHWEH dat geeft.

De vragen beginnen dus bij Jizreël, maar de antwoorden beginnen bij God. Zeg nou zelf, dat is toch een prachtige gedachte! De sleutel is in handen van God Zelf. En pas als de Heer de hemelen gaat antwoorden, wordt uiteindelijk dus ook de oorspronkelijke vraag van Jizreël beantwoord. Begrijpt u hoe de gedachte hier in deze verzen loopt?

▶ 48:59 Zaaien in het Land: Lo-ruchama en Lo-ammi Hersteld ↑ hoofdstukken

En dan vers 22: "Dan zal Ik haar voor Mij zaaien in het land, en Mij ontfermen over Lo-ruchama, en tot Lo-ammi zeggen: Gij zijt mijn volk..."

Eerst even dat zaaien in het land. Het hele idee is: God brengt zijn volk eerst in de woestijn en vervolgens vanuit de woestijn weer terug naar het land. Maar Hij geeft ze niet alleen maar dat grondgebied, Hij zaait haar daar ook. En dat betekent dus: Hij geeft haar daar groei, vrucht en vermenigvuldiging.

Dan krijg je ook een complete omkering. Want Lo-ruchama, de tweede in het gezin van Hosea, wordt vervolgens Ruchama. 'Lo' is het Hebreeuwse woord voor 'niet' of 'geen', het is gewoon een ontkenning. Als je tegenwoordig in Israël komt, hoor je 'ken' en dat betekent 'ja', en als je 'lo' hoort, betekent dat 'nee' – ook in het moderne Hebreeuws is dat niet anders. Lo-ruchama betekent 'niet-ontfermde'. Ooit kreeg Hosea een dochter en die heette Lo-ruchama. Maar wat hij nu mag profeteren is dat Lo-ruchama een naamsverandering krijgt. Het woordje 'niet', dat negatieve woordje 'lo', wordt verwijderd, daar gaat een streep doorheen, en het wordt Ruchama: ontfermde. En Lo-ammi ('niet mijn volk') wordt Ammi ('mijn volk'). Zo wordt het gezegd: "En tot Lo-ammi zal Ik zeggen: Gij zijt mijn volk." Oftewel, 'Ammi' wordt er tegen haar gezegd.

En dan staat er vervolgens: "... en hij zal zeggen: Mijn God!" Hij – dat is het volk – zal zeggen: "Mijn God!" God benoemt het volk als Ruchama, als Ammi, met recht ook Israël. En dan is het grote antwoord – dit is in feite de climax van dit hele betoog van, wat is het, een tiental verzen – Israëls antwoord: dan zal hij uiteindelijk zeggen: "Mijn God!" Net zoals Thomas dat ooit zei toen hij neerviel voor de opgestane Heer: "Mijn Here en mijn God!"

Dat er 'hij' staat... ja, het is inderdaad 'hij'. Ik heb hetzelfde gedacht, maar er staat 'hij'. Het is een mannelijke vorm, dus je moet 'hij' zeggen. Ook al begrijp ik het niet helemaal, want de hele gedachte is van een bruid en van Ruchama en Lo-ammi. Maar ik moet erbij zeggen: Israël was weer een jongetje. En Ammi trouwens ook. Nu zit ik erover na te denken – het is voor de vuist weg, dus het kan onjuist zijn dat ik daaraan denk – maar bij "Gij zijt mijn volk", Ammi, dat is dan weer mannelijk. En hij zal zeggen: "Mijn God!" Dus: Ik zeg "Mijn volk" en hij zal zeggen "Mijn God!"

Dit is Israëls antwoord op dat wat God gesproken heeft. Kijk, nu wil ik het rijtje als laatste nog even snel langsgaan, want dit is het antwoord op wat God gesproken heeft: - Ik zal haar lokken, - Ik zal tot haar hart spreken, - Ik zal haar wijngaarden geven, - Ik zal de Baäls verwijderen, - Ik zal een verbond sluiten, - Ik zal u Mij tot bruid werven, - Ik zal antwoorden, - Ik zal haar zaaien, - Ik zal Mij ontfermen, - en Ik zal zeggen: Mijn volk!

En dan is het antwoord van het volk: "Mijn God!" Amen.