▶ 00:00 Inleiding: Leven uit Gods Belofte ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen, allemaal vrienden. Ik ben blij dat ik u hier weer eens mag treffen en ik wil u graag meenemen op een reis in de tijd, naar de geschiedenis die we zojuist met elkaar hebben gelezen over Isaak bij de Filistijnen. Zo staat er in mijn Bijbel boven Genesis 26. Het is zojuist al even gememoreerd en het is u wellicht zelf ook al opgevallen dat dit, als je het zo leest, toch een eigenaardige geschiedenis is. Een heel andere tijd – wat wil je? Pakweg 4000 jaar geleden heeft dat gespeeld. We verplaatsen ons daarbij naar de tijd van de aartsvaders. Dat was een tijd nog enkele honderden jaren voorafgaand aan de periode van de wet, waarin Israël de wet kreeg bij de berg Sinaï en onder die wet leefde.

In die zin is ook de periode van de aartsvaders, als u het mij vraagt, een tijd die in dat opzicht lijkt op de onze. Het waren mensen die puur leefden van Gods belofte. De wet speelde nog niet. Van ons kun je zeggen dat wij na die periode van de wet of het oude verbond leven, dus niet onder de wet, maar zij kenden die wet niet eens. Abraham heeft daarmee geleefd, evenals zijn zoon Isaak en hun zonen Jakob en Esau. Wat lezen we allemaal niet in dat boek Genesis? Het zijn schitterende geschiedenissen, maar er zit zoveel meer in. Zoveel meer ook in de diepte. Daarvoor moet je wel eens graven. Vraag het Isaak maar eens. En dat gaan wij vanmorgen dan ook doen: terug naar de bronnen. Dat leek me eigenlijk wel een hele aardige samenvatting.

Je leest in 1 Korintiërs 10 dat Paulus aan de Korintiërs schrijft dat al die gebeurtenissen die Israël ooit zijn overkomen, zoals ze beschreven zijn in de Hebreeuwse Bijbel, ons Oude Testament, hen zijn overkomen als voorbeelden. Of letterlijk: ons tot typen. Dat wil zeggen dat het niet alleen maar geschiedenissen of historie zijn. Het zijn niet zomaar verhalen die straks op de zondagsschool verteld worden – daar word je er eerst mee vertrouwd gemaakt – maar het is veel meer. Het zijn typen waar een sprake van uitgaat. En juist met die sprake die daarvan uitgaat, dat wat onder de oppervlakte van die verhalen bloot komt te liggen, daar gaan we ons mee bezighouden.

We beginnen te lezen in vers 12. Je moet toch ergens beginnen? Ik moet er nog wel even bijvertellen – dat lees je in vers 1 van Genesis 26 voor degenen die een Bijbel bij zich hebben en de spreker controleren; vergeet dat vooral niet – dat er een hongersnood was opgetreden in het land. Toen ging Isaak met zijn 'haven', zoals dat mooi heet, met alles wat hij had – in het Engels 'have' – naar het land van de Filistijnen. Dat klinkt niet erg veelbelovend natuurlijk. Maar ja, als ik zeg 'veelbelovend': hij had nogal wat aan belofte met zich mee te dragen. Hij had een heel veelbelovende God, een God die het ook waarmaakte. Dat was de geweldige vrede die Isaak had in zijn leven. Van die vrede getuigde hij ook duidelijk in zijn levenswandel, vanwege het feit dat hij wist: de God die ik ken en dien, en die mijn vader Abraham ooit uit het land Ur der Kaldeeën geroepen heeft, die God maakt waar wat Hij zegt. Hij komt dan daar in het land van de Filistijnen, maakt allerlei dingen mee en ondervindt veel tegenstand, maar dan komen we in vers 12.

▶ 04:52 Een Honderdvoudige Oogst Door Onvoorwaardelijke Zegen ↑ hoofdstukken

En dan staat er: en Isaak zaaide in dat land, in het land van de Filistijnen. Isaak was daarmee niet alleen een herder, een herdersvorst zoals zijn vader, maar hij was ook een landbouwer. En met succes, mag ik wel zeggen, want er staat: hij oogstte in dat jaar honderdvoudig. Er is wat verschil van opvatting over wat dat precies moet betekenen. Betekent het dat honderd procent van alles wat hij gezaaid heeft opkwam en vrucht droeg, of heeft het nog andere betekenissen? Ik zal u niet vermoeien met de verschillende uitleggingen, want het doet voor het verhaal eigenlijk niet zo heel erg ter zake. Het gaat erom dat hij buitengewoon succesvol was. Dat had hij ook niet in de hand; hij zaaide maar wat.

Maar hoe is het ook alweer? Dat zijn woorden die Paulus ooit schreef: de een plant en de ander begiet, maar het is God die de wasdom geeft. Nou, dat bleek in dit geval ook heel duidelijk. Het betrof gerst. Als u een Concordant Version hebt, dan leest u: "honderdvoudig gerst". Dat is trouwens een vrucht – of moet ik het anders zeggen: een graansoort – die direct verwijst naar opstandingsleven. Dat kan ik nu moeilijk uitgebreid uitleggen, maar laat ik het bij deze ene zin houden: Jezus Christus, de Eersteling uit de doden, stond op bij het officiële begin van de gerstoogst. Daar wil ik het bij laten, maar die hint lijkt me op zich duidelijk genoeg.

Hij oogstte in dat jaar honderdvoudig, want er staat: JAHWEH zegende hem. Zoals we zojuist ook hebben gezongen: JAHWEH, dat is de Naam: Ik ben en Ik zal er zijn. Als je die God aan je kant hebt, of beter gezegd: als je aan de kant van die God mag staan, dan mag je daar wat van verwachten. En waarom? Dat is een goede vraag. Waarom zegende JAHWEH Isaak? Was hij zo goed? Nou, als je het voorgaande leest, dan lees je dat hij feitelijk bedrog pleegde. Koning Abimelek wilde hem... nou ja, dat zeg ik niet helemaal goed, maar in ieder geval: Isaak ging liegen over zijn vrouw. Dat moet je nooit doen, maar hij deed het wel. In feite verdient het geen schoonheidsprijs, op zijn zachtst gezegd. En desondanks lees je geen woord van verwijt, maar JAHWEH zegende Isaak.

Waarom? Ik wil u een antwoord geven dat puur gebaseerd is op de tekst zelf. Als we even teruglezen in dit hoofdstuk, dan lees je in vers 3 dat God al tegen hem had gezegd: "Ik zal met jou zijn en jou zegenen, en Ik zal de eed gestand doen die Ik uw vader Abraham gezworen heb." God beloofde het niet alleen, maar Hij zwoer een eed. Dat is hoogst uitzonderlijk. Daarmee bekrachtigt Hij Zijn belofte, zodat wat Hij spreekt dubbel zo zwaar weegt. God had een eed gezworen, een onvoorwaardelijke belofte aan Abraham. God had gezegd: "Ik zal jou zegenen," en trouwens: "Ik zal jouw zaad zegenen." Daar werden inderdaad geen condities aan verbonden, zo van: "als jullie dit of dat doen". Nee, niets daarvan. Het was een onvoorwaardelijke belofte.

God geeft Isaak de verzekering: "Ik zal met jou zijn. Je bent daar in het land van de Filistijnen en er is hongersnood, maar Ik zal met jou zijn en Ik zal je zegenen." En waarom? "Ik zal Mijn eed gestand doen." God was het dus verplicht te doen. Belofte maakt schuld. Zeker als je een eed zweert, dan liggen de verplichtingen helemaal bij God. Dat klinkt bijna oneerbiedig als ik het zo zeg, maar denk er eens over na: wie belooft, die moet het vervullen. Het is dus helemaal niet vanwege het gedrag van Isaak of vanwege iets wat hij had gedaan. Dat is het unieke. Dan ben je trouwens al heel erg rijk als je dat weet.

JAHWEH zegende hem puur vanwege die belofte en de eed die Hij gezworen had. En die man – het staat zo mooi in vers 13 – "die man werd rijk, ja gaandeweg rijker, totdat hij zeer rijk geworden was." Zo zouden we het in het Nederlands niet direct zeggen. In het Hebreeuws staat daar eigenlijk niet het woordje "rijk", maar "groot", wat in deze context hetzelfde betekent. Hij nam enorm toe in bezittingen, wat ook wel blijkt uit het vervolg. Maar goed, dat is wat rijkdom eigenlijk is, toch?

Daar kun je natuurlijk over filosoferen: wat is nu eigenlijk rijkdom? In de wereld zeggen ze: "Als je gezond bent, ben je rijk." Dat denk ik ook wel, maar ik ken mensen die helemaal niet gezond zijn en toch heel rijk. Wat is uiteindelijk rijkdom? Een andere definitie waar weinig op aan te merken valt, is: rijk is degene die genoeg heeft. Je kunt gigantisch veel hebben, maar als je niet genoeg hebt, ben je feitelijk nog arm. Maar als je genoeg hebt, ongeacht de hoeveelheid, dan vind ik dat je rijk bent. Maar ook in de gewone, wereldse betekenis van het woord werd Isaak heel rijk, en rijker, of groter, totdat hij zeer rijk geworden was.

God zegende hem; het overkwam hem feitelijk. Dat is ook de clue van al die hoofdstukken in het boek Genesis. De mensen maken het er niet naar. Dat zie je bij Abraham en bij Isaak. En ik hoef de naam Jakob maar te noemen en je denkt meteen aan iemand die niet deugt – zijn naam suggereert dat zelfs al. Maar weet je wat het grote verschil maakt? Hij had de belofte van God "in zijn zak", als ik het heel plat mag zeggen. Hij had de belofte van God bij zich en in zijn hart. Dat is het grote verschil. Er staat even verderop – laten we het doorlezen: "Hij had kudden kleinvee en runderen en een talrijke slavenstoet." Als u het in de Concordant Version leest, dan staat er eigenlijk "een talrijke dienarenstoet". Dat is voor ons wat acceptabeler, maar dat is niet de reden dat ik het zeg; het is gewoon wat er staat.

▶ 12:52 Afgunst en de met Aarde Gevulde Bronnen ↑ hoofdstukken

Zodat de Filistijnen hem benijden. Hij bevindt zich daar nu in een vreemde omgeving, dat was hij trouwens toch al, maar nu specifiek in het gebied van de Filistijnen. Terwijl Isaak daar is, zien de mensen dat het hem enorm goed gaat. Dat kon niet zomaar zijn; dat werd ook toen wel onderkend. De Filistijnen benijden hem. Jaloezie, afgunst; dat speelt heel vaak een grote rol wanneer er sprake is van haat. Aan oorlogen ligt dit fenomeen ook dikwijls ten grondslag. Je leest een aantal hoofdstukken later natuurlijk ook over Jozef, een jongeman nog, aan wie God dingen had gegeven. Zijn vader trok hem voor en je leest dan: ze benijdden hem. Het is precies hetzelfde woord voor jaloezie. Dat is een kracht die heel veel kapotmaakt, en dat blijkt in deze geschiedenis ook weer.

Je hebt jaloezie in de positieve zin van het woord, in de zin dat mensen graag willen bezitten wat jij ook bezit. Dat kan heel positief zijn. Stel dat je een geestelijke rijkdom hebt — laten we het zo meteen ook zo opvatten — je bent blij, en als mensen daar jaloers op zijn, dan is dat alleen maar mooi. Als je daarvan kunt getuigen, kun je hen daar ook in laten delen. Maar je hebt ook jaloezie waarbij ze de rijkdom die jij hebt, in welk opzicht dan ook, je misgunnen. Ze willen niet dat jij dat hebt. Het is de kift omdat het hun ontbreekt. Zodat de Filistijnen hem benijden, daarom.

Ik lees verder in vers 15: "Al de putten nu, die de knechten van zijn vader in de dagen van zijn vader Abraham gegraven hadden, hadden de Filistijnen dichtgestopt en met aarde gevuld." Waarschijnlijk is dat in de dagen van Abraham ook al zo gegaan: dezelfde afgunst. Want het is eigenlijk natuurlijk stupide om bronnen en putten weer dicht te gooien. Het is een oorlogshandeling om daarmee je eigen terrein af te bakenen, zodat de ander er niets aan heeft. Dat is afgunst. Het is dom, maar zo werkt het. Ze hadden die bronnen van zijn vader Abraham dichtgegooid en met aarde gevuld.

Als we nu denken aan de geestelijke betekenis van zo’n geschiedenis: Isaak groef bronnen. Abraham had die bronnen ooit gegraven. Waar putte Abraham uit? Ik bedoel niet alleen letterlijk, maar waar putte hij geestelijk uit? Wat had hem ooit in het land gebracht? Wat telde voor hem? God had hem geroepen, God had hem beloofd, God had Zijn woord aan hem gegeven. Dat was de echte rijkdom van Abraham, en al het andere ontving hij bovendien. Abraham was een steenrijke man en van Isaak lees je exact hetzelfde. Doet hij daar zijn best voor? Nee, God zegende hem. De zegen des Heren maakt rijk, zwoegen voegt er niets aan toe. Dat is de Bijbelse gedachte. Hoeveel bewijzen wilt u daarvan uit de Bijbel hebben? Een tekst uit Psalm 127 komt mij dan te boven: "Tevergeefs is het, dat gij vroeg opstaat, laat opblijft, brood der smarten eet; Hij geeft het Zijn beminden in de slaap." Dat is makkelijk. Maar die nijdige reactie is dan: "Dat is maar makkelijk, dat kan nooit zo zijn." Vraag het maar eens aan Isaak.

Wat hadden die Filistijnen gedaan? Die hadden die bronnen en putten weer dichtgegooid en met aarde gevuld. Het lijkt me niet moeilijk om dit overdrachtelijk te lezen, als symbool. Het zijn letterlijke geschiedenissen, maar wat is de les? De bronnen waar je uit put, worden gevuld en daarmee vervangen. Het is of het een, of het ander: of je put er water uit, of er zit aarde in. Aardse zaken. Er is niets mis met die aarde, maar je kunt er niet uit putten. Dat was precies wat hier aan de hand was.

Laten we even verder lezen. Toen zei Abimelek tot Isaak... Abimelek is een Filistijnse koning, waarschijnlijk is het zelfs de naam van een hele dynastie. Het betekent letterlijk "mijn vader is koning". De vader van Isaak, Abraham, had al met een Abimelek te maken, met diezelfde naam dus. Een koning in Egypte heet een farao en een koning in het land van de Filistijnen is een Abimelek. "Toen zeide Abimelek tot Isaak: Ga van ons heen, want gij zijt veel machtiger geworden dan wij." Wij kunnen dat eigenlijk niet verzetten. Dit is een officiële manier van zeggen; dit gaf lucht aan hun nijd en afgunst. Ga alsjeblieft maar weg.

En dus ging Isaak vandaar. Wij zouden zeggen: "Dat is toch ook wat. Je verdient eerlijk je geld, je leeft daar gewoon en zij kunnen het niet verkroppen. Dan wordt er verzocht of je weg wilt gaan en dan had je kunnen vragen: waarom dan? Wat misdoe ik hier?" Maar Isaak — en dat blijkt in deze geschiedenis wel heel duidelijk — was een vreedzaam man. Hij vermeed altijd conflicten, daar was hij nooit op uit. Dus ging Isaak vandaar en hij legerde zich in het dal van Gerar. Dat is daar in de buurt van het land van de Filistijnen, maar kennelijk toch buiten hun stadsgebied. Hij woonde daar.

En dan komen we in vers 18 bij de titel van deze studie: terug naar de bronnen. "En Isaak groef de waterputten, die men gegraven had in de dagen van zijn vader Abraham, en die de Filistijnen na Abrahams dood hadden dichtgestopt, weer op, en noemde ze met dezelfde namen, waarmee zijn vader ze genoemd had." Hiermee is gezegd dat Isaak putte uit dezelfde bronnen als zijn vader. Wat zijn dat voor bronnen? We hadden het er net al even over. Laten we nog één vers doorlezen.

▶ 21:32 Levend Water: Terug Naar het Oorspronkelijke Woord ↑ hoofdstukken

Daarna groeven de knechten van Isaak in het dal en vonden daar een put met levend water. Dat wil zeggen dat het stromend water was; water dat zo te drinken was. Hoe vind je dat zomaar? Maar waar moet u aan denken als u dit leest? De knechten van Abraham, of in dit geval van Isaak, graven die putten weer op. Er lag overal aarde overheen; ze waren gewoon niet meer bruikbaar. Ze moesten dus opnieuw opgegraven worden. Men moest spitten en men moest graven. Isaak laat dat doen en wat vindt hij? Hij vindt een put met levend water.

Dat is iets waarvan wij de waarde misschien niet direct inzien, rijk als ons land is aan water. Maar daar, in een oord en in een landstreek in een werelddeel waar het zo verschrikkelijk warm is, is dit allesbepalend. Dit bepaalt in materiële zin de waarde van je bestaan. Maar ze vonden daar een put met levend water. Waar moet u dan aan denken? Er is namelijk een woord in Jeremia 2 – we hoeven helemaal niet te filosoferen over de betekenis – waar letterlijk staat waar die bron van levend water een beeld van is en waarvan het spreekt. Want een bron heeft inderdaad altijd alles te maken met iets wat produceert; wat water produceert en daarmee ook woord. Water is altijd een beeld van het woord. Trouwens, nu ik het er toch over heb: dat noemen ze toch ook spraakwater?

In Jeremia 2 lees je een verwijt aan het adres van het volk van Israël onder de wet: ‘Want Mijn volk heeft twee boze daden bedreven: Mij, de bron van levend water, hebben zij verlaten, om zichzelf bakken uit te houwen, gebroken bakken, die geen water houden.’ Ze hadden een bron, maar wat doen ze? Die verlaten ze en ze gaan er zelf iets voor in de plaats maken. Bakken die bovendien niet eens water houden. Dat is weer een andere beeldspraak dan hier, maar er is toch overeenkomst. Die Filistijnen hadden die bronnen niet, en voor zover ze die kenden, hadden ze ze weer dichtgegooid. Om mysterieuze redenen, maar nijd dreef hen. En wat doet de mens? Die vult dat met aardse zaken, maar daar kun je niet uit putten.

Wat Isaak doet, is met recht die bronnen weer ontdekken. In de letterlijke zin van het woord neemt hij de bedekking weg en wordt die aarde weer weggeschept, zodat die putten weer beschikbaar zijn. Die bron van levend water is uiteraard een beeld van dat wat Abraham en Isaak in hun leven zo krachtig kenden: Gods belofte. Niet alleen aangaande het land, want ze waren vreemdelingen in het land. Ze waren pelgrims en ze bezaten verder niets. Ze vertoefden daar wel, maar ze hebben ook nooit moeite gedaan om daar te gaan heersen of om invloed te hebben. Ze waren vreemdelingen, maar ze wisten: God heeft beloofd dat dit land van ons wordt. God heeft het beloofd aan ons en ons nageslacht. Feitelijk verwijst dat natuurlijk naar de Messias. Als u het niet geloven wilt, moet u dat maar eens nalezen in Galaten 3: Abraham en zijn zaad. En dan staat er wie dat zaad is: Christus, in de meest fundamentele zin van het woord.

Wat ik maar wil zeggen is dit: Abraham was 4000 jaar geleden geroepen en God zei: ‘Ik roep jou, juist omdat Ik de hele wereld, alle geslachten van de aardbodem, ga zegenen middels jou en jouw zaad. En dit land ga Ik jou geven.’ Daar hoef je geen stuiver voor te betalen, want dat is het mooie van Gods belofte: Hij geeft gewoon, puur om niet. Dat is genade. Er valt niets te verdienen. Dat is juist dat maken van eigen gebroken bakken, weet u wel? Dat is mensenwerk. Of, om in de beeldspraak van Genesis 26 te blijven: als je dat doet, weet u waar u dan mee bezig bent? Dan bent u gewoon weer bezig de bronnen te vullen met aarde. Heel leuk, maar je hebt er helemaal niets aan. Daarmee is de bron mooi bedekt.

Maar Isaak deed precies wat zijn vader Abraham ook deed: putten uit een bron van levend water. Dat spreekt van Gods belofte, Gods woord, dat wat Hij toezegt. Kijk, en dat verandert je hele perspectief, ook je bestaan nu. Het geeft je vrede, want als God dat beloofd heeft, waar zou ik me dan druk over maken? Waarom zou ik me druk maken over die tegenstand? God belooft het toch? Kijk, en dan heb je vreugde.

Trouwens, voor ons ontgaat dat misschien een beetje, maar Isaak droeg een Hebreeuwse naam: Yitzchak. Wat betekent Yitzchak? Dat betekent: hij lacht, hij zal lachen. Wanneer er dan tegenstand is, denk ik dat Isaak vaak heeft gedacht: wie het laatst lacht, die lacht het best. Natuurlijk, met vreugde en daarmee ook vrede. Ziet u welk een enorm verschil die belofte van God maakt? Ook al zie je nu nog helemaal niets. Nee, maar dat maakt ook helemaal geen verschil. God belooft het, en wat Hij zegt, dat gebeurt. Daarom heb ik nu al vreugde. Hoop doet leven en verandert alles. Afijn, Isaak vindt daar dus die bron van levend water weer. En dan, tja, wat krijg je dan?

▶ 28:27 Esek en Sitna: de Onvermijdelijke Strijd Om de Bron ↑ hoofdstukken

Toen twistten de herders van Gerar, die Filistijnse herders dus, met de herders van Isaak en zeiden: "Dit water is van ons." En hij gaf aan die put de naam Esek, omdat zij met hem getwist hadden. Nou, wat zou Esek dus betekenen? Daar hoef je helemaal geen Hebreeër voor te zijn; lees gewoon de zin. Dat zal wel iets van twist betekenen. En waarachtig, Esek betekent twist of strijd, zoiets. Zo gaat dat.

Laten we de lijn even vasthouden en ook kijken naar de typologie die hierin besloten ligt, die hier onder de oppervlakte ligt. Als je teruggaat naar de bron... trouwens, er is ook een Nederlandse uitspraak over: wie teruggaat naar de bron moet tegen de stroom inzwemmen. Dat is weer een iets andere metafoor, maar de gedachte is dat als je teruggaat naar de bron of naar de bronnen, dat onvermijdelijk strijd oplevert. Dan moet je tegen de stroom inzwemmen. Een mooie uitspraak, maar het is ook een prachtige illustratie van wat je in Genesis 26 leest. Isaak gaat weer terug naar de bronnen en hij geeft ze dezelfde namen die zijn vader Abraham al aan die bronnen had gegeven.

Maar wees ervan bewust – en nou kom ik ook echt tot mijn punt, voor zover ik dat al niet was – kijk, als je bezig bent met deze bron, want dit is een bron van levend water... Het zijn allemaal zwarte lettertjes en soms denk je: er is geen doorkomen aan. Maar dit is een bron van levend water. Het spreekt van leven, het is ook leven, het maakt ook levend. Echt een bron van levend water. En als je weer terug wilt naar wat er oorspronkelijk staat geschreven, naar het origineel, dan levert dat strijd op. Want je gaat dingen vinden die de mensen niet leuk vinden. Of ze zeggen: "Wij hebben dat altijd anders gemeend," of: "Het kan ook nog anders zijn."

Het kan ook zijn dat die bronnen wel bekend zijn, maar dat ze weer gevuld zijn met aardse dingen. Dat kan in no-time gebeuren; dat zie je hier ook. In één generatietijd zijn die bronnen helemaal weg. Ooit had Abraham daar rijkelijk water uit geput. "Mijn vader Abraham heeft die put gegraven," maar inmiddels zijn ze gevuld met aarde en heb je er helemaal niets meer aan. En dan moet je elke keer weer opnieuw terug naar die bronnen. Je kunt nu niet zeggen: "Mijn ouders of het vorige geslacht hebben geweldige dingen gevonden." Ja, wat heb jij daaraan dan? Helemaal niets hoor. Dan zul je net als Isaak gewoon weer terug moeten naar diezelfde bron. En ga dan niet zeggen: "De mensen hebben dit of dat gezegd." Dat zijn weer die uitgehouwen bakken die mensen maken. Die hebben water uit de bron genomen en er een bak omheen gezet: "Dat is nou ons bedoelinkje." Nee, daar ben je niet mee bij de bron. Die bron is altijd maar weer fris. Ga gewoon weer terug naar de Schrift. Gewoon het nieuwe telkens weer ontdekken. Ga geen manna van gisteren eten, want dat is vies en bovendien is het bedorven. Manna geeft God elke dag vers. Dat is met de Schrift ook zo. Blijf niet bij wat het voorgeslacht gezegd heeft, ga weer terug naar de Schrift. Ook al betekent dat strijd. Nee, ik zeg het verkeerd: het betekent strijd als je dat doet. Dat zal twist teweegbrengen. En je kunt zeggen: "Nou, dat doe ik niet, dat heb ik er niet voor over." Nou, dan ga je naar de Filistijnen, dat is dan het alternatief.

Maar lees eens mee wat er over Isaak gezegd wordt. Hij geeft die bron de naam Esek. Toen zij een andere put groeven, twistten ze ook daarover weer. Dat blijft namelijk altijd hetzelfde. En nu krijgt de naam van de put een wat grimmiger karakter. Eerst was het nog twist of strijd, maar nu noemt hij die put Sitna. En dat betekent beschuldiging of aanklacht, of tegenstand. Het heeft namelijk dezelfde stam in het Hebreeuws als het woord of de naam Satan: de Tegenstander. Je moet eigenlijk alleen letten op de medeklinkers. Ze vinden bronnen, of ze herontdekken bronnen. Het lijkt nieuw, maar het is helemaal niet nieuw. Het is alleen dat er telkens weer de stof van de traditie overheen komt en de bron gevuld wordt met aardse zaken. Met als gevolg dat je geen bron van levend water meer hebt. En dan moet je telkens weer gewoon die aarde weghalen. Wees erop bedacht dat als je die weg gaat, dat je twist krijgt, want mensen misgunnen je dat. Gewoon dat verse, dat frisse, dat nieuwe, dat levende en krachtige van Gods Woord te vinden. Dat is het mooiste en het rijkste wat er is.

Isaak kon het zich permitteren om te zeggen: "Oké, ruzie maken doe ik helemaal niet." Kijk, Isaak was niet aan het twisten; Isaak groef gewoon die putten weer op. Zij twistten daarover. Isaak zocht dat helemaal niet, dat was het automatische gevolg. Zo gaat dat dan ineens; dat is een gegeven. Als je weer teruggaat naar die bronnen, dan is dit inderdaad altijd de consequentie. Dan krijg je inderdaad twist en strijd en tegenstand. En dan ga je dingen in de Schrift ontdekken die er allang stonden. Het is vanmorgen nog genoemd, en dan ontdek je: "Het zit heel anders dan ons altijd verteld is." "Nee, maar dat kan ja niet waar zijn!" Hij is een Behouder van alle mensen. Er staat niet één tekst, de hele Schrift staat er vol van! Zo is God. Dan ontdek je dat. Of liever gezegd: je herontdekt het, want het stond er al die tijd al. Alleen het was gevuld met aarde.

Nou, ik kan nog heel wat meer bronnen noemen hoor. Allemaal bronnen die weer verstopt zijn. In de dubbele zin van het woord: dat wil zeggen dat je ze niet meer kunt vinden, zoals paaseieren verstopt zijn, maar het kan ook verstopt zijn zoals de wc verstopt is. Dat is iets heel anders, maar in die zin zijn die bronnen verstopt: er komt niets meer uit en er gaat niets meer in. Er zijn zoveel waarheden in de Schrift die enorm krachtig zijn. Daar kun je uit putten, levend water, en dat is altijd weer fris. Maar wees bedacht op Esek, op twist. Wees bedacht op Sitna, op tegenstand. Dat hoort erbij. It's all in the game, zeggen ze dan, om een andere Engelse uitdrukking te gebruiken. Dat hoort er gewoon automatisch bij. Die strijd, dat is ook wat Paulus noemt de strijd van het geloof. Dat wil niet zeggen dat wij uit zijn om te vechten of te strijden. Nee, we staan in het geloof, we staan op Zijn Woord. We ontdekken en herontdekken steeds weer nieuwe dingen, die bronnen.

Dat wilde ik net zeggen: Isaak kon het zich permitteren. "Oh, jullie maken hier ruzie? Dan ga ik gewoon weer weg. Water genoeg." Kijk, dat is ook zo'n instelling. God zorgt voor mij, dat wist Isaak ook wel. De Heer zegent mij, en als dit dan dit teweegbrengt, nou, dan ga ik toch ergens anders heen? Want die zegen van de Heer die achtervolgt mij toch wel. Dat is relaxed. En weer zeggen mensen uit nijd: "Dan kom je buiten te staan." In dit geval heeft Isaak de eer aan zichzelf gehouden en is hij gewoon vandaar weggegaan. Toen groef hij een andere put, waarover zij niet twistten. Nu kon het eigenlijk ook niet, want nu was hij helemaal buiten hun territorium, zeg maar. Maar het grote voordeel is dan dat als je buiten de legerplaats bent – en ik bedoel ook gewoon buiten de hele godsdienstige gevestigde wereld, de georganiseerde toestanden – oké, dan heb je ook geen eer en aanzien meer van hen. Het is een eenzame plek, maar het is goed toeven met Zijn belofte. En water genoeg; er zijn bronnen.

▶ 38:38 Rehobot: Gods Ruimte Buiten het Religieuze Systeem ↑ hoofdstukken

En dan staat er dat hij deze put Rechobot noemde. Rechobot. Er zijn nogal wat kerken en christelijke scholen die zo heten: Rechobot. En als je in Israël bent, dan kom je heel vaak straten en pleinen tegen die ook zo heten: Rechof. Maar dat is exact dezelfde naam. Rechof betekent eigenlijk breed of ruim, in de zin van een brede straat of meer in het algemeen een plein.

Nu kwam Isaak daar aan. Hij had eerst gegraven op plekken waar dat telkens werd betwist; er was strijd over en ronduit tegenstand. En nu zegt hij: "Oké, nu ga ik helemaal buiten jullie territorium en nu ben ik in de ruimte." Deze put noemde hij Rechobot en hij zei: "Nu heeft JAHWEH ons ruimte gemaakt, zodat we vruchtbaar kunnen zijn in het land."

Kijk, en dat is het grote voordeel: als je dan buiten staat, dan hebben ze ook helemaal niks meer over jou te zeggen. Dan ben je gewoon een vrij mens en dat was in dit geval Isaak ook. Maar – en dat is ook hier weer het geval – de Heer was met hem en de Heer zegende hem. Al had hij nog zoveel tegenstand, hij kreeg ook daar gewoon dat wat hij nodig had. Namelijk: dat wat onuitputtelijk is.

Er zijn heel wat woordspelletjes hiermee te maken, hoor. En die Isaak, dat was een echte mannetjesputter. Dat was er ook nog eentje waar ik aan zat te denken: een mannetjesputter, ja. Hij kwam hier dus bij Rechobot in de ruimte. Oké, buiten het systeem. Maar toch, jawel, JAHWEH had hem ruimte gemaakt.

▶ 40:32 Berseba: de Bron van de Eed en Volkomen Vrede ↑ hoofdstukken

En dan lees je: hij trok vandaar op naar Berseba. En raad eens wat? Daar zijn ook bronnen. Berseba, dat betekent 'bron van de eed'. Dat was een bron die ooit door Abraham was gegraven. Als u het niet geloven wilt, moet u dat maar eens in Genesis 21 vers 31 lezen: bron van de eed. God had Abraham een eed gezworen. Er zit nog meer aan die naam van Berseba vast. Dat is nu natuurlijk nog steeds een stad daar in de woestijn van Zuid-Israël, maar dat dateert dus van vierduizend jaar terug. Van Abraham die daar gegraven heeft en God die gezworen heeft.

En nu gaat Isaak daar weer naar terug, naar Berseba. Weer naar die bron. En JAHWEH verscheen hem in die nacht en Hij zei... Nou komen we weer helemaal terug bij af, feitelijk weer bij de bron. En dan wordt er tegen hem gezegd: "Ik ben de God van je vader Abraham; vrees niet, wees niet bang." Ik bedoel, tegenstand genoeg, twist genoeg, maar: wees niet bang. Waarom niet? "Ik ben met je en Ik zal je zegenen." Ziet u hier ook weer die onvoorwaardelijkheid, maar ook die belofte waar Isaak nu opnieuw weer uit kon putten? "Ik zal." Niet: jij moet, of jij zult. Nee: "Ik zal u zegenen en uw nageslacht vermenigvuldigen ter wille van mijn knecht Abraham." Dat wil zeggen: Ik heb aan Abraham, je vader, ooit een eed gezworen en ter wille van die eed die Ik gezworen heb aan hem, gaat dat gebeuren. Dat was een bron voor Abraham en dat is ook weer een bron voor Isaak. Gewoon de volgende generatie.

Ook al moet je daarvoor opnieuw weer graven en al blijft het inderdaad hetzelfde liedje – het is twist, het betekent strijd – eigenlijk is dat ook hetgeen wat ik vanmorgen graag wil doorgeven. Mensen, als je wilt putten uit een bron, uit deze onuitputtelijke bron, dan zul je dat er inderdaad ook voor over moeten hebben. Maar je komt nooit bedrogen uit met dat Woord van God, met Zijn belofte. Kijk, en dan heb je vrede. Dan kun je het je permitteren zoals Isaak zich opstelde. Die man had vrede in zijn hart en hij maakte ook vrede. Hij was een vreedzaam man. En hij was een man van vreugde. Hij zal lachen.

Amen.