GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

survival of the fittest

08-11-2020 - Geplaatst door Andre Piet
toespraak gehouden op zondag 8 november 2020 te Benthuizen

Deze Engelse uitdrukking is vooral bekend geworden als titel van het wereldberoemde boek van Charles Darwin. Vaak wordt de uitdrukking vertaald met ‘de overleving van de sterkste’ maar dat is onjuist. De ‘fittest’ is niet zozeer de sterkste als wel de best aangepaste. Aanpassingsvermogen komt dicht bij wat Paulus in Filippi 4:5 ‘inschikkelijkheid’ noemt. Hoe en waarin verschilt het van als een windvaantje met alle winden meewaaien? In de Filippi-brief geeft Paulus een paar prachtige voorbeelden van wat ‘inschikkelijkheid’ is.

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

De Bijbelstudie bespreekt het concept van 'inschikkelijkheid' als een geestelijk aanpassingsvermogen, vergelijkbaar met het biologische principe van 'survival of the fittest'. Het gaat hierbij niet om fysieke kracht of het overnemen van het wereldse denken, maar om het flexibel kunnen omgaan met wisselende omstandigheden vanuit een diepe innerlijke tevredenheid. Door het ongekunstelde vertrouwen dat God alles volmaakt bestuurt, verdwijnt de noodzaak om te mopperen. Hierdoor kan een gelovige in alle situaties sterk staan en onderscheidend als een licht in een donkere wereld schijnen.

“Inschikkelijkheid is werkelijk aanpassingsvermogen: het kunnen omgaan met de omstandigheden en met de omgeving waarin je je bevindt.”

The Survival of The Fittest: Aanpassingsvermogen ↑ hoofdstukken

Nou ja, we komen er wel. Het is, geloof ik, voor het eerst dat ik een toespraak houd met een titel in het Engels. Maar don't worry, ik ga hem verder in het Nederlands uitspreken. Dat doe ik voor jullie, maar ik doe dat niet in de laatste plaats ook voor mezelf, want het is wel zo makkelijk om de dingen in het Nederlands te zeggen. En toch is het met opzet dat ik een Engelse titel heb gegeven: The Survival of the Fittest. En het plaatje dat ik erbij heb gekozen, is niet alleen erg mooi, maar ik denk ook dat het heel erg 'fitting' is. Het is passend, maar daarover straks nog wat meer.

Deze frase in de titel is ontleend aan een wereldberoemd boek: 'The Origin of Species', oftewel 'De oorsprong der soorten' van Charles Darwin. Die naam kent u vast wel, want het is de naam die alles te maken heeft met het darwinisme en met de evolutietheorie. Daar gaan we het vanmorgen verder helemaal niet over hebben, maar het is wel zo dat met deze uitdrukking, de survival of the fittest, met name een grote rol is gaan spelen sinds de publicatie van dit boek, ergens in de negentiende eeuw.

Ik moet daar direct iets bij zeggen: meestal wordt het vertaald als 'de overleving van de sterkste'. En dat is nou niet zo’n sterke weergave of vertaling, want eigenlijk betekent 'the fittest' niet 'de sterkste' — hoewel die gedachte niet helemaal onterecht is. Het betekent echter de best aangepaste, ook in de zin van intelligent of slim. Om dan toch even terug te komen bij dit plaatje van de kameleon: dat is helemaal niet zo’n sterk beest. Nee, maar ze kan heel goed overleven juist omdát ze in staat is zich aan te passen aan de omstandigheden. In dit geval door de kleur aan te nemen van de omgeving, zodat ze moeilijk door vijandige dieren herkend wordt en daardoor dus overleeft. Dat is niet zozeer een kwestie van sterk zijn, als wel van slim zijn — uiteraard zo bedacht door de Schepper.

Charles Darwin zei dat het allemaal puur toeval was dat het zo geschiedde, maar als je goed naar het plaatje kijkt, weet je meteen: dat kan natuurlijk geen toeval zijn. Dat hoef ik verder niet meer toe te lichten. Daarom zei ik al: ik ga het verder niet over Darwin hebben. Maar het idee op zich, dat dieren, planten en mensen in staat zijn zich aan te passen aan de omgeving en aan de omstandigheden zodat je inderdaad overleeft, dat is een geweldig gegeven in de levende natuur.

Het woord 'fit' betekent in de eerste plaats: passend of geschikt. Als je het in het Engels over een kledingstuk hebt, dan zeg je: 'it’s fitting', het past. Trouwens, een 'fitting' kennen wij in het Nederlands ook, maar dat is dat ding waar de lamp in past. Dat is wat 'to fit' betekent. Maar we kennen de term ook in de zin van fitness; vitaliteit zou er namelijk ook mee te maken hebben. Zodat het inderdaad duidt op levenskracht, maar niet in de eerste plaats op fysieke sterkte en kracht. Die beide betekenissen liggen echter wel enigszins in elkaars verlengde.

Ik kom daar straks nog op terug. Maar 'fittest' is de overtreffende trap: je bent fit, fitter, fittest. En 'the fittest', dat is degene die het slimst omgaat met de omgeving, of ook met veranderingen in die omgeving. En waarom zeg ik dat nu?

Filippenzen 4: Laat Jullie Inschikkelijkheid Bekend Worden ↑ hoofdstukken

Wel, ik wil u graag meenemen naar een tekst in Filippenzen 4. Het is een passage die zeer bekend is, en terecht, want het is een schitterende aaneenschakeling van statements die de apostel Paulus daar noteert in de brief die hij schreef aan Filippi. Ik wil het graag even in de context benoemen, beginnend bij vers 4: "Verheug je in de Heer, altijd. Wederom, zo zegt Paulus, zal ik je zeggen: verheug je." Overigens schreef hij dit vanuit de gevangenis. Ik vind dat een aantekening die je erbij moet maken, want dat geeft de opmerking zoveel meer kracht. Er is geen brief waarin vreugde en blijdschap zo'n grote rol speelt als de Filippenzenbrief. Het komt zo dikwijls voor; iedere keer is er weer die oproep van Paulus die borrelt van vreugde.

Dat staat dus helemaal los van zijn fysieke omstandigheden en de miskenning die zijn deel was. "Vreugde in de Heer", zegt hij. De Heer is de constante, terwijl omstandigheden in het leven voortdurend wisselen. Maar er is één ding, of beter gezegd: één Iemand, die een constante is. Hij heeft alles in de hand en Hij is er altijd. Daar kun je je ook altijd in verheugen: in Hem die alles beheerst. Dat vind ik ook een mooi woord, want dat is wat de Heer is. Hij beheerst de dingen; Hij heeft alles onder controle en Hij wijst de dingen toe. Vandaar: wederom zal ik je zeggen: verheug je.

Dan de tekst waar ik vanmorgen vooral op wil inzoomen: "Laat jullie inschikkelijkheid alle mensen bekend worden. De Heer is nabij. Wees in geen ding bezorgd, maar laat in alles, in gebed en smeking, met dankzegging, jullie verzoeken bekend worden naar God toe. En de vrede van God, die superieur is boven elk denken, zal als in een vesting de harten en gedachten van jullie bewaren in Christus Jezus." De weergave die ik hier heb, is die u van mij kent: gebaseerd op de interlineaire, nogal letterlijke weergave. In sommige opzichten is deze misschien net even anders dan de NBG of de Statenvertaling. Wat ik vanmorgen vooral wil doen, is inzoomen op dit vers, namelijk: "Laat jullie inschikkelijkheid alle mensen bekend worden." Hier zie je inderdaad die interlineaire weergave: de bovenste regels zijn de woorden die Paulus noteerde in de Griekse brief en de regel daaronder is de meest letterlijke weergave.

Ik zal de gangbare vertalingen even op een rijtje zetten om toch ook daarbij een probleempje aan te stippen. Het blijkt namelijk dat het woord "inschikkelijkheid" niet zo heel erg gangbaar is. De NBG zegt: "Uw vriendelijkheid zij alle mensen bekend." Degenen die een Statenvertaling hebben, weten dat dit weergegeven wordt met: "Uw bescheidenheid zij alle mensen bekend." Je hebt niet veel fantasie nodig om te begrijpen dat die betekenissen toch wel enigszins bij elkaar liggen, maar ze zijn niet één-op-één inwisselbaar. De Telosvertaling, oftewel de Voorhoeve-vertaling, is een nogal letterlijke vertaling waar ik altijd erg enthousiast over ben. Maar ook de NCV, de Nederlandse Concordante Vertaling, geeft het weer met: "Laat uw inschikkelijkheid aan alle mensen bekend zijn."

Nog even specifiek over dit woord, want daar gaat het om. In het Grieks is het epieikes. Dat is samengesteld uit twee elementen: eerst een voorzetsel, namelijk "epi" (op), en dan "eikes". Denk aan ons woordje "icoon"; het heeft te maken met een beeld en vandaar ook met "lijken" of "gelijken" — ik moet het wel goed zeggen. Het lijkt erop, maar dan niet als zelfstandig naamwoord, want bij "lijken" denk je dan weer aan iets anders natuurlijk. Maar we houden het heel levendig vandaag. Het is dus eigenlijk "op-gelijken", maar vandaar heeft het de betekenis van "gelijken op", vooral in de zin van "aanpassen aan".

Feitelijk is de kameleon bij nader inzien een heel goed voorbeeld van inschikkelijkheid, want die lijkt wat betreft kleuren verdraaid veel op zijn omgeving. Weet u hoe dat gaat met een kameleon? U moet echt eens een keertje op YouTube intikken hoe dat werkt. Het is wonderbaarlijk hoe een kameleon zich aan kan passen en kan lijken op zijn omgeving. Is hij in een groene omgeving van blad, dan is hij groen. En als het een grauwe grond of woestijnkleur heeft, dan is hij soms nauwelijks te onderscheiden van dat soort camouflagekleuren. Dat is niet uitgevonden door militairen; militairen hebben het afgekeken van de kameleon, van de Schepper dus eigenlijk. Dat vind ik een mooie. Dat geldt trouwens voor alle technologie: vliegen is ook niet door mensen uitgevonden.

Het woord wordt gebruikt om een welwillende en inschikkelijke houding aan te duiden: je aanpassen aan de omstandigheden. Vandaar dat "welwillendheid" daar ook heel dichtbij komt. Het duidt op een houding waarbij je inderdaad in staat bent je aan te passen aan de omstandigheden die er zijn. Het grondwoord komt nog een aantal keren voor. Het wordt vaak gebruikt ten opzichte van mensen: je bent inschikkelijk of welwillend ten opzichte van mensen. Kijk het maar eens na in alle gevallen waar dit genoemd wordt. Bijvoorbeeld Paulus, die voor een van de autoriteiten staat en zegt: "Ik ken uw inschikkelijkheid, uw welwillendheid om mij aan te horen."

Het wordt ook dikwijls in het algemeen gebruikt; dat wil zeggen: inschikkelijk ten opzichte van de omstandigheden vooral, zoals trouwens ook hier in Filippenzen 4 vers 5. Het is niet voor niets dat ik inderdaad kies voor die weergave van inschikkelijkheid. Dat is heel bescheiden en daarmee ook vriendelijk, jazeker, maar het idee is vooral dat van aanpassen en aanpassingsvermogen.

Dan trouwens nog iets — en dat zeg ik niet om interessant te doen: er staat "laat jullie inschikkelijkheid alle mensen bekend worden." In de NBG-vertaling en in de Statenvertaling staat: "uw vriendelijkheid" of "uw bescheidenheid zij alle mensen bekend." Maar het staat in een passieve vorm. Vandaar dus: "laat". Niet: "het zij bekend". U zegt misschien: "Dat vind ik wel heel minutieus, is dat niet op alle slakken een korreltje zout leggen?" Ik doe dat expres even. Want als ik zeg "uw vriendelijkheid zij alle mensen bekend", dan zou je dat zelfs nog kunnen opvatten als: "Mensen, ik ben ontzettend vriendelijk allemaal, weet je dat?" Dan maak ik het zelf actief bekend.

Nee, het is: "laat je vriendelijkheid bekend zijn" of "je inschikkelijkheid". Het is passief. Dat wil zeggen: het wordt bekend. Je hebt die houding en op die manier wordt het bekend, niet doordat je het zelf doet. Het is een passieve vorm. Laat het zo zijn dat je inschikkelijkheid bekend is bij alle mensen. Dat is dus niet iets wat je actief promoot voor jezelf. Hoe was het ook alweer? Praat niet over jezelf, dat doen wij wel als jij weg bent! Goed, nog wat meer over die inschikkelijkheid. Ik wil aan de hand van deze brief aangeven wat het niet is, maar ik wil ook aangeven wat het wel is.

Wat Inschikkelijkheid Níét Is: Gelijkvormig Worden aan de Wereld ↑ hoofdstukken

Bij inschikkelijkheid zou je de gedachte kunnen hebben dat je je zodanig altijd maar aanpast aan de omgeving dat je met alle winden meewaait. Maar dat is niet de gedachte. Dezelfde apostel Paulus zegt in Romeinen 12 vers 2: "Wordt niet gelijkvormig aan deze aion." Wordt niet gelijkvormig aan deze wereld, of eigenlijk deze aion, dit wereldtijdperk. Dat heeft te maken met het aannemen van dezelfde houding of hetzelfde denken als de wereld. Je zou kunnen zeggen dat dit ook een vorm van aanpassingsvermogen is — je neemt gewoon de kleur van je omgeving aan — maar dan in de zin van handelen en denken zoals iedereen doet; de houding die zij etaleren. Dat is wat ik ook doe, en dat is weliswaar een aanpassing, maar het is niet wat inschikkelijkheid is. Dat wil ik heel duidelijk laten zien.

Ik wil het ook graag positief benaderen aan de hand van deze brief aan de Filippenzen. Inschikkelijkheid is werkelijk aanpassingsvermogen: het kunnen omgaan met de omstandigheden en met de omgeving waarin je je bevindt. De omgeving van mensen, de omgeving van dingen of de plaats waar je neergezet bent in het leven, in je huis, in je gezin of in je werk. Het heeft inderdaad alles te maken met het vermogen je aan te passen. Ik noemde net wat het niet is, en dat wil ik graag illustreren aan de hand van een paar verzen die we ook vinden in deze brief, maar dan niet in hoofdstuk 4, maar in hoofdstuk 2.

Laten we daar eens naartoe gaan. Ik sla meteen de spijker op de kop door vers 14 te citeren. Dit vers volgt op die geweldige passage waarin je leest over Christus Jezus, die door God verhoogd is nadat Hij Zich tot het uiterste vernederd heeft en een naam heeft ontvangen boven alle namen. Opdat in de naam van Jezus zich elke knie zou buigen — van hen die in de hemel zijn, die op de aarde zijn en die onder de aarde zijn — en elke tong zal belijden tot eer van God de Vader: "Jezus is Heer!" Dat zijn de verzen 10 en 11.

Even later, in vers 14, zegt Paulus: "Doet alles zonder mopperen en redeneringen." De NBG-vertaling zegt: "zonder morren". De Statenvertaling gebruikt een woord dat we tegenwoordig nooit meer gebruiken, maar dat ik altijd erg mooi vind: "murmureren". En "redeneringen", dialogismes, dat zijn bedenkingen. Die twee horen bij elkaar: mopperen en altijd maar bedenkingen hebben en redeneren. Het duidt op een negatieve instelling. Ik denk dat het van belang is om dat mopperen goed te onderkennen. Mopperen is niet zomaar kritiek hebben; kritiek kan immers heel positief zijn. Maar mopperen is kritiek hebben vanuit een houding en een gesteldheid van onvrede. Je hebt geen vrede in het hart, en de kritiek die er dan uitkomt, dat is mopperen. Wij Nederlanders zijn daar blijkbaar zo goed in dat we er verschrikkelijk veel woorden voor hebben. Je kunt een hele lijst maken van woorden die ongeveer dezelfde betekenis hebben als mopperen: klagen, brommen, zeuren, zevelen... Ik ken er nog wel meer, maar we houden het netjes.

Het duidt op een houding waarbij je geen vrede hebt. We herkennen dat mopperen wel. Toch is het van belang om kritiek te kunnen hebben op dingen, zeker in het samenleven, om zaken te kunnen aanwijzen. Om even bij de actualiteiten te blijven: als je je ogen open hebt en ziet wat er momenteel in de wereld plaatsvindt, en je onderscheidt dat, dan zeg je: "Dit klopt niet, dit deugt niet." Als je dat aanwijst, denken sommige mensen meteen dat je moppert, maar je bekritiseert de dingen gewoon, je stelt ze aan de kaak. Dat is geen mopperen. Weet je wanneer het mopperen wordt? Wanneer het je vrede wegneemt en je geen vreugde meer in Hem hebt. Het is een dun lijntje tussen die twee. Als je namelijk te zeer gefocust bent op wat er niet deugt en wat er allemaal niet klopt, dan wordt het heel gauw mopperen. Daarom breng ik deze dingen ter sprake.

Paulus zegt dus: "Doe alles zonder mopperen." Eigenlijk is dit een hele mooie toetssteen voor die inschikkelijkheid. Iemand die inschikkelijk is, moppert niet. Hij kan dingen wel bekritiseren, maar hij moppert niet. Hij heeft een positieve levensinstelling en weet dat God de dingen beschikt. Hij plaatst je ergens, en ook als dat niet leuk is, leidt dat er niet toe dat je moppert en onvrede hebt.

Paulus motiveert ook waarom dit zo van belang is: "Opdat jullie zouden worden onberispelijke..." Dat wil zeggen: niet dat mensen jou terecht zouden kunnen aanwijzen en berispen. Onberispelijk zijn heeft trouwens niets te maken met perfectie. Onberispelijk betekent niet perfect, maar dat je niet te berispen bent. Dat is heel wat anders. En dan volgt: "ongekunstelde". In de NBG-vertaling staat hier "onbesmet", maar dat is het niet. Elders wordt ditzelfde woord vertaald met "argeloos" of "ongekunsteld". Ongecompliceerd. "Als ongekunstelde kinderen van God." Ik vind dat prachtig, want kinderen zijn per definitie — en dat is juist wat hen zo kinderlijk maakt — ongekunsteld. Die doen niet overal moeilijk over, die zijn niet gecompliceerd. Voor complexen moet je volwassen zijn. Die ongecompliceerdheid, dat eenvoudige hart... Eenvoudig wil zeggen dat de binnenkant nog één geheel is. Niet complex, maar simpel.

Er zijn verschillende redenen voor waarom dat zo is. Je leert dat in de loop der jaren vaak af in het leven, maar een kind vertrouwt zijn vader en moeder en weet: er wordt voor me gezorgd. Waarom zou hij dan moeilijk doen? Niet dat het kind er verstand van heeft hoe dat allemaal geregeld wordt. Ik vind dat zo'n prachtig liedje van Paul van Vliet: "Veilig achterop bij vader op de fiets". Vader weet de weg, ik weet van niets. In die conference denkt hij terug aan de tijd van vroeger, terwijl hij nu zelf zo jachtig is. Hij denkt terug aan de tijd dat hij nog heerlijk achterop de fiets zat bij zijn vader, volstrekt onbezorgd. Vader weet de weg, dus hou je gewoon aan je vader vast. Het contrast dat hij brengt met zijn leven nu, dat zo jachtig is, waar dit nog moet en dat niet goed gaat en het allemaal zo complex wordt... En dan dat ongecompliceerde, die houding van: er is er Eén die alles in Zijn handen heeft. Mijn Vader, Hij weet de weg. Dat is vertrouwen en dat is ook heel ongecompliceerd en ongekunsteld. Het is een geweldige eigenschap die kinderen hebben, en in dit geval gaat het om onberispelijke en ongekunstelde kinderen van God.

Ongekunsteld Schijnen in een Krom en Verdraaid Geslacht ↑ hoofdstukken

Een kind van Hem, voor wie God dus inderdaad de Vader is. En dan staat er nog achter: smetteloos, te midden van een krom en een verdraaid geslacht. Kijk, en daarom laat ik dit vers trouwens ook zien, omdat ik hiermee ook aangeef dat dit dus niet betekent dat 'zonder mopperen', dat inschikkelijke, dat je aanpassen aan de omstandigheden en die positieve levensinstelling, betekent dat je gewoon doet en denkt wat de wereld doet en denkt. Eigenlijk is het precies het omgekeerde.

Want dit was in Paulus' dagen al zo; hij duidde zijn generatie, zijn geslacht, aan als krom en verdraaid. Krom, weet u wat dat is? Dat betekent niet recht, en ook onrechtvaardig. Dat is wat toentertijd de wereld en het geslacht waarin Paulus leefde aanduidde. Hij zegt dat zo tegen de Filippiërs en het was gewoon onomstreden. En weet u, nu leven we in 2020, is het nu anders? Nee, natuurlijk niet. Ik zou zeggen: het is minstens zo krom en nog veel verdraaider nog. Alles wordt ook verdraaid; dat betekent ook dat de dingen verdraaid worden en dat je ook niet meer weet wat waar is en wat recht is. Ja, dat is hoe de wereld eigenlijk om ons heen gekarakteriseerd kan worden. Oké, het is een generalisatie en je kunt altijd zeggen: "Ja, maar er zijn uitzonderingen." Ja, tot uw dienst. Maar in het algemeen gesproken is de wereld om ons heen inderdaad aan te duiden als krom en verdraaid.

Ik heb nu allerlei dingen in mijn gedachten waar ik dan bijvoorbeeld aan denk, en u of jij wellicht ook. Het is niet zo moeilijk; je struikelt er dagelijks over. Maar om juist te midden van zo'n krom en verdraaid geslacht inderdaad daar smetteloos van te zijn... Dat begint met die instelling van 'zonder mopperen'. Oftewel: die positieve instelling van degene die ongekunsteld een kind van God is en alles in vertrouwen aan Hem overdraagt. Ja, dat betekent dat er een contrast is tussen de wereld om je heen, die trouwens niet anders doet dan mopperen en klagen. Maar ja, die kent God ook niet en erkent Hem ook niet. Dat maakt ook dat het zo'n krom en verdraaid geslacht is. De waarheid wordt eronder gehouden; God wordt in alle opzichten weggeredeneerd in het denken. Ja, ik begon met Charles Darwin, maar dat is meteen ook een aardig voorbeeld daarvan, want we denken God niet nodig te hebben om de dingen te kunnen verklaren.

Hoe dan ook, dat inschikkelijk zijn betekent dus niet dat je dezelfde houding en hetzelfde denken aanneemt van de wereld om je heen. Integendeel, het betekent juist dat je je ervan onderscheidt, dat je in staat bent om in dat geslacht te leven. Dat is van belang: dat je daar niet aan ten onder gaat. Om staande te blijven in de wereld heb je een bron nodig, een motief, een kracht waardoor je inderdaad ook anders kunt zijn. Waardoor je inderdaad niet mopperend, klagend en zeurend je door het leven heen sleept. Nee, zonder mopperen en zonder bedenkingen, ongekunsteld een kind van God zijn te midden van een krom en verdraaid geslacht.

En nu komt het allermooiste nog: "waarin jullie schijnen als lichtdragers in de wereld." De phosphoros. Kijk, dat is een verschil maken. De wereld is donker, en inschikkelijk betekent niet dat je ook donker wordt. Integendeel. Als je geschikt wilt zijn in deze wereld, betekent dat dat je je onderscheidt en dat je niet duister bent, maar dat je schijnt, dat je licht geeft en dat je straalt. Waarom? Ja, je kent God, en dat maakt alles anders. Want het betekent dat wij een reden van bestaan hebben. Kijk, de wereld denkt dat alles zomaar ontstaan is en dat er ook geen doel en geen plan is, en dat er dus ook geen uitkomst is. Het gaat allemaal random en zonder enig plan. Ja, als je weet dat er een God is, dat doet je stralen! Want je weet: alles heeft een bedoeling en alles gaat naar Zijn plan. Nou, dat betekent dat je in zo'n wereld, krom en verdraaid als hij mag zijn, gaat schijnen en gaat stralen als lichtdragers in de wereld.

En ongeacht of je nu zelf dat licht geeft of alleen maar weerspiegelt, zoals de maan dat doet bijvoorbeeld... Eigenlijk doen we dat, hè? In een bepaalde vertaling staat: "lichtende sterren". Het idee is niet zozeer dat het sterren zijn, maar lichtdragers. In ieder geval geef je licht, ongeacht of je dat nu reflecteert of zelf geeft. Maar weet u waarin dat licht bestaat? Nou, het staat er meteen achter: "waarin jullie schijnen te midden van dat kromme en verdraaide geslacht als lichtdragers, het woord van leven hooghoudend." Daar de aandacht op vestigen. Vandaar ook het idee dat je het hoog houdt en zo de aandacht daarop richt. Niet op jezelf; zelf heb je een houding van schik. Dat is trouwens ook het leuke van het woordje 'inschikkelijk': je hebt er schik in. Je schikt je in, maar je kent een Beschikker die de dingen schikt en plaatst, en dat geeft een bron van vreugde.

En dat woord van Hem, dat houd je hoog. Want dat is namelijk het grote geheim om inderdaad zo positief en zonder mopperen en bedenkingen in de wereld te staan en te schijnen: het woord van leven hooghoudend. Want ja, laten we wel wezen, het is een levend woord. Het getuigt van leven; van leven dat sterker is dan de dood. En dat is het plan dat God heeft om de dood te overwinnen. Ja, dat feit! Daartoe is Christus Jezus gekomen, en dat houden we hoog. Dat maakt ook inderdaad dat we daar niet alleen maar op wijzen, maar dat het ons denken, onze hele houding en onze manier van doen bepaalt. En dat is dat stralende licht waarin we ons kunnen bevinden.

Wat Inschikkelijkheid Wél Is: Tevredenheid en Autarkie ↑ hoofdstukken

We mogen dat onderscheiden. Het tweede is: ik heb nu eigenlijk even op Filippi 2 gewezen om aan te geven dat die inschikkelijkheid niet betekent dat je hetzelfde doet als de wereld doet. Zo zou je aanpassingsvermogen namelijk ook kunnen opvatten, maar dat is het dus uitdrukkelijk niet.

Nu wil ik naar Filippi 4 toegaan om aan te geven wat het uitdrukkelijk wél is. Eigenlijk hebben we dat nu ook al gezien, hoor, maar ik wil nog een misschien wat duidelijker voorbeeld daarvan geven, namelijk dat het te maken heeft met tevredenheid. Want zo zou je die inschikkelijkheid natuurlijk ook kunnen weergeven. Waarom kun je je schikken? Omdat je tevreden bent. Als je onvrede hebt, dan schik je je niet. En áls je je al schikt, dan is dat onder dwang, maar dan is dat altijd toch weer met dat gemopper. Dus je ziet: het heeft uiteindelijk te maken met de binnenkant, met de houding en met de manier waarop je denkt. Dat verraadt zich altijd. Want je kunt het ook wel zeggen, maar ja... een 'verblijtje', daar hebben veel evangelische christenen al een handje van. Weet je wel: 'wees blij', en dan met een big smile. Zo moet je rondlopen, je móét blij zijn. Wat trouwens ook wel iets vermoeiends en deprimerends heeft: blij móéten zijn. Ik heb dat altijd bizar gevonden dat je blij moet zijn. Dat is toch belachelijk? Ja, echt belachelijk. We hebben reden om blij te zijn, maar je moet niet blij zijn. Want als het moet, dan is dat juist deprimerend. Dat is net zoiets als wanneer je aan iemand vraagt: 'Hoe is het met je?' en ze zeggen: 'Nou, ik mag niet klagen.' De grap daarvan is dat dat juist een klacht is. Wat is je klacht? Nou, ik mag niet klagen.

Filippi 4. Het is een beetje zomaar midden in het betoog dat Paulus houdt. Hij legt ook uit aan de Filippiërs — die hem trouwens vrijwillig hadden ondersteund; Paulus vroeg nooit wat voor het werk dat hij deed, dat was om niet, en dat is ook waarin hij zich onderscheidde — maar hij ontving bij gelegenheid een gift. Van de Filippiërs lees je dat ze hem hadden ondersteund en hem iets hadden toegezonden. Paulus gaat daar vervolgens op in; hij is er erg blij mee dat ze dat ongevraagd hebben gegeven. Dat is trouwens ook een van de aanleidingen van deze brief.

Dan zegt hij in vers 11 van Filippi 4: 'Niet dat ik dit zeg naar gebrek' — of alsof ik gebrek zou hebben. 'Want,' zegt hij, 'ik leerde...' Dat is een leerproces. Wat hij hier beschrijft, is echt een leerproces. Dat is niet iets wat je je van de ene op de andere dag zomaar aanwent. Zoals met de meeste dingen die je leert, is dat een proces. 'Ik leerde te midden van de dingen waarin ik ben, tevreden te zijn.' In de NBG-vertaling staat 'genoegen te nemen'. Ik zag trouwens dat in de Herziene Statenvertaling ook dit woord 'tevreden' gebruikt wordt. Maar de grap is — nou, grappig is het helemaal niet, maar het is apart — dat het woord dat hier in het Grieks gebruikt wordt, maar één keer in de Bijbel voorkomt. En dat is hier. We kennen dat in het Nederlands ook nog, dat is het woordje autarkes. Dat 'auto' heeft te maken met 'zelf', eigenlijk 'zelfgenoegzaam'. Het Nederlandse woord dat daarvan afgeleid is, is 'autarkie'. Degenen die economie hebben gestudeerd, kennen dat begrip wel. Je hebt samenlevingen die autarkisch zijn. Dat heb je vooral bij samenlevingen die erg gehaat zijn, zoals Zuid-Afrika in de tijd van de apartheid; dat was ook autarkisch. Dat wil zeggen: ze waren zelfvoorzienend en onafhankelijk. Amerika heeft daar de afgelopen jaren ook op gehamerd: om zelfvoorzienend te zijn, zodat je niet afhankelijk bent van anderen. Dat is autarkisch. Het is een economisch begrip, maar het geeft aan dat je onafhankelijk bent van anderen én onafhankelijk van de omstandigheden. Dat is het idee. Je hebt genoeg, los van wat anderen zeggen of los van de situatie en de dingen waarin je je bevindt. Je bent daarin, je hebt genoeg. En dat betekent dus inderdaad dat je tevreden bent.

Soms heb je zelfs meer dan genoeg. Dan heb je nog meer reden om daarin vrede te hebben. 'Ik heb geleerd,' zegt Paulus, 'tevreden te zijn in het midden van de dingen waarin ik ben.' En dan geeft hij een aantal voorbeelden van wat hij zoal geleerd heeft. Hij zegt: 'Ik weet van vernederd worden en ik weet van overvloed.' Deze tegenstelling suggereert dat hij dit hier ook economisch bedoelt. Dat wil zeggen: je hebt bepaalde bezittingen en die worden je ontnomen. Paulus had daar weet van. Hij zegt: 'Ik weet van vernederd worden en ik weet ook van overvloed te hebben.' Dat hij wel genoeg had, genoeg geld dan met name. Genoeg geld hebben is meestal niet zo'n probleem, dat je overvloed hebt... trouwens, dat is niet helemaal waar wat ik nu zeg, want ook dat kan een probleem zijn. Ook daar moet je mee leren omgaan als je ineens heel veel geld hebt. Ik heb daar hele aardige voorbeelden van gehoord, daar moet je ook mee leren 'dealen'. Maar goed, hij weet het.

Een heleboel mensen zeggen: 'Nou, dat probleem zou ik ook wel eens een keertje willen hebben.' Mijn vader vertelde eens over een gebed van iemand — wie het was weet ik niet meer — maar die bad: 'Heer, bewaar me voor de gevaren van armoede; de gevaren van rijkdom kan ik zelf wel regelen.' Ja, dat dénken we. Maar dat is trouwens niet waar. Sterker nog, ik denk dat het veel moeilijker is om staande te blijven en te leren omgaan met overvloed. Maar goed, het gaat hier met name over de situatie waarin de dingen je ontnomen worden. En Paulus zegt: ik weet ervan. Hij zegt: 'Ik ben ook in elk ding ingewijd.' Hij was dus ervaringsdeskundige. Dat woord voor 'inwijden' heeft iets te maken met geïnitieerd zijn, met mysteriën. Hij weet van de hoed en de rand, hij kent dat leven. Hij weet van verzadigd worden, zowel in verzadigd worden als in honger hebben. Dan praat je dus echt over de elementaire dingen van het leven: dat je eten en drinken hebt, voeding. Hij zegt: 'Ik weet wat het is om verzadigd te worden, maar ook als ik gebrek heb aan eten en drinken.' Er zijn maar weinigen hier in de zaal die daar ervaring mee hebben. En dat willen we graag zo houden. Maar Paulus zegt: ik weet wat het is om werkelijk honger te hebben, dagen achtereen. In de Korintiërsbrief beschrijft hij ook hoe het hem zo vergaan is dat hij inderdaad dagen zonder eten heeft gezeten. Hij zegt er hier trouwens nog even bij: 'Zowel in overvloed als in tekort.' Je kunt overvloed hebben als het gaat om kleding, huisvesting, slaap of waardering, maar je kunt daar ook een tekort aan hebben.

Ik vind dit prachtig. Dit vers, vers 12, beschrijft exact waarin je inderdaad genoeg of overvloed kunt hebben, maar ook waarin je gebrek of tekort kunt hebben. Nou, kleding kennen we niet zozeer als tekort, maar huisvesting wel. Dit vers is trouwens ook actueel voor heel wat mensen die nu door alle economische ontwikkelingen zien dat hun zaak of hun onderneming naar de Filistijnen gaat. Dat alles je ineens wordt afgenomen. Of dat je werknemer bent en je positie komt in het gedrang; je hebt geen werk meer en je inkomen zakt gigantisch, waardoor je niet meer aan je verplichtingen kunt voldoen. Je kunt je hypotheek of wat dan ook niet meer betalen. Dan heb je ineens een tekort. Paulus zegt — weliswaar in heel andere omstandigheden, maar dan toch: 'Ik weet wat het is om al deze dingen te kennen, de positieve kant...'

Ik Vermag Alle Dingen in Hem Die Mij Kracht Geeft ↑ hoofdstukken

Paulus zegt: "In alle dingen ben ik sterk." Die tekst is trouwens nog bekender als lied: "Ik vermag alle dingen." Dat betekent namelijk letterlijk: ik ben sterk. En hier komen we weer terug op dat woordje fittest. Je ziet hier meteen de link met het vermogen om je aan te passen aan de omstandigheden van het leven. Want als er één constante is in het leven, dan is het wel dat alles voortdurend verandert. Soms heb je decennia – zoals we die eigenlijk achter de rug hebben – waarin alles vrij gelijk bleef. Maar er kan zomaar eens een jaar zijn waarin ontwikkelingen die normaal gesproken decennia duren, worden samengepakt. Het lijkt er heel sterk op dat we nu in zo’n fase terechtgekomen zijn waarin alles verandert.

Dan komt dat vermogen van Filippi 4 vers 5 naar voren: je inschikkelijkheid. Wat is daarvan het geheim? Het is het vermogen om je aan te passen aan de dingen. God is Degene die de dingen beschikt in je leven; Hij plaatst je daarin. Paulus zegt: "In alle dingen ben ik sterk." Dat vermag ik. Je kunt je aanpassen, en juist dat aanpassingsvermogen is het geheim van die survival. Dat je sterk bent en niet ten onder gaat te midden van een krom en verdraaid geslacht. Dat je opgewassen bent tegen alles wat er plaatsvindt, tegen de omstandigheden en de manier waarop de wereld denkt. Dat je je onderscheidt en straalt vanwege dat wat je vanuit Zijn Woord mag kennen en wat Hij gesproken heeft.

"Ik vermag al die dingen." Dat betekent niet: ik kan alle dingen, maar die "alle dingen" slaat op al die omstandigheden die je zomaar kunnen treffen of waarin je terecht kunt komen, of ze nu positief of negatief zijn. In al die dingen ben ik sterk. Dat klinkt misschien wat als Emile Ratelband, maar dat is het niet. Het is: ik ben sterk in Hem die mij kracht geeft. Het komt niet uit mijzelf; het is niet mijn eigen aanpassingsvermogen. Nee, ik kan mij aanpassen en ben daardoor sterk – ik kan me onderscheiden te midden van deze wereld – juist doordat ik Hém ken die alles beschikt.

Er gaat helemaal niets mis. Dacht je werkelijk dat Hij jou in een situatie plaatst waarin je niet genoeg aan Hem zou hebben? Of dat Hij niet genoeg kracht, energie, vreugde of vrede kan geven? Dat is bizar als je Hem kent. Dat is weer dat ongekunstelde en ongecompliceerde waar ik het eerder over had. Denk na. Ik weet dat op het moment dat je gaat redeneren vanuit jezelf, los van God, de wereld steeds complexer wordt. Die complexiteit nestelt zich in je; je wordt zelf complex en je krijgt complexen. Hou op. U zegt misschien: "Ja, maar daar heb je weer instanties voor waar je naartoe kunt gaan." Dat is waar, maar ik zou zeggen: kies een andere route. Denk na.

Hij is Degene die alles in Zijn machtige hand heeft en er gaat niets mis. Hij geeft u en mij alles wat we nodig hebben. Wat ik bedoel met alles? Gewoon: alles. "Ik vermag al die dingen in Hem die mij kracht geeft." Hij laat u nooit, maar dan ook nooit in de steek. De Heer is nabij. That’s it. Daar kun je moeilijk over doen, maar ik zou zeggen: doe dat niet. Als je wilt schijnen en stralen in een donkere wereld, kijk dan omhoog. Houd dat Woord van het leven omhoog. De wereld mag dan klagen en mopperen, maar ik vind het geweldig om daar een lange neus naar te trekken en te mogen wijzen – niet om mensen belachelijk te maken, zo bedoel ik het uiteraard niet – maar om te mogen wijzen op Hem die de wereld niet kent.

Juist dat is het geweldige van dat schijnen: om te wijzen wanneer de gelegenheid zich voordoet en er wordt gevraagd: "Hoe is het mogelijk dat jij je zo gemakkelijk in alles inschikt?" Vertel het geheim dan maar. Het is niet moeilijk; je hoeft alleen maar omhoog te wijzen naar Hem, Zijn Woord en de rijkdom. Het is altijd groter dan je ooit kunt vertellen. Je zult merken dat je dat Woord eigenlijk altijd tekortdoet, want op het moment dat je het vertelt, is het altijd veel rijker dan je woorden kunnen uitdrukken. Maar juist dat is een aanbeveling voor de boodschap, toch? Het is altijd groter en rijker dan ik ook maar kan bevroeden, en zeker rijker dan ik kan doorgeven aan een ander. Zo’n Heer hebben wij. "In alle dingen ben ik sterk in Hem die mij kracht geeft." Dat bedoelde ik met de survival of the fittest. Daar wilde ik het graag bij laten.

🎧 survival of the fittest
Delen: