GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

Petrus over Paulus’ brieven

01-11-2020 - Geplaatst door Andre Piet
toespraak gehouden op zondag 1 november 2020 te Urk

Aan het slot van zijn tweede brief verwijst Petrus naar Paulus’ brieven. Op welke brief doelt hij die zijn lezers van Paulus hebben ontvangen? Waarover gaan Paulus brieven volgens Petrus allemaal? Waarom zijn ze volgens hem zwaar te verstaan? En wie verdraaien Paulus’ brieven? En waarom en hoe dan wel? Wat is de reden dat Petrus de brieven van Paulus aanbeveelt  en welke status hebben ze volgens hem?

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

De studie bespreekt de historische context van de tweede Petrusbrief, die is geschreven in de roerige jaren zestig vlak voor de verwoesting van Jeruzalem. Er wordt uitgelegd dat het uitblijven van de terugkeer van Christus geen vertraging is, maar Gods geduld dat ruimte biedt tot redding en bezinning. Petrus verwijst hierbij nadrukkelijk naar de brieven van Paulus, waaronder de Hebreeënbrief, die de huidige verborgen tussentijd en Gods weg met de natiën behandelen. De kernboodschap is een oproep om, te midden van onrust en dwaalleer, waakzaam te blijven en te groeien in genade en kennis van de Heer.

“De Heer vertraagt de belofte niet, ook al achten sommigen dit misschien vertraging. Het is geduld; Hij geeft tijd en ruimte, daar Hij niet bedoelt dat sommigen verloren gaan.”

Inleiding en de Setting van Petrus' Geestelijk Testament ↑ hoofdstukken

Ja, waar zouden we het vanmorgen of vanmiddag eens over kunnen gaan hebben? Er zijn actuele onderwerpen genoeg om te bespreken. Ik heb juist vanmorgen gesproken tot Nieuw-Buinen – ik ben daar niet naartoe gegaan, maar heb via een verbinding gesproken – en toen had ik het ook over een actueel onderwerp, in ieder geval qua datum. Want gisteren was het bij slotverrekening Hervormingsdag en toen heb ik het over Luther gehad. Nou ja, eigenlijk niet zozeer over Luther, als wel over wat hij heeft ontdekt en over de gerechtigheid van God. Ik zou het natuurlijk ook kunnen hebben over Halloween, want daar kwam ik vandaag juist het een en ander over tegen; dat heeft natuurlijk alles te maken met de eerste november. Maar dat ga ik niet doen. Sowieso vind ik dat er veel betere, mooiere en levendiger onderwerpen zijn dan dat macabere Halloween; daar heb ik niet zoveel mee. En over Zwarte Piet gaan we het ook niet hebben, en over de Amerikaanse presidentsverkiezingen evenmin. Maar ik denk wel dat het er een van Biden wordt, denkt u ook niet? Nou, daar wou ik het maar bij laten. Het is wel heel erg boeiend trouwens. Maar misschien dat we daar de volgende keren over spreken als dat ter sprake komt, wanneer we op 6 december hier weer een bijeenkomst hopen te hebben. We zullen zien, want het is allemaal wel heel erg boeiend.

Nee, waar ik het over ga hebben vanmiddag is – nou ja, het was al eventjes duidelijk uit de inleiding – Petrus over Paulus’ brieven. U ziet het hier ook op het projectiescherm en de aanleiding is eigenlijk deze: dat ik van de week een vraag daarover kreeg. Dat ging dan met name over die passage die zojuist is voorgelezen uit het slot van 2 Petrus 3. Dat lijkt me heel boeiend. Deze brief die Petrus geschreven heeft, vertoont trouwens opmerkelijke gelijkenissen, of in ieder geval de hele setting van die brief vertoont heel veel overeenkomsten met de tijd waarin wij leven. Dat is nu niet zozeer het onderwerp, maar ik merk het bij voorbaat even op; let er maar eens op wat er vanmiddag zoal aan de orde zal komen daarover.

Laten we, voordat we naar de passage zelf toegaan, eerst een zestal opmerkingen vooraf maken over de setting van die tweede Petrus-brief. Kijk, om een brief te begrijpen moet je weten wie hem geschreven heeft. Dat is in dit geval niet zo problematisch, want dat is Petrus. Hij noemt zichzelf ook meteen al in het eerste vers. De geadresseerden zijn in de tweede Petrus-brief misschien iets lastiger vast te stellen, want dat staat er niet eens zo specifiek bij. Maar wat daarbij dan ook van belang is: in welke tijdsperiode is dit geschreven? Laten we eens een aantal dingen op een rijtje zetten wat we sowieso over die brief weten.

Dan merk ik als eerste op dat deze brief Petrus' geestelijk testament is. Het is de laatste brief die we van hem hebben – ja, dat zijn er maar twee, oké – maar het is ook geschreven vlak voor zijn overlijden; dat weet ik heel zeker. Want in het eerste hoofdstuk van die brief zegt hij (en ik lees voor vanaf vers 14 uit de NBG-vertaling) dat hij weet dat het afleggen van zijn tent spoedig komt. Met die tent bedoelt hij zijn lichaam; dat is een tent waar je tijdelijk in verblijft. Hij had dat sowieso al ooit van de Heer vernomen. Je leest dat in Johannes 21, bij dat kolenvuur bij het meer van Gennesaret. Daar werd hem gezegd dat hij ooit, als hij oud geworden en vergrijsd zou zijn, zou komen te overlijden op een zodanige wijze dat hij geboeid zou worden en gebracht zou worden naar een plaats waar hij niet wilde. De Heer Jezus zei tegen hem dat Hij daarmee doelde op de wijze van de dood waarmee hij God zou verheerlijken.

In Johannes 21 komt vervolgens ook Johannes ter sprake en vanaf dat moment ontstaat het gerucht dat Johannes nooit zou sterven, maar dat hij de terugkeer van de Heer nog in zijn dagen zou meemaken. Maar Petrus wist: ik niet. Ik kom een keer te sterven voor die tijd. Dat zou toen nog een hele tijd duren, want hij was destijds nog een jonge man. Maar inmiddels zegt hij nu in deze brief: "Ik weet dat het afleggen van mijn tent spoedig komt, zoals ook onze Here Jezus Christus mij heeft doen weten." Nu refereert hij dus aan wat er ooit, pakweg 35 jaar eerder, was gezegd. Hij zegt: "Maar ik zal mij beijveren dat jullie ook na mijn heengaan telkens weer aan deze dingen kunnen denken." Daarbij doelt hij uiteraard op het feit dat hij de dingen boekstaafde en op schrift stelde. Want hoe kun je ervoor zorgen dat de boodschap ook na jouw heengaan nog steeds gehoord en onderwezen zal worden? Nou, dan moet je het vastleggen en zwart op wit stellen. Bovendien is Petrus daar ook heel actief mee geweest; hij heeft zich beijverd om de brieven en geschriften van het Nieuwe Testament bij elkaar te brengen, zodat er een betrouwbare collectie achtergelaten zou worden die overgeleverd kon worden aan de volgende generaties. Maar in ieder geval: deze brief is Petrus' geestelijk testament, geschreven kort voor zijn sterven, of eigenlijk kort voor zijn executie, want dat is de wijze waarop hij is heengegaan. Dan nog een opmerking.

De Roerige Jaren Zestig en de Naderende Joodse Opstand ↑ hoofdstukken

Petrus is inmiddels een oudere man en hij moet zijn brief ergens in de jaren zestig van de eerste eeuw hebben geschreven. Om een globale indruk te geven van de tijdlijn: we beginnen bij het jaar 30 AD, het jaar waarin de Heer Jezus is gestorven, opgestaan en ten hemel gevaren. Sommigen noemen het jaar 31 of 32, maar ik houd het op het jaar 30. Dat is voor nu echter niet het belangrijkste punt; het gaat om de globale indruk van de tijdlijn.

Precies vier decennia later komen we uit in het jaar 70 AD. Dat is een zeer berucht en beroemd jaar, want in dat jaar ging Jeruzalem in vlammen op en kwam er in feite een einde aan wat er nog over was van de Joodse staat. Ook de tempel werd bij die gelegenheid verwoest. Het zou daarna nog een jaar of twee duren voordat de laatste tegenstanders — u kent ongetwijfeld de geschiedenis van Masada — uiteindelijk capituleerden. Toen pas was de opstand helemaal gebroken. Tussen het jaar 30 en het jaar 70 zitten dus precies veertig jaren, een buitengewoon markante periode waar ik straks misschien nog even op terugkom.

Zoals gezegd is Petrus inmiddels een oudere man geworden. Als we ervan uitgaan dat hij ongeveer een leeftijdgenoot was van de Heer Jezus — wat we niet absoluut hard kunnen maken, maar wel de indruk is die we krijgen — dan moet hij in die tijd een zestiger zijn geweest. Dat laatste decennium voorafgaand aan de verwoesting van Jeruzalem was een buitengewoon roerige en zware tijd. Het was de tijd van de Joodse opstand. Er was immers een aanleiding voor het feit dat Jeruzalem in vlammen opging en de tempel werd verwoest: er was een Joodse opstand ontstaan. Die heeft een aantal jaren geduurd en de Romeinen hebben deze zeer hardhandig de kop ingedrukt. Dat ging allerminst zonder slag of stoot; in tegendeel.

Je moet je voorstellen dat de schattingen over het dodental nogal uiteenlopen, maar er zijn tussen de half miljoen en 1,3 miljoen Joden omgekomen. Het is een afschuwelijke, zware slachting geweest. Wat er van het volk overbleef, werd verkocht op de slavenmarkt. Dat was in die dagen zelfs zo erg dat de prijs van een slaaf nagenoeg niets meer waard was; er kwamen wereldwijd simpelweg te veel Joden als slaven op de markt.

Het was een afschuwelijke tijd van opstand en revolutie. Het is in deze jaren dat Petrus zijn brief schrijft en dat geeft de brief een heel dramatische sfeer. Wanneer je de Petrusbrief leest, proef je die sfeer meteen, een sfeer die je overigens ook in de Hebreeënbrief en de Judasbrief bespeurt. Het waren de jaren waarin Israël zich opmaakte voor de revolutie en waarin werd gepredikt om op te staan tegen het Romeinse gezag. Dat is dus allemaal zo hardhandig onderdrukt en dramatisch afgelopen, maar dat is de context waarin deze brieven geschreven zijn.

Teleurstelling over het Uitblijven van het Messiaanse Rijk ↑ hoofdstukken

Er was ook enorm veel – en dat is een factor waar je goed rekening mee moet houden om dit te verstaan – teleurstelling, om niet te zeggen frustratie, en ook spot over het uitblijven van het Messiaanse Rijk. U moet zich realiseren dat er in die dagen tienduizenden Messias-belijdende Joden waren, alleen al in het land. Je leest in Handelingen 21 dat er tienduizenden Joden waren die geloofden in de Messias, maar ze waren allen ijveraars voor de wet. Maar er is een enorme afval ontstaan, mede ook omdat er stemmen opkwamen die vroegen: "Waar blijft nou de belofte van Zijn komst?" U zegt: "Hé, dat herken ik." Ja, dat klopt; dat staat ook in 2 Petrus 3, waar Petrus dat al aankondigt.

U moet zich daarbij ook realiseren dat de prediking in het boek Handelingen door de twaalf inhield dat als Israël tot bekering zou komen... dat was trouwens Petrus zelf die dat ooit zo luid en duidelijk op het tempelplein heeft gezegd: "Kom tot berouw en bekering." En dan zullen er tijden van verademing komen van het aangezicht van de Heer. En dan zal Hij de Christus, die tevoren opgenomen is, zenden en de tijden van de wederoprichting aller dingen, waar de profeten van hebben gesproken, zullen dan aanbreken. Dat is een hele mond vol, maar het komt erop neer: als Israël zich bekeert, dan keert de Messias ook terug. En dan breekt het Messiaanse Rijk aan. Die verwachting was hooggespannen.

Dat had er dus ook mee te maken dat algemeen de verwachting was dat dit in die tijd nog zou gebeuren en dat de apostel Johannes dat allemaal nog zou meemaken. Wat in zekere zin ook gebeurd is, maar als u daar meer over wilt weten, dan moet u de Bijbelstudie die ik afgelopen donderdag heb gegeven over Johannes 21 nog eens naluisteren. Toen heb ik het er uitgebreid over gehad en ik ga het nu niet nog eens dunnetjes overdoen. Bij die cryptische opmerking laat ik het dus even.

Nog een opmerking vooraf – we komen er uiteindelijk wel hoor – maar als vierde punt: Petrus waarschuwt zijn Joodse lezers. Ik vind dat trouwens heel belangrijk om erop te wijzen dat Petrus een Joods publiek bedient. Hij was de apostel van de besnijdenis; dat was ook volgens de afspraak. In Galaten 2 lees je dat. Hem was ook het evangelie van de besnijdenis toevertrouwd. Dat had ook te maken met dat evangelie: dat als Israël zich bekeert, de Messias dan zou terugkeren. Dat is een geweldig goed bericht en dat had alles te maken met Israël.

Nou, hij waarschuwt zijn Joodse lezers voor valse profeten onder het volk, inclusief – let op – de Messias-belijders onder hen. Dat is het onderwerp van het tweede hoofdstuk van 2 Petrus. Als je deze setting niet begrijpt, van die jaren zestig waar ik het over had, over de Joodse opstand, de naderende val van Jeruzalem en de verwoesting van de tempel... als je die setting niet begrijpt, dan denk je: "Wat een gezwollen taal zeg," met name in 2 Petrus 2, over wat er allemaal onder het volk speelde. De enorme reuring, maar ook de vele geluiden en valse beweringen. Petrus waarschuwt daar enorm voor.

In 2 Petrus 2 vers 1 zegt hij dit: "Toch zijn er ook valse profeten onder het volk geweest." U weet welk volk? Ja, waarover heeft Petrus het? Gewoon Israël. "Zoals ook onder u valse leraars zullen komen, die verderfelijke ketterijen zullen doen binnensluipen en zelfs de Heerser die hen gekocht heeft, verloochenende." Let op: "de Heerser die hen gekocht heeft." Het gaat hier dus over mensen die Jezus Christus kennen als Heer en die Hij gekocht heeft. Maar ze verloochenen Hem en dan staat er ook: "een schielijk," een plotseling, een spoedig "verderf over zichzelf brengend." En velen zullen hun losbandigheden navolgen.

Ook dat is trouwens typerend voor de jaren zestig in de Joodse staat in die eeuw: vrijheidsstrijd, revolutie, maar ook heel veel religieuze verwarring. Wat ook heel boeiend is, is dat er ook in dat Messiaanse Jodendom, onder die tienduizenden Joden die gelovig waren geworden in de Messias, een enorm verval ontstond. Zelfs leidende figuren gingen hun Heer verloochenen. Er staat: "zelfs de Heerser die hen gekocht heeft verloochenend en ook een schielijk verderf over zichzelf brengend." Dat doelt dan weer inderdaad op wat een paar jaar later zou gebeuren, namelijk de val van de stad en die enorme verwoesting; dat wat er toen met de hele Joodse natie gebeurde. Een verderf, een complete ondergang. Petrus is zich bewust van het feit dat hij zelf heengaat, maar hij wijst ook op het tijdsgewricht waarin ze leven en wat er gaat plaatsvinden. Dat is geen gezwollen taal; dat tekent juist de dramatische sfeer die er toen heerste.

Petrus schrijft dus over die Joodse opstand, zo wordt het genoemd. Er is een schrijver – hij is wereldberoemd – Flavius Josephus, die in die dagen leefde en dat allemaal heel nauwkeurig heeft opgetekend. Hij was een historicus uit een priesterlijk geslacht; er is een heleboel over die man te vertellen. Flavius Josephus heeft dat allemaal opgetekend in zijn boek "De Joodse oorlog". Daarin beschrijft hij wat er allemaal voorafgegaan is aan de val en de verwoesting van Jeruzalem. Weet u trouwens dat het allemaal is begonnen, volgens Flavius Josephus, met de dood, de executie van Jacobus de Rechtvaardige? Weet u wie Jacobus was? Dat is Jacobus, de broeder van de Heer, van wie we een brief in de Bijbel hebben. Die Jacobus is omgebracht in Jeruzalem en toen is het proces begonnen, vermoedelijk in het jaar 62 of 63. Dat is trouwens ook de periode geweest dat Paulus in Rome was en het boek Handelingen afsluit. In de jaren zestig is er heel veel gebeurd in dat decennium vlak voor het jaar 70.

En dan nog iets: Petrus schrijft over hetzelfde – ik heb het al even aangestipt – over hetzelfde naderende gevaar waar de Hebreeënbrief ook over gaat. Die brief schrijft ook over afval onder het volk en zij schrijft trouwens ook een aantal keren over de veertig jaren. Heel vaak wordt die vergelijking gemaakt met de uittocht en die periode in de woestijn, en over het ongeloof van Israël. Maar het is niet zomaar dat die verwijzing naar die veertig jaren rondzwerving in de woestijn iedere keer terugkomt. Die veertig jaren van toen staan eigenlijk model voor de veertig jaren van ongeloof tussen het heengaan van Jezus en de verwoesting van Jeruzalem, precies veertig jaar later. Er zijn heel opmerkelijke gelijkenissen tussen. Ook de Hebreeënbrief wijst op "nog een korte, korte tijd en Hij zal niet langer op Zich laten wachten". Het spreekt ook over de verwoesting van de stad en over het oude dat voorbijgaat. Hoe staat het er in Hebreeën 8 vers 13? "Wat oud is en verouderd, is nabij de verdwijning." Nou, dat hele oude verbond was ook letterlijk nabij de verdwijning. De hele stad en de tempeldienst en alles wat daarmee samenhing, dat zou inderdaad verdwijnen.

Nou, genoeg. Want nu heb ik nog niks verteld over wat Petrus heeft gezegd over Paulus' brieven. Maar dit is, denk ik, van belang om überhaupt die brief te kunnen plaatsen: wie het geschreven heeft, aan Joden inderdaad, aan de besnijdenis, en wellicht als een rondzendbrief.

Gods Tijdrekening en het Geduld van de Heer tot Redding ↑ hoofdstukken

Ik pak de draad weer op bij 2 Petrus 3 vers 8. Zoals ik al zei, was er destijds veel frustratie en Petrus voorzegt dat dit alleen maar zou toenemen. De vraag klonk: "Waar blijft de belofte van Zijn komst?" Petrus zegt dan: "Laat echter dit ene jullie niet onopgemerkt zijn, geliefden, dat één dag bij de Heer als duizend jaren is en duizend jaren als één dag." Hij herhaalt hier een fundamentele waarheid: zo rekent God.

Vanuit de profetieën wist men wel dat de Heer na korte tijd zou terugkeren – na twee dagen. Maar ongeacht wat men dacht, Petrus benadrukt dat je niet mag ontgaan hoe de Heer rekent. Voor Hem is één dag als duizend jaar. Dit ontleent hij aan Psalm 90, waar staat dat voor God duizend jaren zijn als de dag van gisteren die voorbijgaat. Die nadruk op die duizend jaren is heel duidelijk. We kennen bovendien nog een dag die gaat komen en die ook weer gekenmerkt wordt door duizend jaren: het millennium.

Dus als de Heer zegt dat Hij spoedig komt, moet je weten hoe Hij rekent. Petrus voegt daaraan toe: "De Heer vertraagt de belofte niet, zoals sommigen dit als vertraging of talmen achten." Hoewel de vervulling uitblijft, is Hij geduldig en langmoedig jegens jullie. Het is geen uitstel, geen talmen en ook geen vertraging van de belofte. Je moet je simpelweg realiseren dat de Heer in de tijd anders rekent.

In die begindagen dacht men nog in termen van decennia, en in feite was dat toen ook terecht. Het had in die dagen ook allemaal kunnen gebeuren en zo werd het ook gepredikt: "Komen jullie tot geloof? Dan zal de Heer terugkeren." Ik denk dat Petrus er veel moeite mee heeft gehad om die switch te maken, om te gaan omdenken. Daar moeten we allemaal wel eens moeite voor doen, nietwaar? Aan het begin van de Handelingentijd, laten we zeggen ergens in het jaar 30, predikte hij op het Tempelplein dat de Messias zo weer kon terugkeren, in hun eigen dagen. Maar als Petrus een generatie later, ergens in de jaren zestig – hij is dan inmiddels een zestiger of zeventiger – moet vaststellen dat de tijdrekening anders loopt, zegt hij: bedenk goed, we moeten niet denken in termen van decennia, maar van millennia, van duizenden jaren.

Het is niet zo dat de Heer Zijn belofte vertraagt of uitstelt. Petrus maakt nu bekend dat de Heer anders rekent. Dat mochten de gelovigen eerst nog niet weten, wat ook logisch is, maar nu was de tijd rijp om dat te vertellen. De Heer vertraagt de belofte niet, ook al achten sommigen dit misschien vertraging. Het is geduld; Hij geeft tijd en ruimte, daar Hij niet bedoelt dat sommigen verloren gaan. Zo staat het er letterlijk. Hoewel er mensen verloren gaan, is dat nooit Zijn uiteindelijke bedoeling. Zijn doel is de redding.

Alles wat er plaatsvindt, is naar de raad van God, in overeenstemming met Zijn bedoeling. Maar dat is iets anders dan zeggen dat alles wat gebeurt, ook het einddoel is. Het feit dat iets een bedoeling dient, wil niet zeggen dat het de uiteindelijke bestemming is. Als iemand verloren gaat, is dat niet de bedoeling; de bedoeling is de redding. Het is weliswaar in overeenstemming met Zijn raadsplan dat mensen tijdelijk verloren gaan, maar het is nooit het einddoel. Dat is overigens een verhaal apart. De Heer bedoelt nooit de ondergang of het verloren gaan, zelfs niet van sommigen.

Via een korte verbetering kom ik zo op de brieven van Paulus, maar daar spreken we straks vanzelf over. Petrus zegt dat de Heer vooral ruimte biedt tot bezinning. Metanoia is daar het woord: omdenken, om tot nieuwe inzichten en besef te komen. Dat is de andere kant. Als de Heer uitblijft in Zijn komst en het langer duurt dan wij aanvankelijk dachten – veel langer zelfs, in termen van duizenden jaren – dan schept dat een enorme ruimte tot bezinning. Het geeft de gelegenheid aan mensen om zich daadwerkelijk tot Hem te keren.

Ik ga door naar vers 14: "Daarom, geliefden, die deze dingen verwachten..." en ik pak de draad weer op bij vers 15: "En acht het geduld van onze Heer redding." In de NBG-vertaling staat "acht de langmoedigheid van onze Here voor zaligheid." Dat is terminologie waar we misschien wat meer vertrouwd mee zijn, maar langmoedigheid is simpelweg geduld en zaligheid is redding. Acht dat geduld van de Heer – het feit dat het allemaal zoveel langer duurt dan wij dachten – niet als een talmen van Zijn belofte. Het duurt alleen langer dan wij hadden ingecalculeerd.

Acht dat geduld van onze Heer alleen maar als redding. In deze periode vanaf het jaar 30, waarin de Heer het aardse toneel verliet, in die millennia die zouden volgen waarin de Heer uitblijft en Zijn koninkrijk nog niet openbaart, is de boodschap die gepredikt wordt: redding. Acht die tijd als redding. Dat is ook precies de boodschap die wordt verkondigd: de boodschap van de Redder van deze wereld.

Petrus over Zijn Geliefde Broeder Paulus ↑ hoofdstukken

En laten we dan meteen maar bij het eigenlijke onderwerp aankomen. Zoals, zegt hij, ook onze geliefde broeder Paulus. Alleen al eventjes dit: ik vind het zo opmerkelijk dat Petrus Paulus zo benoemt. "Onze geliefde broeder Paulus." En vooral als je weet dat daar ooit een groot conflict tussen die twee is geweest. In Galaten 2 lees je daarover; nou ja, groot conflict, maar in ieder geval is er een stevige ruzie geweest. Je leest in Galaten 2 dat Paulus zegt: "Ik heb Petrus openlijk weerstaan in zijn gezicht." Hij zegt het dan heel resoluut, want het ongelijk was aan Petrus' kant. Ja, daar moet je wel zeker van je zaak voor zijn. Paulus heeft toen hele stevige taal gebezigd en Petrus is daarvan kennelijk ook overtuigd geraakt.

We zullen straks ook zien dat Petrus heel veel moeite heeft gehad met Paulus. Dat heeft er ook mee te maken dat ze een verschillende bediening van de Heer hebben ontvangen. Petrus is opgeleid door Jezus hier op aarde en had dat uitzicht van Israëls bekering en dergelijke. Paulus werd veel later geroepen in het buitenland en had een heel ander uitzicht, een heel ander perspectief. Hij kreeg dingen te horen in de woestijn, in Arabië, waar hij een periode is geweest: verborgenheden, geheimenissen. Paulus wist meer dan Petrus. Dat matchte ook niet altijd, want Paulus ging naar de natiën en dat werd hem bij het Joodse thuisfront buitengewoon kwalijk genomen. Er werd verteld dat hij een heidense boodschap predikte en dat hij de Joden onder de natiën, de verstrooiden, afval van de leer van Mozes leerde. Zo stond Paulus in een kwade reuk bij dat Messiaanse jodendom in het Joodse land.

Maar toch spreekt Petrus over Paulus als onze geliefde broeder Paulus. En trouwens, ook van Jacobus weten we dat – de Jacobus de Rechtvaardige waar ik het net over had. Ook Jacobus heeft, net als Johannes trouwens, Paulus de rechterhand der gemeenschap gegeven. Dat is datzelfde Galaten 2. Ze hebben hem ondanks de verschillen in bediening, het bereik en de missie, en ook de verschillende accenten in de boodschap, de rechterhand gegeven. Er staat: "Jacobus, Kefas en Johannes." In die volgorde vinden we hun brieven trouwens ook in het Nieuwe Testament. Zij geven aan Paulus en Barnabas de rechterhand der gemeenschap. Dus hoezeer er ook verschillen zijn in accenten en bediening, daar was die eenheid in Hem, in Christus. Vandaar ook dat Petrus spreekt over onze geliefde broeder Paulus. Prachtig!

Acht het geduld van onze Heer – het uitblijven namelijk van Zijn terugkeer – acht dat tot redding. En als je er meer over wilt weten, dan komt het er eigenlijk op neer dat Petrus zegt: "Zoals ook onze geliefde broeder Paulus, naar de wijsheid die aan hem gegeven wordt..." Paulus, ja, wordt. Ik weet het, er staat in de andere vertalingen, in ieder geval in de NBG en volgens mij ook in de Statenvertaling, in de verleden tijd. Maar ik heb ontdekt – dat heb ik vandaag pas ontdekt – dat het in de tegenwoordige tijd staat. Niet de wijsheid die hem gegeven werd, maar die hem gegeven wordt. Daaruit concludeerde ik dat Paulus dus nog steeds in leven was.

Eigenlijk dacht ik tot voor kort, tot voor vandaag: Paulus leeft wellicht al niet meer en Petrus blikt terug. Maar uit deze formulering, deze grammaticale tijdsvorm, de tegenwoordige tijd, maak ik op dat Paulus nog in leven was. Dat is de ontdekking die vers van de pers is. Misschien dat ik nog wordt teruggefloten, maar ik kan er niets anders van maken: het staat in de tegenwoordige tijd. Doet het nu zoveel ter zake? Nou, niet echt, maar het is anders dan ik dacht. Zo is het eigenlijk. Maar let er in ieder geval op dat Petrus zegt dat het is naar de wijsheid die aan hem gegeven wordt. Het is geen eigenwijsheid van Paulus. Oké, hij maakt misschien vaak een wat eigenwijze indruk, maar nee, het is wijsheid die hem gegeven is en gegeven wordt, nog steeds. En zo spreekt hij over de dingen. "Zoals ook onze geliefde broeder Paulus naar de wijsheid die aan hem gegeven wordt, aan jullie schrijft." Hé!

De Hebreeënbrief: Paulus' Brief aan de Besnijdenis ↑ hoofdstukken

Dit was trouwens ook de directe aanleiding van deze studie, want ik kreeg hier een vraag over. Het betekent namelijk dat Petrus schrijft aan een groep waaraan ook Paulus heeft geschreven. Maar was Paulus niet de apostel die zich richtte tot de natiën? Dat was zijn bediening. Jacobus, Petrus en Johannes zouden naar de besnijdenis gaan en Paulus ging naar de natiën. Toch lees je hier dat de apostel van de besnijdenis zich inderdaad tot de besnijdenis richt, maar nu komt de vraag: Paulus heeft dus ook een brief geschreven aan de besnijdenis. Een brief aan de besnijdenis van de hand van Paulus!

Ik zal u dit zeggen, we hebben het er bij een andere gelegenheid ook wel eens over gehad: er komt in mijn ogen maar één brief in aanmerking die dat kan zijn, namelijk de Hebreeënbrief. Het beantwoordt daarmee via een omweg ook de vraag hoe het kan dat de schrijver in de Hebreeënbrief anoniem is. Zijn naam staat er niet bij, terwijl je op je klompen aanvoelt dat het Paulus wel moet zijn. Dat blijkt uit allerlei dingen.

In de eerste plaats stond de Hebreeënbrief in de oorspronkelijke manuscripten, zoals de Sinaïticus waaraan wij het Nieuwe Testament hebben ontleend, niet op de plek waar hij bij ons gepositioneerd is. Nee, daar staat hij midden tussen de brieven van Paulus, na de brieven aan de Thessalonicenzen. Dat is één ding. Een ander punt is dat de schrijver in gezelschap is van Timotheüs, zo lees je in hoofdstuk 13 vers 23. Hij schrijft daar over 'onze broeder Timotheüs' die in de gevangenis heeft gezeten. Timotheüs was immers de medewerker van Paulus.

Nog iets: de schrijver behoorde niet tot de discipelen. Dat lees je in hoofdstuk 2 vers 3. Hij hoorde niet bij die eerste groep die op aarde is ingelicht en onderwezen door Jezus. De twaalf apostelen komen dus niet voor de Hebreeënbrief in aanmerking. En dan is er nog de hele toonzetting, zoals de manier waarop de brief eindigt: "De genade zij met u allen." Dat was de vaste manier waarop Paulus zijn brieven afsloot.

Maar kijk vooral naar het onderwerp van de Hebreeënbrief. Het gaat over een heleboel, maar vooral over het feit dat er vandaag een Koning-Priester is naar de ordening van Melchizedek. De Messias is nu in het hemels heiligdom. Blijft Hij daar? Nee, Hij komt weer terug, maar nu is Hij verborgen. In de Hebreeënbrief wordt uitgebreid ingegaan op de Grote Verzoendag: hoe de hogepriester het offer bracht, het heiligdom binnenging en er ten slotte weer uitkwam om het volk te zegenen, waarna de verzoening voor het volk Israël plaatsvond. Dat alles is typologisch voor deze tijd.

Wat de schrijver van de Hebreeënbrief zegt, is dat de Koning-Priester nu in het hemels heiligdom is. Hij wordt niet gezien, maar Zijn geluid wordt vernomen; u weet wel, die belletjes aan de zoom van zijn kleed. Hij laat wel van Zich horen, maar Hij laat Zich niet zien. Hij is in het hemelse heiligdom en het wachten is op Zijn openbaarmaking. Er staat ook in de Hebreeënbrief dat Hij is gaan zitten aan Gods rechterhand, voortaan wachtend totdat Zijn vijanden gesteld worden tot een voetbank voor Zijn voeten. Dat is wat de Heer nu doet: Hij wacht. Hij doet nog meer, maar Hij wacht ook totdat het Koninkrijk openbaar wordt. Het thema van de Hebreeënbrief is dus het uitblijven van de terugkeer van de Heer en wat Hij in die tussentijd doet.

Dat is een heel boeiend onderwerp, maar ik wil het hier even bij laten. In ieder geval heeft Paulus een brief geschreven aan de besnijdenis en als u mij vraagt, komt daar maar één brief voor in aanmerking: de brief waarvan de naam van de schrijver onbekend is. Daarmee hebben we dat vraagstuk ook beantwoord.

Dan nog iets. Petrus zegt: "naar de wijsheid die aan hem, Paulus, gegeven is, aan jullie schrijft, zoals hij ook in al de brieven waarin hij over deze dingen schrijft." Wat bedoelt hij met 'deze dingen'? Dat is het geduld van de Heer; het feit dat de Heer uitblijft, maar dat dit eigenlijk redding is. Het is de geweldige betekenis van dat uitblijven van Zijn terugkeer. Je kunt zeggen: "Goh, wat een frustratie en teleurstelling dat Hij nog niet terugkeert." Maar er is één apostel bij uitstek die juist dat als redding beschouwt en spreekt over de geweldige waarde en de betekenis van die tijd, van die tussentijd, die onderbreking en dat uitblijven. En dat is Paulus.

Dat is wat Petrus zegt: "Als je er meer over wilt weten, over het feit dat de Heer nog niet terugkeert en over Zijn geduld, het feit dat Hij nog niet ingrijpt, dan moet je bij Paulus wezen." Hij heeft dat aan jullie geschreven in de Hebreeënbrief, maar in al zijn brieven schrijft hij over deze dingen. In feite gaat het om het uitblijven van de openbaring van het Koninkrijk en het feit dat Hijzelf verborgen blijft. Dat is het grote onderwerp in Paulus' brieven.

Er is één apostel die altijd spreekt over 'de verborgenheid', het feit dat het nu niet openbaar is. Dat is Paulus, daar is hij beroemd om: de geheimenissen die aan hem zijn toevertrouwd en bekendgemaakt. Hij schrijft daarover vanuit de gevangenis, maar ook op allerlei andere plaatsen. In al zijn brieven schrijft hij over deze dingen. Niet zo lang geleden hebben we het daar over gehad bij de bespreking van de Romeinenbrief, over de struikeling van Israël en het feit dat Israël nu tijdelijk op een zijspoor staat. Hoe was het ook alweer? Hun val is de rijkdom van de wereld en de verzoening van de natiën.

Doordat Israël nu tijdelijk verblind is en op een zijspoor staat, gaat vervolgens de boodschap naar de wereld, naar de natiën. Er wordt verteld over de geweldige grootheid van de Redder en de redding. Maar dat is allemaal dankzij de struikeling van Israël en daarmee dus ook het uitblijven van de terugkeer van Christus. Petrus zegt: "Daar schrijft Paulus over. Over al deze dingen in al zijn brieven." Niet alleen in die Hebreeënbrief dus.

Waarom Paulus' Verborgenheden Zwaar te Begrijpen Zijn ↑ hoofdstukken

Nou zit er wel iets aan vast en Petrus is zo eerlijk om dat ook te bekennen. Hij zegt dat er in die brieven van Paulus sommige dingen zwaar te begrijpen zijn. Het kan zijn dat wij nu zeggen: "Ja, dat vind ik eigenlijk ook wel." En dat klopt, want het is een heel andere aanvliegroute. Ik vertelde er zojuist al even wat over; Petrus had een heel ander perspectief, ook in verband met wat er met Israël zou gebeuren in die generatie en het openbaar worden van het Koninkrijk.

Nu is hij aan het einde van zijn leven en nu moet hij toch wel bekennen: "Het is allemaal anders gelopen dan ik gedacht heb." Maar er is één apostel, onze geliefde broeder Paulus, die hier al over gesproken heeft. Voor Petrus is dat zwaar te verteren geweest; hij kon daar niets mee. Maar ik moet er eigenlijk ook bij zeggen dat hij er ook niets mee hóéfde, want dat was niet zijn bediening. Ik geloof ook dat het zo werkt. Dat is geen verwijt; het is in dit geval zo gegaan. Dit was de taak die Petrus kreeg: om Israël op te roepen tot bekering. Hoe het dan zou gaan als Israël geen gehoor zou geven aan die oproep, dat lag niet binnen zijn gezichtsveld.

Paulus is namelijk geroepen op een moment dat bleek dat Israël eenvoudigweg niet geloofde. Dat was veel later. Aan Paulus is ook bekendgemaakt waarom dat zo is en hoe de weg van God vervolgens gaat: via een omweg. Kortom, dat hele uitblijven, dat geduld van de Heer en het feit dat Hij nog steeds niet ingrijpt, daar heeft Petrus heel veel moeite mee gehad. Hij zegt er nog iets bij: "Daarin zijn sommige dingen zwaar te begrijpen." Hij zegt dus niet dat sommigen die dingen moeilijk vínden; nee, hij stelt het in het algemeen vast. Het geldt dus ook voor hem.

Hij voegt er meteen aan toe dat de onkundigen – degenen die eigenlijk geen kennis van zaken hebben, die niet weten hoe het zit en misschien niet verder kijken dan hun neus lang is – en ook de labielen ermee aan de haal gaan. In de NBG-vertaling staat "de onstandvastige lieden", maar dat is wat labiel zijn is: dat je gemakkelijk van je stuk gebracht kunt worden. De jaren '60 van de eerste eeuw waren een heel onstandvastige periode. Ik heb het niet over de jaren '60 van de vorige eeuw, die waren ook roerig, maar ik bedoel de eerste eeuw. Dat was een tijd waarin labiele mensen gemakkelijk werden meegesleept door vrijheidsstrijders die opstonden en in die beweging meegingen.

Petrus zegt dat het nu ook zo zal gaan onder het volk. De brieven van Paulus werden totaal niet begrepen; de onkundigen en labielen zullen ze verdraaien. Hij schrijft erbij: "tot hun eigen ondergang." Ik denk dat hier gedoeld wordt op dat schielijk verderf dat aanstaande was: de val van Jeruzalem en de ondergang van de tempel.

Ik breng nog even in herinnering wat ik zojuist al zei: de naam van Paulus stond in het Messiaanse Jodendom – ik noem het maar even zo, bij de besnijdenis die in de Messias geloofde – in zeer kwade reuk. Als u wilt weten waar ik op doel, dat vindt u in Handelingen 21 vers 21. Even de context: Paulus arriveert in Jeruzalem, en wat daar beschreven wordt is een gigantische rel. Of wacht, ik moet even terugspoelen; het zat iets anders. Paulus arriveert in Jeruzalem en heeft eerst een ontmoeting met Jacobus, de steunpilaar daar in Jeruzalem, de broeder des Heren.

Jacobus zegt tegen Paulus: "Je weet dat er myriaden, letterlijk tienduizenden, onder de Joden gelovig zijn geworden, en allen zijn zij ijveraars der wet. Nu vertelt men hen over jou dat jij de Joden onder de natiën afval van Mozes predikt, door te zeggen dat zij hun kinderen niet zouden besnijden en niet zouden wandelen naar de gebruiken." Dat was weliswaar niet waar, maar het was ook niet helemaal onwaar. Jacobus geeft Paulus vervolgens het advies: "Ga nu mee naar de tempel en onderwerp je aan bepaalde rituelen, zodat zij zien dat de dingen waarvan ze je betichten niet waar zijn."

Paulus gaat daarin mee. Hij zegt helemaal niets, hij schikt zich volledig naar het advies van Jacobus. Maar het mocht niet baten. Zodra men verneemt dat het inderdaad Paulus is die daar in Jeruzalem is, breekt de hel los. Zelfs in dat Messiaanse Jodendom moesten de Joodse belijders van de Messias niets van hem hebben. Ik heb het niet over Jacobus, Petrus of Johannes, maar over het volk als zodanig. Bij die tienduizenden stond hij in zeer kwade reuk; hij werd totaal niet begrepen. Hij bracht een "heidense" boodschap en dat werd niet gepruimd. Je ziet daar heel duidelijk het verschil tussen de besnijdenis en de voorhuid.

U begrijpt dan ook dat de brieven van Paulus totaal verkeerd geïnterpreteerd werden. Dat is waar Petrus hier op doelt: de onkundigen en labielen verdraaien dat. Maar het is tot hun eigen ondergang. Hij zegt echter dat ze dat niet alleen met de brieven van Paulus doen, maar ook met de "overige Schriften". Het is heel bijzonder dat hij dat zo noemt, want het geeft aan dat de brieven van Paulus voor Petrus gewoon dezelfde status hadden als de rest van de Schrift. Hij stelt ze op één lijn. Aan die term "overige Schriften" zie je dat er toen al collecties van brieven circuleerden en dat de vorming van het Nieuwe Testament al gaande was. Men had de brieven van Paulus verzameld en die circuleerden rond. Petrus heeft aan het einde van zijn leven, net als Paulus, zijn best gedaan om alles bij elkaar te brengen. Maar goed, dat onderwerp snijd ik nu voor de tweede keer aan; dat bewaren we voor een andere keer. In ieder geval stelt hij ze gelijk aan de overige Schriften.

Afsluiting: Wees Alert en Groei in Genade en Kennis ↑ hoofdstukken

Maar dan zegt hij: "Jullie dan, geliefden..." Ik lees nu eigenlijk gewoon voor wat Petrus aan zijn brief afsluit. Hij zegt: "Jullie dan, geliefden, die deze dingen tevoren weten..." Dit is echt de afsluiting van de brief, het laatste wat Petrus nog te melden heeft. Hij heeft ze gewezen op Paulus; daar moet je wezen als je meer wilt weten over het uitblijven van de Heer, over Zijn geduld en zo. Moet je bij Paulus wezen.

Hij zegt: "Maar als jullie nu deze dingen weten van tevoren, wat er gaande is en wat er de komende tijd gaat spelen en dat schielijke verderf dat gaat komen... wees op je hoede. Wees wakker." Je weet wat er kan of wat er zal gaan spelen, zodat je van tevoren gewaarschuwd bent, opdat jullie niet met de dwaling van de warhoofden... Er staat letterlijk, of de NBG-vertaling zegt: "De dwaling der zedelozen." Letterlijk staat er inderdaad zoiets als van mensen die niet... ja, de chaoten. Ja, ik heb het vertaald als de warhoofden. Nou ja, voor mijn part zeg je zedelozen. In ieder geval, het is dwaling. Ze sturen je ergens heen, maar net niet waar je wezen moet, zeg maar. Dat is dwaling. Opdat jullie niet met de dwaling van de warhoofden meegesleept worden en af zouden vallen van de eigen standvastigheid.

Kijk, als je weet wat er gaat gebeuren... Dit was het laatste decennium voor de val van Jeruzalem. En dat bedoel ik nu ook met de actualiteit van die brief. We hebben het begin van het jaar gehad over het komende decennium en wat er zo... ja, straks in 2030 dan worden er twee millennia afgesloten. Toch? Ja, dat is gewoon een kwestie van rekenen. Of dat het jaar van... daar heb ik het niet over. Ik zeg alleen: dus dan worden er twee millennia afgesloten. Nou, als je dat nu weet en wat er gaat spelen: wees wakker. Wees gewoon alert.

En de actualiteit, dat alles wat er speelt: open de Schrift. Laat het licht van het Woord daarop schijnen. Natuurlijk, wees bescheiden. Trek niet voorbarig conclusies. Dat is ook heel instabiel, dan ben je ook labiel. Ook mensen worden gemakkelijk daarin weer door allerlei sensatie gedreven. Maar wees wakker. Alert! Er wordt zoveel geroepen, maar ga af op de Schrift, zodat je staat op wat er staat geschreven. En ga niet mee in omdat die of die iets zegt. Nee, sta op dat Woord! Opdat jullie niet met de dwaling van de warhoofden meegesleept worden en af zouden vallen van de eigen standvastigheid.

Maar, zegt hij dan — dat is het laatste hart onder de riem — groei op, was op in de genade. In genade en kennis van onze Heer en Redder, Jezus Christus. Dat is, geloof ik, ook echt de bron om daaruit te putten als er zoveel verwarring is en als er zoveel op je afkomt en tijden zo chaotisch worden. Dan is het zo belangrijk dat je je wortels uitslaat en groeit in de genade. Dat wil zeggen: in de vreugde om niet. En dat is wat genade is: charis, vreugde om niet.

En in de kennis, het leren kennen van wie Hij is en wat Zijn plannen zijn. Van onze Heer en Redder Jezus Christus. Aan Hem de heerlijkheid! Dat is de wijze waarop Petrus dan zijn brief, en feitelijk ook zijn bediening, afsluit: aan Hem de heerlijkheid, én nu, én tot in de dag van de aeon. Die aeon gaat komen, waar hij ze trouwens vlak voorafgaand nog over geschreven heeft. Ook over zijn belofte van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Kortom, de dag gaat komen. Die heerlijkheid en die vreugde en het leren kennen daarvan... ja, daarin op te groeien.

En ondertussen geloof ik ook dat als je echt alert en standvastig wilt blijven, je ook inderdaad zal moeten groeien in die genade. En in de kennis van Hem, zodat je Hem steeds beter leert kennen en daarin ook de kracht en de vitaliteit ontleent om alert en standvastig te zijn en te blijven. Dat was toen in de jaren zestig de actualiteit en vitaal, namelijk toen in de eerste eeuw. En nu zitten wij in de 21ste eeuw en er staat weer een heel belangwekkend decennium zo voor de deur waarin er heel, heel veel gaat spelen. En dan geldt ook nu weer, precies zoals Petrus zei: groei op daarin. En blijf inderdaad standvastig in dat Woord van Hem. Daar wilde ik het graag bij laten voor vanmiddag.

🎧 Petrus over Paulus' brieven
Delen: