De Rijke Man & Lazarus
21-04-2013 - Geplaatst door Andre PietPresentatie van de GoedBericht-samenkomst gehouden op 21 april 2013 in Zoetermeer
Het verhaal dat Jezus vertelde over de rijke man en Lazarus geldt in de christelijke overlevering nog steeds als bewijs bij uitstek voor het idee van een onsterfelijke ziel en de realiteit van de hel.
Maar klopt dat? Kán dit gedeelte wel letterlijk genomen worden? Of sprak Jezus wellicht in een gelijkenis? Waaraan ontleende Jezus de terminologie in dit verhaal? Wat zeggen “Mozes en de profeten” over de dood en de doden? Waar staan de rijke man en Lazarus in dit verhaal model voor? En wat betekenen het sterven en de begrafenis van de rijke man en waar doelt zijn pijniging in het dodenrijk op? Deze en nog veel meer vragen worden in deze studie onder ogen gezien… en beantwoord.
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Een Omstreden Passage en Weerstand Tegen het Evangelie
- De Bijbeltekst: Lukas 16 over de Rijke Man en Lazarus
- Geen Letterlijke Geschiedenis, maar Overduidelijk een Gelijkenis
- Het Ware Doel van Gelijkenissen: de Betekenis Verbergen
- De Toestand Der Doden Volgens Mozes en de Profeten
- Jezus' Gebruik van Farizese Mythologie en Joodse Overlevering
- De Context in Lukas 15: het Morden over de Eigenaar Die Zoekt
- De Rijke Man in Purper: de Leidslieden van Israël
- Lazarus (god Is Mijn Helper): Jezus en de Zijnen
- De Dood van de Natie: Israël in het Graf Der Volkeren
- De Climax en Ontmaskering: Zij Hebben Mozes en de Profeten
Een Omstreden Passage en Weerstand Tegen het Evangelie ↑ hoofdstukken
Ik wil u vanmorgen heel graag eens meenemen naar een passage in Lucas 16. Dat gedeelte is voor velen bekend, voor sommigen beroemd en voor heel wat mensen, vrees ik, ook berucht: de rijke man en Lazarus. Over dat Bijbelgedeelte is al heel veel te doen geweest en, zoals ik zojuist in mijn gebed al zei, het is ook een omstreden passage.
Ik zal u vertellen – en dat is voor de meesten natuurlijk geen geheim – dat in deze samenkomsten altijd een werkelijk, naar mijn overtuiging, zeer goed bericht centraal staat. Het allerbeste bericht zelfs: een boodschap namelijk van een God die nooit laat varen de werken van Zijn handen. Daar zijn heel veel voetnoten bij te plaatsen, maar daar komt het in de kern op neer: Hij brengt alles tot een goed einde; Hij maakt alle dingen wel. Ik heb het nu eigenlijk al een of twee keer gezegd, waarmee ik onderstreep dat het inderdaad erg centraal staat.
Als je vertelt dat God, zoals dat staat in 1 Timotheüs 4, de levende God is, de Redder van alle mensen... als je dat vertelt – en ik heb die ervaring in de loop van de jaren toch wel opgedaan – dan kom je nogal eens met tegenwerpingen in aanraking. En dan bedoel ik tegenwerpingen vanuit de christelijke traditie. Juist deze boodschap is omstreden, en dan zeg ik het nog heel vriendelijk: het is een struikelblok, een aanstoot in de godsdienstige en helaas ook de christelijke wereld. Dat is een gegeven. Als u het niet geloven wilt, probeer het maar eens uit; vertel het maar eens en merk dan de weerstand op die dat oproept.
Dan krijg je ook te maken met argumenten, niet alleen met weerstand. Weerstand is nog gevoelsmatig, zou je kunnen zeggen, maar je krijgt ook te maken met argumenten. Een van de argumenten die als eerste – dat is mijn ervaring – wordt geopperd vanuit het publiek, is dit gedeelte. Ik zal u vertellen: een aantal weken geleden was ik uitgenodigd in Zwolle om daar een lezing te verzorgen over het onderwerp alverzoening, ook zo’n onderwerp dat hier direct mee te maken heeft. Ik heb dat in pakweg vijf kwartier uiteengezet en een van de allereerste vragen die ik vervolgens na de pauze kreeg – er was gelegenheid om vragen te stellen, schriftelijk dan wel mondeling – was ook toen weer over dit gedeelte. Het is eigenlijk min of meer standaard: "Hoe zit het dan met die geschiedenis van de rijke man en de arme Lazarus?" Alleen al de wijze waarop men dat noemt: "de geschiedenis van de rijke man en de arme Lazarus".
Nu heeft niet iedereen misschien direct voor de geest wat dit gedeelte behelst. Dat kan ik me weliswaar nauwelijks voorstellen, maar goed, het zou kunnen. Ik weet niet wat uw achtergronden zijn; die zijn, veronderstel ik, toch nogal divers. Laten we daarom eerst eens even lezen waar het nu eigenlijk over gaat.
De Bijbeltekst: Lukas 16 over de Rijke Man en Lazarus ↑ hoofdstukken
De passage waar het om gaat is Lukas 16, vers 19 tot 31. Ik heb nogal wat dia's in mijn presentatie, dus ik moet mij zeer disciplineren vanmorgen. Dat wil zeggen dat ik me moet beperken; mijn verhaal moet echt kort zijn, want ik wil u een totaaloverzicht geven over dit gedeelte en over wat van belang is voor het verstaan ervan. Ik kan onmogelijk in alle details treden en dat wil ik ook bewust niet. Dus als u het me kwalijk neemt dat ik op bepaalde dingen niet ben ingegaan, dan heb ik me bij deze meteen ingedekt.
Goed, laten we dat gedeelte even lezen. In vers 19 staat het volgende – over de context ga ik het straks nog even hebben. Er was een rijk man die gekleed ging in purper en fijn linnen en elke dag schitterend feest hield. En er was een bedelaar, Lazarus genaamd, vol zweren, nedergelegd bij zijn voorportaal. Hij verlangde zijn honger te stillen met wat van de tafel van de rijke afviel; zelfs kwamen de honden zijn zweren likken.
Het geschiedde dat de arme stierf en door de engelen gedragen werd in Abrahams schoot. Ook de rijke stierf en hij werd begraven. En toen hij in het dodenrijk zijn ogen opsloeg onder de pijnigingen, zag hij Abraham van verre en Lazarus in zijn schoot. Hij riep: "Vader Abraham, heb medelijden met mij en zend Lazarus, opdat hij de top van zijn vinger in water dope en mijn tong verkoele, want ik lijd pijn in deze vlam."
Maar Abraham zeide: "Kind, herinner u hoe gij het goede tijdens uw leven hebt ontvangen en insgelijks Lazarus het kwade; nu wordt hij hier vertroost en gij lijdt pijn. En bij dit alles is er tussen ons en u een onoverkomelijke kloof, opdat zij die vanhier tot u zouden willen gaan, dit niet zouden kunnen, en zij vandaar niet aan onze kant zouden kunnen komen."
Doch hij zeide: "Dan vraag ik u, vader, dat gij hem naar het huis van mijn vader zendt, want ik heb vijf broeders. Laat hij hen dan ernstig waarschuwen, dat ook zij niet in deze plaats der pijniging komen." Maar Abraham zeide: "Zij hebben Mozes en de profeten, naar hen moeten zij luisteren." Toch zeide hij: "Nee, vader Abraham, maar indien iemand van de doden tot hen komt, zullen zij zich bekeren." Doch Abraham zeide tot hem: "Indien zij naar Mozes en de profeten niet luisteren, zullen zij ook, indien iemand uit de doden opstaat, zich niet laten gezeggen."
Tot zover dit gedeelte. Over deze passage zullen we het dus eens nader moeten hebben. Laat ik eerst een aantal vooropmerkingen maken voordat we in het gedeelte zelf duiken om een aantal belangrijke aspecten daaruit te lichten en te zien wat de betekenis is van één en ander.
Geen Letterlijke Geschiedenis, maar Overduidelijk een Gelijkenis ↑ hoofdstukken
Maar laat ik eerst even vaststellen dat het een gelijkenis betreft. Dat is op zich al omstreden, want wat wordt er gezegd? Het wordt niet expliciet zo genoemd; er wordt niet bij vermeld dat het een gelijkenis is. Maar ik zal u vertellen: dat is op zich niks bijzonders, want meestal wordt dat bij gelijkenissen er niet bij gezegd.
En als ik me nu even beperk tot de gelijkenissen die in dit gedeelte nog meer staan opgetekend: als u in Lukas 15 kijkt — dat is dus het hoofdstuk dat hieraan voorafgaat — daar heb je de gelijkenis van de verloren penning. Er staat niet bij dat het een gelijkenis is. Daarvóór wordt bij het verloren schaap wel vermeld dat het een gelijkenis is. Sommigen hebben gezegd dat het een veelvoudige gelijkenis is; dat zou ook nog kunnen. Ik laat dat hier even rusten, want daar zitten ook nog wat haken en ogen aan.
Maar in elk geval, er wordt hierbij niet vermeld dat het een gelijkenis betreft. De verloren zoon: iedereen spreekt van de gelijkenis van de verloren zoon. Sterker nog, als u in uw Bijbelvertaling kijkt — tenminste, in mijn NBG-Bijbelvertaling — dan staat er iedere keer bij: 'de gelijkenis van de verloren penning', 'de gelijkenis van de verloren zoon'. En dan krijg je vervolgens in Lukas 16, aan het begin van dit Bijbelhoofdstuk, dan wordt er gezegd: 'de gelijkenis van de onrechtvaardige rentmeester'. In mijn Bijbeltje staat het er gewoon boven. En nu is het dus opmerkelijk: dan krijg je dit gedeelte van de rijke man en Lazarus, en dan staat er niet bij dat het een gelijkenis is. Heel eigenaardig.
Daar komt trouwens nog iets bij. Het wordt er inderdaad niet expliciet bij vermeld; dat is een punt. Maar nu ga ik u daar iets bij zeggen, namelijk dit: dat Jezus tot de scharen standaard in gelijkenissen sprak. Dat wordt zo gezegd als u leest in Matteüs 13 vers 34. Daar lees je — en dat is trouwens een hoofdstuk dat vol staat van gelijkenissen, zeven stuks, sommigen zeggen zelfs acht, maar in elk geval een heel hoofdstuk met gelijkenissen: "Dit alles zeide Jezus in gelijkenissen tot de scharen en zonder gelijkenis zeide Hij niets tot hen." Met andere woorden: de wijze waarop Hij de scharen benaderde, was door middel van gelijkenissen.
Dus je zou eigenlijk moeten verwachten dat als Hij bij gelegenheid dat een keer niet deed, het er juist bij vermeld zou moeten worden. Maar standaard sprak Hij tot de scharen in gelijkenissen. Zodat het argument van: "Ja, maar daar staat niet bij dat het een gelijkenis is", op zich geen argument is. Dat is namelijk de regel. Uitzonderingen moeten in dat geval vermeld worden, niet de regel.
Bovendien — en dat is misschien nog wel het allerbelangrijkste argument — het gaat niet in de eerste plaats om de vraag of het erbij vermeld wordt; de inhoud zelf blijkt dit zonneklaar. Er is, sterker nog, geen passage in de evangeliën aan te treffen die zo overduidelijk het karakter heeft van een gelijkenis. Namelijk dat het niet letterlijk zo waar kán zijn. Kijk, van allerlei gelijkenissen — ik noem maar wat, die van de verloren zoon om daarbij te blijven — dat zou gewoon echt gebeurd kunnen zijn. Daar zou niks tegen aan te voeren zijn, want het is een verhaal dat ontleend is aan een gewone menselijke situatie. Dit gedeelte daarentegen kan niet eens letterlijk waar zijn.
Laten we daar eens op inzoomen. Als het letterlijk waar zou zijn, hebben mensen dan vóór de opstanding al een lichaam? Wat men doorgaans zegt, is dat dit gedeelte gaat over de toestand na het sterven. Men spreekt dan over "de toestand der doden". Ik vind dat altijd een mooie uitdrukking: de toestand der doden. Dat het de toestand der doden betreft na het sterven, maar vóór de opstanding. Dat is in de christelijke traditie het idee: de mens sterft en vervolgens heeft hij een onsterfelijke ziel. Maar daar hadden we het twee weken geleden nog over: de Bijbel zegt dat niet. Een onsterfelijke ziel? Nergens! En dan wacht je vervolgens op de opstanding, op het moment dat je een lichaam krijgt. In de tussentijd, tussen sterven en opstanding, zou de mens dan als ziel voortbestaan, maar zonder lichaam. Nou, als dat zo zou zijn — ik zal u vertellen dat de Schrift dat niet zegt, maar daarover straks nog even meer — dan moet je toch in elk geval concluderen dat dit gedeelte er niet over kan gaan.
Want de mensen die hier beschreven worden — de rijke man, Lazarus en Abraham — die hebben kennelijk wel een lichaam. Er wordt gesproken over het opslaan van de ogen in het dodenrijk. Er wordt vermeld dat de rijke man spreekt over zijn tong en over een vinger die gedoopt zou worden in water, zodat zijn tong verkoeld zou worden. Er wordt gesproken over dorst, over pijn in de vlammen; al die dingen. Kortom: dat zijn juist allemaal hele lichamelijke gewaarwordingen.
Dit kan dus nooit letterlijk gaan over de situatie tussen sterven en opstanding. Want daarvan zegt men juist: dan leeft men voort als ziel, maar zonder lichaam. Maar dit zijn allemaal pure lichamelijke sensaties en gewaarwordingen. Dat betekent dus dat als je dit zo leest, het nooit letterlijk waar kan zijn.
En trouwens, ik heb er nog één, en die zal menigeen wel aanspreken. Ik kan me herinneren dat ik zelf reformatorisch groot ben geworden en ook ben opgevoed met de gedachte — en zo werd het van de kansel ook altijd verteld: "Dit gaat er gebeuren als je sterft." En ik vond dat vreselijk. Als dit het uitzicht is, zelfs al ga je ervan uit dat je aan de goede kant van de kloof zit, dan nog is het vreselijk. Want dan zou de gedachte zijn dat je een riant uitzicht hebt op degenen in de pijniging en in de vlam, met wie je ook nog eens kunt communiceren. En dat zou dan het paradijs zijn? Dat is toch een waanzinnig idee! Hoezo vertroosting? Als je een beetje hart in je lijf hebt, dan zou het juist vreselijk zijn om feest te vieren in het aangezicht daarvan. Toch?
Met andere woorden: dat kan toch niet het geval zijn. Dat kan niet eens letterlijk waar zijn. Waarmee ik dus alleen maar onderstreep: als je de inhoud neemt zoals ze zich aandient, dan kan dit niet letterlijk waar zijn. Dat is volstrekt ongerijmd. En dan ga ik u nog iets vertellen.
Het Ware Doel van Gelijkenissen: de Betekenis Verbergen ↑ hoofdstukken
Gelijkenissen dienen – en dat is het vierde punt – nimmer om iets te verduidelijken, maar altijd om te verbergen. Dit is een belangrijk punt dat gewoonlijk genegeerd wordt. Men vertelt altijd, en ik heb het zelf ooit ook op de zondagsschool gehoord, dat Jezus gelijkenissen vertelde om de scharen iets duidelijk te maken. Zo wordt het gewoonlijk tenminste gepresenteerd: dat als Jezus Zich bezighoudt met gelijkenissen, Hij dat doet om de mensen iets uit te leggen.
Ik zal u echter vertellen: de Bijbel zegt zwart-op-wit, en Jezus zegt het zelf ook zwart-op-wit, dat Hij gelijkenissen vertelde om iets juist níét duidelijk te maken, namelijk om de betekenis te verbergen. Ik ga hiervoor weer even naar dat hoofdstuk in Matteüs 13 waar ik het zojuist al even over had. Daar lezen we dat de discipelen bij Hem kwamen en zeiden: "Waarom spreekt Gij tot hen in gelijkenissen?" Dat is de vraag die we op dit moment onder ogen zien: waarom sprak Jezus in gelijkenissen tot de schare?
"Nou, dat is heel duidelijk," zou Jezus dan zeggen, "dat doe Ik om hen iets te verklaren en om hen iets duidelijk te maken." Dat is tenminste wat je zou verwachten en hoe het altijd verteld wordt. Maar let nu eens op wat Jezus Zelf zegt. Hij antwoordde hun: "Omdat het u gegeven is de geheimenissen, de verborgenheden van het koninkrijk der hemelen te kennen, maar hun is dat niet gegeven."
Wat lees je daar verder? Hij vertelt gelijkenissen en pas afzonderlijk verklaarde Hij de betekenis aan Zijn discipelen. Als je namelijk alleen maar een verhaal hoort zonder dat er een toelichting wordt gegeven, dan ben je nog niets wijzer geworden. Je hebt dan immers alleen maar een verhaal gehoord, terwijl er juist een 'clue' in zit die toegelicht moet worden. Daarom spreekt Hij tot hen in gelijkenissen, omdat zij ziende niet zien en horende niet horen of begrijpen.
Met andere woorden: Jezus vertelde hen die gelijkenissen niet om hen iets duidelijk te maken, maar juist omdat zij het niet konden verstaan terwijl ze luisterden. Hoewel ze horen en Hem zien spreken, kunnen ze het totaal niet begrijpen. Daarom spreekt Hij tot hen in gelijkenissen; juist omdat het hun niet gegeven is de verborgenheden te kennen. Het is dus diametraal anders dan wat er doorgaans over gelijkenissen verteld wordt. Met dat in gedachten gaan we nu ook eens naar deze gelijkenis kijken.
De Toestand Der Doden Volgens Mozes en de Profeten ↑ hoofdstukken
Maar ik wil, voordat ik dat doe, nog iets anders aangeven: deze gelijkenis, dit verhaal dat Jezus vertelt, is geen beschrijving van de toestand der doden. Ik sluit me maar even aan bij de gewone omschrijving die men daarvan geeft. Waarom? Omdat de voorstelling die hier in deze gelijkenis wordt gegeven, haaks staat op wat we lezen in Mozes en de profeten. Het is werkelijk compleet anders. 'Mozes en de profeten' is een aanduiding voor de Tenach, de Hebreeuwse Bijbel, of wat wij altijd het Oude Testament noemen. En als u zich nog herinnert wat ik zojuist voorlas, dan leest u ook aan het einde van deze passage dat Abraham zegt: "Zij hebben Mozes en de profeten." Dat wil zeggen: jullie Bijbel, de Hebreeuwse Bijbel, de Tenach, die hebben zij.
Maar als je je daarop oriënteert, als je luistert naar Mozes en de profeten, dan weet je dat dit gedeelte een gelijkenis is en niet letterlijk kan zijn. Want wat weten we over de toestand der doden? Wat weten we over wat er gebeurt na het sterven? Wat is de dood als je je richt op het Oude Testament? Het is heel opmerkelijk – ik heb het boekje nu niet bij me, maar ik las onlangs een christelijke commentator die zei: "Ja, in het Oude Testament lag er nog een sluier van onkunde over de toestand van de dood. Er is geen enkele aanwijzing dat daar inderdaad een bewustzijn is of een leven van de ziel; er lag nog een sluier op. En als je wilt weten hoe de toestand der doden is, dan moet je in Lukas 16 kijken. In die gelijkenis – of in die geschiedenis, zoals men dan zegt – van de rijke man en de arme Lazarus zien we wat de toestand van de dood is en de scheiding die daar wordt aangebracht, met de gewaarwordingen die men daar heeft. Het Oude Testament zegt daar nog niets over en pas in Lukas 16 wordt er een tipje van de sluier opgelicht."
Dat is echter zo tegen de waarheid in! De hele clue van dit gedeelte is juist dat men naar Mozes en de profeten zou luisteren. En als je daarnaar luistert, dan weet je hoe de toestand van de doden is. Weet u wat er staat? Er is nergens in de hele Tenach ook maar één aanwijzing van een bewustzijn in het dodenrijk. Ik heb hier een aantal schriftplaatsen, maar ik zou de lijst aanzienlijk langer kunnen maken. Het unanieme getuigenis is dat het dodenrijk U niet looft. Meerdere malen wordt dat in de Psalmen gezegd, in die woorden of woorden van gelijke strekking: "Niet de doden zullen de HERE loven." Of er staat: "Er is geen werk of overleg of kennis of wijsheid in het dodenrijk." Prediker 9 vers 5 en 10 zeggen: "De doden weten niets."
Vandaar ook dat de Bijbel altijd spreekt over de dood als een slaap. Waarom slaap? Het is geen letterlijke slaap, nee. Maar waarom wordt het aangeduid als een slaap? Omdat de mens zich van niets bewust is. Je ontslaapt en je wordt vervolgens weer wakker bij de opstanding. Wat is er in die tussentijd? Nou, dan ben je dus niet bewust. Bij de opstanding word je gewekt en geroepen, en dan sta je op. Dat is wat de dood is. Daarom wordt dat in het Oude Testament en het Nieuwe Testament zo genoemd.
Ik ga u in dit verband nog iets vertellen. We hebben namelijk een geschiedenis van een Lazarus. Niet de Lazarus uit deze gelijkenis – want die kennen we verder helemaal niet; het is immers een gelijkenis – maar we kennen wel een echte Lazarus. En waarachtig, die stierf. Dat is niet zo wonderlijk, want dat doen we uiteindelijk allemaal. Van die Lazarus wordt vermeld dat hij stierf en Jezus wachtte. Jezus kreeg het bericht te horen dat zijn vriend Lazarus ziek was, maar Hij draalt heel bewust en wacht om naar hem toe te gaan. En wanneer Jezus dan het bericht hoort dat hij inderdaad gestorven is, zegt Hij: "Lazarus slaapt."
Ik ga er gemakshalve even vanuit dat u die geschiedenis kent. Jezus komt inderdaad tot Lazarus en wekt hem op uit de doden. Lees je dan ergens dat Lazarus gaat vertellen wat hij allemaal heeft meegemaakt tijdens zijn verblijf in de dood? Hij zou erover kunnen vertellen, maar niets daarvan wordt vermeld. Mensen lijken daar ook helemaal niet in geïnteresseerd. Dat kan ook helemaal niet: Lazarus sliep. Het is nagenoeg de standaarduitdrukking, zowel in het Oude als vooral in het Nieuwe Testament, voor de toestand van de dood. Lazarus was gestorven, hij sliep, hij was zich van niets bewust. Jezus wekt hem op uit de doden en dan verandert de hele situatie. Maar de toestand zoals die is na het sterven en vóór de opstanding, is er een van niet-bewustzijn. Men weet niets. Er is geen werk, er is geen overleg van de ene kant van de kloof naar de andere kant. Er is geen overleg, geen kennis, geen wijsheid; helemaal niets. Je kunt God ook niet loven. Nee, het is slaap, een gebrek aan bewustzijn. Of zoals ik graag pleeg te zeggen met de woorden van Prediker 9 vers 10: ze weten niets.
Ik geef toe dat dit misschien een bom is onder uw denken. Normaal gesproken ken ik de achtergrond van u allen niet, maar dit staat zo haaks op het algemene godsdienstige idee – en ook ver daarbuiten – dat een mens voortleeft als een onsterfelijke ziel. Terwijl in de Bijbel de verwachting volledig gericht is op de opstanding. Dán gaat het gebeuren. Goed.
Jezus' Gebruik van Farizese Mythologie en Joodse Overlevering ↑ hoofdstukken
Dan heb ik nog een verrassing, en dat is dat Jezus in deze gelijkenis allemaal termen gebruikt die ontleend zijn aan de Joodse overlevering en de Joodse mythologie. Wat ik nu zeg is onomstreden, en u kunt het ook gewoon nazoeken; als u het eens opzoekt op internet of iets dergelijks, dan zult u dat ook bevestigd vinden. Het is opvallend dat Jezus hier in deze gelijkenis allemaal termen gebruikt die enerzijds onbekend zijn in de Hebreeuwse Bijbel, maar bovendien wel bekend zijn in de Joodse overlevering, in de Talmoed of in de Joodse mythologie — hoe je het ook maar noemen wilt. In elk geval zijn ze afkomstig uit die Joodse overlevering.
Ik zal u een paar voorbeelden geven. Dat men bij het sterven door engelen gedragen wordt, was een Joodse overlevering; een term als deze komt men tegen in de Talmoed. Ook 'Abrahams schoot' is een veelvoorkomende uitdrukking in de Talmoed, maar niet in de Hebreeuwse Bijbel. Of denk aan 'de grote kloof' en het 'pijnlijden in de vlammen': dat zijn termen die met name onder de Farizeese scholen in het Jodendom populair waren en veel gebezigd werden. Jezus ontleent zijn parabel, zijn gelijkenis, aan die termen; zijn terminologie ontleent hij aan die bron. En voordat we dan op de context ingaan...
De Context in Lukas 15: het Morden over de Eigenaar Die Zoekt ↑ hoofdstukken
Voordat we in het schriftgedeelte zelf terechtkomen, wil ik nog twee opmerkingen maken over de context en de samenhang van dit gedeelte, want dat is van belang. Zo’n gedeelte staat in Lukas 16 en dat begint in vers 19, maar waaraan ontleent dit gedeelte haar betekenis? Waarom wordt het daar zo vermeld? Dat is niet zomaar; daar is iets aan voorafgegaan. Met name dat is van belang om goed te weten: waarover gaat het in dit gedeelte? Voordat je het gedeelte zelf benadert, moet je weten wat de aanleiding is tot het vertellen van deze gelijkenis.
Nou, dat vinden we als we even verder teruggaan in Lukas 15 vermeld. In vers 1 lees je: "En al de tollenaars nu en de zondaars plachten tot Hem, Jezus, te komen om naar Hem te horen." Dat was dus het volk dat nou niet bepaald een goede reputatie had. En de farizeeën en de schriftgeleerden, die morden. Die vonden dat maar helemaal niets; onfatsoenlijke mensen die in minachting bij het volk waren. Juist uitgerekend zij kwamen tot Hem; zij waren geïnteresseerd in wat Jezus te vertellen had. Maar de farizeeën en de schriftgeleerden morden en ze spraken met de grootste minachting: "Deze ontvangt zondaars en eet met hen." En dan staat er: "En Hij sprak deze gelijkenis tot hen." Dat wil zeggen: tot die schriftgeleerden en die farizeeën.
De eerste gelijkenis is dan die van het verloren schaap, vervolgens die van de verloren penning en dan die van de verloren zoon. Trouwens, ik zeg u er even bij: de clou in Lukas 15 is – hou hem vast – dat al het verlorene weer gevonden wordt. Waarbij het idee ook nog is – en ik kan het niet nalaten om dat toch even te onderstrepen – dat het idee van het verlorene niet is: "O, het is zo erg voor het verlorene en dus wordt het gezocht." Nee, de eigenaar is iets kwijt. Die herder was een schaap kwijt; het was zijn schaap. Het was dus ook zijn belang om dat schaap te zoeken en hij zocht het net zolang tot hij het gevonden had.
Hetzelfde geldt voor die vrouw in die andere gelijkenis – of het andere aspect van de gelijkenis, net hoe u het zeggen wilt. Die vrouw was die penning kwijt; die penning was verloren. "O, wat erg voor die penning!" Nee, natuurlijk, dat is het punt niet. Die vrouw, de eigenaresse, was iets kwijt en zij keert het hele huis om; ze wil het hebben. Je hebt sommige mensen die dat inderdaad doen, en ze zocht het op en ze vond het ook weer. Het was haar belang om het te vinden.
En dan krijg je de gelijkenis van de verloren zoon, maar je zou ook kunnen zeggen: de zoekende vader en de vindende vader. Het idee is telkens weer: de eigenaar is iets kwijt, het is van hem en dus is het zijn belang om het verlorene te zoeken. In de Bijbel – en vergeet u nou alles wat ik vanmorgen vertel als u zegt dat u het te moeilijk vindt – onthoud dan even dit: oren gespitst, het verlorene wordt weer gevonden. Waarom? Er is een God die een schepping heeft; het is het werk van Zijn handen. En als Hij het kwijt is, als het verloren is, dan is dat Zijn verlies. En wat doet Hij? Wel, het is het werk van Zijn handen, Hij houdt ervan en dus zoekt Hij het op. Hoe lang zoekt Hij? Net zolang tot Hij het gevonden heeft. Lukas 15 vers 4 zegt iets van de liefde en van de houding van dé Eigenaar, met allemaal hoofdletters. Dat is de God die inderdaad zoekt, net zolang tot Hij het allemaal gevonden heeft. In die waarheid is in wezen de eindbestemming van deze hele schepping, van elke creatuur, besloten.
Maar goed, dit is alweer een zijstapje dat ik me niet te veel mocht veroorloven, maar bij dezen wilde ik dit toch even gezegd hebben. Dit was dus de aanleiding: Hij ontving zondaren en tollenaren, mensen met een slechte reputatie, en de farizeeën en schriftgeleerden morden. Hij spreekt dan deze gelijkenis. Jullie zijn dan misschien wel die oudste zoon, maar het gaat om die verloren zoon.
Als ik nog wat meer inzoom, namelijk naar Lukas 16 – dit was Lukas 15, waar de gelijkenissen achter elkaar beginnen – dan krijg je in Lukas 16 ook nog de gelijkenis van de onrechtvaardige rentmeester. Daar moeten we het ooit nog eens een keertje over hebben, graag, want die roept ook nogal wat vragen op. Maar direct voorafgaand hier in Lukas 16 lees je deze woorden in vers 14. Let op: de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus begint in vers 19, maar in vers 14, dus een paar verzen hieraan voorafgaand, lees je: "Dit alles hoorden de farizeeën, die geldzuchtig" – letterlijk staat er "geldminnend" – "waren." Ze waren liefhebbers van geld. Godsdienstige leiders, maar ze hielden erg van dit bezit. De farizeeën, die geldzuchtig waren, hoonden Hem. Hij ontving die zondaren en tollenaren. Die twee groepen: die godsdienstige mensen die zo netjes waren en zich zoveel konden veroorloven, en aan de andere kant Hém, die zij hoonden en minachtten. Waarom? Omdat Hij zondaren en tollenaren ontving en met hen at. Dat is de context in Lukas 15 en 16. Houd die goed in gedachten, anders begrijp je zo'n heel gedeelte niet.
De Rijke Man in Purper: de Leidslieden van Israël ↑ hoofdstukken
Als Jezus dan vervolgens – en nu gaan we toch echt naar het gedeelte zelf – de draad oppakt, was alles tot dusver slechts een inleiding. Maar dat moest gezegd worden voordat we kort door dit gedeelte gaan. We lezen dat in vers 19: "En er was een rijk man." Ja, daar ging het over. "Er was..." Zo beginnen gelijkenissen doorgaans; ik zou bijna de parallel trekken met hoe wij sprookjes beginnen: "Er was eens..." Het gaat hier in ieder geval om een fictief verhaal. De personages worden verder helemaal niet geïntroduceerd, wie dat waren enzovoort. En als er al een naam vermeld wordt – waarover straks meer – dan is dat alleen vanwege de betekenis van die bewuste naam. De figuur zelf wordt verder niet gekend; dat doet ook helemaal niet ter zake.
"En er was een rijk man, die gekleed ging in purper en fijn linnen en elke dag schitterend feest hield." Dat kon hij zich ruimschoots veroorloven. Hij hield een schitterend feest, maar hij was gekleed in purper en fijn linnen. Steek die maar in je zak, Farizeeën en schriftgeleerden! Want zowel de ene als de andere stof is heel veelzeggend als je Mozes en de profeten kent. Purper is de kleur van de koning, een koninklijk gewaad. Ik heb er één tekst bij vermeld voor degenen die dat nog eens na willen zoeken, en ik hoop dat u dat ook doet. Ik vertel hier geen dogma’s; ik deel gewoon de inzichten die ik heb en wat ik gevonden heb in de Schrift. Het is aan u om dit te checken. Ik zeg: kijk naar Mozes en de profeten, kijk gewoon in de Schriften na of het inderdaad zo is wat ik zeg. En dan is het aan u om te beoordelen of het waar is of niet. Het is geen dogmatiek – daar word je maar ziek van, daar krijg je 'dogmalaria' van.
Maar purper is dus het materiaal waar koningen in gekleed waren. En fijn linnen is echt een typisch priesterlijk gewaad. Juist de laatste maanden ben ik daar nogal mee bezig geweest, met de hogepriester en in het algemeen met alles wat priesters deden, maar ook hoe ze gekleed waren. Fijn linnen is iets dat er – ik wilde zeggen als een rode draad doorheen loopt, maar dat is een heel slechte beeldspraak in dit geval – maar dat fijn linnen is heel karakteristiek voor priesterlijke kleding. Koninklijk en priesterlijk; dat is precies wat Israël als natie ook zou zijn: een koninklijk priesterdom.
Je leest dat in Exodus 19 – ik had dat er eigenlijk ook nog even bij moeten vermelden, maar ik zei al dat ik het kort moest houden. In Exodus 19 lees je dat God Israël uit alle volkeren heeft uitverkoren, dat wil zeggen: uitgekozen, opdat gij Mij te midden van alle volkeren een koninklijk priesterdom zou zijn. Purper en fijn linnen. Die rijke man staat daarmee inderdaad voor Israël, en meer speciaal voor Israëls leidslieden. Hij representeert hen. Wie is die rijke man? Hij heeft geen naam. Dat is veelzeggend, want de andere persoon had wel een naam, maar de rijke man niet. Hij representeert in de hele context en in de wijze waarop hij beschreven en neergezet wordt – in een verhaal dat niet letterlijk kan zijn – Israël als natie, of meer speciaal de leidslieden van Israël.
Lazarus (god Is Mijn Helper): Jezus en de Zijnen ↑ hoofdstukken
Ook het contrast wordt hiermee aangeduid: er was een bedelaar. Dat is inderdaad een heel duidelijk contrast, een rijke man enerzijds en een bedelaar anderzijds. Hij heeft wel een naam: Lazarus. We weten allemaal wie en wat Lazarus is; ik kan het beide zeggen in het Nederlands. Maar als je Lazarus bent, dan ben je hulpbehoevend. Dat weten we. Maar dat is ook precies wat de naam betekent. Want zo armentierig en zo zielig als de naam in het Nederlands overkomt als je zegt 'Lazarus te zijn', zo hoopvol is de naam juist wanneer je de betekenis erbij betrekt. Het betekent namelijk: God is mijn helper. Het komt van Eleazer. De knecht van Abram heette ook zo, en het was ook Israëls tweede hogepriester. Wat dacht u daarvan? Dat is een nadenker die ik nu zeg. Dat is de zoon van Aäron. Niet de eerste hogepriester, maar de tweede: Eleazer. Ik ga daar nu maar even niet op in, maar wie het horen wil, die hore: God is mijn helper. Als je zo'n naam hebt, dan heb je een identiteit.
Maar laat ik eerst eventjes nog verder lezen. Hij was nedergelegd, want kijk: je kunt niet altijd zomaar bij alle details zeggen van: "O, dat betekent dat, en dat betekent dat." Dat doet namelijk niet ter zake; het gaat om het geheel. En dat wil ik u nu ook in deze ongeveer 24 minuten nog vertellen: gewoon een totaalbeeld krijgen van wat hier aan de hand is. Hij was nedergelegd. Dat betekent dus dat hij kennelijk ook nog gehandicapt was, want hij kon er niet zelf naartoe. Hij was neergelegd bij zijn poort, heel bewust. Niet op eigen initiatief, maar een arme man die daar wordt neergelegd. En hij verlangde zijn honger te stillen met wat van de tafel van de rijke afviel. Zelfs kwamen de honden zijn zweren likken. Waarbij ik moet zeggen dat ook de hond in de Bijbel, als het gaat om beeldspraak, vooral een aanduiding is — ook in de evangeliën — van de naties, van de heidenen. Zoals die vrouw dat zei, die Syro-Fenicische vrouw, toen Jezus daar in een heidense omgeving was en zij zei: "Luister naar mij." En Jezus zegt: "Nee, Ik ben slechts gezonden tot de verloren schapen van het huis Israël." Wat Jezus sprak — o, dat is misschien wel even goed om te onderstrepen — Jezus sprak in het algemeen in Zijn bediening op aarde tot Israël. Sterker nog: uitsluitend tot Israël. Hij was namelijk gezonden slechts tot het huis Israëls; dat zijn Zijn eigen woorden.
Dus wat er allemaal gedaan wordt met deze gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus... Dat zou dan gaan over de mensheid in het algemeen en wat er gebeurt bij je sterven. Om dat duidelijk te maken en te vertellen wat er dan gebeurt, wordt er gezegd: dan is het of eeuwig wel, of eeuwig wee. Dat verhaal. Ik heb hier een blaadje in mijn hand gekregen, een evangelisatiefolder die ik zojuist even in mijn handen gedrukt kreeg, en daarin wordt dat ook zo beschreven. Ik vind het vreselijk. Dan wordt er verteld aan de mens wat er gebeurt als je sterft. De Bijbel wijst ons — ik lees het voor — op onze twee bestemmingen: eeuwig de toorn van God over onze zonden dragen, of een eeuwig gelukkig leven met God. Dan staat er nog bij: een mens heeft niet alleen een lichaam maar ook een ziel, en de ziel leeft altijd voort. Nou ja, dat is een "redenering" tussen aanhalingstekenen, want ik zeg: het is geen redenering. Maar dat wordt allemaal aan zo'n gelijkenis opgehangen.
Hij werd neergelegd bij zijn voorportaal. O ja, ik had het even over die honden nog; die deden zich te goed aan hem. Kijk, de rijke man representeert de leidslieden van Israël die geldminnend waren en die zich te goed deden. Maar Lazarus representeert degene die een naam heeft, die aan hun poort was neergelegd en aan wie de naties zich ook te goed deden. Jawel, die probeerden van hem nog wat voedsel te krijgen. Het is een wat macaber beeld dat hier wordt geschetst, dat mag ik wel zeggen. Maar dat neemt niet weg dat het duidelijk is: ook hij representeert Jezus en allen met wie Hij Zich identificeert. Of, zo u wilt, allen die zich met Hem identificeren, namelijk die tollenaars en die zondaars. Daarmee heb je het contrast geschilderd. De rijke man staat voor de leidslieden; Lazarus is Jezus Zelf en degenen die bij Hem behoren. Jezus en consorten, zeg maar.
Ja, het contrast is duidelijk, zoals dat contrast al geschilderd was in Lukas 15 en 16. Over die tegenstelling ging het. Zij, de Lazarus-klasse om zo te zeggen, die werd gehoond en veracht. En de leidslieden gingen letterlijk aan hem voorbij. Lazarus was neergelegd aan zijn poort en hij ging letterlijk en figuurlijk aan die Lazarus voorbij. En het geschiedde dat de arme stierf en door de engelen gedragen werd in Abrahams schoot. Dat zijn twee uitdrukkingen die ontleend zijn — ik heb het al even aangegeven en nu doe ik het bij deze nog een keer — aan de Joodse overlevering. Niet aan de Bijbel, want als een mens sterft in de Schrift, dan wordt hij, zoals dat dan genoemd wordt, vergaderd tot zijn voorgeslacht en dan kom je in het graf. En dan vervolgens... want ik wil eventjes het totaalplaatje krijgen.
De Dood van de Natie: Israël in het Graf Der Volkeren ↑ hoofdstukken
Ook de rijke stierf en hij werd begraven. En toen hij in het dodenrijk zijn ogen opsloeg onder de pijnigingen... wat een contradictio in terminis is. Nou heb ik ook eens een mooie term gebruikt! Dat betekent een innerlijke tegenstrijdigheid. Dat kan niet, want als je dood bent, dan heb je geen lichaam meer. Zelfs in het idee van de onsterfelijke ziel heb je dan geen lichaam meer, dus kun je ook niet je ogen opslaan en kun je dus ook geen pijnigingen ondergaan. Dit kan dus niet eens letterlijk zijn.
Maar bovendien, wat is namelijk het verhaal? Die rijke, die vertegenwoordigt Israël. En wat is er met Israël gebeurd? Israël is als natie gestorven. Dat is Bijbelse beeldspraak. In de dagen dat de Heer Jezus deze woorden sprak, zou het nog enkele decennia duren en Israël zou als natie van de kaart worden geveegd. Jeruzalem zou in vlammen opgaan, de tempel zou verwoest worden en Israël werd verstrooid onder de natiën. Dat wordt in de Bijbel ook beschreven als een toestand van dood. In Ezechiël 37 en in Hosea 6.
Dan wordt er ook gezegd in Ezechiël 37 — dat is dat beroemde hoofdstuk over Israël — over dat dal van de dorre doodsbeenderen, weet u wel? Dat het volk verstrooid is onder de natiën, maar weer tot leven zal komen. "Wat zal hun aanneming anders wezen," zegt Paulus in Romeinen 11, "dan leven uit de doden?" Dat wil zeggen: tot die tijd is Israël als natie dood. En dan zullen ze opstaan. Er wordt trouwens ook gezegd wanneer ze zullen opstaan: na twee dagen. Dat is zo cryptisch, dat weet ik.
Dat is hier in Lucas 16 niet het onderwerp. Hier gaat het alleen maar over het feit dat die rijke man sterft en vervolgens wordt begraven in het graf van de volkeren. En dan ook zijn ogen opslaat in de pijnigingen. Terwijl Lazarus — een beeld ook van Jezus — stierf en in de heerlijkheid terechtkwam. Ik kom daar straks nog even op terug. Dat is de ene kant.
De andere kant is de rijke man als uitbeelding van Israël, of meer specifiek de leidslieden van Israël. Wat is er gebeurd? Dit is trouwens geschiedenis, het is bekend wat er gebeurd is met de Joodse natie die inderdaad stierf, ten einde kwam, begraven werd onder de volkeren en in de pijnigingen. De vlammen, dat kun je zowel letterlijk opvatten als ook figuurlijk: als de vlammen van het antisemitisme waar ze gedurende twintig eeuwen altijd mee geconfronteerd zijn, met als dieptepunt de twintigste eeuw. Maar het is al die eeuwen nooit anders geweest. Wat de rijke man als natie beleefd had: ze zijn gestorven toen ze inderdaad omkwamen en in het graf der volken — een Bijbels beeld — terechtkwamen. Toen kwamen ze in de pijniging.
Ik zal u trouwens nog iets vertellen, want dan ga ik naar Deuteronomium 32. Dat staat in een gedeelte dat gaat over... ja, ook in Deuteronomium 28 en 29 gaat het over Israël dat ooit verstrooid zou worden onder de natiën en dan allemaal ellende zou meemaken. Het wordt allemaal al beschreven; voordat Israël het land inging, had God bij monde van Mozes geprofeteerd wat het volk zou overkomen. Namelijk dat als ze in ongeloof zouden weigeren te luisteren naar wat de Heer zei, ze verstrooid zouden worden onder de natiën en vloek op vloek en ellende op ellende zouden meemaken, totdat...
Maar goed, dan lees je in Deuteronomium 32 — en dit is er een voor de fijnproevers — daar lees je over Israël: "Ik zal hen tot naijver, tot jaloezie verwekken door wat geen natie is, en door een dwaas volk zal Ik hen krenken." Als u de Bijbel kent, weet u dat wat hier staat aangehaald wordt in Romeinen 10 vers 19. Dan gaat het over de gemeente. Het volk dat de Heer Zich vandaag uitroept, is inderdaad geen natie, maar het is wel een "dwaas volk" in hun ogen. En ze zijn jaloers daarop. Jaloers in de zin van de kift, het niet kunnen hebben. Het Jodendom heeft een kift tegenover het volk dat God Zich vandaag uitroept, omdat dat volk notabene aan hén de Messias predikt die voor hen is. Dat is een omgekeerde rol. Dat wekt jaloezie. Niet in de zin van: "dat willen wij ook", nee, de kift van het niet kunnen hebben dat een dwaas volk hen vertelt hoe het zit en hen vertelt wat er in hun eigen Schriften staat. Dat is de naijver die wordt opgeroepen.
Nou, en in dat verband zegt u: "Wat heeft dat hiermee te maken?" Wel, dat zeg ik omdat het gaat over deze tijd. En dan staat er vervolgens — dit is profetie: "Want een vuur is in Mijn toorn ontstoken" vanwege hun ongeloof. Ze wilden niet luisteren. "En het brandt tot in de diepte van het dodenrijk" waarin zij terechtgekomen waren. Namelijk: in het graf van de volkeren. Hier: vuur, het dodenrijk. Letterlijk? Nee, het gaat over de natie Israël die in het dodenrijk gekomen is, in het graf van de volkeren, en daar pijnigingen ondergaat. Het gaat niet over een onsterfelijke ziel die ergens in de pijniging terechtkomt — wat niet eens kan, want je hebt nog geen lichaam — maar het gaat hier over historie. En dan wordt het veelzeggend, want dat is exact wat er gebeurd is: de natie is ten onder gegaan en in het graf gekomen. En de pijnigingen hebben ze allemaal ondergaan. Dat klopt exact, dat is precies ook de taal van Mozes en de profeten. Die hadden daar al over gesproken: over het dodenrijk waar Israël als natie in terecht zou komen, en over het vuur. Heel veelzeggend.
Nou, dan lees ik even verder. Want er staat: "Toen hij in het dodenrijk zijn ogen opsloeg onder de pijnigingen, zag hij Abraham van verre en Lazarus in zijn schoot." Hier is het contrast heel duidelijk. Israël enerzijds in het volkengraf — dat is een enorme kloof, dat is met recht een contrast — versus Lazarus, dat "dwaze volk" onder leiding van hém, de Lazarus (ik kom daar straks nog even op terug), die deelt in de zegen van Abraham. Groter kan het contrast niet zijn.
En hij riep en zeide: "Vader Abraham." Dat is niet omdat ik nu wil wijzen op een of andere artiest, nee, ik wil erop wijzen dat hij dus een kind van Abraham was, en dus een aanduiding van Israël. Die rijke man spreekt hem aan als "vader", zoals Israël dat doet. Trouwens, tegenwoordig niet alleen Israël; ook Arabische landen doen dat: Vader Ibrahim. Allemaal kunnen ze hun wortels terugvoeren tot deze persoon. Maar in elk geval betekent dit in Bijbelse context: Israël. Abraham is de vader.
Het gaat hier over... ik zei zojuist al: Jezus spreekt tot Israël. Heel uitdrukkelijk. Exclusief tot Israël. En wat de kerk gedaan heeft, is die woorden van Jezus uit de context van Israël lichten en ze toepassen op een toestand van de dood die de Bijbel helemaal niet kent. Ze hebben van een gelijkenis een letterlijk verhaal gemaakt. Dat is ongerijmd, het is dwaas, en sterker nog: het Evangelie heeft men daarmee verkeerd — dat wil zeggen: omgekeerd — in een afschuwelijke boodschap. Dat is wat hier op het spel staat.
Kijk, ik geef hier nu even een korte uiteenzetting over de betekenis van dit gedeelte, maar er staat veel op het spel hoor! Het is buitengewoon belangrijk om dit goed te verstaan. Want je krijgt dit geheid voor je voeten geworpen op het moment dat je uitkomt voor het Evangelie. Weet dan wat je moet antwoorden, weet waar het over gaat. Dat vind ik eerlijk: een eerlijke vraag verdient een eerlijk antwoord.
Hij riep en zeide: "Vader Abraham, heb medelijden met mij en zend Lazarus, opdat hij de top van zijn vinger in water dope en mijn tong verkoele, want ik lijd pijn in deze vlam." Nou, letterlijk zou dat natuurlijk helemaal niets uithalen.
Want wat heb je daaraan? Dan wordt de dorst niet gelest, maar daar gaat het uiteraard ook niet om.
Maar Abraham zeide – nu ga ik iets sneller door dit gedeelte: "Kind, herinner u hoe gij het goede tijdens uw leven hebt ontvangen en insgelijks Lazarus het kwade; en nu wordt hij hier vertroost en gij lijdt pijn." Een complete omkering dus van de rollen.
En bij dit alles: er is tussen ons en u een onoverkomelijke kloof. Ja, en daar had ik heel graag wat meer over gezegd, maar ik slik de woorden nu allemaal in, want ik moet verder. Opdat zij die vanhier tot u zouden willen gaan dit niet zouden kunnen, en zij vandaar niet aan onze kant zouden kunnen komen.
Doch hij zeide: "Dan vraag ik u, vader, dat gij hem naar het huis van mijn vader zendt, want ik heb vijf broeders." Ik heb een handvol broeders; ik ben niet de enige. In de eerste plaats representeert die rijke man de leidslieden van Israël. Je kunt het ook nog anders lezen, namelijk dat hij het Joodse volk representeert, en dan wordt het helemaal interessant. Want de naam 'Jood' komt van Jehoeda, oftewel Juda. En Juda was de zoon van Lea, en Lea had zes zoons.
Waar u dat naleest? Dat staat in Genesis 35 vers 23. Zodat als je Mozes en de profeten kent, dan weet je: aha, vijf broers! Daar gaan de belletjes rinkelen en de lampjes branden. "Want ik heb vijf broers; laat hij hen dan ernstig waarschuwen dat ook zij niet in deze plaats der pijniging komen."
De Climax en Ontmaskering: Zij Hebben Mozes en de Profeten ↑ hoofdstukken
En ook nadrukken we het einde van deze gelijkenis. Abraham zei... en nu komt het. Nu komt eigenlijk het slot, maar ook de climax en de clue van het gedeelte. Waarom heeft Jezus deze gelijkenis verteld? Omdat Abraham sprekend wordt ingevoerd. Abraham zei: "Zij hebben Mozes en de profeten, en naar hen moeten zij luisteren."
Kijk, wat hier eigenlijk aan de hand is, is dit: Jezus vertelt hier een farizees verhaal. Ik heb u al verteld dat Hij allemaal termen gebruikt die onbekend zijn in de Tenach. De hele gedachte staat, letterlijk gezien, volstrekt haaks op de Bijbel. Dat wil zeggen dat Mozes en de profeten niets weten van een bewustzijn in het dodenrijk of van een tweedeling. Dat waren farizeese fantasieën. Jezus gebruikt een farizees verhaal juist om die farizeeën zelf te ontmaskeren. Dat is wat Hij doet. Dit was hun verhaal, helemaal in hun trant, en Hij vertelt dit om hen te confronteren met dat wat Abraham — die werkelijk leefde uit geloof — hen zou vertellen, namelijk: ze hebben te luisteren naar Mozes en de profeten.
En weet u wat ik nou zo leuk vind? Je moet dus niet luisteren naar Joodse fabelen, maar naar Mozes en de profeten. Als je dat zou doen, dan zou je deze gelijkenis begrijpen. Dat vind ik nou zo leuk. Dus als je weet wat Mozes en de profeten zeggen over de toestand van de doden, dan weet je dat dit een gelijkenis is en dat het dus niet letterlijk waar kan zijn. En wat doet men? Dan zegt men over Mozes en de profeten: "Die wisten nog niet hoe het met de dood zat, en als je wilt weten hoe het met de dood zit, dan moet je in Lukas 16 wezen." Terwijl je juist hiernaar zou moeten luisteren: Mozes en de profeten kennen dit soort fabelen niet. Wat hier gebeurt, is dat Jezus zo'n verhaal vertelt juist om hen te ontmaskeren.
Daarbij moet ik nog iets zeggen, want het gedeelte is nog niet helemaal compleet. In vers 30 krijg je nog die tegenwerping van de rijke man, die zegt: "Nee, vader Abraham, indien iemand van de doden tot hen komt, zullen zij zich bekeren." Laten we dan meteen maar even luisteren naar het antwoord van Abraham in dit fictieve overleg dat hier plaatsvindt: "Indien zij naar Mozes en de profeten niet luisteren, zullen zij zich ook niet laten gezeggen indien iemand uit de doden opstaat." Dat is nogal evident, want wij kennen inderdaad een Lazarus die opstond uit de doden. En weet u wat ermee gebeurde? We zullen er even naartoe gaan in Johannes 12.
De geschiedenis van de opwekking van Lazarus vinden we in Johannes 11 vermeld, een heel lang hoofdstuk waarin dat allemaal beschreven wordt. Maar dan lees je in de geschiedenis daarna, in vers 9: "De grote menigte uit de Joden dan kwam te weten dat Hij daar was en zij kwamen niet alleen om Jezus, maar ook opdat zij Lazarus zouden zien, die Hij uit de doden had opgewekt." Er was dus een enorme kracht van die gebeurtenis uitgegaan. En dan lees je — en kijk hoe extreem dit ging — dat de overpriesters beraadslaagden om ook Lazarus te doden, daar vele der Joden ter wille van hem kwamen en in Jezus geloofden. Het waren dus met name de leidslieden die de scharen op het verkeerde been zetten met hun fabelen en hun gedachten. Terwijl het volk juist wel interesse had, werden ze tegengehouden. Het waren de leidslieden, geldzuchtig en geldminnend, die het volk minachtten en over hen spraken als degenen die de wet niet kenden. Nee, maar ze wilden weten wat er stond. En de overpriesters beraadslaagden zelfs om Lazarus dood te maken. Het was zo duidelijk; er was zo'n verzet tegen de waarheid. Het is trouwens nooit anders hoor: juist van godsdienstige, religieuze zijde is er zo'n verzet tegen de gewone waarheid.
Van Jezus lezen we in Handelingen 10:40-41 dat toen Hij opstond uit de doden, Hij niet aan het hele volk is verschenen. Hij is niet gezonden tot het huis van Israël; Hij is aan hen niet verschenen als de Opgestane. Nee, Hij is verschenen aan getuigen, niet aan het volk. Waarom niet? Dat wordt in vers 31 verteld: "Zij hebben Mozes en de profeten." Dáár moet je beginnen. Als je niet luistert naar de Schrift, dan zul je je ook niet laten gezeggen door iemand die uit de doden opstaat. De échte Lazarus — degene die werkelijk de tweede hogepriester is, de Eleazer (God is mijn hulp) — is opstaan uit de doden en Hij is niet tot het huis van Israël gezonden. Dat klopt; het zou hen ook niet overtuigen. Er komt een dag — dat is hier in Lukas 16 niet het onderwerp — dat de natie uit de doden wordt opgewekt en dan komt de natie alsnog daar waar zij wezen moet.
De climax en de clue van deze hele geschiedenis, van dit verhaal dat Jezus vertelt, zien we in de woorden waar Abraham uiteindelijk mee komt. Daar gaat het om. Dat is niet alleen het einde, maar ook waar het allemaal om is begonnen. Ik hoop dat ik daarmee duidelijk heb gemaakt dat het hier niet gaat over een onsterfelijke ziel die in het dodenrijk letterlijk zijn ogen opslaat, maar over de lotgevallen van de Joodse natie in de diaspora, in het graf der volken. Dat is waar dit werkelijk is gebeurd en daarmee is het werkelijk gericht aan dit volk. Het is niet het evangelie dat vandaag voor de natiën is; dit heeft een hele specifieke context voor dat volk en hun lotgevallen. Op het moment dat je het daaruit licht en gaat transporteren en toepassen op ons, dan heb je het gedeelte misplaatst en ook verdraaid. Dan wordt het evangelie omgedraaid in een afschuwelijke ballingschap. Ik hoop dat ik dat hiermee ook duidelijk heb gemaakt.
UltimateGoodNews