GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

Psalm 16 in ‘Handelingen’

31-07-2025 - Geplaatst door Andre Piet
Ellertshaar

Geen Psalm wordt zo uitgebreid aangehaald in het boek Handelingen aangehaald als Psalm 16. Echter niet alleen geciteerd, maar ook toegelicht en uitgelegd. De Psalm is niet slechts poëzie, het is veel meer dan dat: het is profetie. De opstanding van Jezus Christus is nauwkeurig voorzegd!

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

Deze studie behandelt Psalm 16 aan de hand van de uitgebreide citaten in Handelingen 2 en 13. Petrus en Paulus leggen uit dat de woorden van David niet op hemzelf sloegen, aangezien zijn graf nog steeds in Jeruzalem aanwezig is, maar profetisch wezen naar de opstanding van de Christus. De kernboodschap is dat Jezus als de 'Heilige' geen ontbinding heeft gezien en op de derde dag is opgewekt als de Eersteling uit de doden. De spreker illustreert met zeven andere psalmen dat de opstanding een centraal thema is in het boek van de Psalmen. De studie sluit af met het goddelijke perspectief dat de dood uiteindelijk volledig tenietgedaan wordt door allen levend te maken.

“Gij zult mijn ziel niet aan het dodenrijk overlaten, noch Uw Heilige ontbinding doen zien.”

Introductie: Psalm 16 in Handelingen ↑ hoofdstukken

Het is een hele goedemorgen. Voor de tweede keer mag ik jullie lastigvallen, maar ik beloof jullie: het is de laatste keer. Voor deze week? Voor deze week, jazeker. Daarna word je waarschijnlijk nog wel eens met mij geconfronteerd. Maar het is inmiddels de derde keer dat we hier bij elkaar zijn rondom het boek van de Psalmen. Afgelopen dinsdag mocht ik de aftrap geven en toen hebben we het gehad over Psalm 2. Gisteren heeft Martin gesproken over Psalm 8 en nu gaan we naar het dubbele daarvan, namelijk naar Psalm 16.

Maar we gaan toch niet direct naar Psalm 16; we gaan naar het boek Handelingen. Daar wordt een gedeelte — sterker nog, een groot gedeelte — van Psalm 16 in één stuk geciteerd, met de toelichting erbij van Petrus zelf. Later komen we het ook weer tegen in Handelingen 13. Daar komen we vanzelf vandaag nog wel op, tenminste dat hoop ik. Ik heb nog een aantal dia's, dus ik probeer het allemaal in een uur rond te krijgen. Ik ga mijn best doen.

Zoals ik dinsdag in de aankondiging al even zei: Psalm 16 hoort feitelijk niet echt bij de top 5 van waaruit het meest geciteerd wordt in het Nieuwe Testament. Daarin staat de psalm op nummer 9. Maar daar staat tegenover waar ik zojuist al even op hintte: dat we daar wel het langste ononderbroken citaat uit één Psalm aantreffen, en wel uit Psalm 16.

Aanvankelijk was het mijn bedoeling — ik heb het gistermiddag zelfs nog helemaal omgegooid — om Psalm 16 te bespreken, gewoon alle elf verzen uit dat hoofdstuk. Maar ik ben daar toch van afgeweken. Martin bracht me gisteren eigenlijk op het idee om het ook in dit geval vanuit het Nieuwe Testament te bespreken. Daar heb ik een hele goede reden voor, omdat het daar namelijk ook heel sterk wordt uitgelegd en toegelicht. Dat betekent dus dat we nu naar Handelingen 2 toe gaan.

De Pinksterdag en Gods Hoogtijden ↑ hoofdstukken

En ik moet vooraf even een paar opmerkingen daarover maken. Kijk, Handelingen 2 is het hoofdstuk bij uitstek dat gaat over de Pinksterdag. Pinksterdag betekent de vijftigste dag. Het was een hoogtijddag van Yahweh, zoals dat in de Bijbel dan heet; een van de hoogtijden op de Israëlische feestkalender. In Israël wordt het het Wekenfeest genoemd. Dat wil zeggen: een week van weken, en na die negenenveertig dagen krijg je dus de vijftigste dag. Het was de vijftigste dag na de dag van de eerstelingschoof. Ook die dag van de eerstelingschoof was een hoogtijddag. Het verschil is echter: bij de dag van de eerstelingschoof, vijftig dagen voorafgaand aan de Pinksterdag, was er de eersteling van de gersteoogst. Zeven weken later worden de eerstelingen — meervoud trouwens — van de tarweoogst aangeboden.

In feite zijn alle hoogtijden van Israël gekoppeld aan oogsten. Dat zie je ook weer bij de hoogtijden in de zevende maand. Maar het allermooiste is, en dat moet u eigenlijk ook onthouden — er is heel veel over te melden en ik hoop er dit najaar een hele serie over te gaan geven in Capelle aan den IJssel — dat het gaat over het principe dat in de feesten besloten ligt. Zo kunt u het heel makkelijk onthouden: de hoogtijden in de eerste maand houden verband met de eerste komst van Christus. Het Pascha en de eerstelingschoof; de dag dat Hij ook opstond. Want de Heer stond ook op. Hij stierf niet alleen op de dag van het Pascha, wanneer het lam geslacht moest worden, maar Hij stond ook op op de dag van de eerstelingschoof.

Die hoogtijden houden dus verband met de eerste komst van Christus en de hoogtijden in de zevende maand, zoals de dag van het bazuingeschal, de Grote Verzoendag en het Loofhuttenfeest, houden allemaal weer verband met de tweede komst van Christus, wanneer alles tot voltooiing gebracht zal worden. Vandaar ook die zevende maand. Het grijpt allemaal in elkaar.

Hoe dan ook, Petrus spreekt op die Pinksterdag daar in Jeruzalem, waar vele pelgrims uit alle landen van de wereld bijeen waren. Er vinden daar hele wonderlijke verschijnselen plaats: het geluid van een geweldige windvlaag en tongen als van vuur die zich manifesteerden, maar ook het beroemde talenwonder. Ieder van al die mensen die daar uit het buitenland kwamen, hoorde de grote daden van God verkondigen in hun eigen taal; in talen die de sprekers zelfs nog nooit hadden geleerd. Dat is natuurlijk een wonderlijk verschijnsel.

Tegenwoordig doe ik ook een beetje mee met dat talenwonder. Op mijn website geef ik tegenwoordig Bijbelstudie — dat gaat dan via AI — in het Sanskriet, het Chinees en het Japans; ik weet niet in hoeveel talen, een stuk of twintig geloof ik. Dat voelt een beetje aan als een talenwonder. Als ik mezelf dan hoor praten in het Arabisch bijvoorbeeld... ik kan het ook niet controleren, daar zou ik dan een kijker voor moeten raadplegen, maar zoiets is het dus: je spreekt een taal die je nooit geleerd hebt. Maar in Handelingen was dit geen techniek; dit was duidelijk Gods geest.

Petrus Getuigt van Jezus' Opstanding ↑ hoofdstukken

Op de dag dat de gebeurtenissen van Pinksteren plaatsvinden, staat Petrus op als de woordvoerder en geeft toelichting over wat daar gebeurt. Maar hij spreekt vooral over wat daar vijftig dagen eerder heeft plaatsgevonden en waarvan hij en alle anderen unaniem getuigenis konden afleggen, namelijk dat de Jezus die zij zelf een paar maanden eerder daar in Jeruzalem hadden omgebracht en overgeleverd via Pilatus, door God op de derde dag is opgewekt uit de doden. Zij waren daar getuigen van en ze konden daar dus over spreken. God bevestigde dit ook wonderbaarlijk met deze fenomenen die daar blijkbaar onweerspreekbaar plaatsvonden.

Wat Petrus ook doet, is dat hij grote citaten geeft uit de profeten, uit de Tenach, de Hebreeuwse Bijbel. Wat hij eigenlijk zegt over wat er vijftig dagen geleden heeft plaatsgevonden — namelijk wat God had gedaan op de dag van de eerstelingsgarf — was niet alleen maar hun getuigenis; zij konden dat bevestigen. Zij hebben dat met hun eigen ogen gezien, zelfs met hun handen getast. Zij zijn daar ooggetuigen van geweest. Niet alleen de twaalf, maar honderden. Paulus zegt later van meer dan vijfhonderd broeders tegelijk die dat allemaal hebben gezien. Hoe dan ook, dat is hun ooggetuigenverslag. Maar hij zegt ook, en dat heeft de grootste nadruk, dat het helemaal conform is aan wat voorzegd was in de Hebreeuwse Bijbel, ons Oude Testament.

Dan steekt hij van wal en gaat hij Joël aanhalen in een heel lang citaat. Ik neem aan dat hij de boekrol er niet bij heeft gehad, maar dat hij die passages gewoon uit zijn hoofd reciteert, hele passages. En dan komt hij bij een citaat uit Psalm 16. Wat hij gaat vertellen, is dat wat hij getuigt ook in juridische zin van het woord geldt. Hij is ooggetuige en spreekt er zo over. En dat is precies wat duizend jaar geleden al door David — de koning, de man bij uitstek en de aartsvader van de dynastie van Israël — was voorzegd. Psalm 16 is een psalm die geschreven is door David. In het begin van die psalm lees je al dat David roept tot God, schuilt bij zijn God en vraagt om bewaring. Het is een psalm die geschreven is in de tijd voordat hij koning werd. Dat is erg mooi om bij stil te staan, want ook Davids leven valt eigenlijk uiteen in twee delen: hij die gezalfd wordt en vervolgens vervolgd wordt, om pas op een later tijdstip daadwerkelijk koning te worden over Israël. Daarin is hij feitelijk een plaatje van de Zoon van David, de uiteindelijke en definitieve Erfgenaam.

Dat even over Psalm 16, en dat betekent dat het tijd wordt om naar Handelingen 2 over te gaan. Petrus had gezegd: "Jullie hebben Hem, die Jezus de Nazarener. God heeft Zijn bediening bevestigd met krachten, tekenen en wonderen; iedereen weet dat." Hij zegt daarbij: "Jullie hebben Hem overgeleverd, maar ook dat was naar een bepaalde raad en voorkennis van God." God wist dat van tevoren en Hij heeft voorzegd dat Israël zo met haar Messias zou omgaan. Het was niet alleen voorzegd, maar het was ook inderdaad de bedoeling dat het op die wijze zou gaan.

Jullie hebben Hem gekruisigd, en dan zie je een telkens weerkerend refrein in het boek Handelingen: het getuigenis dat de mens, en meer specifiek Israël, Hem heeft verworpen, laten kruisigen en overgeleverd. Maar dan: "God evenwel". Dat is het antwoord van God. God evenwel heeft Hem op de derde dag, nadat Hij in het graf was gelegd, opgewekt uit de doden. Want, zo staat er, God verbrak de weeën van de dood, omdat het niet mogelijk was dat de Heer Jezus Christus door de dood zou worden vastgehouden.

Trouwens, "de weeën van de dood" is een mooie uitdrukking. Daarmee wordt de dood in feite voorgesteld als een moederschoot. Dat is een prachtige gedachte. Het is een plek waaruit je verlost wordt — ook zo'n mooie dubbelzinnige term in dit verband — en waaruit nieuw leven ontstaat. Zoals de moederschoot nieuw leven voortbrengt, zo heeft de dood Hem voortgebracht. Eigenlijk moet ik zeggen: God heeft Hem uit de doden opgewekt, zodat het niet mogelijk was dat de dood Hem vast zou houden. Want, zegt David dan... Hoezo want? Het was niet mogelijk dat de dood Hem vast zou houden, want David heeft dat al eens gezegd. David zegt van Hem — hij zegt dan niet uit welke psalm hij citeert, maar ik kan verklappen dat dit Psalm 16 is — hij citeert trouwens niet de Hebreeuwse tekst, maar de Griekse vertaling daarvan. Hoe dan ook, zo vervolgt Petrus dus zijn betoog.

David Profeteert over de Messias in Psalm 16 ↑ hoofdstukken

David zegt van Hem – en ik vind het prachtig zoals Petrus dat daar kennelijk uit zijn hoofd citeert – een lang citaat van drie of vier verzen uit Handelingen 2. David zegt van Hem, dat wil zeggen van de Christus die God uit de doden heeft opgewekt. Ik moet erbij zeggen dat Petrus pas later, nadat hij het citaat heeft gegeven, de toelichting geeft waarom deze psalm geen betrekking heeft op David zelf, maar op Hem die na hem zou komen. Maar goed, David spreekt dus over Hem, de Heere Jezus Christus. De toelichting volgt later. David profeteert: "Ik zag de Heere te allen tijde voor mij, want Hij is aan mijn rechterhand, opdat ik niet wankelen zou."

Ik ga er nu alvast van uit – het bewijs volgt later – dat Psalm 16 inderdaad over de Messias spreekt. We zullen daar onmiskenbaar in bevestigd worden; het kan inderdaad niet missen dat dit over de Messias gaat. In feite spreekt de Heere Jezus hier al; David heeft dat duizend jaar van tevoren zo opgetekend. De Messias zegt: "Ik zie de Heere, mijn God, te allen tijde voor me, en Hij is aan mijn rechterhand." Dat is een plaats van eer die Hij aan God toekent. Maar ik moet er meteen bij zeggen dat er iets heel eigenaardigs aan vastzit, wat ik me eigenlijk deze week pas realiseerde. Je kunt zeggen: de Heere is aan mijn rechterhand. De rechterhand is altijd de hand van voorrang, terwijl links van achterstelling spreekt. In ons taalgebruik zeggen we nog steeds: rechts heeft voorrang. Tenzij je natuurlijk in een Angelsaksisch land zoals Engeland woont, daar zijn ze altijd een beetje tegendraads, mag ik wel zeggen. Maar in ieder geval: de Heere is aan mijn rechterhand, waarmee eer wordt toegekend aan God.

Maar je zou het ook om kunnen keren. Als de Heere aan mijn rechterhand is, bevind ik mij dus aan de linkerhand van God, toch? Het aardige is dat wanneer je een paar verzen doorleest – dit is vers 25 en in vers 33 lees je het vervolg – daar staat juist dat God de Messias aan Zijn rechterhand plaatst. Dus in feite zegt Hij hier: de Heere is aan mijn rechterhand, wat betekent dat ik mij links van Hem bevind. Pas later bevindt Hij zich heel uitdrukkelijk rechts van Hem. Daar gaat Gerard aanstaande zondag over spreken vanuit Psalm 110: "Zit aan Mijn rechterhand." Dat zijn trouwens de twee psalmen die in Handelingen 2 een grote rol spelen en uitgebreid geciteerd worden: Psalm 16 en Psalm 110.

Als we daar nog even over doordenken: als de rechterhand spreekt van voorrang, dan spreekt de linkerhand van achterstelling en van verwerping, iets wat je links laat liggen. De Heere bevindt zich hier inderdaad nog links van God, in de zin van vernedering en aan de kant van de verwerping. Pas later, als Hij daadwerkelijk is opgewekt uit de doden, dan wekt God Hem op, maar dan plaatst Hij Hem ook aan Zijn rechterhand. Hier is het echter nog links. Maar goed: "Ik zag de Heere te allen tijde voor mij, want Hij is aan mijn rechterhand, opdat ik niet zou wankelen." Als Hij bij mij is en ik Hem altijd bij me zie, dan kan ik niet missen: dan sta ik op een rots en kan ik niet wankelen.

En daarom, zo zegt de psalmist profetisch over de Messias: "Daarom is mijn hart verheugd en mijn tong verblijd." Dat is zo'n parallelle zin waarin twee keer dezelfde waarheid naar voren wordt gebracht. Ik moet eraan denken hoe waar dit is voor de Heere Jezus; hoe Hij dat heeft beleefd toen Hij hier op aarde was, zeker in de tijd vlak voorafgaand aan Zijn overlevering en kruisiging. In die tijd heeft Hij Zijn God voortdurend voor ogen gehad. Gisteravond hadden we het er in een gesprek nog over dat Hij in de opperzaal tegen Zijn discipelen zegt: "Jullie gaan Mij allemaal verlaten, maar de Vader is bij Mij." Hij stelde Zich God voortdurend voor ogen.

Je leest dat later ook in de Hebreeënbrief, in Hebreeën 12, waar gesproken wordt over Jezus, over Hem die hier op aarde wandelde en leed: de Leidsman en Voleinder van het geloof. Daar staat dat Hij om de vreugde die vóór Hem lag, het kruis op Zich genomen heeft, de schande niet achtende, en gezeten is aan de rechterzijde van de troon van God. Dus eerst heeft Hij het kruis niet geacht – dat was nog links – en vervolgens heeft God Hem verhoogd en nu zit Hij daar aan de rechterhand Gods, verborgen en onttrokken aan het oog. Het gaat me er nu om dat Jezus dat lijden heeft aanvaard. Hij wist wat Hem te doen stond en Hij wist ook welke vreugde zou volgen. Dat is het grote motief geweest dat Hem heeft geïnspireerd: "Ik ga deze weg." Hij bad nog over de drinkbeker van het lijden: "Neem deze van Mij weg, maar niet Mijn wil, maar de Uwe geschiede." Hij heeft die drinkbeker leeggedronken, maar Hij wist ook dat het een beker van dankzegging, van vreugde en van leven zou worden. Die vreugde was Hem voorgesteld, en zo kon Hij het kruis, de schande en de verwerping op Zich nemen. Hij heeft het geminacht, Hij heeft het genegeerd; Zijn oog was uitsluitend daarop gericht.

Ik denk trouwens ook in het algemeen dat dit de wijze is waarop een mens staande kan blijven in het lijden: weten dat er een God is, dat dit Zijn weg is en dat Hij beschikt. Zijn weg is altijd de beste, ook al begrijp ik het niet. De Heere Jezus heeft dat geweten. Je leest het ook in Psalm 40, die deze week niet direct voorbijkomt, maar daar zegt de Heere Jezus: "Zie, Ik kom om Uw wil te doen; in de boekrol is over Mij geschreven." Hij heeft Zichzelf herkend in de Schriften. Afgelopen maandagavond hadden we daar in het gesprek ook nog over: dat de Heere Zichzelf herkende in de Schrift. Hij wist wat Hem te doen stond en zo is Hij die weg gegaan. Hij wist van de vreugde die voor Hem lag en zo kon Hij inderdaad die weg gaan in overgave. En Hij had ook van tevoren al – dat is het mooie – de vreugde vooraf. Zelfs midden in het lijden kun je je verheugen op wat gaat komen, zeker als je daarvan overtuigd bent. God maakt Zijn Woord waar. Je kunt je dus op voorhand al verblijden over wat gaat komen, zoals je op voorhand ook veel plezier kunt hebben aan een vakantie die eraan komt. Dat is de voorsmaak, de voorpret. Soms is die bij menselijke dingen zelfs groter dan de eigenlijke gebeurtenis.

Hoe dan ook, dat is wat de Heere hier zegt: "Daarom is mijn hart verheugd en mijn tong verblijd." En de Messias zegt al: "Ja, ook mijn vlees zal nog een schuilplaats vinden in hope." Dat wil zeggen: er is hoop en verwachting voor mijn vlees, voor dit lichaam. Ik lees even verder, want hoezo is die hoop er?

Niet Overgelaten aan het Dodenrijk ↑ hoofdstukken

En nu komen we bij het belangrijke vers dat zo'n grote rol speelt. Waarom? Omdat God de ziel niet aan het dodenrijk — aan de Hades — zal overlaten, noch Zijn Heilige ontbinding zal doen zien. Het is opmerkelijk wat David hier schrijft. Hij zegt: "Gij zult mijn ziel niet aan het dodenrijk overlaten." Het Griekse woord daarvoor is Hades en dat betekent letterlijk: 'waar niet waargenomen wordt'. Het Hebreeuws heeft daar ook een mooi woord voor, Sheol, wat eigenlijk 'vraag' betekent. Je weet het niet; het is de plaats waar een mens zijn ogen sluit en waar geen kennis of wetenschap meer is. Dodenrijk vind ik zelf een wat gekleurde term, want het suggereert een gebied met een hiërarchie waar geregeerd wordt, maar dat is niet de Bijbelse gedachte.

David zegt: "Mijn vlees zal nog een schuilplaats vinden in hoop en verwachting." Hoezo? Omdat Gij mijn ziel niet aan het dodenrijk zult overlaten, noch Uw Heilige ontbinding doen zien. Hij zegt daarmee dus niet dat hij niet dood zal gaan, maar dat hij er niet aan overgelaten zal worden. Dat wil zeggen: hij zal er niet in blijven. Het is zelfs nog sterker: "Uw Heilige — dat ben ik, Uw uitverkorene — die zal geen ontbinding zien." In de praktijk betekent dit: ik zal na zeer korte tijd opstaan.

Gisteren sprak Martin over Psalm 8, waar staat: "U hebt hem voor een korte tijd een weinig minder dan de engelen gemaakt." Dat wordt uitgelegd vanwege het lijden van de dood. Engelen sterven niet. De tijd dat de Heer in de dood was, was slechts een korte tijd: drie dagen. Hij is weliswaar in het dodenrijk terechtgekomen, maar God heeft Hem eruit gered, zodanig dat Zijn vlees zelfs geen ontbinding heeft gezien. Dat "een weinig minder dan de engelen" heeft daar juist betrekking op; we zeggen "een weinig", maar daarmee bedoelen we dat Hij slechts een korte tijd onder de engelen is gesteld vanwege die reden.

Het citaat gaat nog verder. Petrus blijft David citeren, die eigenlijk de woorden van de Messias in de mond nam. David tekent hier dingen op die — zoals wij inmiddels duizend jaar later weten — door de Heer Jezus, de Messias en de Zoon van David, zouden worden overwogen en Hem zouden overkomen. Hij zou inderdaad in het dodenrijk terechtkomen, maar geen ontbinding zien. David laat de Messias zeggen: "Gij hebt mij wegen ten leven doen kennen." Waar slaat dat op? Hij lag in een graf, in de dood, maar slechts voor korte tijd. God heeft Hem de wegen van het leven doen kennen, of beter gezegd: doen ondervinden. Hij deed Hem opstaan uit de dood. Eigenlijk is dat de centrale boodschap van de hele Bijbel: leven uit de dood. Dat wil zeggen: leven dat de dood achter zich heeft en daarom onvergankelijk is.

Daarin is de Heer Jezus de Eersteling. Hij stond niet voor niets op, precies op de dag van de eerstelingsgerf. Dat is allemaal geweldig; duizenden jaren tevoren was dat door God op de kalender al zo gearrangeerd. Zo moest het gebeuren, op dat moment en op die specifieke dag. "Gij hebt mij wegen ten leven doen kennen en Gij zult mij vervullen met verheuging voor Uw aangezicht." De psalmist kijkt er zo al tegenaan. Hij weet dat God hem inderdaad zal doen opstaan en hem zal vervullen met verheuging voor Zijn aangezicht. Het spreekt van het leven dat écht leven is, omdat het de vergankelijkheid en het lijden totaal achter zich laat en verheuging geeft voor Gods aangezicht. Dat is wat God op het oog heeft. Daar werken we naartoe: dat de dood uiteindelijk volledig tenietgedaan wordt en er alleen nog maar leven zal zijn dat straalt. Tot zover het citaat.

David Is Begraven, de Messias Is Opgewekt ↑ hoofdstukken

Terwijl Petrus daar spreekt, citeert hij een lang gedeelte uit Psalm 16 en in vers 29 gaat hij daar een toelichting op geven. Eigenlijk heb ik dat nu al deels gedaan; ik liep er een beetje op vooruit, maar u zult nu vervolgens bevestigd zien dat dit inderdaad gaat over de Heere Jezus Christus. "Mannenbroeders," zegt hij daar in Jeruzalem terwijl hij de menigte toespreekt, "men mag vrijuit tot u zeggen van de aartsvader David." Aartsvader is het woord dat we allemaal kennen als patriarch, wat eigenlijk 'de oorspronkelijke vader' betekent. In dit geval is hij de vader als de oorsprong van het koningshuis, de dynastie van David. "Men mag vrijuit tot u zeggen" – Petrus is daar heel vrijmoedig in, want: "Jullie weten allemaal dat het waar is wat ik nu ga zeggen: dat hij, David, gestorven is en begraven." Dat is natuurlijk duizend jaar geleden, dus natuurlijk leeft David niet meer. David is, net als alle andere mensen, gewoon na zeventig jaar – zeventig jaar is hij trouwens geworden – overleden. Bovendien is hij begraven, en sterker nog: zijn graf is bij ons tot op deze dag. Dat is een feitelijkheid die wij nu inmiddels, nog weer tweeduizend jaar later, ook nog kunnen bevestigen, want het graf van David is nog steeds te bezoeken.

Het graf wordt overigens ook geassocieerd met de opperzaal. Of dat Bijbels hard te maken is, betwijfel ik, maar dat is wel de traditie en het verhaal, dus ik geef het door voor wat het waard is. Men zegt dat het graf naast de opperzaal is geweest, waar de Heer met de discipelen vergaderde en wat wellicht ook het huis was waar die honderdtwintig personen in Handelingen 1 bijeen waren. Ik hoop dat u even met me meedenkt en herkent waar ik het over heb. Ze waren daar in een groot huis. Wanneer Petrus zegt dat zijn graf "bij ons tot op deze dag" is, dan bedoelt hij dat niet alleen in algemene zin in Jeruzalem, maar hij kon het gewoon aanwijzen: "Hier, hier bij ons in dit huis." Dat weten jullie allemaal: David, de illustere koning waar al Gods beloften aan gekoppeld zijn, die man is dood en zijn graf wordt in ere gehouden, maar het is nog steeds bij ons tot op deze dag.

Maar, zegt Petrus dan, daar David een profeet was en dus ook wist... Kijk, het woord 'profeet' vind ik mooi. In het Hebreeuws ligt de lijn iets anders, maar in het Grieks is het woord profeet een afgeleide van een woord waarbij 'pro' te maken heeft met 'vóór' en het laatste deel met 'verklaren', 'plechtig verklaren' of 'zeggen'. Letterlijk betekent profetie vanuit het Grieks dus gewoon 'voorzeggen'. En weet u, voorzeggen is een exclusief kenmerk van wat God vermag te doen. Geen mens kan voorzeggen; een mens kan prognoses uitspreken of voorspellen – waarbij hij er meestal helemaal naast zit – maar God voorspelt niet, God voorzegt. Dat is ook een bewijs; ik zeg niet dat het het enige bewijs is, want de Bijbel bewijst zichzelf op vele wijzen, maar in ieder geval ook door profetie. Door dingen aan te kondigen: waar iets zou gebeuren en met wie iets zou gebeuren. Een beroemd voorbeeld waar ik heel graag over spreek, is dat God al honderden jaren van tevoren had voorzegd dat Israël ooit weer teruggebracht zou worden naar het land door Kores. Niet alleen dat het zou gebeuren en wanneer het zou gebeuren, maar zelfs zijn naam werd al genoemd. Honderden jaren voordat die man op het toneel zou verschijnen, had Jesaja al gezegd dat dit zou gaan gebeuren door een man die Kores zou heten. Daarmee bewijst God Zijn Woord. (Ik dacht even dat die koepels te maken hadden met een vertreksein ofzo. De vrouw Smajer ook weer... het zal toch geen hint zijn dat ik moet stoppen?)

David was een profeet en hij heeft voorzegd. Ik vind het wel grappig: David heeft terecht de reputatie dat hij vele liederen heeft gecomponeerd en gedicht, dus hij was een poëet. Maar Petrus zegt: "Ja, een poëet tot uw dienst, maar hij was bovenal een profeet." Hij heeft veel psalmen voor zijn rekening genomen; de meeste psalmen die deze week langskomen, zijn psalmen van David. Hij was een profeet en hij wist dus dat God hem onder ede gezworen had – dat lees je ook in de psalmen – dat God de voorzegging doet. Sterker nog: God belooft dat niet alleen aan David, Hij zweert het zelfs. Dat is vrij zeldzaam. Eigenlijk is het helemaal niet nodig, want Gods belofte is sowieso vast, maar als Hij een eed zweert, dan betekent het dat er een dubbele nadruk op ligt. Het is zo essentieel, maar ook zo waarachtig en betrouwbaar: de eedzwering als een dubbele bevestiging.

David wist dat God hem onder ede gezworen had om "één uit de vrucht van zijn lendenen" op zijn troon te doen zitten. Dat is een typisch Bijbelse uitdrukking: een mens komt voort uit de lendenen van zijn vader. Eén uit de vrucht van zijn lendenen zou op zijn troon zitten. Eergisteren heb ik er nog even naar verwezen: de engel die bij Maria op bezoek kwam en aankondigde dat zij als maagd zwanger zou worden. Die engel zei: "Deze zal groot zijn en Zoon van de Allerhoogste genaamd worden, en de Heere God zal Hem de troon van zijn vader David geven." Dat is precies dat deel van de belofte dat in de kerkgeschiedenis heel vaak is ontkend: dat God nog een toekomst heeft voor het huis van David en de troon van David. De troon van David staat in Jeruzalem. Dat daar ooit de Messias, de Heere Jezus Christus, daadwerkelijk zal zitten op de troon in Jeruzalem en daar zal regeren, dat is een kenmerk van de Messias. Hij zal heersen over Israël en sterker nog: over de hele toekomende wereld. God heeft dat onder ede gezworen en tot op de dag van vandaag is dat nog toekomstmuziek. Het duurt niet lang meer, maar niettemin is het nog steeds toekomstig.

David is een profeet en hij heeft in de toekomst gezien en gesproken van de opstanding van de Christus. Hoezo? Nou, omdat Hij, de Christus, niet aan het dodenrijk is overgelaten, zoals David wel tot dusver, die nog steeds vleesontbinding heeft gezien. Met andere woorden: de ik-figuur in Psalm 16 is profetisch; het gaat niet over David zelf. Dat is wat Petrus hier betoogt en ook bewijst. Hij zegt dat het gaat over iemand die uit de vrucht van zijn lendenen zou voortkomen, oftewel de definitieve Zoon van David. Hij heeft gesproken van de opstanding van de Christus, en ik zal u vertellen: daar staat het hele boek van de psalmen vol van. Als ik me alleen al beperk tot die boeken, dan is dat echt geweldig.

Gisteravond kwam in onze gesprekken het offer even voorbij. Dat is over het algemeen een heel onbekend gegeven – misschien niet in dit gezelschap, maar in het algemeen is het heel erg onbekend – dat ook de hele offerdienst spreekt van opstanding. Eerst is er een dier dat geslacht wordt, een rein en perfect dier dat volmaakt is. Het wordt geslacht, en dat spreekt van Hem die Zijn bloed gaf. Maar vervolgens wordt het verhoogd op een altaar – altaar betekent ook 'een verhoging' – en stijgt het op voor God tot een lieflijke reuk. Dat spreekt van Zijn opstanding, van wat er na de slachting plaatsvindt. Zo spreekt de hele offerdienst typologisch, in beeld en in symboliek, van Hem die stierf en zou opstaan.

Zeven Andere Psalmen over Christus' Opstanding ↑ hoofdstukken

In het boek van de Psalmen wil ik een paar voorbeelden geven. Ik passeer een heleboel schriftplaatsen, waaronder ook bijbelgedeelten die nog aan de orde komen, zoals Psalm 22 waar Erwin het aanstaande zaterdag over zal hebben. Maar ik geef hier zeven voorbeelden, even snel, want ik wil ook nog naar Handelingen 13. Het zijn zeven andere psalmen over Christus' opstanding.

In Psalm 21 — ik doe het kort om mijn punt te maken dat de psalmen inderdaad bol staan van aankondigingen van de opstanding van Christus — is Psalm 16 misschien een kroongetuige, maar wat dacht je van Psalm 21? Daar staat: "Want Gij treedt hem tegemoet met rijke zegeningen en Gij zet een kroon van fijn goud op zijn hoofd." Een kroon. "Leven vroeg hij van U en Gij gaaft het hem, lengte van dagen voor altoos en immer." Nu kun je zeggen dat dit poëtisch is, een soort gezwollen taal waar je mooie termen voor kunt bedenken, maar dan trek je het enkel in de sfeer van de poëzie. De Bijbel is echter profetie. Hier is de Messias die God om leven vroeg en God zegt: "Ik geef het je ook." Sterker nog: "lengte van dagen voor altoos en immer." Dat wil zeggen: onvergankelijk leven. Dat is geen gezwollen taal of een dichterlijke overdrijving van David; het is profetie. "Groot is zijn eer door uw heil; majesteit en luister hebt Gij hem toebedeeld." Denk ook aan Psalm 8: "Gij hebt hem gekroond met eer en heerlijkheid", nadat hij zich voor een korte tijd beneden de engelen heeft gesteld.

Dan Psalm 23. Die psalm is natuurlijk heel beroemd, maar daar gaat het eigenlijk ook over de opstanding. Het is weer een psalm van David: "Al ging ik ook door een dal van schaduw van dood..." Dus al ga ik door een diep dal waarin de dood zijn schaduw vooruitwerpt, ik vrees geen kwaad, want U bent bij mij. Uw stok en Uw staf, die vertroosten mij. Ik had het net over de offerdienst als symbool of type van de opstanding, maar dat geldt voor een stok en een staf ook. De staf in het algemeen — denk maar aan de bloeiende staf van Aäron, een doodstaf die leven voortbrengt — of Jakob die door de Jordaan gaat, door de doodsjordaan, waarbij heel uitdrukkelijk staat: "met mijn staf". Of als hij later zijn zonen gaat zegenen, ook profetisch, dan lees je dat hij leunde op het uiteinde van zijn staf. Je kunt zeggen dat daarmee enkel de houding van Jakob wordt aangegeven toen hij die woorden sprak, maar er zit natuurlijk veel meer achter. Hij rustte in zijn vertrouwen op God die zou doen opstaan. Eigenlijk dient een staf er ook voor om op te staan en staande te blijven; daar spreekt de staf van. Als je door een dal gaat waarin de dood zijn schaduw vooruitwerpt, wat geeft dan werkelijk troost? Dat zijn Zijn stok en staf. Die geven de troost, dus ook daar is er weer dat zicht op de opstanding.

Nog één: Psalm 30. "JAHWEH, mijn God, tot U riep ik om hulp en Gij hebt mij genezen. JAHWEH, Gij deedt mij opkomen uit het dodenrijk; Gij behoudt mij in het leven, zodat ik niet in de groeve neerdaal." Eerst uit het dodenrijk opgekomen: "God deed mij opkomen uit het dodenrijk." Het is weer zo'n Davidische psalm. Ik ga er nu verder niet dieper op in, maar het is om duidelijk te maken dat zelfs als je het puur zo leest, dit spreekt van de opstanding van de Christus.

Psalm 40. Ik verwees er zojuist al even naar... of was het Psalm 45? Nee, het is Psalm 40. "Zie, hier ben ik om uw wil te doen." In die psalm staat: "Vurig verwachtte ik JAHWEH; toen neigde Hij Zich tot mij en hoorde mijn hulpgeroep. Hij trok mij op uit de kuil van het verderf" — een synoniem voor het graf — "uit het slijk van de modderpoel; Hij stelde mijn voeten op een rots en mijn schreden maakte Hij vast. Hij gaf mij een nieuw lied in de mond." Zaterdag zal het er ongetwijfeld nog over gaan dat hij de lofzang aanheft onder zijn broeders. "Gij hebt mij geantwoord en ik zal uw naam verkondigen onder mijn broeders en de lofzang aanheffen." Dat is toch geweldig? Je bladert er zomaar doorheen. Ik geef nu zeven voorbeelden — een mooi getal — om mijn punt te maken.

Psalm 49: "Maar God zal mijn ziel verlossen uit de macht van het dodenrijk, want Hij zal mij opnemen." Als je het neemt zoals het er staat en de gedachte terzijde stelt dat dit dichterlijke overdrijving is, dan is het profetisch. Dan wordt de Messias verlost uit de macht van de hades, de dood, waarna God hem opneemt.

Psalm 71: "Gij, die mij vele benauwdheden en rampen hebt doen zien..." Dat is wat de zoon van David daadwerkelijk heeft meegemaakt: het lijden dat over hem zou komen. "Gij, die mij vele benauwdheden en rampen hebt doen zien, zult mij weder levend maken, mij uit de kolken der aarde weder doen opstijgen." Natuurlijk zit hier een dichterlijk element in door de metaforen die gebruikt worden, maar de taal zelf spreekt van opstanding: "mij weder levend maken, wil mijn grootheid vermeerderen, U opmaken en mij troosten."

Psalm 116: "Banden van de dood hadden mij omvangen, angsten van het dodenrijk hadden mij aangegrepen; ik ondervond benauwdheid en smart." Duidelijk toch? "Maar ik riep de naam van JAHWEH aan: Ach Here, red mijn leven." En: "Genadig is JAHWEH en rechtvaardig, onze God is een ontfermer." Dan wordt ook in dankbaarheid betuigd dat God zijn gebed heeft gehoord en zijn leven inderdaad heeft uitgered, terwijl hij in de banden van de dood gevangen lag.

Hiermee wil ik dus duidelijk maken dat het boek van de Psalmen — en ik ben er zomaar eventjes doorheen gebladerd en ben verre van compleet — spreekt van de opstanding van de Christus. Psalm 16 is dus geen uitzondering; omgekeerd, het is exemplarisch. Het is gewoon het voorbeeld bij uitstek dat daarover spreekt.

Paulus Citeert Psalm 16 in Antiochië ↑ hoofdstukken

Dan wil ik nog eventjes jullie meenemen naar Handelingen 13, want daar wordt opnieuw uit Psalm 16 geciteerd. Dit keer niet door Petrus en dit keer ook niet in Jeruzalem, maar in het buitenland door Paulus, als hij in de synagoge van Antiochië is. En dan begin ik te lezen... De aardigheid is trouwens dat ik daar afgelopen dinsdag ook even over heb gesproken. Dat zult u nu vanzelf ook zien; het sluit er toevalligerwijs mooi op aan.

Paulus zit daar in die synagoge in Antiochië en als Joodse man had hij de gelegenheid om op te staan. Hij heeft echt wat te melden en dan zegt hij: "Wij evangeliseren u." Eigenlijk staat er het woord voor evangeliseren. We brengen jullie niet slechts een verkondiging, wij evangeliseren u – het is namelijk een blijde tijding – dat God de belofte die aan de vaderen geschied is, aan ons, hun kinderen (dat wil zeggen aan het volk van Israël in het bijzonder), vervuld heeft. Namelijk door Jezus op te wekken.

De aardigheid is trouwens dat evangeliseren dus betekent... volgens mij maakte ik daar ook al zo'n opmerking over, sorry dat ik in herhaling val, maar evangeliseren betekent eigenlijk de blijde tijding vertellen dat God zijn belofte inmiddels vervuld heeft. Zo staat het in het kerstlied ook: "Zijn godsbelofte wordt heerlijk vervuld." Zie naar Hem, Hij heeft het aangekondigd en Hij vervult Zijn woord. Hij doet recht aan Zijn woord; dat is ook de openbaring van Zijn gerechtigheid.

Oké, dat is Paulus die dat zo zegt. Hij heeft dat vervuld door Jezus op te wekken, gelijk in de tweede Psalm geschreven staat: "Mijn zoon zijt gij, ik heb u heden verwekt." Nou, daar hoef ik nu verder niks meer over te vertellen; dat heb ik dinsdag al even mogen doen. Maar dan lees ik dus verder. En dat Hij Hem uit de doden heeft opgewekt, zonder dat Hij weer tot ontbinding zal wederkeren, heeft Hij aldus gezegd... en nou citeert hij uit Jesaja 55.

Prachtig hoor, hoe die hele verkondiging niets anders is dan iedere keer gewoon verwijzen naar de Hebreeuwse Bijbel. Het zijn maar geen preken; wat Petrus en Paulus doen, is feitelijk Bijbelstudie. Hij zegt: "Kijk, in jullie eigen boeken – of in onze eigen boeken – staat het allemaal geschreven, aangekondigd en beloofd." En dan gaat hij van de ene Psalm naar de andere en in dit geval weer naar Jesaja. Reken maar dat die gasten, zoals dat nu nog steeds ook in het orthodoxe jodendom het geval is, buitengewoon op de hoogte zijn van de tekst. Een hele passage zomaar uit het hoofd kunnen reciteren is geweldig.

Maar dan zegt Paulus ook: "Ja, het is al door Jesaja voorzegd: Ik zal u het heilige van David (dat wil zeggen de bijzondere belofte die aan hem gegeven is) geven, en dat is vast en betrouwbaar." En daarom zegt hij ook in een andere Psalm weer – en nu zijn we weer bij Psalm 16 – "Gij zult uw Heilige geen ontbinding doen zien." Hier is het citaat veel korter, maar opnieuw verwijst Paulus in Antiochië naar dezelfde Psalm als Petrus op de Pinksterdag. Hij zegt: "En daarom zegt hij ook in een andere Psalm (Psalm 16 dus): Gij zult uw Heilige geen ontbinding doen zien."

En dan is de argumentatie weer dezelfde, of soortgelijk. Paulus zegt daar in Antiochië: "Want David is, na voor zijn geslacht de raad van God gediend te hebben, ontslapen. Hij is bijgezet bij zijn vaderen en hij heeft wel ontbinding gezien." Met andere woorden: als de psalmist in Psalm 16 zegt "Ik zal geen ontbinding zien", dan gaat het dus niet over hemzelf, maar moet het over een ander gaan. Want David heeft namelijk wel ontbinding gezien. Het gaat over Hem die uit zijn lendenen zou voortkomen, de zoon van David en daarmee trouwens ook de Zoon van God, want God heeft Hem uit de doden gewekt of verwekt.

David heeft wel ontbinding gezien, maar Hij die God heeft opgewekt, heeft geen ontbinding gezien. En daarmee zie je dus: heel de Bijbelse boodschap gaat over Hem die de dood heeft overwonnen. De steen is weggewend en Hij heeft het graf leeg achtergelaten; dat gebeurde op die derde dag. Het is bewezen, er waren vele ooggetuigen. Straks zal Hij zichtbaar worden, binnen niet al te lange tijd, aan het einde van dit wereldtijdperk, en dan zal Hij zich ook aan een heel volk, het dan levende volk van Israël laten zien. Ze zullen Zijn tekenen zien in Zijn handen en voeten, en dan zullen ze zien wie zij doorstoken hebben en over Hem een rouwklacht aanheffen. Dan zal Hij laten zien: opgestaan is Hij, Hij is ook de Levensvorst.

Eindperspectief: God Doet de Dood Teniet ↑ hoofdstukken

Het is toch geweldig dat God, ieder in zijn eigen rangorde, dat leven wat Hij toen aan het licht bracht — onvergankelijk, in heerlijkheid en in kracht — in petto heeft voor ons die mogen geloven. Wij zijn eerstelingen, maar dat is het geweldige: God heeft Zijn hele schepping op het oog en Hij gaat de dood tenietdoen. En weet u hoe Hij de dood tenietdoet? Dat is de grootste — dat vind ik echt een goddelijke truc — Hij doet de dood teniet door allen levend te maken. Moeilijk is het niet, hè? Want als je namelijk iedereen levend gemaakt hebt, dan heb je de dood dus tenietgedaan. Hij maakt al het leven levend, en dan is er geen dood meer.

En dan wordt God alles in allen. Dat is het grote eindperspectief. Al Gods plannen culmineren en worden voltooid in dat grote eindverhaal. We hadden net al het 'Groot is Hij, halleluja'. Uiteindelijk eindigt de hele wereldgeschiedenis, de heilsgeschiedenis, in één groot hallel. Iedereen zal zeggen: Jezus is Heer! Hij is opgewekt uit de doden, Hij is Heer. En dat zal zijn tot eer van God de Vader, die dat allemaal zo bedacht heeft. Dan zal elke knie en elke tong dat belijden.

Nou alsjeblieft, is dat een blijde tijding of niet? Daarin is niemand uitgezonderd. God houdt van Zijn schepping. Het is geweldig om deze dingen te bedenken, dat God zo alle dingen wél gaat maken en werkelijk triomfeert over de dood. Dat wil ik u graag meegeven voor deze morgen. Amen.

🎧 Psalm 16 in 'Handelingen'
Delen: