GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

Paulus als vader én moeder

10-05-2026 - Geplaatst door Andre Piet
Benthuizen

In zijn brieven spreekt Paulus gelovigen opvallend vaak aan in familiaire termen. Niet vreemd, wanneer we bedenken dat hij hen geestelijk had voortgebracht. Hij noemt hen zijn kinderen, spreekt over zichzelf als een vader die verwekt heeft, maar ook als een moeder die barensweeën doorstaat en zorg draagt. In deze lezing ontdekken we hoe Paulus’ bediening werd gekenmerkt door zowel vaderlijke als moederlijke trekken.

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

De studie behandelt hoe Paulus zich binnen de gemeente niet als een autoritaire leider opstelde, maar de gelovigen als zijn kinderen zag. Het werkelijke vaderschap vindt zijn oorsprong bij God, waarvan het aardse vaderschap slechts een type is. De ekklesia functioneert als een organische familie waarin gelovigen aan elkaar gegeven zijn. Binnen deze familie vervulde Paulus in zijn bediening zowel de instruerende rol van een vader als de koesterende rol van een moeder. Door de prediking van het evangelie verwekte hij geestelijke kinderen met nieuw leven.

“God is de echte Vader en het vaderschap dat wij hier op aarde kennen is daaraan gekoppeld; het is daar een type van.”

Introductie: Paulus als Vader en Moeder ↑ hoofdstukken

De thema's van de spreekbeurten hier ter plaatse worden niet zo erg geleid door hetzij de seculiere, hetzij de kerkelijke kalender, en toch ontkom je er nooit helemaal aan. Soms is het ook een mooie aanleiding om een bepaald onderwerp in de picture te plaatsen, en op een dag als deze, op deze moederdag, leek het me een mooi onderwerp om hier eens aandacht aan te geven. Namelijk aan het thema dat u hier achter mij ziet: Paulus als vader en moeder.

Dat is misschien wat eigenaardig, want hoe kun je beide tegelijkertijd zijn? Nou, letterlijk is dat ook niet mogelijk. Daar komt trouwens bij dat Paulus zelf nooit — nou ja, nu zeg ik misschien iets te veel — nooit getrouwd is. In ieder geval, toen hij zijn brieven schreef, was hij niet getrouwd en in het boek Handelingen is er ook geen enkele aanleiding om dat aan te nemen. Mogelijk is hij ooit wel getrouwd geweest, maar hij had geen kinderen. En toch presenteert hij zichzelf heel dikwijls als vader, maar ook bij gelegenheid als moeder. En dat is uiteraard metaforisch, hoewel het volgens mij meer is dan alleen een metafoor.

Ik haak hier nu even aan bij iets wat ik zojuist in mijn gebed al even aangaf, om dat bij dezen nog even toe te lichten. Ik haalde namelijk een tekst aan in mijn gebed, een tekst in Efeze 3 waar we gaan lezen.

Het Ware Vaderschap Is Afgeleid van God ↑ hoofdstukken

De apostel Paulus zegt in vers 14: "Ik buig mijn knieën voor de Vader, naar wie alle geslacht – er staat letterlijk naar wie elk vaderschap – in hemel en op aarde genoemd wordt." Doordat de vertaling het weergeeft met 'geslacht', ontgaat je het wezenlijke idee, maar er staat letterlijk patria, wat vaderschap betekent. Elk vaderschap hier op aarde, maar ook in de hemel – want daar bestaan die verhoudingen ook op een hemels niveau – bestaat op basis van en is afgeleid van het vaderschap van God.

Wij hebben vaak de neiging om te denken: wij kennen hier het idee van vaders en moeders, en dat betekent dat als de Bijbel daarover spreekt, we dat projecteren op God. Zoals wij hier vaders kennen, zo is God ook als een vader. Maar het is precies omgekeerd. God is de echte Vader en het vaderschap dat wij hier op aarde kennen is daaraan gekoppeld; het is daar een type van. Het is afgeleid van het echte vaderschap.

Daarom heb ik ook moeite met het idee dat het een metafoor is of alleen maar een vergelijking. Nee, het is eigenlijk nog wezenlijker. God is de echte Vader en het vaderschap dat wij hier kennen is daarvan een uitbeelding, een afleiding, een type of een beeld waarvan de oorsprong bij Hem ligt. Dat doet je er toch op een andere manier tegenaan kijken.

De Ecclesia als een Organische Familie ↑ hoofdstukken

Hoe dan ook, Paulus als vader en moeder... Het Nieuwe Testament stelt de ekklesia, de gemeente — dat gezelschap dat God in onze dagen uitroept — nooit voor als een organisatie of als een instituut. Daarom heb ik zo'n moeite met het begrip 'kerk', wat eigenlijk ook helemaal geen Bijbels begrip is. Het is de ekklesia, een aanduiding voor een gemeente, maar dat is nooit een organisatie met statuten, een voorzitter of een bestuur. Ik bedoel daar niets negatiefs mee te zeggen, ik stel alleen vast: dat is niet de ekklesia.

De ekklesia wordt in de Bijbel vooral organisch voorgesteld. Zeker bij de apostel Paulus is de bekendste voorstelling die van het lichaam van Christus: Hij het hoofd en wij als gelovigen zijn in onze totaliteit Zijn lichaam. Dat functioneert organisch vanuit het Hoofd en dat kan door geen enkele organisatie worden vervangen. Sterker nog, op het moment dat je er een organisatie voor maakt, heb je het organische juist weggeredeneerd. Het idee is juist dat het alleen organisch echt kan werken.

Dat is de ene gedachte, maar de ekklesia wordt ook heel dikwijls voorgesteld als familie. Denk maar eens aan de vele begrippen die we in de brieven tegenkomen en die op een of andere wijze gekoppeld zijn aan het idee van een gezin of een familie. Gelovigen worden aangesproken als broeders en zusters, als kinderen, als huisgenoten of als het 'huis Gods'.

Dat laatste moet ik misschien even toelichten. Bij het 'huis Gods' denken we vaak direct aan een gebouw, maar in de Bijbel is een huis wezenlijk niet zozeer een gebouw met een dak erop waarin je woont; het huis is de familie zelf. "Ik en mijn huis, wij zullen de Here dienen" — zo’n uitdrukking betekent niet het gebouw waarin wij toevallig wonen, maar die familie is dat huis. Ook bij het 'huis van David' gaat het niet over een gebouw, maar over zijn dynastie, zijn familie. Het huis van God is dus de familie van God en degenen die zich in die familie bevinden.

Of wat dacht u van zonen, vaders en moeders? Dat is het onderwerp waar we specifiek op inzoomen: Paulus’ eigen bediening. Twee weken geleden hebben we nagedacht over Paulus die in Antiochië kwam en wat typerend was voor wat hij deed, hoe God hem had geroepen en hoe hij functioneerde. Hij heeft het woord dat hij ontvangen heeft doorgegeven, maar in die bediening zien we ook heel sterk vaderlijke en moederlijke trekken terug. Zo benoemt hij het zelf ook. Het is dus geen projectie van ons, zo van: "Dat kun je daarmee vergelijken." Nee, dat doet hij zelf, en dat is heel boeiend.

De Natuurlijke Autoriteit Binnen het Gezin ↑ hoofdstukken

Het bepaalt ons er ook bij hoe belangrijk een gezin en een familie in de Bijbel is. Er was ooit een politieke partij – ik geloof niet dat ze het tegenwoordig nog in hun programma hebben staan, maar mijn vrouw haalde het nog weleens aan – die de uitdrukking gebruikte: het gezin of de familie als hoeksteen van de samenleving. Het CDA had geloof ik dat motto. Ik ga het niet over de politieke boeg gooien, maar het is wel zo dat dit de Bijbelse gedachte is. In feite zijn we als mensheid gewoon één. Als je het op de keper beschouwt, zijn we als mensheid ook gewoon een familie, begonnen bij één vader en moeder: Adam en Eva. Wij zijn allemaal uit één bloede gecreëerd en we zijn dus een menselijke familie.

Omdat de mensheid zich uitsplitst, is elk volk in wezen ook niets anders dan een familie, van origine dan. Denk aan het huis van Noach. Je had het huis van Noach en hij had drie zonen. Die zonen kregen uiteindelijk zeventig nakomelingen en die zeventig nakomelingen zijn de stamvaders. Een stamvader is niets anders dan het hoofd van een familie. Al die zeventig stamvaders representeren daarmee ook een volk, en een volk is in feite een uit de kluiten gewassen familie. Het huis van Jakob met de twaalf stamvaders is in feite ook een familiaire manier van formuleren.

Dit geldt trouwens ook voor autoriteit. Autoriteit is bij ons iets hiërarchisch en iets bestuurlijks geworden. Er worden verkiezingen uitgeschreven en dan kun je je eigen autoriteiten gaan uitkiezen; dat is het hele idee van een democratie. Maar in de Bijbel is gezag heel natuurlijk. Bij wie rust het gezag in een gezin? Gewoon bij de ouders, bij de oorsprong, en in het bijzonder bij de vader die daar het hoofd is. Dat is natuurlijk zo; hij is de oorsprong en is in eerste instantie verantwoordelijk. De moeder zoogt en daar berust van nature het gezag in de normale situatie, idealiter dus. Want ik weet dat er heel veel mis kan gaan. Onze dochter werkt bij Veilig Thuis – of hoe heette het ook weer? Oh ja, bij Jeugdhaven. Daar horen we soms weleens verhalen van. Het is vreselijk wat daar in een vroeg stadium al mis kan gaan. Maar het gaat er even om hoe een familie idealiter is en hoe autoriteit daar werkt.

Vaderschap en in afgeleide zin ook moederschap is niet iets waarvoor je gekozen wordt. Nee, dat word je. Je verwekt kinderen en daar ligt de oorsprong en het natuurlijk gezag. Dat is dus ook niet iets wat zomaar wordt opgelegd; dat ontstaat letterlijk uit liefde, verzorging en de verantwoordelijkheid daarvoor. Dat is een hele mooie manier om daarnaar te kijken.

In feite is dat bij de ekklesia niet anders. De ekklesia is ook geen organisatie met een bestuur. Nee, er worden mensen geroepen. In dit geval de apostel Paulus; hij predikt en dat woord wordt doorgegeven, en daardoor worden er ook mensen verwekt. Het hele idee is niet alleen dat er door het doorgeven van het evangelie, het Goede Bericht, een gelovige ontstaat. Geloof is uit het horen, en als iemands ogen en oren daarvoor worden geopend, gaat iemand geloven. Maar daardoor ontstaat in feite ook een familieverhouding.

Daarom wordt dat in de Bijbel ook zo benadrukt: je bent als gelovigen aan elkaar gegeven. Je hoort bij elkaar en daarom zoek je elkaar ook op. Tenminste, dat geldt weer voor de normale verhoudingen. Ik weet dat er ook daarin zoveel mis kan gaan: de vervreemding in de familie, waarbij er nog niet eens sprake hoeft te zijn van vijandchap, maar waarbij je in ieder geval vreemden van elkaar wordt. Dat je elkaar niet ziet, niet opzoekt of geen aandacht voor elkaar hebt. Maar dit is wat een familie wezenlijk is. Ik vind het prachtig zoals de Bijbel dat naar voren brengt. Nogmaals, we zoomen dan vooral in op hoe Paulus dat aan de hand van zijn eigen bediening ook laat zien.

Tienduizenden Opvoeders, maar Niet Vele Vaders ↑ hoofdstukken

Ik begin bij 1 Korinthe 4, en er zijn een aantal passages die ik zeker de revue wil laten passeren. 1 Korinthe 4 is heel sterk; daarin komt vooral het vaderschap naar voren. Later wil ik eindigen bij hoe Paulus zich ook presenteert als moeder – dat is dan de climax op deze Moederdag – maar laat ik eerst beginnen met de passage die het meest voor de hand ligt: 1 Korinthe 4. Ik ben genoodzaakt om zomaar midden in de passage aan te haken, waar Paulus zegt: "Dit schrijf ik niet om jullie verlegen te maken of beschaamd te maken."

Je moet weten dat hij de Korintiërs daarvoor juist had aangesproken op het feit dat zij een luxe leven leidden en meenden de lakens in de wereld te moeten uitdelen. Kennelijk wilden ze zich ook politiek manifesteren en al regeren. Paulus wijst dan op het grote contrast. Kijk maar eens hoe hij dat in de voorgaande verzen, vers 8 tot en met 13, naar voren brengt. Hij zegt: "Wij apostelen, wij afgevaardigden van Christus, wij zijn eigenlijk het uitschot van deze wereld. We worden vervolgd en we hebben nergens een plek waar we veilig en rustig kunnen zijn." Er zit heel veel ironie in: jullie hebben het helemaal voor elkaar in deze wereld, het ontbreekt jullie aan niks en jullie staan daar ook op voor. Maar hij wijst hen erop dat dit niet gezond en niet normaal is. Hij toont hen simpelweg het contrast: jullie hebben aanzien en willen ook aanzien, maar wij apostelen zijn het uitschot en het vuilnis van deze wereld. Hij drukt zich heel sterk uit – dat doet hij vaker trouwens – maar dat is nodig om zijn punt te maken.

Nadat hij dat zo naar voren heeft gebracht, wil hij wel iets rechtzetten of scherpstellen. Hij zegt: "Dit schrijf ik niet om jullie beschaamd te maken, maar om jullie als mijn geliefde kinderen te attenderen." 'Terechtwijzen' dekt de lading niet helemaal; hoewel er een element van correctie in zit, is het woordje 'attenderen' eigenlijk een heel mooi woord. Iemand ergens attent op maken, ergens op wijzen. In het Grieks zit daar de gedachte in van 'voor de aandacht plaatsen'. Je vestigt de aandacht ergens op, oftewel: attenderen. Volgens mij is dat een perfect vertaalwoord dat altijd past.

Hoe dan ook, hij zegt: "Ik maak jullie niet beschaamd; dat is in ieder geval niet mijn oogmerk." Als zijn geliefde kinderen attendeert hij hen hierop. Het is belangrijk dat hij die verhouding benadrukt. Hij zegt niet: "Ik zal jullie eens even vertellen hoe het zit." Nee, hij zegt: "Ik observeer iets en ik wijs jullie daarop," en hij benadrukt daarbij: "Hoor eens even, jullie zijn mijn kinderen. Wat zeg ik? Mijn geliefde kinderen." En waarom noemt hij hen kinderen? Laten we even doorlezen: "Want al hadden jullie tienduizenden opvoeders in Christus, jullie hebben niet vele vaders." Ook hier zie je natuurlijk weer heel sterk de ironie en de overdrijving; hij blaast het wat op. Dat zegt hij trouwens ook omdat zij zichzelf opbliezen. Hij zegt: "Jullie zijn opgeblazen," en dan past het in zijn stijl om dit ook even groot aan te zetten.

Er wordt hier het woordje 'opvoeders' gebruikt. 'Kindergeleiders' is eigenlijk het Griekse woord voor pedagogen: tuchtmeesters. 'Pedagoog' is dus een Grieks woord en het betekent letterlijk een kindgeleider. In de Bijbel lees je dat wel vaker. In de Galatenbrief wordt bijvoorbeeld benadrukt dat de wet de functie had van een tuchtmeester, een pedagoog voor het volk Israël. Een pedagoog is niet de vader of de moeder, maar iemand die wordt aangesteld. Als je goed in je slappe was zat, kon je de opvoeding enigszins uitbesteden en dan had je een kindgeleider, een pedagoog of tuchtmeester – welk woord je er ook voor gebruikt – die een opvoedende taak had. Hij hield een oogje in het zeil, bewaakte het gedrag, haalde de kinderen op van school en zorgde dat ze in het gareel liepen.

Er waren nogal wat mensen in Korinthe – ook dat is zo'n thema in de brief – die zich als zodanig opwierpen in de ekklesia. Mensen die wel eens even zouden vertellen hoe de vork echt in de steel zit. Paulus zegt: "Al hadden jullie er tienduizenden, myriaden – er staat letterlijk tienduizenden, zo sterk drukt hij zich uit – in Christus, dan is dat van mijn part zo, maar één ding is zeker: jullie hebben niet vele vaders." Ik wil er trouwens nog even op wijzen dat het eigenlijk wel apart is: die pedagogen vertellen wel even hoe jullie je moeten gedragen, want een pedagoog bewaakt het gedrag. Dat is heel passend voor hoe Paulus religie, godsdienst of de wet omschrijft: die zorgt ervoor dat er bepaalde regels zijn en houdt toezicht op dat jij je aan dat gedrag houdt. Een pedagoog houdt daar een oogje in het zeil, maar dat is dus niet het ideaal. Paulus zegt: "Al hadden jullie tienduizenden opvoeders in Christus, jullie hebben niet vele vaders. Immers..." En dan gaat hij dat motiveren. 'Immers' is een redengevend voegwoord, zoals dat netjes heet, want...

Verwekt Door de Unieke Boodschap van Nieuw Leven ↑ hoofdstukken

Ik heb jullie in Christus Jezus – hoe dan wel? – door het evangelie verwekt. Dit is natuurlijk geen fysieke, genetische verwekking, dat moet duidelijk zijn. Paulus zegt het hier ook: ik heb jullie verwekt, dat wil zeggen dat jullie nu zijn wie je bent, namelijk gelovig. Hoe komt dat nou, dat je ooit als zodanig verwekt bent? Wel, door het evangelie. Ik heb jullie het goede bericht verteld en dat is bij jullie geland. Jullie zijn gelovig geworden en dus ben ik jullie vader. Dat bedoelt hij helemaal niet claimerig of bezitterig, maar hij stelt gewoon een feit vast. Het was trouwens nog niet eens zo heel erg lang geleden dat hij hen daar geconfronteerd had met het evangelie. Het was geland bij hen en als zodanig stelt hij zich op als vader: ik heb jullie door het evangelie verwekt. Het prachtige daarvan is dat dit geboortetaal is, en dat spreekt van nieuw leven. Dat is juist zo'n prachtige metafoor waarom zij zijn geliefde kinderen waren. Het was geen wet, geen organisatie en ook geen menselijke inspanning die hen zo gemaakt had. Nee, het was een goed bericht dat zij van Paulus hebben vernomen.

Paulus kwam daar niet om hen iets aan te bieden of om te vertellen wat ze moesten doen. Hij had een bericht, een Goed Bericht. En wat is dat Goede Bericht? Dat Hij die ooit was beloofd, in de Schriften was aangekondigd en waar duizenden jaren lang naar werd uitgezien, inmiddels is gekomen. De mens, Israël in het algemeen en de wereld, heeft Hem verworpen en aan het kruis genageld. Maar God – en daar komt het – God heeft Hem opgewekt uit de doden. Dat feit is het Goede Bericht, want dat feit staat er garant voor dat de dood nu is overwonnen en eens tenietgedaan wordt. Paulus zegt in 2 Timotheüs 1 ook dat dit het evangelie is: dat de dood tenietgedaan wordt.

Dit is zo'n uniek Goed Bericht. Ik zeg dit ook om het contrast duidelijk te maken: in de algemene christelijke religie wordt de dood namelijk niet tenietgedaan. Men predikt daar het evangelie vooral om te vertellen dat de mens niet in de 'eeuwige dood' terechtkomt, zoals men dat dan noemt. Men bedoelt dan inderdaad de eindeloze dood of de tweede dood, waar nooit een eind aan zou komen. Dan blijven we in feite altijd opgescheept met de dood. En dan ga ik nog even voorbij aan de gedachte dat die dood in feite niet eens een echte dood zou zijn, omdat je tot in eeuwigheid gefolterd zou worden als je hier niet je instemming mee betuigt. Nou, dat doe ik dus bij dezen uitdrukkelijk niet. Het Goede Bericht is juist: Eén is gekomen, Hij is door God opgewekt en Hij is de garantie dat de dood tenietgedaan wordt. Dat is nu nog niet het geval; het is de laatste vijand die zal worden tenietgedaan. En hoe doet God de dood teniet? Wel, door alle mensen levend te maken. Het evangelie is dus een boodschap van nieuw leven, werkelijk leven.

Wat wij hier 'leven' noemen – we hadden het er gisteren nog even over in het verband van 1 Korinthe 15 – dat is eigenlijk helemaal geen leven, dat is sterven. Wij zijn bezig dood te gaan. Wat is leven dan? Dat is voorbij de dood. Wat de dood achter zich heeft, dat is leven. Waar is leven? Gewoon voorbij de dood, want daarvóór is het sterven. Als je het contrast goed wilt schilderen, moet je het op deze manier zeggen. Anyway, het Goede Bericht is dus de boodschap van nieuw leven en daardoor werden die Korinthiërs ooit verwekt. Paulus heeft dat verteld en onderbouwd. Hij liet zien dat het niet alleen een goed bericht is, maar ook een mededeling; het staat vast, het is solide, het is een feit. En op basis daarvan waren zij verwekt.

Dan zegt hij: ik moedig jullie dus aan. In de NBG-vertaling staat: "ik vermaan u dan", maar dat is gewoon niet de goede toon. Het Griekse woord is parakaleo, dat is 'naastroepen' of aanmoedigen. Ik moedig jullie dus aan: word mijn navolgers. Hij zegt dat in 1 Korinthe 11 ook al: word mijn navolgers, gelijk ook ik Christus navolg. Let op trouwens: het gaat om het navolgen van de Christus, niet simpelweg Jezus. Paulus heeft Jezus hier op aarde waarschijnlijk niet eens gekend; in elk geval speelde dat geen enkele rol. Voor zover wij Christus al naar het vlees hebben gekend, zo zegt hij in de tweede Korinthebrief, dan nu niet meer. Paulus volgde Christus na en ik moet erbij zeggen: het idee is niet dat Paulus zegt: volg mij na. Nee, hij zegt: volg Christus na zoals ík ook Christus navolg. Ziet u het verschil? Het idee is dus niet dat wij paulinisten worden. Nee, wij zijn navolgers van Christus. Hoe? Nou, zoals Paulus dat deed, zoals Paulus Christus navolgde. Het gaat om Hem die opgewekt is uit de doden en die nu daar gezeten is, en daarom ook werkelijk de Christus is, of Christus Jezus. En dan zegt hij in vers 17 nog: vanwege dit.

Geestelijke Zonen: Timotheüs, Titus en Onesimus ↑ hoofdstukken

Vanwege dit heb ik Timotheüs tot jullie gezonden. Ja, Paulus schrijft een brief aan de Korinthiërs en hij zegt: "Timotheüs komt eraan en die heb ik naar jullie toegezonden." Dan zegt hij nog iets wat helemaal past bij het onderwerp van vanmorgen, namelijk: "die mij een geliefd en trouw kind is in de Heer." Hier hebben we dus de tweede keer dat er gesproken wordt over een kind. Eerst waren de Korinthiërs kinderen – mijn kinderen – en hier zegt hij van Timotheüs heel persoonlijk ook: "Hij is voor mij een geliefd en trouw kind." Ook Timotheüs was verwekt door de evangelieprediking van de apostel Paulus. We weten dat ook, want in Handelingen 16 wordt dat zo beschreven. Hij is trouwens niet alleen een kind, maar ook een geliefd kind. Dat is overigens de normale verhouding.

Er staat hier, u ziet het, "geliefd". Het Griekse woord daarvoor is agape, of in ieder geval een vervoeging daarvan. Het bijzondere van agape is dat het onvoorwaardelijke liefde is. Een kind wordt geliefd – ik heb het weer over de natuurlijke, normale verhoudingen – omdat het je kind is. Een vriend zoek je uit, maar familie niet. Een kind heb je lief omdat het je kind is, en dat staat in feite los van sympathie of aantrekkelijke eigenschappen; dat speelt daarin geen rol. Natuurlijk heb je misschien in termen van sympathie meer met de één dan met de ander, maar je hebt beide gewoon lief. Echt lief, onvoorwaardelijk; dat kan ook niet kapotgaan. Ik ga het nu even sterk zeggen: al pleegt het een moord, het blijft je kind.

En dat is het geweldige van de liefde van God: God houdt van Zijn schepping. Het is Zijn schepping, Hij heeft het zelf voortgebracht. Daarom laat Hij het ook nooit varen. In de kerk weten ze dat maar al te goed, tenminste, dat zeggen ze in ieder geval: "Die nooit laat varen de werken van Zijn handen." Nee, daar is Hij een Vader voor; dat doe je niet. En Timotheüs was een kind, een geliefd kind, maar bovendien ook een trouw kind. Ik zal daar straks nog wat meer over zeggen.

Er wordt nog bijgezegd over Timotheüs in datzelfde 1 Korinthe 4: "Hij zal jullie mijn wegen in Christus Jezus indachtig maken." Dat wil zeggen dat hij hen, als hij straks komt, zal herinneren aan dat onderwijs zoals ik dat overal in elke ekklesia geef. Die Korinthiërs kregen dus niet iets bijzonders of iets afwijkends. Nee, gewoon het ABC, het onderricht dat Paulus over Gods wegen had ontvangen en dat hij overal vertelde. Timotheüs zou hen daarop attenderen en indachtig maken. "Mijn wegen in Christus Jezus." In Christus Jezus – dat is typisch Paulus. Ik zeg het maar hoor, want dit is zo onbekend. In dit gezelschap misschien niet, maar in de meeste gezelschappen denkt men gewoon: "O, die mijn wegen in Jezus indachtig maakt." Ja, allemaal hoela, dat staat er niet. Nee, mijn wegen in Christus. Christus is degene die opgewekt is uit de doden. En wie is dat dan? Nou, dat is Hij die hier op aarde de naam Jezus had ontvangen. Maar wat vooropstaat, is dat Hij de Christus is. Dat is typisch Paulus. Ik geloof dat de uitdrukking een stuk of honderd keer voorkomt in het Nieuwe Testament en systematisch altijd bij Paulus; kijk het maar na. Het gaat daarbij ook altijd om Hem die is opgewekt uit de doden. Wat God via Christus Jezus allemaal doet, dat heeft Hij aan de apostel Paulus bekendgemaakt. Timotheüs vertelde dat net zo als Paulus dat deed, en vandaar ook dat Paulus Timotheüs zond. Want die kan dat heel goed; die vertelt het precies zo zoals ik dat in elke ekklesia mag onderwijzen.

Oké, dan wil ik u nog eens, niet voor de statistiek maar om even aan te geven, laten zien hoezeer deze gedachte van kindschap – en daarmee ook vaderschap – leeft. Dat is relatief: als je een vader hebt, heb je ook een kind, en vice versa. Paulus noemt zijn medewerkers of anderen in dit geval zo. Ik zal daar een paar voorbeelden van geven. Ik ben daarin niet helemaal uitputtend, maar de belangrijkste voorbeelden geef ik. Over Timotheüs had ik het eigenlijk al, maar hier is er nog eentje. Paulus heeft ook een persoonlijke brief geschreven aan Timotheüs. Wat zeg ik? Hij heeft er twee aan Timotheüs geschreven. In de aanhef staat dat al meteen. Als je een brief opent, wil je weten door wie hij is geschreven en aan wie hij is gericht. Het is geschreven door Paulus aan Timotheüs: "Mijn waar kind." Een echt kind. In het Nederlands ken je ook nog het contrast van een onecht kind, maar dat is weer een heel andere gedachte; dat bedoel ik niet echt. "Mijn waar kind in het geloof." Daar heb je het weer. "Genade, ontferming, vrede zij u van God." Van God de Vader en van Christus Jezus onze Heer. Weer die verhoudingen: de ene God, de Vader, en Christus Jezus. Heb je het weer: Christus Jezus, door God tot Heer, Kyrios gemaakt, door Hem uit de doden op te wekken.

In minimaal vier gevallen wordt Timotheüs zo door Paulus aangeduid of genoemd. Ook de tweede Timotheüs-brief begint hij vrijwel identiek. En dan heb ik er nog één; die gaat ook over Timotheüs. Er is niemand met wie Paulus zo’n enorme, langdurige, maar ook warme band heeft gehad als met zijn medewerker Timotheüs. Hij is in feite ook zijn geestelijke erfgenaam. De tweede Timotheüs-brief is zijn afscheidsbrief en die schrijft hij aan Timotheüs. Eigenlijk krijgt Timotheüs alles wat hij heeft, ook al zijn brieven en de schriften, toegestuurd met de omslag enzovoort. Hij is dus niet alleen een kind, hij is ook nog eens een zoon, een erfgenaam: "Jij gaat dat beheren." Van hem zegt Paulus in de Filippenzenbrief – dat is dus een brief naar de ekklesia van gelovigen in Filippi – en dan lees je in een bepaald verband in hoofdstuk 2 over die Timotheüs: "Zijn beproefdheid kennen jullie." Hij is getest. Wat Paulus daarmee bedoelt, blijkt ook uit het hele verband. Timotheüs had zich zo dienstbaar opgesteld en dat was niet maar een tijdelijke bevlieging. Je hebt van die mensen die hebben iets en dan zijn ze daar heel fanatiek mee bezig, maar bij Timotheüs was het beproefd. Hoe zeggen ze dat in mooi Bijbels taalgebruik? Het doorstaat de hitte des daags en de koude des nachts. Als het al die omstandigheden die zo extreem zijn doorstaat, dan is het wel getest. Timotheüs' dienstbaarheid – want daar gaat het over – was beproefd en de Filippenzen wisten dat. En dan komt het: "dat hij, gelijk een kind met vader, samen met mij als een slaaf dient voor het evangelie." De vertalingen zwakken het wat af, maar zo staat het er veel preciezer. Hier wordt trouwens wel een metafoor gebruikt, een vergelijking: "zoals een kind met vader." Zo wordt Timotheüs neergezet, waarbij Paulus de vaderfiguur is en Timotheüs het kind. En hoezo maakt hij die vergelijking? Nou, hij heeft samen met mij als een slaaf gediend voor het evangelie. Mooi hè? In de NBG-vertaling staat er gewoon: "in de dienst van het evangelie heeft hij mij geholpen." Maar er staat in het Grieks een woord dat niet zomaar te maken heeft met dienen, maar met dienen als een slaaf. En weet u wat een slaaf is? Die kennen we officieel niet meer, maar een slaaf is een lijfeigene en die heeft dus helemaal niets. Die heeft geen bezit; hij is het bezit van een ander. En Paulus zegt – tegenwoordig is slavernij ongeveer het ergste wat er bestaat.

En de grap is dat Paulus het als een eer beschouwt dat hij een slaaf van Christus Jezus is. Hij is een slaaf van God. Ja, dat hangt er maar vanaf wie je heer is natuurlijk. Als je de beste heer hebt die altijd garant staat en die geeft wat je nodig hebt... nou, zo’n Heer hadden wij. Paulus zegt: "Ik dien het evangelie." Het goede bericht draag ik uit, dat doe ik. En Timotheüs werkt daarin als een kind met zijn vader mee. We zijn daarin slaven. En dat betekent dat het totaal niet om ons gaat of dat wij de dingen regelen. De inhoud van wat ik vertel is ook niet van mijzelf, daar heb ik niks over te zeggen. Ik geef gewoon door wat ik geacht word door te geven. Dat doet Timotheüs ook en daar is Paulus ook blij mee. Hij is er ook blij mee dat de Filippiërs dat wisten. Hij zegt dat Timotheüs daarin getest is. Timotheüs was inderdaad niet alleen verwekt door Paulus, maar Paulus was ook zijn rolmodel.

Dan heb ik er nog één: Titus. Titus is wat onbekender in het Nieuwe Testament. Ook hij is een medewerker die op Kreta wordt achtergelaten, niet om vakantie te vieren, maar om daar opzieners aan te stellen. In de aanhef van die brief lees je over de prediking, de boodschap die Paulus mocht houden en die hem werd toevertrouwd naar het bevel van God, onze Redder. En dan schrijft hij: "Ik schrijf dit aan Titus, mijn waar kind." Hij noemt Timotheüs zo, maar Titus ook. En hoezo dan "naar gemeenschappelijk geloof"? Dat had hij gedeeld en Titus was daardoor verwekt. Hier zie je trouwens ook dat hij door die herautboodschap verwekt is. Maar let op: dat was door een boodschap die aan Paulus was toevertrouwd, maar er staat bij: "naar het bevel van God".

Dat onderstreept wat ik zojuist bedoelde te zeggen. Degene die dat doorgeeft – en dat geldt voor mij ook als ik hier sta – het is niet aan mij om de inhoud daarvan te bepalen. Dat vind ik eigenlijk wel interessant: dat dit verteld moet worden. Ik vind het niet aan mij om te zeggen: "Nou ja, dit vind ik wat minder interessant, dat moeten we maar achterhouden." Nee, de boodschap moet je vertellen zoals die zich aandient. Paulus zegt ook: "naar bevel van God". En wie is die God? Onze Redder. Dat zou verteld worden: dat Hij God is en dat Hij onze Redder is. Ja, van de gelovigen, maar wat dacht u wat? Van de hele wereld! Hij is onze Redder en dat dient uitgedragen te worden. Niet zomaar als een opdracht, zoals de NBG-vertaling zegt. Het is sterker: het is een bevel. Het móét verteld worden. Ik houd niet zo van dat soort autoritaire termen, maar in dit geval moet ik het zo zeggen. Dit zijn geen keuzes, zo van: de ene leraar geeft daar wel prioriteit aan en de ander niet. Nee, Paulus zegt dat ook in de brief aan Timotheüs: "Redder voor alle mensen, speciaal van gelovigen." En dan zegt hij: "Beveel en leer dit." Niet als het je uitkomt, of als het goed bevonden wordt door het gehoor, of als mensen het ermee eens zijn, of als de meerderheid ermee instemt. Nee, niets daarvan. Dat heb je te vertellen en als je dat niet vertelt, houd dan je mond maar. Dat is het idee eigenlijk. Naar bevel van God onze Redder. Maar het is het mooiste wat er bestaat, lieve mensen, dat moet duidelijk zijn.

Dan heb ik er nog één: Filémon. Die is niet zo bekend. Hij is eigenlijk ook niet zozeer een medewerker, nou ja, eigenlijk ook wel. Maar Filémon had een slaaf en dat is wel interessant. Het is maar een heel kort briefje, het heeft maar één hoofdstuk. Oh ja, voor zover het een hoofdstuk is; het is een stuk van 25 verzen geloof ik. Paulus was in Rome in aanraking gekomen, terwijl hij in gevangenschap zat, met een weggelopen slaaf. En die jongeman heette Onesimus. Die naam betekent trouwens "nuttig" en Paulus maakte daar ook een woordspeling op, waar ik straks even op zal wijzen. Het was een weggelopen slaaf en Paulus komt met hem in aanraking terwijl hij gevangen zit in Rome. Hij vertelt hem het goede bericht en dat landt bij deze Onesimus. Hij was erg nuttig voor Paulus daar; Paulus kon hem goed gebruiken. Maar wat Paulus dan doet: hij stuurt hem weer terug naar zijn heer, naar Filémon in Kolosse. Hij stuurt hem gewoon weer terug met een begeleidend schrijven en dat is dus de brief aan Filémon. Een prachtig briefje, een parel. Ik moet daar echt eens een keertje wat meer aandacht aan geven, het is echt een schitterende brief, ook heel persoonlijk in hoe hij de dingen naar voren brengt.

Dan zegt hij: "Ik moedig je aan" – dat schrijft hij dus aan Filémon en hij geeft die brief eigenlijk mee aan Onesimus – "ik moedig je aan omtrent mijn kind." Heb je het? Mijn kind, dat ik in mijn boeien verwekt heb. In mijn gevangenschap, terwijl ik geboeid ben, heb ik hem verwekt: Onesimus. Weer zo’n voorbeeld hè. Hoe werd hij een gelovige? Gewoon omdat hij was verwekt door de boodschap. De boodschap van nieuw leven was als zaad gezaaid in zijn hart. En dan staat er niet "ik doe je een verzoek", maar hij zegt: "Ik roep je op, ik moedig je aan omtrent mijn kind dat ik in mijn boeien verwekt heb, Onesimus, die vroeger onbruikbaar voor u was."

Ja, want we weten namelijk ook dat hij niet alleen was weggelopen, maar dat hij Filémon ook schade had berokkend. Paulus zegt er trouwens nog bij: "Mocht hij schade berokkend hebben, dan sta ik er zelf garant voor. Ik betaal alles wat hij jou eigenlijk nog schuldig is." Dat maakt die liefde zo warm. Waarom moest Paulus dat doen? Helemaal niet. Tegenwoordig zouden ze misschien spreken over rechten: "Ik ben een slaaf en dat is onrecht, dus ik ga niet terug." Nee, je bent van hem en je gaat gewoon weer terug. En die Onesimus gaat ook gewoon terug; hij ziet ook in wat hem te doen staat.

Paulus stelt zich als een vader op en zegt: "Mocht hij schade hebben berokkend, geen punt, ik betaal wel." Ik weet absoluut zeker – ik kan het niet bewijzen, maar ik weet het echt zeker – dat Filémon heeft gezegd: "Laat maar zitten." Die was alleen maar blij dat hij Onesimus weer terug had. Nu niet alleen maar als slaaf, maar nu ook meer nog als broeder. Dat zegt Paulus trouwens ook zo. Onesimus was vroeger onbruikbaar voor Filémon – dat is leuk als je weet dat Onesimus "nuttig" betekent – hij was vroeger onbruikbaar voor jou, maar nu is hij zeer bruikbaar, zowel voor u als voor mij. Dus ondanks het feit dat ik hem heel goed kan gebruiken hier in Rome, gaat hij toch weer terug naar Kolosse. Ja, dat zijn mooie dingen.

Dan heb ik er nog één, nu moet ik echt opschieten.

Paulus als een Koesterende Voedster in Thessalonica ↑ hoofdstukken

Als een vader en moeder voor de Thessalonika’s. In 1 Thessalonika maakt Paulus echt die vergelijking. Hij zegt tegen de Thessalonikers – hij had daar nog maar kort geleden zijn hiel gelicht en was daar weggegaan nadat hij in drie weken het evangelie had verteld: "Wij hadden ons als afgevaardigden, als apostelen van Christus, kunnen laten gelden." Dat wil zeggen: hallo, we zijn afgevaardigd door Christus zelf! Maar, zegt hij dan: "Wij waren mild in jullie midden, zoals een voedster haar eigen kinderen koestert."

Hij komt dus niet met autoriteit, zo van: "Luister eens even naar het gezag en het mandaat dat ik heb ontvangen." Dat had hij wel, maar daar kwam hij niet mee. Hij zegt dat ze mild waren – vriendelijk, zeggen andere vertalingen – zoals een voedster haar eigen kinderen koestert. Dit is een mooi beeld, zeker om op Moederdag op te attenderen. Een voedster is een zogende moeder. Die intimiteit en die warmte geven, dat kan alleen een moeder. Dat is zo uniek. Paulus zegt: ik mag dan wel een man zijn en een afgevaardigde, maar in jullie midden was ik als iemand die jullie gewoon gevoed heeft, ook met melk. Ze waren immers nog maar net gelovig geworden. Hij was als een voedster voor haar eigen kinderen.

Een paar verzen later in hetzelfde hoofdstuk zegt hij: "Jullie weten trouwens hoe wij" – hij heeft het hier ook over Silas, zijn medewerker – "hoe wij eenieder van jullie als een vader zijn eigen kinderen aanmoedigden en opbeurden." In één hoofdstuk, in een passage van slechts een paar verzen, laat Paulus dus zien dat hij zowel een moederlijke rol vervult door hen mild te koesteren, zoals alleen een moeder dat kan, maar hen ook als een vader heeft aangesproken. Met gezag wordt er aangemoedigd, opgebeurd en geïnstrueerd; dat is toch meer de functie die op het bordje van de vader ligt. We moeten dat niet strikt scheiden, en dat doet Paulus ook niet. Hij is zowel een moeder als een vader.

Je hebt de moederlijke rol en de vaderlijke rol. Soms moet een moeder ook de vaderlijke rol vervullen, en nog moeilijker wordt het wanneer het omgekeerd is en de vader, om welke reden dan ook, de rol van een afwezige moeder moet vervullen. Soms kan dat niet anders. Maar Paulus zegt dat hij als een vader zijn eigen kinderen aanmoedigde, opbeurde en betuigde te wandelen, waardig de God die hen roept tot Zijn eigen koningschap en heerlijkheid.

Ik had er graag wat meer over verteld, maar dit is zo mooi en uniek. De Thessalonikers waren nog maar 'koud' gelovig; het was nog maar kort tevoren dat hij daar was geweest. Maar hij had hen al geattendeerd op hun roeping: ze zijn geroepen tot het koningschap. Tot de troon, waar we het eerder over hadden. We zijn bestemd voor die functie in de hemelse regionen, op de allerhoogste plaats. En ja, hoe zeggen ze dat ook alweer? Er is zo'n mooie uitdrukking dat een hoge roeping verplichtingen met zich meebrengt. Ik zocht naar het woord... ja, adeldom verplicht. Adeldom verplicht – noblesse oblige. Dat wil zeggen: als je van adel bent, is dat een positie die bepaalde morele verplichtingen met zich meebrengt.

Dat doet vaderschap en moederschap trouwens ook. Ik hoor dat ook van onze eigen kinderen: als je eenmaal vader of moeder bent, wordt je leven ineens anders en heb je verantwoordelijkheden die je daarvoor nog niet had. Voorheen kon je gewoon flierefluiten, maar dat is dan voorbij. Ja, adeldom verplicht tot Zijn eigen koningschap en heerlijkheid. Goed, dan gaan we naar de laatste passage waar ik op wil wijzen.

Opnieuw in Barensweeën voor de Galaten ↑ hoofdstukken

En dat is ook inderdaad waarin Paulus zijn moederschap benadrukt. Hij spreekt daarover in Galaten 4. De Galatenbrief is een hele hartstochtelijke brief waarin Paulus eigenlijk ontsteld is: wie heeft jullie in hemelsnaam – dit is geparafraseerd hè – wie heeft jullie in hemelsnaam betoverd? Jullie, die de boodschap ooit gehoord hebben, en nu zijn er mensen gekomen. Paulus was daar geweest in de landstreek van Galatië, en daarna waren er Judaïsten gekomen die hen wilden verjoodsen. Ze wilden rituele wetten inbrengen, de besnijdenis zelfs. Want ja, als je rechtvaardig wilt leven, je kunt nou wel gelovig zijn, maar als je écht rechtvaardig wilt leven, dan zul je toch ook regels moeten hebben. En hoe kun je die beter ontlenen dan aan de wetten die Mozes ooit heeft gegeven aan Israël? Dat was het hele idee: judaïserend. Paulus is ongekend fel daarin, maar hij onderbouwt het ook geweldig en hij spreekt ze dan ook weer aan als: "Mijn kinderen, ter wille van wie ik opnieuw weeën doorsta, totdat Christus in u gestalte verkregen heeft."

Het opmerkelijke is dat Paulus hier inderdaad de Galaten aanspreekt als kinderen, maar nu niet als vader, maar als moeder. En dat is heel apart. Dit was iets wat mij twee dagen geleden nog helemaal ontging, maar ineens... Er ligt hier ergens een brochure in die kast over de vraag: "Wie is uw moeder?". Dat gaat over Galaten 4. Daar heeft Paulus het erover dat je wel kinderen van Abraham kunt zijn, maar de vraag is: wij zijn kinderen van Abraham, hij is onze vader, maar wie is je moeder? Daar gaat Paulus over spreken en hij zegt: is dat Sara of is dat Hagar? Is dat de slavin of is dat de vrije? Is dat Ismaël of Izaäk? Is dat het vlees? Want u weet het, ik ga er even gemakkelijk vanuit: Ismaël was door het vlees verwekt. Dat wil zeggen: Abraham dacht God een handje te moeten helpen. Van ja, dat is nou wel beloofd, maar Sara is onvruchtbaar, dus dan mocht Hagar, de slavin, het doen. Maar wat Paulus vertelt is: het gaat erom wie nou je moeder is.

En hier zegt hij: "Ik, jullie zijn mijn kinderen." Ja, ooit waren ze tot geloof gekomen door zijn evangelieprediking, maar nu stelde hij zich op als moeder ter wille van wie hij opnieuw weeën doorstaat. Het hele idee is dus ook – dat moet ik er ook nog even bij zeggen – ooit was de zoon van de belofte, en ik hoop dat u even meegaat in wat ik nu zeg, ooit was de zoon van de belofte, Izaäk, het ware zaad van Abraham, aan hen gepredikt. Christus, daar doel ik nu even op, de opgewekte Christus. En nu had Ismaël die plaats ingenomen: de slavernij, weer een wet, het vlees; je moet proberen dit en zo. Maar dat is een verschuiving.

Een heleboel mensen in de christenheid zeggen tegenwoordig: "Ja, je hebt wet en je hebt genade, en je moet ze in balans hebben. Er moet wat wet zijn, maar er moet ook genade, en als één van de twee ontbreekt, dan is het niet goed." Nou, als je dat denkt, dan moet je toch echt de Galatenbrief lezen, want Paulus is dan echt heel radicaal. Het is of het een, of het ander. En toen werd er ook tegen Abraham gezegd: "Stuur de slavin met Ismaël gewoon weg." Want die twee kunnen niet samen. Gelukkig, jullie zijn nog waakzaam, inderdaad: stuur Hagar weg. Hagar heeft ook weer met de Sinaï te maken. Geweldige typologie! Als het je nu gaat duizelen, dan zeg ik: dat is mooi. Want dan moet je het nog eens een keertje nalezen, en dat kan ik zeer aanbevelen.

Het was ooit goed, maar nu hadden ze zich laten misleiden en Izaäk ging plaatsmaken voor Ismaël, als u begrijpt wat ik bedoel. Ja, zegt Paulus, maar nou wordt het echt moeizaam. Ooit waren jullie onwetend, maar nu zijn jullie afkerig geworden. Nou, probeer dat dan nog maar eens een keertje weer recht te breien. De Galatenbrief is eigenlijk één groot betoog waarin Paulus dat hartstochtelijk naar voren brengt en hen gewoon weer terugbrengt. Hij vergelijkt dat met de barensweeën van een moeder. Hij zegt: "Ik doorsta weeën." Het is niet maar een theoretische kwestie; je brengt een boodschap, het is elementair. En degene die dat vertelt, die raakt dat tot in het diepst van zijn bestaan, en het is ook in die zin een strijd. Paulus vergelijkt dit hier daarmee; hij zegt: "Voor jullie lijd ik, doorsta ik opnieuw weeën." En dan: "Totdat Christus in jullie gestalte verkregen heeft", letterlijk: "Totdat Christus in jullie gevormd wordt."

Dus ja, het ging allemaal om vormen van rituelen, maar dat is misvorming. Paulus zegt dat het niet gaat om gedragsvorming. Waar zij op uit waren, was bepaalde gewoontes over te nemen, heilige dagen, de sabbat... Het ging ook niet om rituelen als de besnijdenis; allemaal vormen. Hij zegt: het gaat er niet om dat jullie gedrag wordt gevormd, het gaat erom dat jullie leven van binnenuit gevormd wordt en dat Christus in jullie gestalte krijgt. Daarmee gaat ook de vrijheid en daarmee ook Gods genade weer klinken. Ja, hij zegt: "Daardoor en daarvoor onderga ik en doorsta ik opnieuw weeën." Dat is Paulus' moederlijke rol.

Nou, daar wilde ik jullie vanmorgen graag eens op deze Moederdag op wijzen. Dus die verhoudingen van vaderschap en moederschap, hoe elementair dat is en hoezeer dat ook bij de apostel Paulus heel prominent naar voren komt. Zullen we het hierbij laten en met elkaar nog een lied zingen?

🎧 Paulus als vader en moeder
Delen: