GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

kan God alles?

17-05-2026 - Geplaatst door Andre Piet
Rotterdam EH

Veel mensen denken dat Gods almacht betekent dat Hij alles zou kunnen. Een groot misverstand. De Bijbel zegt bijvoorbeeld dat het voor God onmogelijk is te liegen. Ernstiger is dat vandaag ook theologen van naam ronduit ontkennen dat God almachtig is. Volgens hen zou God afhankelijk zijn van de keuzes — de zogenaamde vrije wil — van mensen. In deze lezing staan we stil bij de vraag waarom het van beslissend belang is dat de God van de Bijbel werkelijk GOD is: almachtig en alwetend.

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

Deze Bijbelstudie behandelt de vraag of God alles kan, als reactie op theorieën dat God afhankelijk zou zijn van de mens of het kwaad niet kan stoppen. Aan de hand van de Schrift wordt aangetoond dat God weliswaar niet kan liegen of Zichzelf verloochenen, maar verder alles absoluut beschikt zonder dwang nodig te hebben. Hij heeft met alle dingen, inclusief het kwaad, een bedoeling en is van niemand afhankelijk om Zijn volmaakte raadsbesluit uit te voeren. Dit besef van Gods allesomvattende soevereiniteit biedt de mens ultieme rust en perspectief, ook in tijden van leed.

“Dus Gods almacht is het universele, absolute vermogen van Hem om te doen wat Hij Zich voorneemt en wat Hem behaagt.”

Introductie: de Strikvraag of God Alles Kan ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen, vrienden hier in Rotterdam. Wat goed om jullie hier te mogen treffen en ik hoop dat dat wederzijds is. Het is een heel intrigerend thema vind ik zelf, een intrigerende vraag die u hier achter mij ziet geprojecteerd: kan God alles? Wat denkt u?

Vroeger zat ik op catechisatie en toen was dit bedoeld als een strikvraag: kan God een steen maken die zo zwaar is dat Hij hem zelf niet meer kan tillen? Dat is natuurlijk een strikvraag, want of je hier nu 'ja' of 'nee' op antwoordt, in beide gevallen kan Hij dan blijkbaar niet alles. Ik denk trouwens dat hier een belangrijk misverstand achter schuilgaat. Ik vind die vraag op zich vrij onschuldig, dat wel, maar misschien moeten we dat, voordat we wat dieper op de dingen ingaan, eerst even scherpstellen.

Ik zal u straks ook vertellen wat de echte aanleiding voor dit thema was, maar het lijkt mij goed om toch eerst de basis te leggen. Want als je het hebt over God, de Almachtige, dan heb je al snel de indruk – of de gedachte die daarmee geassocieerd wordt – dat God alles kan. Die gedachte ligt voor de hand, maar moet bij nader inzien toch al gauw terzijde worden geschoven. En dat niet alleen op logische gronden, waar ik het zojuist over had, maar ook op Bijbelse gronden.

Bijbelse Grenzen: Wat God Onmogelijk Kan Doen ↑ hoofdstukken

Want de Bijbel zegt meer dan eens dat God niet alles kan. Ik zal u een paar voorbeelden geven; ik ben niet uitputtend, maar je leest in Hebreeën 6 — en ik val middenin de hele passage en het betoog van de apostel — daar staat in vers 18, en dan gaat het over de eedzwering die God ooit deed aan Abraham. Je leest een paar keer in de Bijbel dat God een eed zweert. Dat is heel uitzonderlijk, want normaal gesproken belooft God en dat is voldoende. Maar dan staat er dat God hem een eed zwoer. En in dat verband staat er: "opdat door twee onveranderlijke dingen, waarbij het onmogelijk is dat God liegen zou..." Het is onmogelijk dat God liegt. En hier in dit geval zijn dat door twee onveranderlijke dingen.

En dan schrijven we heel duidelijk op: de belofte, dat is sowieso al bij God onveranderlijk. Dat wil zeggen: als Hij iets belooft, dan doet Hij dat zonder meer. Al de beloften zijn "ja en amen", staat er ergens in de brieven, en zo is het ook. Maar als God dat dan nog eens bevestigt met een eedzwering... En een eedzwering is niets anders dan dat je iets belooft met aanroeping van God. Dat betekent dus in dit geval dat als God een eed zweert, dan doet Hij dat bij Zichzelf. Ik weet niet helemaal of het correct is als ik het zo zeg, maar ik vind het wel opmerkelijk dat je bij een eedzwering ook dit doet: twee vingers die je dan opstekt. Dat zijn die twee onveranderlijke dingen; daar houd ik het dan maar even op.

Het is onmogelijk dat God zou liegen. Je leest iets soortgelijks ook in de Titusbrief: God die niet liegen kan. Maar laat ik een ander voorbeeld geven uit de brieven van Paulus, in 2 Timotheüs 2. Daar gaat het dan niet zozeer over liegen, maar daar staat — ook hier val ik midden in de passage, dat zal vanmorgen wel vaker het geval zijn, want ik som een heel aantal schriftplaatsen op en dan kun je niet iedere keer uitgebreid op de context ingaan — daar staat zo’n prachtig woord: "indien wij ontrouw zijn" — en daarmee is de mensheid in het algemeen al behoorlijk goed getypeerd, lijkt mij — "indien wij ontrouw zijn, Hij blijft getrouw," want, staat er dan en dat geeft de reden aan: "Zichzelf verloochenen kan Hij niet."

Dus we stellen nu dan nog een keer de vraag: kan volgens de Bijbel God alles? Het antwoord is: nee, zeker niet. En dank Hem op je blote knietjes daarvoor, want Zichzelf verloochenen, dat is onmogelijk. God kan ook niet liegen. Met andere woorden, als je dus de vraag in de absolute zin stelt: "Kan God alles?", dan is het antwoord nee. Wat betekent het dan wel dat Hij almachtig is? Nou, dat is een prachtig woord en ik denk dat dat het heel goed weergeeft. Het staat ergens in Psalm 115: "Hij doet al wat Hem behaagt."

In dat geval is het waar wat je ook in de geschiedenis van Abraham al leest, en dat wordt meerdere keren herhaald: "Zou voor JAHWEH iets te wonderlijk zijn?" Ja, voor zover het Hem behaagt, kan Hij inderdaad alles, met die restrictie dus. Hij doet al wat Hem behaagt. Er is een heel mooi lied — het is niet direct een bijbelwoord, maar het is wel de hele Bijbelse gedachte — ik meen van Jacqueline van der Waals, van "Wat de toekomst brengen moge": "Al wat Zijn liefde wil bewerken, ontzegt Hem Zijn vermogen niet." Dus Gods almacht is het universele, absolute vermogen van Hem om te doen wat Hij Zich voorneemt en wat Hem behaagt. En dan is er niets onmogelijk. En dat is een geweldige waarheid.

De Aanleiding: het Dwaze Idee Dat God Afhankelijk Is ↑ hoofdstukken

Ik zal u vertellen wat de werkelijke aanleiding is tot deze Bijbelstudie – of deze predicatie, zo u wilt. Het gaat om een boek dat ik zelf niet eens helemaal gelezen heb, al heb ik er veel over gehoord en ook het een en ander over gelezen. De auteur is Thomas Oord, een Amerikaanse theoloog. Zijn boek is inmiddels ook in Nederland verschenen, zoals u hier ziet, en het heeft als titel God kan het niet.

Nou, als met die titel gedoeld zou worden op waar we het zojuist over hadden – namelijk dat God niet kan liegen en dat Hij Zichzelf niet kan verloochenen – dan zou ik het er nu niet over hebben gehad. Dat is immers nogal evident, het is niet discutabel en het wordt ook niet betwijfeld. Maar wat deze Thomas Oord doet, is iets anders. Het is mij opgevallen dat hij dingen naar voren brengt die voor velen kennelijk toch heel verleidelijk zijn. Zijn boek wordt vooral geprezen omdat de schrijver zo'n pastorale toon aanslaat; een toon van begrip voor mensen die in lijden zijn en die onrecht meemaken.

Ik sla het natuurlijk plat – het is ook geen recensie wat ik vanmorgen geef – maar ik wil de centrale gedachte die hij naar voren brengt even weergeven. De redenering is deze, en dat begint hiermee: God is liefde. Dat is sowieso een Bijbels gegeven. Maar daaruit trekt hij vervolgens de conclusie dat God daarom niemand kan dwingen. De gedachte daarbij is dat liefde en dwang twee eigenschappen zijn die elkaar niet verdragen. Dat is zijn uitgangspunt.

Vervolgens krijg je de tweede gedachte die daaraan direct gekoppeld is: God kan het kwaad niet eigenhandig voorkomen of stoppen. Want, zo is de gedachte, Hij heeft de schepselen een vrije wil gegeven. Dat wil zeggen: een domein waar Hij niet aan komt en waar een mens zelf kan kiezen. Daar blijft God vanaf. En als een mens dan kiest voor het kwaad, ja, dan kan God dat niet voorkomen, want Zijn liefde houdt Hem daarin tegen. Dat is dan de gedachte: God kan het kwaad niet eigenhandig voorkomen of stoppen.

God heeft daarom – en dat is eigenlijk de conclusie van het boek – samenwerking nodig om Zijn liefde te doen overwinnen. Dat zijn eigenlijk de drie stellingen in dit boek en ze volgen logisch uit elkaar. Nou, als je dit goed op je in laat werken, dan staat hier nogal wat. En ik hoop dat u, net zoals het mij verging toen ik hiermee in aanraking kwam, zeer in opstand komt en denkt: dit kan toch niet waar zijn?

Laten we de Bijbel openen, want het boek van Oord is in hoge mate filosofisch. Dat is trouwens ook al gebleken uit de reacties van mensen die wel lovend over het boek waren; zij zeiden dat het vooral een redenering is die hij volgt en dat de Bijbelse gegevens erg schaars zijn. Dat zegt al veel. Maar wat zegt de Schrift? Tegenover de beweringen van Oord wil ik drie andere zaken naar voren brengen. U bent hopelijk niet geïnteresseerd in wat een mens beweert, of dat nu Thomas Oord is of ene André Piet uit Katwijk. Wat maakt dat uit? De vraag is: wat zegt God Zelf hierover? Wat verklaart de Schrift, of wat verklaren de Schriften, die bibliotheek die ons gegeven is?

Het eerste is dit: God beschikt alles en Hij heeft daarom ook geen dwang nodig. Ik weerspreek dus niet de stelling dat God liefde is en daarom niemand kan dwingen. Nee, dat is ook zo. Maar God beschikt alles in absolute zin, zonder enige uitzondering, en heeft daarom ook helemaal geen dwang nodig. In feite heb je hiermee het hele misverstand al getackeld.

Het tweede is: God heeft met alles een bedoeling, en dus ook met het kwaad. En als derde: God is van niemand afhankelijk om Zijn doel te bereiken. In alle drie de gevallen staan deze beweringen, deze stellingen die ik straks Bijbels ga onderbouwen, rotsvast. Dit is gewoon wat de Schrift laat zien; niet zomaar als een paar teksten uit de Bijbel geplukt, maar als het getuigenis van de Schrift van het begin tot aan het einde.

God heeft geen dwang nodig en Hij heeft met alles een bedoeling, ook met het kwaad. De hele gedachte dat Hij het kwaad niet zou kunnen voorkomen of stoppen, vervalt daarmee. Hoezo? God is Zelf degene die met alles een bedoeling heeft en daarom ook geen medewerking van Zijn schepselen nodig heeft om Zijn doel te bereiken. Waar u, mag ik aannemen, geïnteresseerd in bent, is: wat zegt de Schrift? Deze dingen wil ik graag eens naar voren brengen, gewoon puntsgewijs.

Stelling 1: God Beschikt Alle Dingen en Heeft Geen Dwang Nodig ↑ hoofdstukken

Om te beginnen bij dit punt: God beschikt alle dingen en heeft daarom ook geen dwang nodig. Laten we eens een aantal schriftplaatsen noemen. In principe lees ik voor uit de NBG-vertaling. Als ik de tekst cursiveer, dan is het vaak een wat letterlijker weergave. In Spreuken 16 staat dit woord: "Het hart van de mens overdenkt zijn weg, maar de Heer bestuurt zijn gang."

Met andere woorden: de mens denkt na over wat hij gaat doen en over de volgende stap die hij gaat zetten, maar er is er slechts één die daadwerkelijk de gang bestuurt — of 'bestiert', zoals de oudere vertaling zegt. Wij hebben daar in het Nederlands een mooie variant op gevonden die ik graag citeer: "De mens wikt, maar God beschikt." Met dat laatste heb ik meteen de kern weergegeven. De mens wikt; hij maakt plannen en heeft zijn gedachten, meningen en opinies. Hij ontleent die aan de informatiebronnen om hem heen, of wat dan ook. In ieder geval overdenkt een mens wat hij gaat doen. Hij kan nog zoveel plannen en nog zoveel macht hebben, maar er is er maar één die daadwerkelijk de gang van zaken stuurt. Waarom? Wel, God is degene die beschikt.

In datzelfde hoofdstuk, helemaal aan het einde van Spreuken 16, staat ook een hele mooie tekst: "Het lot wordt in de schoot geworpen, maar elke beslissing daarvan is van JAHWEH." Dat is ook geweldig mooi. Loting is in de Bijbel iets heiligs, terwijl het bij ons vooral een spel is, vaak bedoeld om onszelf te verrijken. De gedachte in de Bijbel is dat wanneer een mens niet weet wat hij moet doen, wanneer er onenigheid is of wanneer er verschillende opties zijn en het moeilijk is om een knoop door te hakken, de beslissing aan God wordt overgelaten. Er wordt dan een lot geworpen waar de mens geen invloed op heeft. Als de mens er wel invloed op zou hebben, dan is het natuurlijk geen zuivere loting, maar fraude. Maar het lot beslist en aangezien de mens daar geen invloed op heeft, wie heeft het dan wel? De gangbare gedachte is: "Het lot heeft zo besloten." Dat klopt, wij hebben er geen invloed op, maar wie heeft het lot in handen? Hier wordt het gewoon expliciet en zonder enige twijfel gezegd: "Elke beslissing daarvan is van JAHWEH."

Dit geldt dus ook voor toeval, want dat is wat een lot natuurlijk aanduidt. Je werpt het lot en je weet niet hoe het valt. Men zegt dan: "Toevallig viel het lot op nummer zes." Ik vind het woordje 'toevallig' echter erg interessant. Men zegt weleens: "Toeval is God incognito." Dat wil zeggen: het lijkt alsof het lot beslist, maar in werkelijkheid is het God die het zo beslist. Dat is inderdaad de Bijbelse gedachte. 'Toeval' — iets valt altijd van boven naar beneden, nooit van beneden naar boven. Ook in de Bijbel lees je meerdere keren over toeval. In de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan kwam er toevallig een Leviet of een priester voorbij. Geen mens had dat in de hand; het gebeurde zo. Er gebeuren zoveel dingen bij toeval. Ik denk wel eens dat het leven van toevalligheden aan elkaar hangt. Je denkt dat je soms keuzes hebt gemaakt, en tot op zekere hoogte mag dat zo zijn, maar in de praktijk blijkt het toch in hoge mate zo te gaan: "Het toeval wilde dat..." Wie doet dat dan? God doet het ons 'toevallen'. Dat is de eigenlijke gedachte. Ik geloof dus wel in toeval, maar dan in de zin dat God het doet toevallen. "Het lot wordt in de schoot geworpen" wil zeggen dat je het er maar mee te doen hebt, maar uiteindelijk is het God die daarachter zit en elke beslissing daarvan is van JAHWEH. Mooi, hè?

Ik neem u mee naar Daniël 4. Ik zei al dat ik een stuk of tien schriftplaatsen langs ga om duidelijk vanuit de Schrift te bewijzen dat God werkelijk God is, dat Hij alles in de hand heeft en van niets of niemand afhankelijk is. Dat maakt Hem juist tot God. Daniël 4 is prachtig omdat je daarin de geschiedenis vindt van Nebukadnezar, de machtigste man op aarde in die dagen. Een paar hoofdstukken eerder wordt hij het 'gouden hoofd' genoemd, de man die destijds het wereldrijk bestuurde. Hij was daar zelf ook erg van onder de indruk. Er zijn tegenwoordig ook wereldleiders die erg onder de indruk zijn van hun eigen kunnen, maar dat gold zeker voor Nebukadnezar. Aan het begin van het hoofdstuk lees je een bijna vermakelijk verslag van hoe hij vanuit zijn tuin — de hangende tuinen van Babylon zullen het misschien geweest zijn — over de stad Babel uitkijkt en zegt: "Is dit niet het grote Babel dat ik gebouwd heb?" Ik ken een Bijbelleraar die zei dat hij niet pas vanaf dat moment dwaas werd, maar dat hij toen al dwaas was, juist omdat hij meende zoiets te kunnen zeggen: "Kijk eens wat ik allemaal gedaan heb."

Dat werd dan ook zijn ervaring: hij werd gedurende 'zeven tijden' vernederd. Dat betekent gewoon, in dit geval, dat hij zeven jaar lang als een beest werd, aan de dieren gelijk. Dat is ongeveer de grootste vernedering die je kunt bedenken, maar het was wel gelimiteerd. Er werd van tevoren al gezegd dat hij zeven tijden lang gras zou eten als de dieren. Die man werd hartstikke gek — of hij bleef het, zo u wilt — totdat hij de God des hemels de eer zou geven die Hem werkelijk toekomt. En dat lees je inderdaad: na die zeven tijden komt hij tot erkenning. Hij komt tot een machtige erkenning en wordt vervolgens ook weer in zijn heerschappij hersteld. Na die psychiatrische periode doet hij een prachtige uitspraak in vers 35: "Alle bewoners der aarde worden als niets geacht." Ze zijn niet letterlijk niets, want het zijn creaties die existeren, maar ze worden als niets geacht. Dat gold dus inclusief Nebukadnezar zelf, de machtigste man. God had dat bewezen en Nebukadnezar kon niet anders dan deze erkenning hardop uitspreken: "Alle bewoners der aarde worden als niets geacht; Hij doet naar Zijn wil met het heer des hemels en de bewoners der aarde. En niemand is er die Zijn hand kan weerhouden of tot Hem kan zeggen: wat doet Gij?" Met andere woorden: niemand kan Hem ter verantwoording roepen van "waar ben je mee bezig?" of Zijn hand weerhouden. In de reformatorische wereld spreekt men dan over Gods 'onwederstandelijke wil'. Dat mag oud-Nederlands zijn, maar het is precies wat het is: niet te weerstaan. Niemand is daartoe in staat, zelfs de machtigste man op aarde niet, die dit proefondervindelijk had ervaren.

Nebukadnezar erkende proefondervindelijk het bewijs daarvan. Hij zei dat niemand Zijn hand kan weerhouden – over Gods macht gesproken. En daarom zingen wij trouwens ook: He’s got the whole world in His hand. Hij heeft de wereld, heel de wereld in Zijn hand. Thomas Oort zal dat niet zo kunnen zeggen, denk ik. Ik weet het niet, maar dit is wel wat het is: Hij heeft alles, maar dan ook werkelijk alles in Zijn hand.

Nog eentje, nog steeds bij die eerste stelling. Dan gaan we even naar de apostel Paulus. Die is in Athene, dat is ook weer zo’n mooi verhaal en een prachtige geschiedenis. Paulus is in Athene, daar in het centrum bij de Areopagus. Daar wordt hij door allerlei filosofische scholen, de stoïcijnen, de epicureeërs en hoe ze maar heten mogen, min of meer ter verantwoording geroepen. Ze willen weten wat hij te melden heeft. Wat hij dan gaat doen, is dat hij wil uitkomen bij Jezus Christus, die God uit de doden heeft opgewekt. Maar op het moment dat hij daar aankomt, zeggen ze: "Nou, we horen je nog wel een keer." Maar het begin van zijn toespraak – of eigenlijk zijn hele toespraak, want dan moet hij stoppen – is niets anders dan het naar voren brengen van de waarheid: namelijk dat er één God is in de absolute zin van het woord.

Dat doet hij ook in contrast; het is heel polemisch, hij zet zich af. Hij zegt: "Ik heb gezien in die stad dat het vergeven is van de afgodsbeelden." Het is een mooie retorische ingang die hij dan kiest. Hij zegt: "Ik zag ook nog eens een lege sokkel staan met daarop de inscriptie: Aan de onbekende God." En toen dacht hij: "Haha, nou heb ik je! Want die God die jullie zelf zeggen niet te kennen, die ga ik jullie bekendmaken." Maar dat is dan ook wel echt de God, namelijk de Ene.

In vers 25 staat: Hij laat Zich ook niet door mensenhanden dienen of behandelen. Dat is eigenlijk een woord dat iets te maken heeft met ons woordje 'therapie'. Kijk, al die beelden moesten iedere keer weer behandeld en gerenoveerd worden, of hoe dat maar heten mag. Nee, wij hebben het over de God van hemel en aarde, die Zich niet door mensen laat dienen alsof Hij nog iets nodig had. Denk nog even terug aan die uitspraak van een van de beweringen en stellingen van Thomas Oort: "God heeft mensen nodig om Zijn doel te bereiken." Pardon? Dan ben je gewoon weer in het heidendom beland. Dan heb je geen God met allemaal hoofdletters, die alles beschikt en alles plaatst, waarbij nooit iets misgaat. Nee, dan heb je weer een afhankelijk godje dat een ander nodig heeft, dat schepselen nodig heeft om Zijn doel te bereiken.

Paulus keert het precies om. Hij zegt: "...alsof Hij nog iets nodig heeft." Dus alsof Hij afhankelijk is. Daar Hij Zelf aan allen – ik vind dat 'alles' ook zo mooi, dat is zo’n universeel begrip, dat betekent gewoon zonder uitzondering – daar Hij Zelf aan allen leven, adem en, mocht ik nog iets vergeten zijn, alles geeft. Ja, dat is God.

Ik vind trouwens de hele gedachte dat God het kwaad niet kan verhinderen... Zou Hij, die hemel en aarde gemaakt heeft, die aan u en aan mij en aan jou adem geeft... Het loutere feit dat ik hier nu sta, dat ik mijn stem kan gebruiken, met mijn beperkte verstand gewoon mijn gedachten kan vormen en ordenen en dat ik dat kan uitspreken, en dat ik überhaupt gewoon kan ademhalen... hoe komt dat? Nou, zegt Paulus heel laconiek, dat komt omdat er Eén is die jou het leven geeft en de adem. En op het moment dat Hij Zijn hand weer terugtrekt, ja, dan lig je neer. Dan ademen we niet meer, dan ben je dood.

Het hele idee van: "God kan het kwaad niet stoppen, God is ook niet de oorzaak van het kwaad. Dat kan niet, want Hij is liefde," zegt Thomas Oort. "Maar dat betekent dus ook dat ziekte niet van God komt, en doodgaan ook niet." Nee, maar als Hij adem geeft, dan is het dus ook zo dat als iemand niet meer ademt, dat komt omdat Hij het niet meer geeft. Het hele idee dat Hij die aan allen adem geeft, niet in staat zou zijn om iemand de adem te onthouden... Of die niet in staat zou zijn een ziekte te voorkomen, of niet in staat zou zijn een aardbeving of wat dan ook te voorkomen... Over wat voor God hebben we het dan in hemelsnaam? Hij is degene die aan allen leven, adem en alles geeft.

En daarom zeggen wij ook – het is een beetje een kinderlied, maar alsjeblieft, zeg het eens, wat we als volwassenen ook echt in de mond kunnen nemen: "Alles wat ik ben, dat heb ik van mijn Vader, en alles wat ik heb, dat heb ik van mijn Heer." Ik geloof dat het lied zo gaat. Maar het is precies wat het is: alles wat ik heb. Ja, wat heb ik? Dat zegt Paulus in Korinthiërs 4, dat is een hele mooie: "Wat heb je dat je niet ontvangen hebt?" Alles! Of je het nu hebt over je denkvermogen of over je gezondheid... Wat heb je nou eigenlijk besloten? Of wat heb je zelf in de hand? Je hebt het gewoon gekregen, of je hebt het niet gekregen, dat kan ook. Maar er is er Eén, en Hij heeft niet ons nodig, wij hebben Hem nodig. We zijn volledig, in alle opzichten, van Hem afhankelijk. Er is geen facet, geen factor die buiten Hem om gaat.

Dat is ook het hele idee van de vrije wil. De vrije wil dreigt dan heel erg filosofisch te worden, zo bedoel ik het niet. Maar bij het hele idee dat de mens een vrije wil heeft, bedoelt men niet dat een mens vrijwillig iets kan kiezen, want dat is nogal evident. Ik ben hier vanmorgen naartoe gegaan zonder dat iemand mij gedwongen heeft. Dus vrijwillig ben ik hier naartoe gegaan. Nou ja, ik denk dat ik ruzie had gekregen als ik hier niet gekomen was, maar u begrijpt wat ik bedoel: het is vrijwillig. Maar met de vrije wil bedoelt men iets anders: dat de mens een keuze kan maken of een wil heeft waar God geen invloed op heeft, die eigenlijk buiten Gods beschikking valt. Ik zal u dit vertellen: die hele gedachte is heidendom tot op het bod. Echt! Want dan heb je namelijk weer een heleboel goden. Dan hebt u een vrije wil, dan heb ik een vrije wil, dan zijn er miljarden vrije willen; met andere woorden: wezens die dus onafhankelijk van God hun keuzes kunnen maken. Dacht je dat nou werkelijk? Dan ben je net als Nebukadnezar zo hoogmoedig. Echt, dat is het. Dan denk je dat je iets van jezelf hebt.

Dat denken trouwens een heleboel mensen. Dat was destijds de strijd, eeuwen geleden in Nederland, tussen Gomarus en Arminius. Dat ging ook over de vrije wil. En geloof, ja, dat is een keuze... Nee, geloven is geen keuze. Geloof, zal ik u vertellen, is een gave van God, zegt de Bijbel. En als je gelooft, dan komt dat omdat Hij jou overtuigd heeft. Je mág geloven. En daar ben ik erg blij mee, want Hij heeft mijn ogen geopend, en mijn oren en mijn hart. In feite staan deze dingen – dat God de ogen, oren en harten opent – haaks op het hele idee van een vrije wil. Ik ben een creatie, een schepsel, en alles wat ik heb en alles wat ik denk... Hij is degene die het beschikt.

Oké, ik moet gauw doorgaan, want God heeft met alles een bedoeling.

Stelling 2: God Heeft met Alles een Bedoeling, Óók met het Kwaad ↑ hoofdstukken

Ook met het kwaad heeft God een bedoeling. We gaan daarvoor eerst naar Handelingen 2. Daar lezen we hoe Petrus op de Pinksterdag zijn publiek confronteert. De menigte was samengestroomd vanwege alle wonderlijke verschijnselen die er plaatsvonden, en Petrus houdt als woordvoerder een toespraak. Hij heeft het over Jezus, die nog maar een paar weken daarvoor was overgeleverd, nota bene op diezelfde plaats in Jeruzalem. Hij was overgeleverd en gekruisigd, en de inwoners van Jeruzalem en allen die daar waren, confronteert Petrus daarmee. Hij zegt dan over Jezus de Messias: "Deze, naar de bepaalde raad en voorkennis van God uitgeleverd, hebt gij door de handen van wetteloze mensen aan het kruis genageld en gedood." Dat is wat mensen deden. Maar er staat bij: "God evenwel heeft Hem opgewekt." Jullie hebben Hem gedood, maar God heeft Hem opgewekt uit de doden.

Het gaat mij nu even om dat eerste gedeelte. Het feit dat het volk en de wetteloze mensen — de Romeinen die de wetten van de Torah niet kenden — Hem aan het kruis hebben genageld en gedood. Ik zal u vertellen: dat is de grootste misdaad die ooit in de geschiedenis heeft plaatsgevonden. Het moment dat God het beste wat Hij had, door de wereld in Jeruzalem aan het kruis liet nagelen. Het is de grootste misdaad ooit, maar wat staat hier? Er staat niet alleen dat God dat van tevoren wist naar Zijn voorkennis; nee, het is gebeurd naar de bepaalde raad, de bedoeling en de intentie van God. Hier valt de hele bewering van dat boek waar ik het over had totaal in duigen. Het feit dat de mensheid de Zoon van God heeft gekruisigd, was wetteloos. Zeker, de mensen worden er ook op aangesproken, daar doe ik niets aan af. De verantwoordelijkheid van de mens is een feit, maar God is degene die beschikt. Het is zo bepaald; het móést zo gaan.

Als het grootste kwaad in de wereldgeschiedenis door God is beschikt, dan was het zelfs noodzakelijk. God heeft het grootste kwaad ten goede gekeerd. Sterker nog, dat kwaad was noodzakelijk om het beste aan het licht te brengen. Zelfs de grootste haat die de mensheid ooit heeft getoond, heeft God als achtergrond gebruikt om Zijn liefde te demonstreren en te bewijzen. Ga dus niet zeggen dat God niets met het kwaad kan of dat Hij het niet in de hand heeft. Nee, het was noodzakelijk. Maar als dat voor het grootste kwaad al geldt, zou dat dan niet voor het 'minder' kwaad gelden? Voor zover je daar al gradaties in kunt aanbrengen, wat altijd lastig is, maar u begrijpt wat ik bedoel. In Spreuken 16 staat bovendien dat God alles heeft gemaakt voor Zijn doel, zelfs de goddeloze voor de dag van het kwaad. Daar mag u ook eens op kauwen. Hij heeft met alles een bedoeling en daarom gaat er bij God nooit iets mis.

Hij maakt van alle minnen plussen. Dat is mijn favoriete metafoor. Het is geen directe Bijbeltekst, maar het maakt precies duidelijk dat de minnen die wij zien en het kwaad dat wij in deze wereld vaststellen — en dat is heel veel — eigenlijk geen minnen zijn. Het zijn plussen die nog niet af zijn. Zijn werk is nog niet voltooid. Er komt een moment dat zal blijken dat al die minnen noodzakelijk waren om Gods grote plus te bewijzen en te demonstreren. Dat gebeurt allemaal naar de bepaalde raad van God.

Romeinen 9 mag in dit verband ook niet ontbreken. Ik moet snel gaan, maar Romeinen 9 is de kroongetuige als het gaat over de godheid van God. Paulus is daar aan het betuigen, zoals hij dat in de hele brief doet, en dan citeert hij een woord uit het boek Exodus: "Want het schriftwoord zegt tot Farao: Daartoe heb Ik u doen opstaan, opdat Ik in u Mijn kracht zou tonen en Mijn naam verbreid zou worden over de hele aarde." Voordat Mozes geroepen werd om naar Farao toe te gaan, werd al tegen hem gezegd: "Farao gaat niet luisteren en Ik ga zijn hart verharden. Ik ga ervoor zorgen." Mozes kreeg de missie om tegen Farao te zeggen: "Laat Mijn volk gaan." Op een gegeven ogenblik dreigt Farao te bezwijken onder de druk van de plagen en dan lees je: "En God verhardde zijn hart." Waarom was dat? Farao was in die dagen de machtigste man op aarde — we hadden het net over Nebukadnezar — maar God deed hem opstaan tegen Zichzelf omdat God wilde bewijzen hoe sterk Hij is. Zoals de tekst zegt: "Opdat Ik in u Mijn kracht zou tonen." Als je wilt bewijzen dat je sterk bent, heb je geen slappeling nodig. Nee, dan moet je de machtigste man met de machtigste legers laten opdraven, zodat je je kracht kunt bewijzen. Daartoe heeft God Farao doen opstaan. Farao luisterde niet naar God, maar dat was juist de bedoeling, want zo kon God Zijn kracht tonen. Ook een weerspannige Farao diende dus Gods bedoeling.

De conclusie van Paulus is: "Hij ontfermt Zich dus over wie Hij wil, maar Hij verhardt ook wie Hij wil." Hoort u het goed? Hij verhardt. Hij opent niet alleen ogen, maar als God het nodig acht, verhardt Hij ook een hart en zorgt Hij ervoor dat iemand Hem niet begrijpt of verstaat. Kijk, dat is God. Alles dient Zijn doel. En dan krijg je de vanzelfsprekende tegenwerping. Je kunt erop wachten, en die is niet modern, want tweeduizend jaar geleden was dit ook al de logische conclusie. In zijn betoog voert Paulus een denkbeeldige opponent op die zegt: "Gij zult nu tot mij zeggen: Wat heeft Hij daar nog aan te merken? Want wie heeft Zijn raad weerstaan?" Dat is een inkoppertje, toch? Wat heeft God aan te merken op een Farao die door God Zelf verhard is, waardoor hij niet eens kon doen wat hem werd opgedragen?

Let op dat woord 'raad'. In de NBG-vertaling staat hier abusievelijk "Zijn wil", en dat is een kanjer van een misser. Want Farao weerstond wel degelijk Gods wil. Gods wil was: "Laat Mijn volk gaan." Kon Farao die wil weerstaan? Jazeker, dat deed hij ook. Sterker nog, hij moest wel. Maar heeft Farao Gods raad — Zijn bedoeling — weerstaan? Nee, dat is onmogelijk. Nooit is er in de hele geschiedenis, in de hele schepping, één creatie geweest die Zijn raad heeft weerstaan. Dat kan niet. Hij is namelijk de Schepper en de Beschikker over alle dingen. Paulus gaat dan verder: "Maar gij, o mens! Wie zijt gij, dat gij God zou tegenspreken? Zal het geboetseerde soms tot zijn boetseerder zeggen: Waarom hebt gij mij zo gemaakt?" Dat is wat we zijn. Wij zijn geen marionetten, wij zijn leem in de hand van de Pottenbakker. Hij vormt vaten van toorn, zoals Farao, en vaten van eer, zoals het volk Israël. Dat mag een Pottenbakker toch doen? Als je een pottenbakker bent en je hebt een stuk leem, dan bepaal jij of je er iets van maakt dat je een ereplaats geeft op je bureau, of iets wat je onder het bed zet. Dat mag, puur voor jouw bedoeling. Zo is het met God ook. In beide gevallen zijn het vaten van Hem; het is leem in Zijn hand. En God maakt er geen potje van. Hij is wel een Pottenbakker, maar Hij maakt er geen zootje van, want Hij heeft met alles een bedoeling.

Hoe zit het dan met de verantwoordelijkheid van de mens? Weet je wat verantwoordelijkheid betekent? Dat is niet eens een echt Bijbels begrip, hoor. Maar het betekent dat een mens antwoord kan geven. Dat kan een marionet niet.

Maar wij zijn – in het Engels vind ik hem helemaal mooi, ik heb hem er nu bij geschreven – 'respons-ability'. Dat wil zeggen: het vermogen om te responderen, om te reageren. God zegt iets en daar kan een mens op reageren, maar dat niet alleen. Die respons-ability blijkt niet alleen in het feit dat je 'nee' kunt zeggen, maar ook vervolgens als God gerichten oefent, of de legers in de Rode Zee doet verdwijnen.

En ook als Farao over enige tijd – nou ja, nee, dat duurt nog zeker duizend jaar – maar als hij dan weer zal opstaan bij de grote witte troon, dan blijft hij responsive, als u begrijpt wat ik bedoel. Godzijdank wel, want hij kan leren. Door gerichten heen wordt een mens of een creatie gevormd. En dat betekent dus inderdaad dat hij leert van de dingen.

En daarom is dat hele idee dat we leem in de hand van de pottenbakker zijn zo treffend: we zijn aanspreekbaar, we zijn kneedbaar. Dat blijven wij trouwens, hoor. We zijn kneedbaar en God maakt ervan. Dat is een hele mooie geschiedenis in Jeremia 18, dat Jeremia naar de pottenbakker toe gaat en daar zijn les krijgt met een stuk leem. Als de pottenbakker besluit: 'Nee, ik ga er iets anders van maken', dan doet hij dat. Hij is de pottenbakker.

Stelling 3: God Is van Niemand Afhankelijk Om Zijn Raadsbesluit te Volvoeren ↑ hoofdstukken

Nou, en dan kom ik nu bij het derde en laatste punt: God is van niemand afhankelijk. Als je eenmaal de eerste twee punten hebt begrepen, dan snap je natuurlijk dat dit derde ook nogal voor de hand ligt. GOD — met allemaal hoofdletters — is van niemand afhankelijk om Zijn doel te bereiken.

In Jesaja 46 staat daarover iets prachtigs. Zojuist heeft Evert gelezen uit Jesaja 40, waar ik trouwens in deze toespraak niet meer op terugkom, maar het zette wel de toon. Jesaja is sowieso de profeet bij uitstek die de godheid van God zo naar voren brengt. In dit geval wordt God Zelf sprekend ingevoerd: "Ik immers ben God, er is geen ander; God, en niemand is Mij gelijk." Kijk, dat is ook het grote verschil met het heidendom. Het heidendom heeft goden, maar op het moment dat je meerdere goden hebt, dan moet er sprake zijn van verdeling. Dat zie je in het heidendom terug: je hebt een god van de liefde, een god van de oorlog en een god van de zee — die heet Neptunus. Je hebt een heel pantheon van allemaal goden en ze hebben allemaal hun eigen gebied. Dat roept natuurlijk ook conflict op, want wie gaat er nu precies over wat?

Dat probleem kent de Bijbel niet, want er is maar één God. Het is maar één God, en dat betekent ook: of er is één God, of er is geen God. Want op het moment dat er meerdere goden zijn, zelfs al zijn het er maar twee — bijvoorbeeld die van het goede en die van het kwade — dan heb je alweer strijd en conflict. De een gaat niet over de ander en dan krijg je die strijd. In het heidendom wordt God per definitie klein gemaakt. Er is echter maar één God en daarom is Hij ook werkelijk God; Hij beschikt alle dingen. "Ik, die van den beginne de afloop verkondig." Dat kan alleen maar omdat Hij alles beschikt. Alleen als je alles onder controle hebt, kun je ook daadwerkelijk zeggen: "Zo zal het gaan." Daarvoor moet je echter wel alle factoren in handen hebben.

Dat is de grote ellende van de visie waar ik het zojuist over had. Als God afhankelijk is van medewerking, nou, dan ben je slecht gestuurd hoor. Want wie kan mij garanderen of mensen vrijwillig meewerken, zodat Zijn doel bereikt gaat worden? Wie garandeert mij dat het straks niet weer mis kan gaan? Want als het ooit in het verleden mis kon gaan, wie geeft mij dan op een briefje dat het in de toekomst niet opnieuw misgaat? Weg is je verwachting. Er staat enorm veel op het spel, werkelijk alles staat op het spel. De waarheid is dat er één God is die van den beginne de afloop verkondigde. Ik zal u dit vertellen: in Genesis 1 staat niet alleen vermeld wat er gebeurd is, maar ook hoe het zal gaan. Dat is een bijbelstudie apart, maar het is echt zo. "Ik, die van den beginne de afloop verkondig en van ouds wat nog niet geschied is", die zegt: "Mijn raadsbesluit zal volbracht worden en Ik zal al Mijn welbehagen doen." Dat is Gods almacht.

Hoe kan God van den beginne de afloop verkondigen? Omdat Hij een raadsbesluit heeft en Hij alles beschikt. En dus gebeurt het ook. Daarom gaat er bij Hem nooit iets mis. Alleen als je dat weet, kun je met een opgeheven hoofd altijd, ook bij het grootste leed, de ogen naar boven opheffen. Want er gaat niks mis bij Hem en Hij brengt alles tot een ultiem, adembenemend einde.

In Efeze 1 zegt Paulus dit: "Waartoe wij tevoren bestemd waren" — predestinatie, voorbestemming — "naar het voornemen van Hem die in alles werkt naar de raad van Zijn wil." Alsjeblieft. Dat is een mooie samenvatting van wat we tot dusver hebben gezien. God predestineert de één hiertoe en de ander daartoe, en dat is in overeenstemming met Zijn voornemen, Zijn plan. Dat plan kan Hij ook volvoeren, want Hij werkt in alles — ta panta, het al — naar de raad van Zijn wil. Dat zijn twee verzoende dingen.

Als laatste wil ik Job 42 niet onvermeld laten, want over pastoraal gesproken: als er toch één iemand in deze wereld heeft rondgelopen die naam heeft gemaakt omdat hij zoveel leed heeft ondervonden in zijn leven, dan was het wel Job, met al zijn jobstijdingen. Job is tot op de dag van vandaag spreekwoordelijk. Hoeveel wordt er in dit boek niet gespeculeerd en gediscussieerd met zijn vrienden — hoe heetten die gasten ook alweer? Elifas en Ehud... wat oneerbiedig, maar ze zeggen een heleboel onware dingen over God en over Job. Maar Job zelf slaat de plank ook mis.

Op een gegeven ogenblik komt God aan het woord. En weet u wat Hij doet? Geeft Hij antwoord? Nee. Wat doet Hij dan wel? Hij stelt alleen maar vragen: "Waar was jij toen Ik de wereld maakte? Weet je hoe het zit met de banden van de Pleiaden en de Orion?" Zo gaat Hij maar door met vragen stellen. Bij elke vraag moet elke lezer zeggen: "Ja, dat weet ik ook niet." Eigenlijk is wat God aan Job demonstreert en waar Hij hem mee confronteert de vraag: "Weet jij wat Ik weet? En kun jij wat Ik kan?" Daarom laat Hij zien hoe geweldig groot de schepping is. Als dat alleen nog maar de schepping is, hoe groot moet dan de Schepper zijn? Dan leert Job zijn les en komt hij tot de erkenning: er is er maar één.

In het laatste hoofdstuk, Job 42, zegt hij: "Ik weet het nu ook echt proefondervindelijk." Dat is wat in de reformatorische wereld 'bevindelijk' wordt genoemd; het was wel waar, maar nu heeft hij het ook echt bevonden. Hij kan niet anders, net als Nebukadnezar na die zeven jaren. Hij zegt: "Ik weet dat Gij alles vermag, en dat geen van Uw plannen wordt verijdeld." En daarom: hier zwijgen alle stemmen.

Conclusie: Absolute Rust en Perspectief in Gods Almacht ↑ hoofdstukken

Hier moeten alle discussies stoppen. Er is één God en Hij beschikt alle dingen. Hij hoeft dus ook helemaal niet te dwingen, want Hij heeft alles in Zijn hand en Hij leidt alles naar Zijn plan.

Reken maar dat wanneer deze God, die alles beschikt, ook het kwade een plek geeft, de uitkomst ultiem zal zijn. Als je dat weet, dan heb je hoop en dan heb je rust.

Ik beweer daarmee helemaal niet dat het leed daardoor minder wordt, maar je wordt er bovenuit getild. Je krijgt perspectief en je hebt een GOD met allemaal hoofdletters.

Amen.

🎧 kan God alles?
Delen: