GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

Jakob met Ezau verzoend

09-08-2026 - Geplaatst door Andre Piet
Benthuizen

Na twintig jaar ballingschap keert Jacob terug naar het beloofde land. Zijn worsteling in de nacht bij de Jabbok ligt achter hem, maar de ontmoeting met zijn broer Ezau moet nog plaatsvinden. Genesis 33 is zoveel meer dan familiegeschiedenis. Het toont profetisch dat Jakob genade en verzoening zal vinden niet buiten Ezau om, maar juist in Edom!

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

De geschiedenis van Jakobs verzoening met Ezau in Genesis 33 is niet slechts een historisch verslag, maar bevat een diepe profetische laag. Het toont hoe Jakob na zijn verootmoediging genade leerde kennen en dit weerspiegelde naar zijn broer. Deze gebeurtenis staat model voor de toekomstige verzoening van het huis van Israël, dat in het gebied van Edom de Messias zal ontmoeten. Net als de feesten Jom Kipoer en Sukkot, wijst dit op de uiteindelijke hereniging en het erkennen van de God van Israël.

“Die God die toen sprak en die daar zo Jakob bereikte en Ezau, en daar de verzoening tot stand bracht, dat is de levende God!”

Terugblik op Genesis 32 en de Worsteling bij de Jabbok ↑ hoofdstukken

Ik wil vanmorgen het thema voortzetten dat we twee weken geleden begonnen zijn te bespreken, namelijk de geschiedenis die we aantreffen in Genesis 32 en 33. Jakob die die bekende worsteling heeft – dat is een vrij bekend zondagsschoolverhaal waarbij hij bij de rivier (of wat heet: waar hij de Jabbok oversteekt) in de nacht zo'n eigenaardige ontmoeting heeft met een man die zijn naam niet noemt. Maar later, als Jakob dan daadwerkelijk zijn conclusies trekt en overdenkt wat er heeft plaatsgevonden, twijfelt hij er niet aan dat hij Gods aangezicht zelf heeft gezien. Bij die gelegenheid heeft Jakob zijn naam veranderd gekregen: Jakob werd Israël.

Die geschiedenis vinden we dus in Genesis 32 en we hebben dat toen gelezen vanaf vers 22 tot aan het einde van het hoofdstuk. Nu gaan wij verder met Genesis 33, dat zijn twintig verzen, dus we zullen toch een beetje voort moeten maken met het bespreken ervan, want ik wil het in één keer voltooien. Daar leent het zich nu eenmaal het beste voor. Maar ik wil toch nog eventjes de punten op een rijtje zetten die van belang zijn om weer even het geheugen op te frissen.

Jakob keert na twintig jaar verblijf in het buitenland bij zijn oom Laban weer terug naar het beloofde land. Want ik wil er nu alvast even op wijzen – degenen die er de vorige keren waren, die weten dat – dat ik niet alleen maar de geschiedenis vers voor vers wil bespreken. Ik wil ook vooral wijzen op de laag daaronder, onder de oppervlakte. We onderzoeken met recht ook. Wat je dan namelijk ziet, is dat het niet alleen maar geschiedenis is, maar bovenal ook profetie. Daar komen we straks aan het einde van deze toespraak vanzelf ook nog wel over te spreken. In ieder geval staan deze twintig jaren eigenlijk ook model voor twintig eeuwen waarna het huis van Jakob weer terugkeert naar het beloofde land, na twintig eeuwen in de diaspora te zijn verbleven.

Dan lees je dus in Genesis 32 dat hij daar achterblijft bij de Jabbok. Ook zo'n eigenaardige omkering van de naam van Jakob natuurlijk. Nadat hij gedurende de nacht eerst zijn familie en zijn bezittingen heeft overgebracht door de rivier, heeft hij gedurende die nacht die worsteling met een man die hij niet loslaat. Maar hij is niet in staat – nee, die man is ook niet in staat om Jakob van zich af te schudden. Heel eigenaardig zoals dat beschreven wordt. Wat er dan uiteindelijk gebeurt, is dat vlak voordat de zon opkomt Jakob geraakt wordt – niet geslagen, maar geraakt wordt aan zijn heup – en dan vervolgens mank gaat. Alleen al de wijze waarop dat gebeurt geeft al aan: dit moet toch wel een heel eigenaardige figuur zijn geweest.

Jakob wordt dus gebroken in eigen kracht. Ik formuleer het expres ook op deze manier omdat dat ook de symboliek weergeeft: Jakob die in zijn mannelijke kracht, in zijn heup geraakt wordt en voortaan ook mank gaat. Dat is een omkeer, letterlijk ook – Jabbok bij Jakob, dit is een omkeer in Jakobs leven en hij krijgt ook een nieuwe naam: Israël. Strijder Gods, of anderen zeggen: vorst Gods. We hebben het er de vorige keer nog over gehad, en bij nader inzien hoef ik eigenlijk ook geen keuze te maken, denk ik, want beide namen zijn inderdaad helemaal op Israël van toepassing.

Hij noemt de plaats waar hij die worsteling heeft gehad vervolgens Pniël, wat ook al veelzeggend is. Want Pniël betekent 'aangezicht Gods'. De ponem – later werd ik erop aangesproken, ze zeiden van: "Ja, ons woord ponem, ze zeggen het is toch porem?" Maar van origine is het dus eigenlijk ponem. Ja, heb ik dat ook even rechtgezet. Dus het aangezicht Gods. Pni betekent dus gezicht en El verwijst naar God. En wat Jakob, beter gezegd Israël, hiermee aangeeft is: ik heb God gezien van aangezicht tot aangezicht. Dat wil zeggen: de representatie van God. Het blijkt ook een engel van God te zijn, maar dat is gewoon bijbelse beeldspraak.

En dan staat er nog zo eigenaardig dat de zon over hem opging bij die gelegenheid. Dat is zo opvallend omdat twintig jaar eerder, als Jakob Bet-El bereikt en hij die droom heeft – dat is voorafgaand aan die twintig jaar – daar staat van: "en de zon ging onder". Wat er literair wordt uitgedrukt, is dat het hele verblijf van Jakob in het buitenland feitelijk nacht was. De zon liet zich niet zien, het was donker. Dat is illustratief voor de weg die God gaat met zijn volk Israël gedurende die twintig eeuwen: God verbergt zijn aangezicht. Maar hier, bij deze gelegenheid, ziet hij Gods aangezicht dus. Vandaar dus Pneuel / Pniël.

Oké, nou dan moeten we snel doorgaan, want nu hebben we eventjes gezien wat we tot dusver hebben vastgesteld. Dit is namelijk wat er plaatsvond in de nacht. En dan staat er vervolgens in hoofdstuk 33 – van die hoofdstukindeling moet je je niet al te veel aantrekken natuurlijk, want dat is alleen maar voor het gemak later erbij gedaan om dingen makkelijk te kunnen vinden.

Jacob Ziet Ezau Naderen en Bereidt de Ontmoeting voor ↑ hoofdstukken

Maar dan staat er in hoofdstuk 33 vers 1: "Jakob nu sloeg zijn ogen op en daar zag hij Ezau aankomen." Dat was ook de eigenlijke aanleiding. Jakob kwam uit Paddan-aram, uit het oosten waar nu Irak is gelokaliseerd, en ging naar het beloofde land om Ezau te ontmoeten. Ezau had natuurlijk nog een appeltje met hem te schillen. Het was weliswaar twintig jaar geleden, maar niettemin vreest Jakob zijn broer te ontmoeten, want hij denkt dat hij vol is met wrok en bitterheid. Als hij zich realiseert met hoeveel manschappen hij hem tegemoetkomt, vreest hij met grote vrees. Het is voorafgaand aan die ontmoeting dat hij die nachtelijke worsteling meemaakt. De dag is inmiddels begonnen, de zon kwam op, en Jakob sloeg zijn ogen op en daar zag hij Ezau aankomen.

Eigenaardig trouwens dat hij hier Jakob genoemd wordt, want zojuist was gezegd dat hij voortaan Israël zou heten. Later in de geschiedenis lees je inderdaad ook dat hij weer Israël genoemd wordt. Maar het is eigenlijk wel logisch: Jakob wordt in het vervolg nog heel vaak Jakob genoemd wanneer de mens en zijn geschiedenis op de voorgrond staan. En Israël wordt hij genoemd als het vooral gaat om zijn roeping en Gods handelen wordt benadrukt. Dat is het verschil dat zich dan klaarblijkelijk ook aandient.

"Jakob nu sloeg zijn ogen op en daar zag hij Ezau aankomen en met hem 400 man." Dat is een flinke club van kerels. Jakob zelf zal ook wel met een hele groep geweest zijn. Hij had vier vrouwen, elf zonen en een dochter, Dina. Vervolgens zal hij ook nog een heleboel slaven en slavinnen hebben gehad, of werknemers zo u wilt. Want als je leest met hoeveel kuddes hij weer terugkeert, dat doe je niet zomaar met een paar mensen. Hij zag Ezau dus aankomen met 400 man en toen verdeelde hij de kinderen onder Lea, Rachel en de beide slavinnen. Bij alle vier had hij dus kinderen: inmiddels elf zonen en een dochter. De laatste, Benjamin, zou nog geboren moeten worden.

Als je dat zo leest, dan wekt dat inderdaad de verwachting van een veldslag. Dat was ook de vrees die Jakob had. Het wordt hier niet expliciet uitgesproken, maar dat verklaart het aantal van de groep die hier beschreven wordt. En toen verdeelde hij de kinderen onder Lea, Rachel en de beide slavinnen. Hij plaatste de slavinnen en haar kinderen vooraan, Lea en haar kinderen daarachter, en Rachel en Jozef achteraan. Het is heel eigenaardig als je het zo leest. Dit is eigenlijk ook in hiërarchische volgorde van belangrijkheid hoe hij ze dan plaatst: Jozef achteraan. Ik vind het eigenlijk wel grappig, want dat onderstreept juist dat Jozef en Rachel een vooraanstaande positie hadden. Daarom plaatste hij hen ter beveiliging achteraan; de meeste beveiliging krijgen ze daarmee eigenlijk ook. Je ziet hierin niet alleen de hiërarchie hoe dat in de familie was verdeeld — de pikorde zeggen wij dan — dat is één ding. Maar eigenlijk zie je hier ook nog dat Jakob inderdaad een harde confrontatie verwacht.

Maar daar staat meteen bij in vers 3: "En zelf ging hij voor hen uit." Ja, en dan blijkt Jakob inderdaad weer een Israël te zijn, want hij gaat zelf voorop als een ware vorst. Een vorst betekent ook iemand die vooropgaat: de voorste, 'the first', dat zijn allemaal woorden die met elkaar samenhangen. Dat is eigenlijk wat een vorst ook is: niet iemand die domineert, maar degene die vooropgaat, echt iemand die leiding geeft. En er staat nog bij: "En hij boog zich zevenmaal ter aarde totdat hij bij zijn broer gekomen was."

Ik heb hier bij de voorbereidingen natuurlijk echt wel het een en ander over gelezen, links en rechts in allerlei commentaren. De meeste benadrukken vooral dat Jakob zich hier nog steeds heel kruiperig gedraagt. Eerlijk gezegd denk ik dat dat helemaal niet zozeer de gedachte is. Jakob heeft een verandering ondergaan: Jakob is een Israël geworden, hij gaat voorop. Je kunt zo'n geschiedenis natuurlijk gaan psychologiseren en dit op die manier uitleggen: hij is bang en daarom buigt hij zich neer. Maar je kunt net zo goed zeggen dat Jakob helemaal niet langer de behoefte heeft om zichzelf groot te maken. Hij is een nederig man geworden. Zelfs zijn broer, van wie hij het eerstgeboorterecht heeft gekocht maar die van Gods wege gesteld was tot eerstgeborene, erkent hij. Hij hoeft zichzelf niet langer groot te maken. En dat zevenmaal ter aarde buigen geeft natuurlijk wel aan dat dit een volkomen onderschikking is aan zijn broer. Hij boog zich zevenmaal ter aarde totdat hij bij zijn broer gekomen was.

De Verrassende en Hartelijke Verzoening Tussen de Broers ↑ hoofdstukken

En Esau – dat is heel opmerkelijk, zoals het hiervoor voorgesteld wordt – daar worden vier werkwoorden gebruikt: Esau rende hem tegemoet, omarmde hem, viel hem om de hals en kuste hem. En zij weenden allebei. Wat hier blijkt, is dat het initiatief helemaal bij Esau ligt. Wellicht dat Jakob nog vreest; daar was ook alle reden toe, of in ieder geval leefde Jakob nog steeds in de veronderstelling van een leger van vierhonderd man: "Ik heb Esau zoveel aangedaan..." Maar God heeft Zijn werk al gedaan, ook aan Esau.

In de nacht tevoren is Jakob geraakt, is hij mank geworden en heeft hij een nieuwe naam ontvangen. En ondertussen – we weten helemaal niet hoe dat gegaan is, dat wordt in de geschiedenis compleet verzwegen – blijkt God ook deze Esau al bewerkt te hebben, als u begrijpt wat ik bedoel. God heeft Zijn werk aan Esau gedaan, en vandaar dat er bij Esau na al die twintig jaren geen spoor van bitterheid te bekennen is. Hij rende hem tegemoet, omarmde hem, viel hem om de hals – je kunt je heel gemakkelijk voorstellen hoe dat eruitgezien moet hebben – en hij kuste hem.

In het Nederlands kun je heel mooi die woordspeling maken: hij zoende hem, en dat is dus met recht ook een verzoening. Ik kom daar straks trouwens nog even op terug. En zij weenden, allebei dus, om alles wat er plaatsgevonden had, maar ook door de emoties die zich na zoveel jaren natuurlijk meester van hen beiden maakten.

Daarna sloeg hij – dat is Esau – zijn ogen op, nadat die emotionele ontmoeting heeft plaatsgevonden. Hij kijkt op, zag de vrouwen en de kinderen en vroeg: "Wie hebt gij daar bij u?" Ja, wist hij veel! Toen Jakob twintig jaar eerder het land verliet, was hij nog een vrijgezelle man. Inmiddels trouwens in onze ogen een oude kerel, maar toen werd de wereld anders beleefd. Maar goed, hij vraagt: "Wie heb jij daar bij je?" En hij antwoordde: "De kinderen die God in Zijn genade aan uw knecht geschonken heeft."

Het valt op dat hij primair spreekt over de kinderen, want juist zij zijn het bewijs van de vervulling van Gods belofte. God had ooit een belofte gegeven aan Abraham en Isaäk aangaande hun zaad, hun nageslacht, hun kinderen. Nou, zie daar de kinderen die God in Zijn genade aan uw knecht geschonken heeft. Als ik me niet vergis, wordt het woord 'genade' in deze beide geschiedenissen (hoofdstuk 32 en 33) vijf keer genoemd. Dat is trouwens ook wel een opvallend getal. Maar genade: je ziet het here in het Hebreeuwse woordje chanan, en dat betekent 'genadig schenken'. God heeft die genade geschonken.

Hier zie je tevens weer dat de lijn die al ingezet was bij die nachtelijke ontmoeting met die Man – Die hem de naam Israël gaf – wordt voortgezet. Jakob is een Israël geworden. En Jakob onderkent dat het niet meer gaat om verdiensten, om zelf te nemen of om God een handje te helpen. Integendeel, hij zegt: God heeft mij dit gegeven in genade. Genade klinkt heel uitdrukkelijk in dit hoofdstuk door. Dat is wat Jakob heeft ontdekt. Het is niet iets wat je zelf bewerkt of wat hij allemaal gepresteerd heeft; nee, het is God Die in Zijn genade dat aan Zijn knecht geschonken heeft.

Daarop naderden de slavinnen met haar kinderen en bogen zich neer. Zoals al eerder in hoofdstuk 32 wordt hier weer dezelfde volgorde genoemd: vervolgens naderde ook Lea met haar kinderen en zij bogen zich neer, en ten laatste naderden Jozef en Rachel en ook zij bogen zich neer. Met andere woorden: Jakob, die zich eerst heel demonstratief zeven keer neerboog voor Esau, doet dat nu hier ook met heel zijn familie. Het is dus het hele huis van Jakob. Het is met opzet dat ik het zo formuleer, want daarmee geef ik ook aan dat dit profetisch en typologisch slaat op het hele huis van Israël, dat als het ware de knieën buigt en hier tot erkenning komt van... Maar laten we eerst nog even verder lezen.

Het Geschenk van Jacob als Uiting van Gods Genade ↑ hoofdstukken

Want dan staat er in vers 8 dat Ezau vraagt: "Wat bedoelt gij met heel dat legerkamp?" De gedachte is eigenlijk: is dat nou nodig? Jakob komt daar aan, en we lazen zojuist dat Ezau daar aankomt met vierhonderd man. Maar Jakob was ook met een enorme kudde. Ik kom er straks nog even op terug, maar je leest dat hij al gepland had om een geschenk aan Ezau te geven, en er staat bij dat dit ter verzoening was. Ik loop nu even vooruit op een dia die ik nog laat zien, maar ik vind dit het moment om dat alvast te vertellen. Er staat in hoofdstuk 32 al dat hij een geschenk aan Ezau zou geven, ter verzoening (kaphar, gewoon het kipoer). Jom Kipoer betekent verzoening, bedekking, beschutting. Als je alles wat hij aan Ezau zou gaan geven bij elkaar optelt, dan zijn dat 550 volwassen dieren: kamelen, runderen, koeien, schapen, van alles. Hij zou dus heel wat aan Ezau gaan geven. Ezau ziet dat en vraagt: "Wat bedoelt hij met dat hele leger, is dat nou nodig?" En Jakob reageert daarop: "Om genade in de ogen van mijn heer te vinden."

Het is Jakob die zelf genade leerde kennen, zojuist in de afgelopen nacht. Hij ontvangt van Gods wegens een nieuwe naam en heeft nu deze ontmoeting met Ezau. Wat Jakob hier naar voren brengt is: de genade die ik heb ontvangen, ga ik ook aan jou geven. Hierin zie je opnieuw onderstreept dat Jakob een andere man is geworden, een andere naam heeft gekregen en zijn naam ook eer aandoet. Hij spreekt hier weer over genade. Maar Ezau zegt tegen hem: "Ik heb al veel, mijn broeder. Wat jij hebt, mag je heel lekker houden." Dat is in gewoon Nederlands wat hier naar voren gebracht wordt: "Ik heb al veel." Ezau blijkt in de afgelopen jaren immers een zeer welvarend man te zijn geworden, wat trouwens ook uit meerdere geschiedenissen blijkt. Hij zegt dus: "Ik heb al veel, mijn broeder." Het is heel eigenaardig hoe dat hier benoemd wordt. Jakob herkent Ezau, naar de mens gesproken, als een meerdere en is niet te hoogmoedig om hem als zodanig te erkennen. Maar Ezau zegt: "Je bent mijn broer, en ik heb al veel." Waarom wil je dit allemaal aan mij geven?

Doch Jakob zegt: "Geenszins, indien ik genade gevonden heb in uw ogen, neem dan mijn gave uit mijn hand aan." Dus niet om jou te verzoenen, want dat was inmiddels al het geval: Ezau had hem omhelsd, was naar hem toe gekomen en had hem gekust. Dat was al vastgesteld, maar nu wil hij deze gaven geven ter bezegeling, als een demonstratie van de verzoende verhouding. "Neem dan mijn gave uit mijn hand aan, omdat ik uw aangezicht gezien heb zoals men het aangezicht Gods ziet, en gij welgevallen aan mij gehad hebt." Hier kom je op een cruciaal punt in deze geschiedenis. Want zoals hij het in vers 10 motiveert: "Omdat ik uw aangezicht gezien heb," zegt Jakob tegen hem, "ik heb jouw aangezicht nu gezien zoals men het aangezicht van God ziet." Dat is eigenaardig! Jakob had juist in de voorafgaande nacht het aangezicht van God gezien en noemde die plek Pniël: aangezicht van God. Nu ziet hij het aangezicht van Ezau en zegt hij dat het net zo is als het zien van het aangezicht van God. Wat ik vannacht gezien heb, het aangezicht Gods, zie ik nu als het ware weerspiegeld in het aangezicht van Ezau. Gods genade wordt weerspiegeld, maar nu in het aangezicht van Ezau. Dat is de climax die leidt tot de geweldige strekking en de profetische dimensie van deze geschiedenis. Maar ik wil nu vaststellen hoe de tekst zich aandient, hoe het toen gegaan is en hoe het precies geformuleerd wordt. Ik onderstreep letterlijk de eigenaardigheid van zijn formulering.

En nou zegt hij: "Neem toch mijn zegen." Ik heb het expres gecursiveerd, wat betekent dat ik het heb aangepast, want in de NBG-vertaling staat: "Neem mijn geschenk." In de praktijk was het dat ook wel, maar door Jakob wordt het "mijn zegen" genoemd. Juist die formulering is zo veelzeggend. Want hoe was het ook alweer? In Genesis 27, twintig jaar eerder, nam Jakob de zegen van Ezau af. En hier geeft Jakob de zegen aan Ezau! Ook weer die omkering: "Neem toch mijn zegen die u gebracht werd." Dit vind ik misschien wel een van de allermooiste dingen in deze hele geschiedenis. "Want God is mij genadig geweest en ik heb alles." Hoe was het? Ezau zei twee verzen eerder: "Ik heb veel." En nou zegt Ezau dat hij genoeg heeft en het niet nodig heeft, maar Jakob zegt: "Neem het aan, ik wil jou de zegen geven." Hij reageert in feite niet eens expliciet op wat Ezau tegen hem gezegd heeft, maar het is een prachtig contrast: Ezau mag dan veel hebben, maar Jakob zegt: "Ik heb alles." Dat is misschien wel een van de allermooiste contrasten in dit hoofdstuk; dit mag je niet ontgaan.

Trouwens, ik moet er ook nog bij zeggen dat Jakob – wat je trouwens altijd ziet, ook in eerdere generaties zoals bij Ismaël en Izak – gezegend wordt. Ismaël wordt weggestuurd en krijgt weliswaar niet de eerstgeboortezegen (de lijn gaat via Izak), maar niettemin ontvangt ook Ismaël een zegen. Een generatie later zie je bij Ezau weer hetzelfde fenomeen: Jakob ontvangt de zegen, maar ook Ezau wordt rijkelijk gezegend. Daarom zegt Ezau ook: "Ik heb veel", wat zich later in de geschiedenis ook nog zal uiten. Maar Jakob zegt: "Ik heb alles." Hoezo dan? Nou: "God is mij genadig geweest." Dat Jakob alles heeft, is niet zijn eigen verdienste. Dat dacht Jakob in eerste instantie misschien wel, dat hij het zelf moest nemen. Maar dit is zo'n essentieel element in heel de bijbelse boodschap: de mens denkt altijd maar iets zelf te moeten presteren en God een handje te helpen, maar God zegt: "Ik heb jullie helemaal niet nodig. Bij gelegenheid wil Ik jullie graag gebruiken, maar dat kan pas als je je realiseert dat Ik je niet nodig heb. Dan pas word je een bruikbaar vat."

God is God. Voordat de twee geboren waren – Paulus zegt dat later in Romeinen 9 ook – had God zijn keuze al gemaakt: via Jakob gaat het. Niet omdat de rest Hem niet interesseert, maar omdat Hij via Jakob zijn zegen wilde geven. We hebben daar de vorige keer al over nagedacht: aan de naam 'Jakob' hebben wij de negatieve klank van 'hielenlichter' gegeven, maar hij hield zijn broer vast; hij liet zijn broer niet gaan. Net zoals de Man met Wie hij de afgelopen nacht had geworsteld: Die liet hij ook niet gaan. Jakob gaat een kanaal van zegen worden, en dat kan hij zich permitteren want hij zegt: God geeft alles. Dat is geweldig als je zo in het leven mag staan: God geeft, Hij geeft alles wat ik nodig heb. Dat is heel relaxed. Het is zo relaxed dat een hele categorie mensen het je kwalijk neemt als je het zo zegt, als je zegt: God maakt alle dingen wel en Hij geeft mij wat ik nodig heb, en er gaat nooit iets mis. Ik kan u verzekeren: als je zo in het leven mag staan, is dat geweldig.

Als je ogen daarvoor geopend zijn - want ook dat is weer geen verdienste - ja, dan ben je rijk hoor. Dan kun je met recht zeggen: ik heb alles. En als er dan dingen zijn die naar het schijnt ontbreken, dan weet je zelfs daarvan: dat is het allerbeste. Ook als God je dingen onthoudt. Ja, dat is juist omdat Hij het allerbeste aan jou wil geven. Kijk, als je het niet gelooft, dan zul je de rijkdom daarvan niet beseffen uiteraard. Maar als je daarop vertrouwt, als je werkelijk God kent en daaruit leeft, dan ben je extreem rijk, kan ik u vertellen. En heb je trouwens ook veel om weg te geven.

Maar goed, nu ben ik weer terug bij de geschiedenis, want dat is wat Jakob precies zegt. En er staat nog bij: en hij hield bij hem aan – dat wil zeggen: Jakob houdt bij Ezau aan – en er staat bij: zodat hij het nam.

Nou, dan moet ik er alsnog even op wijzen wat ik zojuist al even gezegd heb. In Genesis 32 wordt al gezegd – sla dit nog eventjes op, want we hebben dit nog niet echt gelezen; er had eigenlijk nog een eerdere studie aan vooraf gegaan moeten worden... Maar goed, ik wijs er nu even op: in Genesis 32 lees je al in vers 13 tot 15 dat dit geschenk dat hij aan Ezau gaat geven, dat dat kipoer was, of kafar, het Hebreeuwse woord voor verzoening doen.

En ik wees er al even op: in totaal 550 volwassen dieren: 200 geiten, 20 bokken, 200 ooien, 20 rammen, 30 zogende kamelen met veulens, 40 koeien, 10 stieren, 20 ezelinnen en 10 ezelhengsten.

Ja, ik lees het voor; ik weet het toevallig niet uit mijn hoofd. Je zegt: "Die weet dat dan zo allemaal uit zijn hoofd te melden!" Nee, nee, ik lees het voor. Uit die verzen kun je het zelf ook gewoon zien. En als je het dan gewoon allemaal bij elkaar optelt, dan zijn dat 550 volwassen dieren die hij gewoon geeft aan zijn broer Ezau, ter bezegeling van de verzoening. Hij hecht er even aan om het zo ook te noemen. En Ezau zei...

Reisplannen: Jacob Past Zijn Tempo aan de Zwaksten aan ↑ hoofdstukken

"Laat ons toch opbreken, ja, we kunnen nu verder gaan en verder reizen, en ik zal voor u uitgaan." Maar Jakob zegt tot hem: "Mijn heer weet dat de kinderen teer zijn – zwak of kwetsbaar, dat is eigenlijk de gedachte – en dat ik kleinvee en zogende runderen bij me heb. Zou men die één dag al te zeer opjagen, dan zou de hele kudde kunnen sterven."

Ja, zijn kinderen zijn nog kwetsbaar. Jakob had nog hele jonge kinderen, kan ik u vertellen. Jozef was weliswaar de jongste van het gezelschap, maar die was ook nog maar zes jaar oud. En die andere gasten – sorry dat ik het zo oneerbiedig zeg – die waren hooguit zeven jaar ouder. Het was een heel jong gezin. Dus hij zegt: dat gaan we niet doen. Jakob heeft nog andere motieven gehad om dit aanbod af te slaan, maar in ieder geval geeft hij dit nu aan. Dus hij zegt: ik ga niet de hele kudde en alles wat ik bij me heb opjagen. Mijn heer trekt toch voor zijn knecht uit. Dat wil zeggen: ga jij, Ezau, met al je manschappen maar verder, en ik wil op mijn gemak dan verder trekken, naar de tred – dat wil zeggen naar het tempo – van het vee dat voor mij uitgaat en naar de tred van de kinderen, totdat ik bij mijn heer in Seïr kom.

"Naar de tred van de kinderen" – ik vind dat een mooie gedachte. Kijk, een herder past zijn tempo aan aan de zwaksten. Je leest in Jesaja 40 – ik verwijs hier ook naar – dat de HEERE voorgesteld wordt als Herder, en daar staat: "De zogenden zal Hij zachtjes leiden." En dat doet me trouwens – we hadden het er de vorige keer al even over – denken aan het geven van onderwijs. Dat is in feite een herderlijke functie: je voorziet van voedsel. En wat doe je dan? Ik zei het de vorige keer al even: dat kan didactisch gezien wel eens een probleem zijn. Je hebt namelijk een gezelschap voor je, het is geen schoolklas waarvan je precies weet: oh, ze weten dit, dit hebben ze aan stof gehad en dat moeten ze nog krijgen. Nee, je hebt van alles voor je: mensen die al heel lang met de Schrift bezig zijn, maar ook mensen die er nog nauwelijks iets van weten, of zelfs mensen die er nog helemaal buiten staan en die alleen maar belangstellend zijn of hier toevallig terechtgekomen zijn. Dan is altijd de vraag: wat moet je als bekend veronderstellen? Dat vind ik een van de lastigste dingen van onderwijs geven. Wat weet u? Wat weten jullie? Nou, als ik naar zo'n aantal kijk, zeg ik: nou, die weten een heleboel. Maar er zijn er ook een aantal waarvan ik denk: nou, dat weet ik niet wat die weten. Stel dat ik daar niet zo'n hoge pet van op heb – en dat bedoel ik helemaal niet denigrerend, maar gewoon als een vaststelling in het algemeen.

Mijn vader gaf mij altijd als tip: "André, je hangt de ruif altijd te hoog." Dat was gebaseerd op een uitspraak die wijlen Johannes de Heer ooit heeft gedaan, die zei: "Gods kudde bestaat uit schapen, niet uit giraffen." Die vond ik wel mooi! En ik moet er meteen bij zeggen – nu steek ik de hand in eigen boezem – dat ik denk dat ik daar wel eens tegen zondig. Dat wil zeggen dat ik te veel als bekend veronderstel en dat mensen denken: goh, het gaat over me heen. Soms kan het goed zijn hoor, om mensen een beetje te stimuleren. Maar deze laatste opmerkingen die ik gemaakt heb, zijn vooral voor mezelf bedoeld: pas je gewoon aan aan het tempo van de zwakste.

Oké, en dan zegt hij er nog bij: "totdat ik bij mijn heer in Seïr kom." Ja, die is eigenaardig! Toch wel. Daar zou je over moeten struikelen. Dus kijk: Ezau ontmoet hier dus Jakob. Ezau woont in het gebied van Edom, ook wel genoemd Seïr (dat betekent trouwens 'harig'). Dat was zijn gebied, een heel groot gebied trouwens. Maar Jakob zegt hier: nou, ik ga het heel makkie aan doen om mijn motieven, en hij zegt: ik doe het op mijn gemak totdat ik bij mijn heer in Seïr kom. Hé, daarmee zegt Jakob dus dat hij ooit nog een keer in Edom gaat komen! Seïr, Edom... Het wordt nergens vermeld dat hij daar toen heen ging. Ook hier hebben mensen weer gepsychologiseerd en gezegd: "Jakob zit hier gewoon de boel te flessen, want hij was helemaal niet van plan om naar Seïr of naar Edom toe te gaan." Ja, dat is projectie. Dat is trouwens ook kwaaddenken.

Profetisch Perspectief: de Toekomstige Verzameling in Edom ↑ hoofdstukken

In werkelijkheid zit hier nog een geweldige laag onder: Jakob zegt hiermee namelijk ooit nog een keer in Seïr, in Edom, te komen. Dat is een profetische uitspraak. Of Jakob werkelijk ooit nog eens in Seïr is geweest – ik bedoel gewoon de historische Jakob – weet ik niet; de Bijbel vermeldt het niet. Maar ik weet wel dat het huis van Jakob ooit verzameld zal worden in Edom, het gebied van Ezau. Dit is heel belangrijk om vast te houden: Edom betekent 'rood', en dat was ook de kleur van Ezau. Jakob zal verzameld worden in het gebied van Edom, buiten het land. In het Bijbelse perspectief is dat een heel fundamenteel gegeven dat heel belangrijk is om te onderkennen: namelijk dat Edom een enorm grote rol speelt in de verzoening van Jakob en in het verzamelen van het huis van Jakob.

Hoe weet ik dat nou? Er zijn heel veel profetieën over. Bij eerdere gelegenheden hebben we wel eens wat meer aandacht aan Edom gegeven, maar ik wil in dit geval wijzen op Micha 2. Dat is een profetie die veel later door een van de profeten van Israël is gegeven. Daar zegt God bij monde van Micha: "Voorzeker zal Ik u, o Jakob, in uw geheel bijeenbrengen, voorzeker vergaderen het overblijfsel van Israël. Ik zal hen bijeenbrengen als schapen van Bozra." Dat is helaas in de NBG-vertaling vertaald met "als schapen in een kooi". Op zich zit daar wel logica achter, want Bozra betekent een schaapskooi, maar Bozra is ook gewoon een plaatsnaam. De Statenvertalers hebben het, denk ik, correct weergegeven als "schapen van Bozra". Bozra is namelijk, samen met Petra, de hoofdstad van het gebied Edom.

Je leest het ook in Jesaja 63 — ik heb er geen dia van, maar kijk het maar na. In het eerste vers van Jesaja 63 wordt de komst van de Messias beschreven: "Wie is het die van Edom komt, met roodgekleurde klederen van Bozra?" Die plaatsnamen worden daar uitdrukkelijk genoemd. Daar gaat de HEERE in gericht treden met de volkeren, maar Hij gaat daar ook Zijn volk verzamelen. Het is een heel onbekend gegeven. Pas aan het einde van de grote verdrukking zal de Olijfberg splijten — ik geef het even kort weer: de Messias zal Zijn voet zetten op de Olijfberg en dan zal het volk vluchten naar de woestijn. Juist daar in de woestijn, in het gebied van Edom, zal het hele volk worden verzameld en zal ook de verzoening plaatsvinden. Daaraan voorafgaand vindt er alleen een vlucht plaats: de HEERE zet Zijn voet op de Olijfberg, het volk vlucht naar de woestijn en daar ontmoeten zij hun Heere van aangezicht tot aangezicht. Daar vindt de verzoening van Jakob plaats, in het gebied of op het terrein van Edom.

"Ik zal hen bijeenbrengen als schapen van Bozra" — dus in het gebied van Edom — "als een kudde in het midden der weiden, het zal er gonzen van mensen. De doorbreker trekt voor hen op." In het hele verband zie je dat de Heere Zelf als koning voor hen uit zal gaan. De doorbreker — dat wil zeggen degene die doorbreekt, die een weg zal maken — zal optrekken naar het beloofde land via de koninklijke weg. Die route heeft nu al duizenden jaren die naam; als je vanuit Eilat naar Jeruzalem gaat — Peter en ik hebben dat ooit gedaan — kom je langs de Kings Highway, de koninklijke weg. Ik geloof dus letterlijk dat de Koning straks Zijn volk zal verzamelen in het gebied van Edom, en vervolgens zullen ze optrekken naar het beloofde land via die specifieke route; dat doet nu even niet ter zake. Maar in ieder geval zal het daar in dat gebied plaatsvinden. In het land is dan eigenlijk geen levende inwoner meer te vinden. Daar wordt wereldwijd het hele restant van Israël verzameld, als schapen in een schaapskooi, maar ook met recht in Bozra. De doorbreker trekt voor hen op; zij breken door en trekken door de poort en gaan daardoor uit; en hun koning trekt voor hen uit, en JAHWEH aan hun spits.

Het zijn geweldige profetieën, en er zijn er nogal wat. Dit is een hele markante, maar er zijn veel meer profetieën waarin je leest dat God Zijn volk zal ontmoeten en verzamelen, en dat Hij daar oog in oog zal komen met Zijn volk, juist bij Edom. Edom staat dus niet alleen voor een volk, maar ook voor een gebied. De verzoening van Jakob vindt plaats in, bij of rond Edom. Er is geen verzoening van Jakob zonder Edom, laat ik het zo zeggen.

Oké, we gaan weer even terug naar de geschiedenis. Toen zei Ezau: "Laat mij dan toch van het volk dat bij mij is, enigen bij u achterlaten." Maar Jakob zei: "Waarom toch? Laat mij genade in de ogen van mijn heer vinden." Jakob zegt hiermee eigenlijk dat hij helemaal geen bescherming meer nodig heeft; hij heeft alles al en de HEERE is aan hun spits, om het zo te zeggen. Jakob wil alleen maar geven en niet langer ontvangen, laat staan nemen. Alles demonstreert — we zijn nu vijftien verzen verder in Genesis 33 — dat Jakob inmiddels een man is die mank gaat van zichzelf, maar juist daardoor weet wat genade is en zich zo ook opstelt naar Ezau.

De Typologie van Jom Kipoer en Loofhuttenfeest in de Reis ↑ hoofdstukken

Dus Ezau ging die dag weer zijns weegs naar Seïr, dat wil zeggen: naar het gebied waar hij thuishoorde. U ziet, ik heb "die dag" hier onderstreept en vetgedrukt. Waarom? Het is namelijk de dag van verzoening. Ja, ik heb er nu bij gezet: 10 Tisjri, maar ik bedoel daarmee niet te zeggen van: "O, dit was exact de datum." Hoewel het wel een mooie gedachte zou zijn.

Maar wat ik wil zeggen is dit: de Bijbel kent een dag van verzoening. Ik heb hem al genoemd, namelijk Jom Kipoer. Dat betekent 'Dag van Verzoening'. En dit was juist de dag dat Jakob verzoend werd met Ezau. Het wordt ook heel uitdrukkelijk genoemd met die benaming, kaphar, in hoofdstuk 32.

Op die dag ging Ezau dus zijns weegs. Dat was de dag van verzoening. En weet u wat nou ook zo apart is? Van Jom Kipoer lees je — het staat me nog vers in het geheugen, want afgelopen seizoen hebben we in Capelle aan den IJssel een hele serie studies over Leviticus 23 gehouden, over de hoogtijden van JAHWEH, en toen hebben we een hele avond gewijd aan Jom Kipoer — van Jom Kipoer lees je heel uitdrukkelijk dat het al in de nacht begint voorafgaand aan de tiende Tisjri. Op de tiende Tisjri, dat is de tiende van de zevende maand, is het Jom Kipoer. En er staat dat het gevierd werd van de avond van de negende tot de avond van de tiende. Op zich is dat niet zo bijzonder, want Joodse dagen beginnen altijd al in de avond, maar hier bij Jom Kipoer wordt het wel heel uitdrukkelijk, zelfs expliciet vermeld. En dat vind ik zo apart.

Dus op deze dag vindt de verzoening van Jakob met Ezau plaats: een dag van verzoening. Maar de nacht die daaraan voorafging, hoort daar al helemaal bij. Vandaar dat Genesis 32 en 33 eigenlijk één geheel vormen. Eerst is er in de nacht de worsteling en wordt Jakob mank aan zijn heup; hij wordt gemankeerd, om zo te zeggen. Hij werd verootmoedigd. En je leest van Jom Kipoer dat het een dag van verootmoediging was, een dag waarin de mens zijn kleinheid voor God erkent en beseft. Dat was dus in de nacht gebeurd. Dit was met recht inderdaad een Jom Kipoer voor Jakob.

Dus ging Ezau die dag weer zijns weegs naar Seïr, het gebied van Ezau, Edom. Maar dat ik dit een Jom Kipoer noem, daar worden we eigenlijk meteen in bevestigd als je gewoon doorleest in vers 17. Want er staat bij: "En Jakob brak op naar Sukkot en hij bouwde zich daar een huis en voor zijn kudde maakte hij hutten, en daarom noemde hij die plaats Sukkot." Wat betekent Sukkot? Hutten, ja, oftewel loofhutten. En hoe noemen Joden het Loofhuttenfeest? Wij spreken over het Loofhuttenfeest, maar dat is in het Hebreeuws gewoon Sukkot.

Eerst is daar dus die Jom Kipoer van Jakob bij Edom, en dan vervolgens: Ezau gaat zijn weg met de zegen die hij van Jakob meekrijgt. Hier gaan de wegen weer uiteen, maar wel in harmonie en in vrede. En vervolgens: Jakob brak op en ging naar Sukkot. Dat is gewoon Loofhutten.

Die lijn van feestdagen en van hoogtijden, en de kalender die God later aan Israël zou geven, zie je hier dus al onder de oppervlakte gedemonstreerd. Voor de goede orde: in de zevende maand, op de eerste van de maand, is het Rosj Hasjana, dan begint het nieuwe jaar. Tien dagen later is het Jom Kipoer. En dan weer vijf dagen later, op de vijftiende, begint het feest van Sukkot. Het klopt dus exact! Wauw, hoe geweldig is dat!

Dit was dus de dag van verzoening, en daarna krijg je Sukkot. Ik lees nog even verder.

Aankomst in Sichem en de Oprichting van het Altaar ↑ hoofdstukken

Jakob kwam op zijn tocht uit Paddan-aram, waar zijn oom Laban woonde, behouden aan bij de stad Sichem in het land Kanaän, en hij sloeg zijn legerplaats ten oosten van die stad op. Ook dit herken je als je het boek Genesis kent. Dat is wat ik eerder bedoelde met: wat moet je als bekend veronderstellen als je Genesis 33 leest? Nou, dat je weet wat er in de hoofdstukken staat die daaraan voorafgegaan zijn. En hoe was het ook alweer? Welgeteld ruim 150 jaar eerder kwam Abram uit Ur der Galdeeën. Als je leest hoe hij in het land aankwam, staat er dat hij in Sichem kwam en daar een altaar bouwde. In feite herhaalt de geschiedenis zich hier: Abram kwam in het beloofde land en arriveerde daar bij Sichem. Sichem is een stad die tegenwoordig Nablus heet — een stad waar altijd heel veel gedoe is met de Palestijnen.

Hoe dan ook, hij komt daar aan en er staat dat hij het stuk land waarop hij zijn tent gespannen had voor honderd geldstukken kocht van de zonen van Hemor (wat trouwens 'ezel' betekent; je zal maar zo heten), de vader van Sichem. Hij kocht daar niet zomaar een stuk land, want later zou op dit stuk land Jozef worden begraven. Kijk het maar na in Jozua 24 — de tijd ontbreekt om dat nu te laten zien — maar daar zou later Jozef begraven worden. Jozef, die ooit onderkoning werd in Egypte, stierf daar en had woorden uitgesproken over wat er met zijn gebeente zou moeten gebeuren: als Israël zou terugkeren naar het beloofde land, wilde hij daar begraven worden. En ze hebben hem inderdaad begraven in zijn eigen stamgebied. Trouwens, ook de andere zonen van Jakob zouden daar begraven worden; dat lees je in Handelingen 7 vers 16. Ik laat dat nu verder rusten, maar in ieder geval koopt Jakob hier eigenlijk al een graf in het beloofde land. Eerder las je dat ook al over Abraham: Abraham bezat nog niets in het land — hij zou het land krijgen — maar wat hij wel had, was een altaar en een begraafplaats. Dat is wat hier eigenlijk al gezegd wordt: hij kocht daar voor honderd geldstukken het land waar later Jozef en de twaalf aartsvaders begraven zouden worden. Zo eindigt dan deze geschiedenis.

En daar, bij Sichem, richtte hij een altaar op. Deze geschiedenis begon met Jakob en eindigt met Israël. Hij noemde dat: 'De God van Israël is God'. Eerst arriveert hij in het beloofde land, en het eerste wat hij doet is daar een altaar oprichten, zoals Abraham dat ook had gedaan. En nu krijgt dat altaar een monumentale naam: 'De God van Israël is God'. Kijk het maar eens na — ik heb het niet allemaal zelf nageteld, maar dat doet een computerconcordantie wel voor je — de uitdrukking 'de God van Israël' komt 190 keer voor in de Hebreeuwse Bijbel, en hier voor de allereerste keer. Jakob komt in het beloofde land, ontvangt heel uitdrukkelijk de naam Israël, er wordt een monumentaal altaar neergezet, en daar wordt de God van Israël erkend.

Afsluiting: Samenvatting van de Profetische Parallellen ↑ hoofdstukken

Nou wil ik graag tenslotte eventjes de profetische lijnen nog doortrekken en op een rijtje zetten. Want de geschiedenis lezen is één ding, en ik heb al allerlei aantekeningen gemaakt, ook profetisch enzovoorts. Laten we dat nog eens eventjes wat nader bezien, zoals ik dat de vorige keer trouwens ook heb gedaan: Jakob aan de ene kant, en de betekenis in profetisch of typologisch opzicht anderzijds.

Jakob gaat hier richting Seïr, Edom, op weg naar het beloofde land. En Edom is hier het toneel van Israëls verzoening, dat is eigenlijk de gedachte. Ik heb een hele tijd gedacht – dat was mijn probleem in eerste instantie – want Jakob verzoent zich met Ezau: waar staat Ezau dan voor? Het idee is dat Ezau hier niet zozeer een type is van een volk. Ezau staat voor het gebied waar de verzoening plaatsvindt. Jakob wordt verzoend met God en ziet daar het aangezicht van God ook. Maar waar is dat? Nou, in het gebied van Ezau, van Edom, heel uitdrukkelijk. Dus Edom is het toneel van Israëls verzoening. En daar vindt dus inderdaad de verzoening plaats, wat een hele duidelijke verwijzing is naar Jom Kipoer. Jakob ziet Ezau als Gods aangezicht, maar dat geldt ook voor wat er zal gebeuren als de Heer Zijn volk gaat verzamelen. Israël aanschouwt de Messias in Edom, en vanuit Edom zullen ze dan optrekken naar het land.

Ja, de verzoening vindt plaats na de nacht van Pniël en na de verootmoediging, nadat Jakob van zichzelf gemankeerd was. Dat wil zeggen: mank geslagen was, geraakt was, een klein man was geworden en zich realiseerde: ik moet het allemaal hebben van Zijn genade en niet meer van mezelf. En daarna krijg je Sukkot: naast Jom Kipoer krijg je het Loofhuttenfeest. En vervolgens vestigt Jakob zich in Kanaän, zoals Israël zich zal vestigen in het beloofde land. Daar wordt een altaar neergezet: God is de God van Israël. Maar dat is ook precies wat er zal gebeuren als Israël uiteindelijk in het beloofde land zal komen. Dan zal ook openlijk erkend worden: God is de God van Israël, en van daaruit zal ook de zegen naar alle volkeren toegaan.

Nou, is het me toch gelukt om binnen een uur Genesis 33 met jullie zo te bespreken. Ik hoop dat het duidelijk is. Ik hoop vooral dat het duidelijk is hoe zo'n geschiedenis veel meer is dan alleen een mooi verhaal van 3700 jaar geleden. Heel andere tijd, ja, maar weet u wat ik het allermooiste vind? Die God die toen sprak en die daar zo Jakob bereikte en Ezau, en daar de verzoening tot stand bracht, dat is de levende God! Die God is de God die toen geschiedenis gaf, maar daarmee ook Zijn profetie, Zijn voorzegging eigenlijk al neerlegde van: zo zal het ook gaan met het volk. En Hij heeft de touwtjes in handen, alles beschikt Hij. Amen.

🎧 Jakob met Ezau verzoend
Delen: