GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

het geloof van GOD

04-10-2020 - Geplaatst door Andre Piet
studie gegeven op zondagmiddag 4 oktober 2020 te Urk

In Romeinen 2 had Paulus betoogd dat de religieuze mens (en de Jood in het bijzonder) die zich verheven acht, nog het meest van allen onder GODS kritiek staat. Waarna de vraag in hoofdstuk 3 luidt: hoe zit het dan met de voorrechten van de Jood? Komen die dan door menselijk ongeloof te vervallen? En dan nog een vraag: als het ongeloof en de zonde van de mens uiteindelijk alleen maar des te meer tot GODS heerlijkheid is, waarom zou GOD de mens dan nog oordelen? Sommigen lasterden Paulus dat hij zou beweren dat we het kwade zouden doen opdat het goede daaruit zou voortkomen. Ook vandaag is dat nog steeds de kritiek op Paulus’ boodschap…

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

In deze studie staat 'het geloof van God' uit Romeinen 3 centraal, wat duidt op Zijn absolute trouw aan Zijn eigen Woord. Zelfs als de mens ontrouw is of zondigt, stelt dit Gods plan en beloften niet buiten werking. Integendeel, de menselijke onrechtvaardigheid en zonde dienen er juist toe om Gods rechtvaardigheid en genade des te helderder te laten schitteren. Uiteindelijk houdt God de regie volledig in handen en bereikt Hij Zijn doel met de hele schepping, waarbij zelfs het kwade functioneel wordt ingezet.

“Maar het is de basis van het Evangelie: ook al gaat God een omweg of maakt Hij een u-bocht, dan nog komt Hij altijd daar waar Hij wezen wil met ieder creatuur.”

Introductie: het Thema 'het Geloof van God' ↑ hoofdstukken

Een hele goedemiddag allemaal, ook van mijn kant. Dankjewel Lub voor deze mooie woorden ter inleiding. Wat mij betreft sloeg je de spijker op de kop door zo te spreken over het geloof en de trouw van God.

Overigens mag ik u ook nog een hartelijke groet overbrengen vanuit Den Haag. Een aantal van u kent daar ook broeders of zusters; ik heb daar vanmorgen gesproken. Ik heb een druk daagje, zeg maar, maar mij is gevraagd om in ieder geval een hartelijke groet over te brengen en dat doe ik dan ook bij dezen. Dus vanuit Den Haag, hier in Urk gearriveerd, is de groet overgebracht.

Ik ga u vanmiddag meenemen naar hoofdstuk 3 van de Romeinenbrief. Het thema is — u ziet het hier — het geloof van God. Voor degenen die gewend zijn een NBG-vertaling te gebruiken, kan ik me voorstellen dat deze term, deze frase, onbekend is. Je vindt hem namelijk niet in de NBG-vertaling. Wel in de Statenvertaling, en wel in het gedeelte waar we het straks over gaan hebben: het geloof van God.

Ik kan me ook voorstellen dat als je daar even over nadenkt, het in eerste instantie misschien zelfs wat vreemd overkomt om er zo over te spreken. Het geloof van een mens? Ja, dat spreekt voor zich. Maar het geloof van God? En toch is het een volstrekt Bijbelse term en het heeft een diepe, rijke, brede en hoge inhoud — hoe u het ook maar zeggen wilt. Ik begin in Romeinen 3 vers 1.

Het Voorrecht van de Jood en de Besnijdenis van het Hart ↑ hoofdstukken

De hoofdstukindeling en de versindeling zijn, zoals u weet, kunstmatig. Deze zijn later aangebracht om zaken met groot gemak terug te kunnen vinden. In Romeinen 3 vers 1 begint inderdaad een nieuwe pericoop naar aanleiding van het voorgaande. Dat blijkt ook meteen uit de wijze waarop Paulus begint. Hij zegt: "Wat dan is het voorrecht van de Jood?" Het is heel duidelijk als je dat zo leest; iemand die aan het betogen is en een denkbeeldige opponent invoert. Er wordt iemand sprekend ingevoerd die vraagt: "Ja, maar wat is dan nog het voorrecht van de Jood of wat is het nut van de besnijdenis?"

Die vraag kun je alleen begrijpen als je het voorgaande weet. Daar had Paulus in het slot van Romeinen 2 betoogd dat het niet gaat om de besnijdenis naar het vlees, maar om de besnijdenis van het hart. Dat was in feite helemaal niet nieuw voor iemand die de Hebreeuwse Bijbel kent. Die weet dat ook het Oude Testament – sterker nog, Mozes reeds – sprak van de besnijdenis van het hart. In het boek Deuteronomium vind je dat verschillende keren terug en later hebben de profeten het daar ook over. Paulus borduurt daar feitelijk op voort: het gaat niet om het uiterlijk, maar om de binnenkant. We weten immers allemaal: als je een bord eten voorgeschoteld krijgt, gaat het niet om het bord, maar om wat erin zit. Van een mooi bord kun je niet eten; wel uit een mooi bord, maar niet ván een mooi bord. Dat geldt ook voor de uiterlijke dingen. Wat zegt uiteindelijk de besnijdenis van het vlees?

Paulus had in Romeinen 2 ook betoogd dat er mensen zijn onder de natiën die weliswaar de wet niet hebben, maar bij wie toch de werken van de wet in hun hart geschreven staan. Zij doen van nature wat de wet gebiedt. Voor een calvinistisch oor is dat misschien wat zwaar te verdragen, want daar denkt men bij de menselijke natuur altijd aan iets wat slecht is. Eigenaardig genoeg doet de Bijbel dat niet. De Bijbel spreekt over de menselijke natuur als iets wat goed is. Het kwalijke zit niet in het natuurlijke, maar in het tegennatuurlijke. Dat is overigens het thema van Romeinen 1: als de mens niet naar de natuur leeft.

Het ging erom dat Paulus had betoogd dat er niet alleen mensen in Israël zijn, maar ook daarbuiten. In het boek Handelingen komen we ze af en toe tegen, zoals Cornelius, en in de Evangeliën een hoofdman te Capernaum. Zij maken geen deel uit van het Joodse volk, zijn niet besneden en volgen de wet niet, maar zij kennen de ene God. En dat is eigenlijk meer dan genoeg: de ene God kennen, Hem erkennen en ootmoedig met Hem wandelen in de positie waarin zij zijn. Dat rekent God hen tot rechtvaardigheid, hoe gebrekkig en hoe minimaal die kennis ook moge zijn.

Als Paulus dat zo betoogd heeft, kun je vervolgens de vraag stellen: "Als dat zo is, wat is dan nog het voorrecht van de Jood?" Ik heb me overigens laten vertellen – niet dat ik me daar heel veel aan gelegen laat liggen – dat het vandaag de 'Zondag voor Israël' is op de kerkelijke kalender. Klopt dat? Het is ook Dierendag, maar dat is weer wat anders. Het is vandaag ook, in relatie tot Israël, een hele week lang Sukkot, oftewel het Loofhuttenfeest. Het is vandaag de tweede dag van het feest, de zestiende van Tishri, dus er zijn nog zes dagen te gaan. Daarna krijg je nog de dag Simchat Torah. In ieder geval zijn het allemaal hoogtijden achter elkaar in deze maand. Eerst hadden we afgelopen maandag en dinsdag Yom Kippur, en tien dagen daarvoor was het de Dag van Bazuingeschal, nieuwjaarsdag.

Maar goed, de vraag is: "Wat is het voorrecht van de Jood of wat is het nut van de besnijdenis?" Nu zou je naar goed kerkelijk of christelijk gebruik kunnen zeggen: "Eigenlijk niks." En ik moet erbij zeggen – dat is de nuance die ik aanbreng – dat kun je zelfs nog Bijbels of meer specifiek Paulinisch, aan de hand van de geschriften van Paulus, verdedigen ook. Namelijk dat het er eigenlijk helemaal niet toe doet. Binnen de context van de Ecclesia die nu uitgeroepen wordt, maakt het inderdaad geen enkel verschil of je besneden bent of niet. Maar in het algemeen is de vraag: "Heeft een Jood voorrecht?" Wat denkt u dat Paulus gaat zeggen? U hebt een Bijbeltje voor u, dus u weet het al. Maar het zou u ook niet mogen verbazen, want Paulus zegt dan: "Veel, in elk opzicht." Dat 'in elk opzicht' slaat, denk ik, op zowel het verleden als de tegenwoordige tijd en de toekomst. En niet een beetje, maar veel in elk opzicht.

Paulus werkt dat hier in hoofdstuk 3 niet direct uit; hij noemt één ding primair. Maar als je even doorbladert in deze brief, kom je in Romeinen 9 uit. Dat maakt deel uit van een cluster hoofdstukken – 9, 10 en 11 – waarin Paulus diep ingaat op de rol en de betekenis van het volk Israël. In hoofdstuk 9 vers 4 en 5 geeft hij zelfs een opsomming van acht punten – zeven plus één, niet voor niets. Van wie zijn zij? Van de Israëlieten. Hij geeft een opsomming: van wie het zoonschap is, en de heerlijkheid – de Shechina in hun midden, de heerlijkheid van Yahweh – en de verbonden. Let overigens op het meervoud: niet alleen het oude verbond is voor Israël, ook het nieuwe verbond. Het nieuwe verbond wordt met hetzelfde volk gesloten als waarmee het oude verbond ooit gesloten was. Het is dus niet zo dat het oude verbond voor Israël is en het nieuwe verbond voor de kerk. Nee, dat is niet waar. De verbonden zijn in principe van hen. Ook al plukken wij de vruchten van die verbonden en mag dat ons tot dienst zijn, niettemin zijn de verbonden van hen.

Bovendien noemt hij de wetgeving en de eredienst – de tempel, de priesterdienst, alles wat daar plaatsvindt – en de beloften. Van hen zijn ook de vaderen, de aartsvaders aan wie de beloften ooit gegeven waren. En ten slotte: vanuit wie de Christus is. Naar het vlees dan, hè. Dat wil zeggen: als je dat genealogisch terugbrengt. Ja, de Christus is een Israëliet uit de stam van Juda. Dat is naar het vlees, want Hij is inmiddels opgewekt uit de doden en dat is van een heel andere orde. Maar naar het vlees is de Christus, de Mashiach, uit de Israëlieten. En Hij is boven alles. Paulus eindigt daar met een lofprijzing: "God gezegend tot in de aeonen", de wereldtijdperken.

En dan kan hij niet anders dan afsluiten met een amen. Zo is het, dit is de waarheid. Het gaat er maar even om wat een voorrechten aan dat volk zijn toebedeeld. Nou, dat brengt Paulus dus naar voren.

Wat is het nut van de besnijdenis? Wat is het voorrecht van de Jood? Veel, in elk opzicht. En nu zegt hij hier in hoofdstuk 3 nog... Want eerst — het is ergens wel apart bij Paulus — je zou zeggen dat er ook een tweede en een derde komt. Maar dat doet hij niet. Hij houdt het bij het primaire. Er zijn er meer, maar hij noemt er maar één.

Het Eerste Voorrecht: de Woorden van God aan Israël Toevertrouwd ↑ hoofdstukken

Want eerst inderdaad werden aan hen de woorden van God toevertrouwd. Als je nu vraagt wat het allereerste voorrecht van de Jood is of wat het nut van de besnijdenis is, dan zegt Paulus: "Veel, in elk opzicht." Maar eerst dit: de woorden van God zijn aan hen toevertrouwd. De Schriften – ik bedoel dit wat wij hier in handen hebben, al is dat natuurlijk een vertaling – de woorden Gods, de orakels van God, die zijn via Israël ook aan de wereld gegeven. Het komt allemaal bij hen vandaan. Of liever gezegd: het komt bij God vandaan, maar God heeft het aan hen toevertrouwd. Het beheer van de Schriften, van de woorden Gods en de hele boekstaving, het op schrift stellen daarvan, dat is een Joodse aangelegenheid. Dat is in de eerste plaats het voorrecht van de Joden.

De woorden van God zijn aan hen toevertrouwd. Dat geldt voor al die boeken, voor de Hebreeuwse Bijbel en zelfs voor het onderwijs dat, volkomen terecht, bestemd is voor de natiën. Ja, dan moet je bij Paulus wezen. Maar wat was Paulus dan? Je kunt verdedigen dat hij een Romein was en uit de natiën kwam, maar hij was een Jood. Vergis je niet, dat zegt Paulus in dezezelfde brief trouwens ook nog: hij was zelf een Jood, uit de stam van Benjamin. De Schriften zijn een Joods gebeuren.

Als ik dit lees, dan moet ik vooral hieraan denken. Het is een plaatje, en of het inderdaad Elim is, dat betwijfel ik, maar het illustreert heel mooi het verhaal dat ik eigenlijk even wil vertellen. Je leest over het volk nadat het uitgetrokken was uit Egypteland. Onder leiding van Mozes trokken ze door de Schelfzee en kwamen ze eerst in Mara. Daar gebeurde het een en ander – Mara werd Naomi, zal ik maar zeggen. Nee, ik haal nu de boel door elkaar, maar u begrijpt me wel. In ieder geval kwamen ze, nadat ze uit Mara vertrokken, in Elim. En over Elim lees je iets heel eigenaardigs: daar waren twaalf waterbronnen en er waren zeventig palmbomen.

Waarom komen ze daar in zo'n oase in de woestijn en gaan ze de waterbronnen tellen? En waarom gaan ze ook nog al die bomen die er staan tellen? Maakt dat voor het verhaal nou zoveel uit? Ja, toch wel. Dat is een geweldig plaatje van de vraag: waar vinden we de bronnen? De bronnen waar werkelijk levend water uit voortkomt, die vind je bij het volk van Israël, zo u wilt. Want daar vinden we de waterbronnen; daar komt het levende water, de orakels van God. En al die volkeren die daar hun voeding aan onttrekken, zoals die palmbomen hier, worden gesymboliseerd door die bomen. De Bijbel telt inderdaad zeventig natiën. Kijk het maar eens na in Genesis 10 en 11; daar vind je de lijst van de zonen van Noach en al de volkeren die daaruit zijn voortgekomen: zeventig stuks. Die zeventig volkeren zijn allemaal gegroepeerd rondom die twaalf waterbronnen en onttrekken daar hun voedsel aan. Bij het huis van Jakob vinden we het Woord van God, en die palmbomen kunnen daar alleen maar groeien en bloeien vanwege die waterbronnen.

De woorden Gods zijn aan hen toevertrouwd. Ik vind het trouwens ook een opmerkelijk gegeven dat toen de Hebreeuwse Bijbel vertaald werd en het woord bij de Grieken en de natiën terechtkwam, die vertaling de Septuagint werd genoemd. Dat betekent 'de zeventig'. Daar zit meer achter dan wat ik nu ga vertellen, maar ik vind het wel opmerkelijk. Dus via Israël kwam het bij de natiën terecht, maar het is in beheer gegeven aan Israël. Dat is het allereerste voorrecht. Het feit dat wij hier nu zijn, komt doordat we de Schriften hebben gekregen, maar die komen dan toch echt bij Israël vandaan. Dat is het grootste voorrecht.

Het is puur genade, dat weet ik ook wel, want het is niet zo dat Israël dat verdient. Maar het is wel het grote voorrecht en de verantwoordelijkheid die aan hen is toegekend. Want als God het Woord aan je toevertrouwt, dan gaat het er ook om dat je het doorgeeft en niet in een kast bewaart. Dit zou je op kunnen vatten als een sneer naar de synagogale praktijk waarbij het Woord wel wordt opgeborgen in een ark, maar nee: dat Woord zou je prediken en doorgeven. Je moet het licht niet onder een korenmaat of onder een bed zetten; het licht moet schijnen. Oké, Israël. Maar goed, nu komt het andere punt, een vraag die in deze brief een grote rol speelt. Paulus komt nu met het volgende.

Stelt Menselijk Ongeloof het Geloof van God Buiten Werking? ↑ hoofdstukken

Want wat indien sommigen niet geloven? En dit is een — hoe noemen ze dat ook alweer? Ik kom niet op het woord — nou ja, een geringschatting. Dat is een mooi woord ervoor. Een eufemisme, dat is het woord, ja. Het is een eufemisme: 'wat indien sommigen niet geloven'. In de praktijk is het namelijk het merendeel van het volk. Maar goed, daar gaat het niet om. Het gaat erom: wat nou indien, al waren het er maar sommigen, zij niet geloven?

Over deze vraagstelling komt Paulus later in de hoofdstukken 9 tot en met 11 uitgebreid terug. Over het feit dat de Messias is gekomen; Hij is de voltooiing, Degene om wie alles draait en waar alles op gericht is. En nu is de Messias er, maar Israël wijst Hem af en struikelt over de steen des aanstoots. De bouwlieden hebben de steen veracht. Maar hoe kan dat nou? Wat gebeurt er nou als dat volk dat God uitgekozen heeft, niet gelooft?

In die latere hoofdstukken gaat Paulus daar uitgebreid op in, maar hier geeft hij al een prachtige voorzet. In Romeinen 3 vers 3 — makkelijk te onthouden — vinden we die uitdrukking van het 'geloof van God'. Het is een schitterend statement: 'Het ongeloof van hen zal toch niet het geloof van God buiten werking stellen?' De NBG-vertaling vertaalt 'geloof' hier met 'ontrouw': 'zal hun ontrouw toch niet de trouw van God tenietdoen?' In de praktijk is dat ongeveer hetzelfde, daar heb ik geen kritiek op. Maar hier staat — volkomen correct in de Statenvertaling weergegeven — niet het woord 'trouw', maar het woord 'geloof'. Als zij niet geloven, zal dat dan toch niet het geloof van God buiten werking stellen?

Het idee dat het geloof van de mens zo belangrijk zou zijn dat het zelfs in staat zou zijn om Gods belofte teniet te doen... want dat is waar het eigenlijk om gaat. Inderdaad, het geloof van God, dat is Zijn trouw. En het is ook heel simpel te begrijpen, denk ik. Het geloof van God wil zeggen... het is eigenlijk nog sterker: er is niemand die zozeer gelooft in het Woord dat Hij aan de Jood heeft toevertrouwd als God Zelf. Als er één op dat Woord vertrouwt en weet dat het waar is, dan is Hij het. Ik vind het een geweldige gedachte dat er niemand is... Wij denken bij gelovigen altijd per definitie aan mensen. Maar Paulus zegt: Degene die volmaakt gelooft, die zo absoluut zeker is van de waarheid van het Woord, dat is Hij Zelf. Dat komt omdat Hij integer is — ik heb daar vanmorgen in Den Haag over gesproken. Hij doet wat Hij zegt en Hij zegt wat Hij doet.

Het is onmogelijk dat het ongeloof van de mens het geloof van God buiten werking zou stellen. Zoals later in Romeinen 11 staat: de genadegaven — de charisma's, de genade-effecten — en ook de roepingen van God zijn onberouwelijk. Daar blijft Hij bij; Hij komt daar nooit van terug. Hij is werkelijk absoluut betrouwbaar. Een van mijn meest favoriete teksten, die ik vele jaren lang als jongen altijd elke zondag tot twee keer toe in de kerk hoorde, waren de woorden waar de dienst mee begon. Vaak was dat het allerbeste van de hele dienst: 'Onze hulp is in de naam van de HEERE, die hemel en aarde gemaakt heeft, die trouw houdt' — Hij gelooft namelijk in wat Hij zegt — 'die trouw houdt en nooit laat varen het werk van Zijn handen.'

Kortom: jij, ik, alles... wat is geen creatie van Hem? Wat is niet het werk van Zijn handen? Hij laat dat nooit varen. Misschien laat Hij het los om het weer op te pakken, dat wel, maar Hij laat het nooit varen. Onmogelijk! Kijk, dat is onvoorwaardelijke liefde. Dat is agape. En dat is ook Zijn trouw. Als Hij met een creatie van Hem een bedoeling heeft, dan laat Hij dat dus nooit varen, dan vervult Hij dat ook.

Het is in feite de basis van het Evangelie: de reactie van de mens is nooit bepalend. Dat kan ervoor zorgen dat God een omweg gaat — dat doet Hij nu met Israël ook. Israël gelooft ook niet. Dat heeft nog een diepere reden en dat is dat het eigenlijk al gepland was. Dat is nog moeilijker wat ik nu zeg, maar het is wel zo. God heeft hun ogen gegeven om niet te zien en oren om niet te horen. Dat staat trouwens ook in de Romeinenbrief. Alles past in Zijn plan. Maar het is de basis van het Evangelie: ook al gaat God een omweg of maakt Hij een u-bocht, dan nog komt Hij altijd daar waar Hij wezen wil met ieder creatuur.

Dit is Romeinen 3 vers 3, maar als we even doorlezen in vers 23 en 24, moet je eens lezen wat er dan staat over hoezeer de reactie van de mens uiteindelijk niet ter zake doet. Er staat: 'Want allen zondigden en hebben tekort aan de heerlijkheid van God.' Dat geldt voor jou, dat geldt voor mij, dat geldt voor iedereen, voor al die miljarden mensen. Allen zondigden. En ze hebben allemaal tekort — of het nou veel of weinig is — ze hebben tekort aan de heerlijkheid van God. En ze worden om niet gerechtvaardigd. Om niet! In de genade van Hem. Allen zondigden, allen hebben tekort aan de heerlijkheid van God — het scherm gaat er helemaal van trillen, zie je dat? — en allen worden om niet gerechtvaardigd in de genade van Hem, door de verlossing die in Christus Jezus is.

Dat is zo geweldig. Kijk, dat is een Evangelie. Dat is de boodschap. Dat is wat God belooft. En zo waar als het een is, zo waar is het ander. Of je dit nou gelooft of niet, dit is de waarheid. En het is niet waar omdat ik het geloof; nee, het is waar en dáárom geloof ik het. Daarom mag ik het geloven en daarom zijn mijn ogen daarvoor geopend. Maar dat is de volgorde: het gaat altijd uit van Zijn initiatief en Hij houdt ook de regie van het begin tot het einde in handen.

Paulus zegt dus: 'Het ongeloof van hen zal toch niet het geloof van God buiten werking stellen?' En dan zegt hij: 'Volstrekt niet!' Dit typische antwoord vind je in de Romeinenbrief tig keren terug. 'Volstrekt niet', 'het moge niet zo zijn', of woorden van die strekking. 'Maar,' zegt hij, 'laat het dit zijn...'

Laat God Waarachtig Zijn en Elk Mens Leugenachtig ↑ hoofdstukken

Laat het worden: God waarachtig. Vat dat nou niet op als een persoonlijke belediging, maar eigenlijk is het dat wel: elk mens is leugenachtig. En ik doe daar zelf net zo hard aan mee, want 'elk mens' betekent ook werkelijk elk mens. We zitten in die zin gewoon allemaal in hetzelfde schuitje; we zijn van dezelfde lap gescheurd. Ja, dat hoorde ik een Urker eens zeggen: "We zijn allemaal van dezelfde lap gescheurd." Dat is een mooie uitdrukking. Je zou kunnen zeggen dat het de scherpte er een beetje vanaf haalt; we zijn het immers allemaal. Ik kan het u verwijten, maar u kunt het mij net zo goed verwijten. De een is niet meer dan de ander.

We gaan het straks trouwens ook nog nazingen uit Psalm 146: "Zaligheid die in het leven Jakobs God ter hulp heeft." Jakob, dat was de man van de slinkse wegen en de leugenachtigheid; hij is daar een prachtig voorbeeld van. Maar het gaat in die psalm ook niet om Jakob, het gaat om Jakobs God. En God had gezegd: "De oudste zal de jongste dienstbaar zijn." Ja, God kiest uit, en nooit ten nadele van de ander, maar juist om die ander te bereiken. Dat vind ik zo geweldig aan uitverkiezing: God kiest iemand uit juist vanwege die ander, omdat Hij het geheel voor ogen heeft. Hij koos Abram uit om via hem alle geslachten van de aardbodem te zegenen.

Maar een mens kan onwillig zijn en "vestigt op prinsen geen betrouwen". Je zou immers zeggen dat je van de leiders, degenen die voorop gaan, wel op aan kunt. Nou, daar gaan we het nu verder maar niet over hebben, want ik ben daar dit jaar alleen al heel wat keren doorheen gezakt. Maar het geldt niet alleen voor politici hoor; elk mens is leugenachtig. Als het erop aankomt, staan we er inderdaad erg gekleurd op. Van geen enkel mens kun je werkelijk op aan als het erop aankomt; daar kun je niet op steunen, dat is een rietstaf.

Ik ben zo blij dat er een Woord is dat absoluut solide is. En ik ben ook zo blij dat Degene die dat Woord gegeven heeft, er als geen ander zelf in gelooft. Hij is waarachtig, wat een mens ook allemaal denkt, bedenkt, verzint of liegt om te bedriegen. Dit is trouwens naar aanleiding van wat er staat in Psalm 116. Paulus rijgt de citaten aan elkaar en ontleent dit vervolgens weer aan Psalm 51: "Gelijk het is geschreven – dat is trouwens een psalm van David – zodat ook U gerechtvaardigd zal worden in Uw woorden."

Gerechtvaardigd worden betekent hier rechtvaardig verklaard worden. Zijn woorden zullen recht blijken te zijn. Want wanneer is een woord gerechtvaardigd? Nou, op het moment dat Hij vervult wat Hij belooft. Dan zeg je: Hij heeft recht gedaan aan Zijn eigen woord. Het geheim is natuurlijk – en dat is wat je tot een gelovige maakt – dat je op voorhand al gelooft wat Hij zegt, terwijl het nog vervuld moet worden. Maar er komt een moment dat niemand eronderuit kan en elke tong het gaat belijden; elk mens gaat Hem inderdaad rechtvaardigen. Het was recht wat U sprak. U hebt het gesproken en nu hebt U het vervuld. Zo zal Hij dus gerechtvaardigd worden in Zijn woorden en overwinnen wanneer Hij geoordeeld wordt.

Dit laatste is een beetje een lastig dingetje. In de Statenvertaling staat hier: "Wanneer Gij oordeelt." Dan is het actief opgevat. "Wanneer U geoordeeld wordt" is passief. Wie heeft er nu gelijk? Eigenlijk geen van beiden. Er is namelijk nog een andere Griekse vorm die wij in het Nederlands niet kennen – dat is het gebrek van de ontvangende taal – en dat is de medialis. Wij hebben actief en passief: ik rijd of ik word gereden. Maar het Grieks kent nog een vorm waarin het actieve en het passieve beide zitten, en dat is hier het geval.

Het idee is: God spreekt oordelen uit, Hij geeft kritiek. Het woord 'oordeel' in het Grieks is trouwens gewoon ons woord 'kritiek'. God criticeert; Hij spreekt oordelen uit en voert ze ook uit. Dat is actief. Maar ook die oordelen worden op hun beurt bekritiseerd. Begrijpt u? Hij oordeelt, dat is actief, maar Hij wordt ook beoordeeld, want de mensen hebben kritiek op Zijn oordelen. Het is dus inderdaad de medialis: "wanneer U geoordeeld wordt". Maar het geweldige is dat God daarin zal overwinnen. Ook dat wat er van Zijn oordelen gezegd en gevonden wordt, zal uiteindelijk recht blijken te zijn. Vandaar ook dat ik de NBG-vertaling bij nader inzien erg mooi vind: "Dat U overwint in Uw rechtsgedingen." Dat is inderdaad het idee: Hij spreekt een oordeel uit, dat wordt bekritiseerd, maar het blijkt waar te zijn. Indien echter...

Hoe Onze Onrechtvaardigheid Gods Rechtvaardigheid Staaft ↑ hoofdstukken

Nu komen we in vers 5: "Indien echter onze onrechtvaardigheid..." Nu gaat het diep worden, want nu komen we eigenlijk bij de clue van wat Paulus gaat vertellen. Indien echter onze onrechtvaardigheid Gods rechtvaardigheid staaft, ja, wat zullen we dan uitspreken? Paulus roept hier zelf een vraag op naar aanleiding van een statement dat hij maakt. Hij zegt: kijk, Gods rechtvaardigheid blijkt alleen maar des te meer door onze onrechtvaardigheid. En dat klopt. De dingen komen aan het licht juist door contrast. Ik bedoel, het licht van de sterren ga je zien door het contrast van de duisternis; ontbreekt dat contrast, dan zie je dat licht niet. En dat geldt voor Gods rechtvaardigheid ook. Gods rechtvaardigheid komt juist uit de verf en gaat geweldig schitteren juist omdat er zoveel onrechtvaardigheid is.

Juist door de contrastwerking leert een mens altijd. Dat is de wijze waarop je dingen duidelijk maakt. Het geldt zelfs voor... ik heb een heel aantal jaren Nederlandse les gegeven aan Polen. En één van de items die elke les altijd naar voren kwam — dat was heel erg leuk — is een heel eenvoudige methode om een taal te leren kennen en dat is via de antoniemen, de tegenstellingen. Je leert een woord kennen doordat het afgegrensd is door het contrast. Ik zei "licht" en dan wees ik een cursist aan: licht en duisternis. Dag en nacht. Ja en nee. Man en vrouw. Tegenwoordig zijn er nog meer tegenstellingen, dat weet ik, maar we gaan het niet ingewikkeld maken. Rechtvaardigheid en onrechtvaardigheid. Hoe leer je de één kennen? Juist door het contrast.

Hoe leer je het goede kennen? Nu komen we bij een heel diep onderwerp: hoe leren we kennen dat God werkelijk goed is? Dat is door kennis van het kwade. Een mens kent het goede pas echt door het contrast van het kwaad. Dat vind ik altijd een heel apart ding: de eerste keer dat er gesproken wordt over de kennis van God, dan is dat juist ook door het contrast van het kwaad. De mens had gegeten van de verboden vrucht en dan denken wij: door het eten van die verboden vrucht kreeg hij kennis van het kwade. Dat klopt, maar er staat dat hij kennis kreeg van goed en kwaad. Zelfs primair, in de eerste plaats, leerde hij het goede kennen juist door dat kwaad. Toen, op dat moment, leerde hij het goede kennen.

Dat bleek trouwens ook meteen wel, want ineens kwam hij erachter dat God een zoekende God is. "Adam, waar ben je?" Hé, God zoekt mij nog steeds op. En dat geldt voor alle onderwerpen over de liefde van God. Waar schittert dat juist anders en meer dan tegen de achtergrond van het kwaad en de haat die er is? Dat geldt voor alle begrippen. Het gaat er hier even om, en dat is op zich een statement dat zo klaar is als een klontje: onze onrechtvaardigheid staaft inderdaad Gods rechtvaardigheid of gerechtigheid. Maar Paulus zegt: ja, maar wat zullen we dan uitspreken? Hij roept hier eigenlijk de kritikaster al even op. Hij zegt: toch niet dat God die boosheid opbrengt onrechtvaardig is? Hij excuseert zich eigenlijk min of meer door te zeggen: ja, ik spreek naar de mens.

Kijk, het idee van de kritikaster die hier opgevoerd wordt, is: het zou onrechtvaardig zijn van God om te toornen over de mens als deze slechts Gods rechtvaardigheid in het licht stelt. Het is wat moeilijk en ik kan me voorstellen dat je zo aan het einde van de dag, als je veel nagedacht hebt, moeite moet doen om deze gedachtegang te volgen. En toch ligt het zo voor de hand. Ik kan me de kritiek heel goed voorstellen: als het inderdaad waar is dat de onrechtvaardigheid en de zonde van de mens Gods rechtvaardigheid en de kwaliteiten — als ik het zo mag zeggen — van God des te helderder doen schijnen, dan kun je dus eigenlijk zeggen: ja, waarom zou God dan nog boos zijn op de mens? Want uiteindelijk heeft hij toch alleen maar Gods rechtvaardigheid des te helderder doen schijnen.

Is God Onrechtvaardig Wanneer Hij Toornt over de Mens? ↑ hoofdstukken

Paulus vraagt: zouden we dan zeggen dat God, die boosheid opbrengt, onrechtvaardig is? Want dan zou God niet meer boos kunnen zijn op een mens. En nogmaals, Paulus zegt — en hij verontschuldigt zich bijna: "Ik spreek naar de mens" — maar hij roept daarmee ook sympathie op. Hij zegt eigenlijk: volg me even, ik spreek nu even op menselijke wijze.

Maar dan geeft hij ook meteen het antwoord. Is het onrechtvaardig als God toornt over de mens, of wanneer Hij oordeelt en straffen uitoefent? Er zijn allerlei Bijbelse voorbeelden te noemen. Later in de Romeinenbrief krijgen we bijvoorbeeld de geschiedenis van de Farao, die onwillig was om het volk van Israël te laten gaan. Dat was echter vooraf al tegen Mozes gezegd: "Hij zal je niet laten gaan, en op het moment dat hij zwicht onder de druk, dan ga ik zijn hart verharden." Dus linksom of rechtsom, de Farao moest "nee" zeggen. God had een onwillige Farao nodig, juist om bij deze machtigste man van de wereld Zijn kracht te laten blijken.

Stel je voor dat de Farao meteen had gezegd: "Ga maar." Dan was nooit gebleken hoe krachtig datgene is wat God spreekt en voorzegt. God heeft dat bewezen, en er staat ook dat het was om Zijn luister bekend te maken aan de wereld. Daarvoor had Hij een onwillige Farao nodig. Je zou dan kunnen verdedigen — en Paulus doet dat in Romeinen 9 ook weer: "Ja, maar wat heeft Hij daar dan nog op aan te merken? Als de Farao uiteindelijk gewoon gedaan heeft wat God bedoelde?"

Paulus zegt dan echter: zo is het niet. Inderdaad heeft nooit iemand Gods bedoelingen weerstaan. Zo zegt hij het ook in Romeinen 9: dat kan geen mens, ook de Farao niet. De Farao weerstond Gods bedoeling niet, maar hij weerstond wel Gods wil. En Gods wil was: "Laat mijn volk gaan." Dat God daar een — zoals wij dat zeggen — geheime agenda bij had, een verborgen raad, verandert daar niets aan. Gods wil werd weerstaan en om dat te corrigeren, te bekritiseren en te oordelen, moest de Farao die straf ondergaan.

Dat is wat Paulus hier eigenlijk ook al zegt. Is het onrechtvaardig als God inderdaad Zijn toorn laat blijken en oordeelt? Nee, volstrekt niet. Hoe anders zou God de wereld oordelen? Gods oordelen moeten geschieden om zaken recht te zetten; ook dat maakt deel uit van het proces. Hij is de Boetseerder. Hij heeft niet alleen het recht om een stuk klei weer in te drukken en daar iets anders van te maken, het hoort ook wezenlijk bij datgene waar Hij mee bezig is. Hoe zou Hij het anders doen? Maar dan komt er nog een ander punt waar Paulus op voortborduurt.

Waarom Wordt de Mens Dan Nog als Zondaar Geoordeeld? ↑ hoofdstukken

Maar indien de waarheid van God overvloedig blijkt in mijn gelieg, in mijn leugen, tot Zijn heerlijkheid... Hoort u goed wat Paulus zegt? Of begrijpt u wat hij schrijft? Kijk, dit is gewoon waar. De waarheid van God blijkt altijd overvloedig, juist in de leugen. En dat blijkt dan ook nog eens tot Zijn heerlijkheid te zijn. Dat is volstrekt Bijbelse taal.

Ik heb hier een verwijzing naar Spreuken 16, dat God alles schiep voor Zijn doel. Alles. De spreukendichter Salomo doet daar nog een schepje bovenop; hij zegt dat zelfs de goddelozen er zijn voor de dag van het kwaad. Alles. Er is niets wat geen doel heeft. Als het geen doel zou hebben, dan zou het niet gebeuren. Hoe komt het dat dingen plaatsvinden? Dat komt omdat God het een plaats geeft. Hij is de Plaatser, Hij is God. Hij is de Schepper; er gaat nooit iets mis bij Hem.

Miskent dat dan de waarheid van het feit dat Hij oordeelt? Nee, helemaal niet. Ook het oordeel maakt deel uit van Zijn plannen. Dat is de waarheid. En dat is wat Paulus hier ook zegt: indien de waarheid van God overvloedig blijkt in mijn gelieg tot Zijn heerlijkheid — en dit is dus absoluut waar — waarom word ik dan nog als zondaar geoordeeld?

Ik herken dit zo. Wat Paulus nu betoogt, begrijp ik direct, want als je het onderwijs van Paulus kent, dan begrijp je ook meteen waarom dit soort verwijten op hem afkwamen. Op het moment dat je gaat vertellen dat alles wat er gebeurt een betekenis heeft en dat er nooit iets gebeurt zonder dat Hij er een bedoeling mee heeft, dan roept dat weerstand op. Dat is een absolute Bijbelse waarde en ik ben God er zo enorm dankbaar voor dat ik dat mag weten: dat Hij werkelijk God is en dat er nooit iets misgaat bij Hem.

Geheid — en ik spreek uit eigen ervaring, maar Paulus had die ervaring kennelijk net zo — krijg je dan de kritiek: "Ja, maar waarom word ik dan nog als zondaar geoordeeld? Dan ben ik toch geen doelmisser?" Want dat is toch wat het woord zondaar betekent. Als ik uiteindelijk beantwoord aan Zijn doel, hoezo ben ik dan een doelmisser?

Nou, het antwoord is eigenlijk niet zo ingewikkeld: Gods doel is dat we als zondaren ingezet worden. Dat is echt waar. Paulus gaat dat in Romeinen 5 ook zo zeggen: dat Hij de mensheid ingezet heeft om zondaar en sterveling te zijn. We zijn stervelingen, en in feite is een sterveling ook een doelmisser. Uiteindelijk zijn wij als mensen bestemd voor het leven; het feit dat je doodgaat, betekent dat je je doel mist. Maar heeft God daarmee Zijn doel gemist? Nee, want dat maakte deel uit van het plan.

Ik geef toe, als je het niet volgt, dan ben je nu misschien al afgehaakt, of misschien was je dat al eerder. Maar kijk eens naar Adam. Toen Adam van de verboden vrucht at, ging er toen iets mis? Nee, er ging helemaal niets mis; dat was zelfs de bedoeling. Als u dat niet wilt geloven, moet u het maar nalezen in Romeinen 5 en in 1 Korinthe 15. Daar lees je dat God Adam gemaakt heeft tot een levende ziel, maar hij was de eerste. Toen God Adam schiep, was het de bedoeling dat de laatste Adam zou komen. Adam werd een levende ziel, maar een levendmakende geest zou de tweede zijn. Niet de eerste, maar de tweede. Maar om een tweede te krijgen, heb je eerst een eerste nodig, toch?

Dit is een fase die noodzakelijk is ter voorbereiding. Dat geldt voor deze hele oude schepping die onder de zonde is, die sterfelijk is en vergankelijk. Maar dat is allemaal 'design', het hoort bij het ontwerp. Er gaat dus niets mis. En als hier dan staat: "Maar waarom word ik dan nog als zondaar geoordeeld?", dan is het antwoord: dat is namelijk ook Gods bedoeling. En nu zegt Paulus het volgende, en dat is het laatste vers dat ik nu voorlees.

De Laster over Paulus' Evangelie van Genade Ontkracht ↑ hoofdstukken

Dit is eigenlijk het hoogtepunt of het eindpunt van dit deel van zijn betoog. Paulus schrijft: "Het is toch niet zoals wij worden gelasterd en zoals sommigen beweren dat wij zeggen." Nu kijk je Paulus echt even achter het vestje. Hij benoemt de laster die altijd op hem afkomt en wat er altijd beweerd wordt dat zij zouden zeggen. Laten we doorlezen. Ik moet trouwens meteen zeggen, voordat ik verder ga: als dit u bekend voorkomt, dan is dit een fikse troost. Want dan kunnen we zeggen: "Nou, ik bevind me in ieder geval in heel goed gezelschap."

Kijk, want Paulus leerde inderdaad dat de zonde Gods doel dient. Hij leerde ook dat God Zelf het kwade schiep: het goede en het kwade, het licht en de duisternis. Dat is absoluut waar. Wat doen mensen die dat niet begrijpen? Die belasteren dat of die leggen Paulus woorden in de mond. Zij beweren dat hij zou zeggen — wat hij absoluut niet beweerde — dat wij het kwade zouden doen opdat het goede eruit voort zou komen. Paulus is meteen heel duidelijk over wat hij van die lasterpraat vindt en van de mensen die hem zulke woorden in de mond leggen. Hij zegt simpelweg: "Het oordeel over zulken is terecht." Punt.

Wat beweerden zij nu dat Paulus zou leren? Of ze legden het hem in de mond, of ze belasterden hem erom: "Nou mensen, laten we het kwade maar doen, want daar komt het goede toch uit voort. Dat is toch wat je beweert?" Wat is de waarheid hiervan? De waarheid is dat Paulus inderdaad leerde dat uit het kwade het goede voortkomt, en dat onze onrechtvaardigheid Gods rechtvaardigheid inderdaad staaft. Alles is tot Zijn heerlijkheid. Degenen die het niet begrijpen, gaan zeggen: "Oh, jij zegt feitelijk..." — of natuurlijk meteen tegen anderen als hij er niet bij is — "Weet je wat Paulus zegt? Laten we het kwade doen, want dan komt er het goede uit voort." Leerde Paulus dat? Nee. Dat is een valse conclusie. Dat is niet de conclusie van Paulus. Hij zegt ook: "Het oordeel over zulken is terecht."

Maar je begrijpt wel waarom of hoe dat verwijt tot hem kwam. Dat had te maken met het onderwijs dat hij gaf. Degenen die het niet begrepen, belasterden hem en legden hem woorden in de mond die hij niet beweerde. Dat zien we trouwens even later in deze brief, in Romeinen 5. Ik lees het even voor, ik heb er geen dia van, maar in Romeinen 5 vers 20 staat dit: "Maar de wet is er bijgekomen" — 2500 jaar na de komst van Adam. In de NBG-vertaling staat dan: "zodat de overtreding toenam." Maar dat staat er niet; de vertalers hebben dit echt weggemoffeld. Er staat letterlijk: "opdat de overtreding zou toenemen." Let op! Waarom gaf God, 2500 jaar na de komst van Adam, de wet erbij aan één volk? Was dat opdat de zonde zou worden ingedamd? Nee, zegt Paulus, dat was opdat de zonde zou toenemen. Dat was de bedoeling. Dat was niet een onbedoeld bij-effect, nee, dat was Gods bedoeling.

Nou, dat is nogal wat, hè? Maar goed, er staat ook: "Waar evenwel de zonde toenam, is de genade meer dan overvloedig geworden, opdat, zoals de zonde als koning heerste in de dood, zo ook de genade zou heersen door rechtvaardigheid en aionisch leven door Jezus Christus, onze Heer." Aha. Dus waar de zonde toeneemt, daar wordt de genade alleen maar overvloediger. Wat zou nu de conclusie zijn? Kijk, als je dit werkelijk verstaat, zeg je: "Wat een geweldige God, wiens genade altijd triomfeert boven elke zonde! Wat een grote God die ik mag dienen!" Dat zeg je als het kwartje werkelijk is gevallen. Maar als je het niet begrijpt, weet je wat je dan zegt? "Wat zullen we dan zeggen? Zouden we bij de zonde blijven opdat de genade zou toenemen?" Kijk, dat is nou typisch de conclusie van iemand die het niet heeft begrepen.

In feite is dat dezelfde taal als die hier in hoofdstuk 3 al klinkt. Je begrijpt hoe dit soort tegenwerpingen en kritiek kon ontstaan en hoe dat inderdaad bij Paulus terechtkwam. Het is altijd zo — en dat is eigenlijk wat ik vanmiddag ook graag met jullie wil delen terwijl ik deze acht verzen bespreek — dat als dit je bekend voorkomt, het een fikse troost moet zijn. Als je vertelt over het evangelie en dat de genade altijd triomfeert over de zonde, en dat God ook met het kwaad een geweldige bedoeling heeft, en mensen laten jou daardoor zeggen: "Nou, laten we de zonde dan maar doen opdat de genade toeneemt", dan zeg ik: je bevindt je in goed gezelschap. Zo gaat het altijd. Dat is de kritiek die je over je heen krijgt. Wees daar ook op bedacht; weet van tevoren dat dit verteld wordt.

Net zo goed als wanneer je vertelt over Gods genade, je altijd te horen krijgt — dat is een ander onderwerp, maar het is van hetzelfde laken een pak — "Dat zal dan wel makkelijk wezen." Altijd. Als je vertelt: "Hij maakt alle dingen wel voor jou, en deze grote God heeft jou lief, wat jij ook doet", en iemand begrijpt het niet, dan zegt die: "Oh, wat ik ook doe? Dan kan ik dus gewoon zondigen." Ja, dat... En de grap — sorry voor de verkeerde woordkeuze — het is nog waar ook: wat je ook doet, Zijn genade triomfeert altijd. Als je dat verstaat, val je op je knieën voor die grote God. Als je het niet begrijpt, trek je zo'n verkeerde conclusie. Dat is waar Paulus tegenaan liep en waar je altijd, onvermijdelijk, tegenaan zult lopen wanneer je iets mag vertellen over de grootheid van God en het geweldige evangelie dat Hij heeft toevertrouwd, zoals Paulus dat onder de natiën mocht bekendmaken.

Nou, zo mochten we eventjes wat overwegingen delen die Paulus in deze verzen van Romeinen 3 heeft opgetekend. Ik wilde het voor vanmiddag daar graag bij laten.

🎧 het geloof van God
Delen: