▶ 00:00 Inleiding: de Leer van de Drie-eenheid, Fout of Fataal? ↑ hoofdstukken

Het was de afspraak bij de organisatie van deze dag dat de bijdragen niet langer zouden duren dan drie kwartier. Nou, daar heb je je keurig aan gehouden, Aart. Het geeft mij de gelegenheid om weer wat uit te lopen, en meestal is dat niet tegen dovemansoren gezegd. We zullen zien; in principe heb ik het ook op drie kwartier gepland, maar je weet het maar nooit.

Ik had bij de introductie al gezegd dat wat ik naar voren zou gaan brengen direct zou aansluiten op het verhaal van Aart. Aart heeft alles in een historisch perspectief geplaatst: hoe de leer van de drie-eenheid kon ontstaan en hoe zij – ondanks de Joodse bronnen of beter gezegd de Israëlitische achtergrond van de Schriften – binnen die heidense context kon groeien en uiteindelijk zelfs de maatstaf werd. De orthodoxe maatstaf. En dat iedereen die daarvan afwijkt, een ketter is die ook niet behouden kan worden. Nou, zulke ketters zitten hier. U bent gewaarschuwd.

Waarmee ook gezegd is dat het over een hele serieuze kwestie gaat. Dat is eigenlijk ook de insteek van wat ik vanmorgen wil vertellen. Ik heb het als titel meegegeven: "Fout of fataal?". Is het een misverstand dat nu eenmaal kan gebeuren en enigszins onschuldig is, of is het echt 'linker-soep'? Is het echt zeer gevaarlijk? Want kijk, iets wat fataal is, is per definitie altijd fout. Maar omgekeerd hoeft iets wat fout is niet altijd fataal te zijn. Toch?

Ik bedoel: dit is fout wat u hier ziet. Het is vervelend genoeg als het je overkomt, zeker als het een nieuwe auto betreft, maar dit is toch van een andere orde. In beide gevallen heb je te laat geremd en in beide gevallen was het niet zo gepland; is het een ongeluk, jawel. Maar in het ene geval is het een misverstand – vervelend genoeg, maar ook niet meer dan dat – terwijl het in het andere geval ronduit fataal is en zelfs dodelijk kan zijn. Dat is het verschil.

De grote vraag is dus: hoe belangrijk is nou de waarheid van de ene God? Ik wil daarvoor uiteraard de Schriften raadplegen; u had niet anders verwacht, neem ik aan, voor deze dag. De Bijbel gaat open. Hoe belangrijk is die waarheid dat er één God is? Oftewel: hoe fout en fataal is de leer van de drie-eenheid? Die triniteitsdoctrine of hoe het ook maar heten mag... maar meestal noemen we het de leer van de drievuldigheid. Dat is meer dan gewoon de rooms-katholieke benaming. De drie-eenheid, dat is dan zoals men dat formuleert.

Het woord 'drie-eenheid' komt uiteraard niet voor in de Bijbel. Dat geeft men ook wel toe. Men formuleert en definieert het dan als 'de drie enen'. Dat betekent dat het één wezen is, maar het zijn drie personen. Nou, dat hele onderscheid vind je al niet in de Bijbel, noch de hele wijze waarop het vervolgens wordt geformuleerd. Dus eigenlijk waar ik het vanmorgen over ga hebben, is niet óf deze leer fout is; daar ga ik eigenlijk op voorhand al van uit. Dat zal in de loop van deze toespraak ook vanzelf wel blijken, als het al niet duidelijk was. Maar de vraag is niet zozeer of deze leer fout is, maar hóé fout of hoe fataal deze leer van de drie-eenheid misschien zelfs is. En ik zal u vertellen – en dat verklap ik dan meteen maar op voorhand – het is inderdaad fataal.

In die zin moet ik er ook bij zeggen dat men dat in de geschiedenis ook heel goed heeft begrepen. Ik bedoel, wat u zojuist zag geciteerd in de toespraak van Aart... dat was een van de eerste dia's waarin even een afbeelding getoond werd van zoals het in de geloofsbelijdenissen staat geformuleerd. Dat wil zeggen in belijdenissen die door alle orthodoxe kerken worden onderschreven: namelijk dat wie de leer van de drie-eenheid niet aanvaardt, niet behouden kan worden. Daarmee geeft men aan dat dit zo fundamenteel is dat hier geen verschil van inzicht over kan en mag bestaan.

Trouwens, de tegenstanders van die leer begrepen dat ook. Van origine natuurlijk het jodendom, want die moesten daar niets van hebben. Voor de gemiddelde Jood is de leer van de drie-eenheid gewoon een verkapte vorm van polytheïsme, van meer-godendom. Oké, officieel zegt men dat er één God is, maar in de praktijk zijn er toch drie personen die elk kunnen zeggen: "Ik ben God." Dat zie je ook in de kunst. Er zijn al verschillende plaatjes gepasseerd uit kerken, maar kijk ook eens naar schilderijen en beeldhouwkunst: het is gewoon een soort van goddelijke familie met drie personages.

Trouwens, later kreeg je de islam in de zesde en zevende eeuw, toen Mohammed met zijn leer opkwam. Een van de redenen waarom de islam zo'n succes kon worden was mede ook – en het is een beetje kort door de bocht wat ik nu zeg – wat Mohammed zei en wat de leer van de islam inhoudt. Die beweert dat het christendom bestaat uit meer-godendom-aanhangers, feitelijk afgodendienaars. Ze hebben namelijk meer dan één god. Dat is tot op de dag van vandaag de kritiek van de islam. Zij zeggen: "Het christendom, het orthodoxe christendom, dat is geen monotheïsme. Misschien wel onder de vlag van, maar het is het niet. De vlag dekt de lading niet." Want er zijn namelijk wel degelijk meerdere goden, ook al noemt men het allemaal wat verkapt. En ik moet u zeggen: die kritiek is volstrekt terecht.

▶ 07:50 Markus 12: het Belangrijkste Gebod en het Shema ↑ hoofdstukken

Laten we eens naar de Schrift gaan. Ik wil vanmorgen een aantal schriftplaatsen vanuit het Nieuwe Testament laten zien. De Hebreeuwse Bijbel, ons Oude Testament, staat er natuurlijk sowieso al helder in, maar laten we ons nu beperken tot het Nieuwe Testament. Ik begin te lezen bij Markus 12.

In het 28e vers van dat hoofdstuk lees je: 'En een van de schriftgeleerden die naderde, die hoorde hen discussiëren.' De Heer Jezus was in een dispuut, in een twistgesprek verzeild geraakt met schriftgeleerden, en een van hen hoorde dat zo. Die bewuste schriftgeleerde nam waar dat Hij, Jezus, hem juist antwoordde. Dat wil zeggen: er kon niets tegen ingebracht worden. Hij stelde Hem een vraag: 'Welk voorschrift is de eerste van allen?' Welk gebod is de eerste van allen? Oftewel: wat is het belangrijkste van heel de Bijbel? En wat is het antwoord dat Jezus vervolgens geeft?

Jezus antwoordde met iets wat elke Jood absoluut meteen zou beamen, omdat dit hoort bij het Joodse oergesteente. Zoals Aart ook al aangaf, is dit wat een Joods kind als eerste leert: namelijk één God. Het Shema, uit Deuteronomium 6 vers 4. Je ziet ook dat de Heer Jezus dat aanhaalt: 'Hoor Israël, de Heere onze God, de Heere is één.' Daarop direct volgend – en 'je zult', wat trouwens strikt genomen een belofte is, maar dat laat ik in dit verband even rusten: 'Je zult de Heere je God liefhebben vanuit heel je hart, met al je ziel, met al je kracht en al je verstand.' Nou ja, enzovoorts; daar gaat het me nu even niet om.

Let u op: als de vraag gesteld wordt wat het allerbelangrijkste is, wat de eerste van allen is, dan zegt Hij: 'Het eerste is: hoor Israël, de Heere onze God, de Heere is één.' Het is ooit in het Hebreeuws geformuleerd hoe dit vraaggesprek ging, maar het is in ieder geval in het Grieks weergegeven. Ik zou zeggen: er is geen woord Frans bij. Dat is een beetje vreemde beeldspraak, maar u begrijpt wat ik bedoel. Dit onderwerp is vanuit Bijbels perspectief volstrekt helder en ook simpel. Simpel betekent eenvoudig; een kind snapt het. Er is één God, er is één Iemand.

De leer van de drie-eenheid is complex. Je ziet het ook in die plaatjes: dan krijg je gezichten met een soort Januskop, met verschillende gezichten. Je krijgt er gewoon hoofdpijn van als je dat ziet; het is zelfs een gedrocht. Maar goed, dat is de artistieke vormgeving daarvan, en dat geeft precies aan wat er gebeurt als een mens zich daar meester van gaat maken, zoals het heidendom die hele waarheid van de ene God geperverteerd en verdorven heeft. Maar de waarheid an sich is zo simpel als: één God. En dat is het eerste van allen.

Wat daaruit volgt? 'Ja, dan zul je de Heere je God liefhebben.' Die Ene, Die alles plaatst, Die werkelijk God is. De Heer zegt er nog wel iets achteraan – ik sla het even over – maar het tweede is dit: 'Je zult' – ook dat is een belofte – 'je naaste liefhebben als jezelf.' 'Een ander voorschrift groter dan deze is er niet', zo sluit de Heer Jezus het antwoord op de vraag naar de eerste van allen af. Waarmee in ieder geval aangetoond is, lijkt mij, dat deze waarheid van de ene God, ook als je de vraag aan de Heer Jezus voorlegt zoals die schriftgeleerde dat toen deed, dit antwoord kreeg: dit is het grootste en het eerste van alles.

Moet je eens opletten wat die schriftgeleerde vervolgens zegt. U hebt op school vast geleerd: 'u', dat is de tweede persoon enkelvoud. Dat Hij één is en dat er geen ander is dan Hij. Dus wat doet de schriftgeleerde? Hij stelt een vraag aan Jezus, Jezus geeft antwoord en vervolgens bevestigt de schriftgeleerde dat. Hij zegt: 'Dat is correct, dat is juist.' Hij stemt daar volledig mee in, vat het op zijn manier samen en zegt tegen Jezus: 'Naar waarheid zei u dat Hij' – en 'Hij' is de derde persoon enkelvoud – 'dat Hij één is en dat er geen ander is dan Hij.'

Waarmee die schriftgeleerde dus zegt: 'Die ene God, dat is Hij; dat bent niet u.' Dat lijkt me zonneklaar. Er is hier sprake van 'u' en er is sprake van 'Hij', die ene God. Trouwens, het is 'Hij', niet 'zij', wat het geval zou zijn als de leer van de drie-eenheid waar zou zijn – de leer die inhoudt dat verschillende personen aanspraak kunnen maken op de titel God: de Vader is God, de Zoon is God, de Heilige Geest is God. Als het drie verschillende personen waren, dan zou hij moeten zeggen: 'Nee, zij zijn één.' Maar nee, het is 'Hij'. Mannelijk, derde persoon enkelvoud. Hij is één. En dat zei hij tegen Jezus, die hij aansprak met 'u'.

Ik ben bang dat als ik er nu nog meer over ga zeggen, ik het alleen maar onduidelijker maak, want dit is zo kraakhelder als het maar kan. Dit is de samenvatting van wat die schriftgeleerde erover zegt. Nu zou je nog kunnen zeggen: 'Ja, dat is de samenvatting van die schriftgeleerde, maar die begreep het niet helemaal.' Nou, dan lees ik even verder: 'En Jezus, waarnemend dat hij verstandig antwoordde, zei: Je bent niet ver weg van het Koninkrijk van God.' En niemand durfde Hem meer een vraag te stellen.

Met andere woorden: de zaak is gewoon beslist. Het is volstrekt helder; dit is geen vraag vanuit Bijbels perspectief. Als u zegt dat dit in de christelijke wereld omstreden is – wat zeg ik: volstrekte ketterij – dan zeg ik: tot uw dienst. Maar Bijbels gezien is het volstrekt helder. Waarmee ook gezegd is dat Jezus volledig aansluit bij wat de Joden altijd al wisten, namelijk: er is één God. Het is wat ze dagelijks herhalen, wat ze dagelijks liefhebben en aanraken. Zoals Aart ook vertelde over de mezoeza en de gebedsriemen: één God. Daar kan niet van afgeweken worden, want het is het eerste van allen en groter dan dat is er niet. Zeg dus niet: 'Nou ja, het is eigenlijk niet zo belangrijk.' Het is het belangrijkste wat er bestaat. Oké, dat is Markus 12. Nu gaan we naar een volgende schriftplaats.

▶ 16:35 Johannes 17: het Eeuwige Leven en de Enige Waarachtige God ↑ hoofdstukken

Ook uit de mond van de Heer Jezus vernemen we dit. Ik ga naar Johannes 17. Daar lezen we dat we inmiddels zijn gekomen aan het einde van Jezus' leven; dat wil zeggen de laatste dag van Zijn leven, vlak voordat Hij zou worden gevangengenomen in de hof van Gethsemane, even buiten de poorten van Jeruzalem. Dit wordt het hogepriesterlijk gebed genoemd. Er staat: "Deze dingen sprak Jezus en Hij hief Zijn ogen tot in de hemel." Hij keek dus omhoog en spreekt Zijn God aan. Het is een gebed. Hij spreekt niet tot Zijn leerlingen, zoals in het voorgaande. Hij spreekt nu weliswaar óver Zijn discipelen, maar niet tót hen. Hij spreekt Zijn God aan als Vader. Als de Oorsprong, maar ook als de Liefhebber en Degene die overal zorg voor draagt. Dat is het geweldige van die naam van de Vader: Hij is de Oorsprong én Degene die de volledige zorg draagt. Daar zit nog veel meer in, in die naam van Vader en van Abba, maar dat laat ik nu even rusten.

Het gaat mij even om het punt dat de Heer Jezus hier omhoog kijkt en Zijn God aanspreekt met Vader. Ik sla even het tweede vers over en dan staat er: "Dit nu is het eeuw-ige leven." Ik heb expres een streepje tussen 'eeuw' en de rest van het woord gezet om daarmee aan te geven dat het hier gaat over een tijdperk. Het heeft niets te maken met 'eindeloos' of 'eeuwig' zoals wij dat gewoonlijk opvatten. Nee, het is eeuw-ig. Ik heb in principe geen probleem met het woord, als je het maar met een 'spraakgebrek' zegt. Dan klopt het, want dan heeft het inderdaad te maken met een eeuw. Precies, aeonisch. Als u zegt dat u daar even aan moet wennen, dan houden we het hier even bij, maar het is belangrijk om te weten dat het eeuwige leven in de Bijbel niet zozeer betekent dat het eindeloos is. In zekere zin is het dat ook, zoals mijn vakantie ook 'eindeloos' was – maar daar kwam wel een einde aan. Nee, ook niet in de letterlijke zin.

Het eeuwige leven is in de Bijbel altijd het leven van de toekomende eeuw; van een specifieke aeon die nog moet aanbreken. Zelfs tot op de dag van vandaag moet dat wereldtijdperk nog beginnen – en dat is geen honderd jaar, maar een heel wereldtijdperk. Dat is het leven van dat Messiaanse Rijk, zoals we dat noemen, waarin de Messias zal heersen. Dat is niet vandaag, dat is toekomstig. En wat is dat leven van die toekomende eeuw? Waardoor zal dat gestempeld worden en wat is de grote doelstelling daarvan? Wel, we weten dat die eeuw gekenmerkt zal worden door het kennen van Hem. Dat staat in Jesaja 11 zo prachtig: in die tijd zal de kennis van Yahweh de wereld bedekken zoals de wateren de bodem van de zee bedekken.

Er is nu zoveel onkunde over God, omdat Hij feitelijk wordt gezien als één van de velen. Ook door de leer van de drie-eenheid heeft men geen God met louter hoofdletters; het is nog steeds een God die beperkt is en die Zijn glorie moet delen met anderen. Nee, er is één God, en straks in de toekomende eeuw zal iedereen dat weten. En wat zal men dan weten? "Dit nu is het eeuwige leven, dat zij U zouden kennen." Wie is die 'U'? Dat is de Vader, Die Hij aansprak. Ook hier weer de tweede persoon enkelvoud: dat zij Ú kennen. En nu komt het, en in feite sluit dit naadloos aan bij wat we al zagen in Marcus 12 en diverse andere schriftplaatsen: "...dat zij U zouden kennen, de enige waarachtige God, en Jezus Christus die U afvaardigt."

Jezus, Yeshua, de Messias. Ook hier heb ik de neiging om te denken dat als ik er al te veel over ga zeggen, ik het alleen maar onduidelijker maak. Waarom? Omdat ook deze uitspraak totaal geen ruimte laat voor twijfel. Dit is gewoon helder. Hij, Jezus, spreekt Zijn Vader aan als de enige waarachtige God. En wie is Hijzelf dan ten opzichte van de enige waarachtige God? Wel, Degene die de Vader, de enige waarachtige God, heeft afgevaardigd en gezonden. Namelijk als de Christus, de Messias, de Koning en de Priester. Dat is God voor de Heer Jezus. Zijn God was de Vader: de enige waarachtige God.

▶ 22:37 Korinthe 8: Eén God de Vader en de Zoon van God ↑ hoofdstukken

We gaan naar de brieven toe, de brieven zoals we die in het Nieuwe Testament aantreffen. Ik had daar heel veel mooie voorbeelden van kunnen geven, maar ook hier beperk ik mij. 1 Korinthe 8 is echter zo’n kroonjuweel als het gaat om het getuigenis van wie de ene God is. Ik lees vanaf vers 6, al had ik het voorgaande er eigenlijk ook nog even bij moeten betrekken. Het gaat erom dat Paulus herkent dat er inderdaad goden in menigte zijn en heren in menigte. Allemaal tot je dienst. Goden in de relatieve zin van het woord. Een god is feitelijk een ‘plaatser’, een beschikker. Zelfs rechters in de Bijbel en zelfs koningen worden bij gelegenheid goden en heren genoemd, namelijk zij die beheersen en beschikken. Dat is waar. Paulus zegt: oké, er zijn goden in menigte, dat mag waar zijn tot op zekere hoogte, maar ten diepste en fundamenteel is dat niet zo. Want, zegt hij: "voor ons nochtans is er één God, de Vader."

Het mag dan in het algemeen zo zijn, in de relatieve en betrekkelijke zin van het woord, dat er vele goden zijn omdat ook creaturen soms in die positie geplaatst worden, maar dan is dat alleen maar omdat zij onderworpen zijn aan de Allerhoogste. Dat is de Ene, de enige die werkelijk telt en die zich daarom ook niet laat vergelijken met die andere goden. Dat zijn goden; Hij is de ene God. Dat moet je niet door elkaar halen; dat is van een volstrekt andere orde. "Voor ons nochtans," zegt Paulus, "is er één God, de Vader, vanuit wie het al is." Het al, het heelal, alles wat er is. "En wij ook tot Hem." Dat wil zeggen: alles is uit Hem en dat alles keert ook weer tot Hem terug. In feite is dat in een notendop het verhaal van de schepping. De schepping die uit God voortkomt als Vader, maar die schepping is niet alleen voor Hem bestemd, zij keert ook weer tot Hem terug.

Feitelijk is dat ook de geweldige typologie van het woordje 'Abba'. Ik improviseer dat nu eventjes, maar ik zeg het er toch bij omdat ik het te mooi vind om te laten liggen. 'Abba' is in het Hebreeuws de Alef, de Bet en de Alef. Dat wil zeggen de eerste letter, de tweede letter en dan weer de eerste. Hebreeuwse letters zijn ook cijfers, zodat de Alef niet alleen de eerste letter is, maar ook staat voor het getal 1. Als je het in getallen uitdrukt, krijg je dus de 1, de 2 en de 1. De Bet, dat is de schepping, het huis. 'Bet' betekent ook huis. Dat wil zeggen: de schepping is voor God een huis waarin Hij gaat wonen. Maar het komt voort uit de Ene; het begint allemaal bij de Alef. Dan krijg je de twee, de dualiteit, de tegenstellingen: hemel en aarde, nacht en dag, enzovoort. Dat is de schepping. Maar uiteindelijk eindigt het allemaal weer bij de Alef, de Ene. De ene God. Dat is eigenlijk ook de naam Abba. In 'Abba' zit in feite de hele wereldgeschiedenis, de geschiedenis van de kosmos.

Van de week las ik een artikel over de 'theory of everything' waar natuurkundigen naar op zoek zijn. Ik heb geen 'theory of everything', maar ik heb gewoon Bijbels onderwijs 'about everything'. Over alles. Dat is dit: alles is uit Hem, alles is door Hem en alles is tot Hem. Dat is geen theorie; dat is de machtigste waarheid die je ooit kunt ontdekken. Dat er Eén is uit wie alles voortkomt, die alles draagt en die ook alles weer tot een goed einde, namelijk tot Zichzelf, terugbrengt. Zodat Hij uiteindelijk alles wordt in allen en met recht gaat wonen in Zijn schepping. Het is een geweldige waarheid.

"Voor ons nochtans is er één God, de Vader." Kijk, dat dogma van Nicea – om toch even dat contrast erin te houden, want daar hebben we het over. Aart vertelde daar al het een en ander over, die conferentie in 325 AD. Daar werd gesteld: Jezus is 'God de Zoon'. Dat was ook wat Arius zei. Arius was de man die zei: "Nee, dat is niet zo. De Bijbel zegt: Hij is de Zoon van God, niet God de Zoon." Om twee redenen is dat volstrekt helder. Weet u waarom? Wel, er is maar één God, de Vader. De uitdrukking 'God de Zoon' matcht daar niet mee, want dan zeg je precies het tegenovergestelde. Men zegt dan: er is één God de Vader én er is God de Zoon, maar dan kun je niet meer zeggen: "één God, de Vader." Dan kon de Heer ook niet spreken over "de enige waarachtige God" of dat er geen ander is dan Hij. Dat kan dan niet.

Athanasius is onsterfelijk geworden – dat betekent zijn naam trouwens ook – maar hij zei: Jezus is 'God de Zoon'. Dat matcht echter niet met deze duidelijke statements die je op vele wijzen in de Schrift terugvindt. Want later in Efeze lees je ook weer over één God, namelijk de Vader. Altijd weer is dat het telkens terugkerende refrein. En wie is de Zoon dan? 'God de Zoon'? Zoek de hele Bijbel door en waar je die uitdrukking ook zou verwachten, je vindt hem niet. Dat kan ook niet, want de Schrift zegt: er is één God. Voor ons is er één God, de Vader. Bovendien is de uitdrukking in de Bijbel nooit 'God de Zoon', maar altijd 'de Zoon van God'. Tientallen keren vinden we dat terug. Er is één God en Hij heeft een Zoon. Dat is trouwens uniek, want Hij is de eniggeboren Zoon van God. Je leest ook dat tegen Maria gezegd wordt, omdat zij geen gemeenschap had met een man: "Nee, de kracht van de Allerhoogste zal je overschaduwen, daarom zal dat wat je voortbrengt Zoon van God genoemd worden." Uniek! Dat wil zeggen: Hij is verwekt door God Zelf. Daarom heet Hij de Zoon van God. Altijd weer, nooit 'God de Zoon'.

Het is zo helder. Er is één God, de Vader, en de Heer is niet 'God de Zoon', maar de Zoon van God. Dan zeg je: wat maakt dat nou uit? Dat is net zoiets als dat lettertje verschil tussen 'homoiousios' of 'homoousios'. Eén lettertje. Ja, maar er zit een wereld van gedachten tussen. Dat is trouwens heel vaak zo; het zit soms in één klein lettertje of één klein woordje. Nou ja, dat dus.

"Voor ons nochtans is er één God, de Vader, vanuit wie het al is en wij tot Hem; en één Heer, Jezus Christus." Zie je? Eén God, de Vader, vanuit wie het al is, en één Heer, namelijk Jezus Christus, door wie het al is en wij door Hem. Het is opvallend dat hier een ander voorzetsel gebruikt wordt. God de Vader is de bron vanuit wie het al is, en de Heer Jezus Christus is het kanaal door wie alles is. Dat wil zeggen: God bedient Zich van Hem; het is door Hem. We zullen dat straks trouwens ook nog zien, want God komt tot ons door Hem, maar bovendien komt de mensheid en zelfs de hele wereld via Hem tot God. Ja, Hij is die deur. 'Door', hè? Hij is de deur waardoor wij tot God komen. En dat is precies het verschil. God is de bron en de Heer Jezus Christus is de deur; Hij is degene door wie, of het kanaal waardoor dat alles gebeurt.

Trouwens, God is ook de Onzienlijke. Dat brengt me op een andere schriftplaats, maar eerst nog even dit: God is de Onzienlijke. Omdat niemand ooit God gezien heeft, heeft de Eniggeborene – zoals er staat in Johannes 1 vers 18 – die aan de boezem van de Vader is (daar is Hij nu, aan de rechterhand Gods), Hem doen kennen. Aha! Dus God Zelf is de Onzienlijke, maar hoe maakt Hij Zich dan bekend? Wel, door Jezus Christus. Ik kom daar straks op terug, maar eerst nog even naar Romeinen 10.

▶ 32:57 Romeinen 10: van Harte Geloven Dat God Hem Opwekte ↑ hoofdstukken

Het gaat dus nog steeds om de vraag: hoe fundamenteel is die waarheid van de ene God? Of anders gezegd: hoe fataal is een afwijking van die waarheid? In feite zijn dat twee kanten van dezelfde munt. Als je uitlegt hoe fundamenteel het één is, dan betekent dat dus ook: des te fundamentaler het is, des te fataler wordt een afwijking daarvan. Ik heb er zojuist al even op gewezen, maar ik wil het graag nog even herhalen: van origine heeft men dat heel goed begrepen. Wij leven nu in een hele relativistische tijd. We halen allemaal onze schouders op en zullen zeggen: maakt het allemaal uit? En we noemen dat dan tolerant, maar ik noem het onverschilligheid. Als het niks meer uitmaakt, dan kun je wel zeggen dat we heel tolerant zijn, maar zeg dan gewoon dat het je geen bal uitmaakt, dat je onverschillig bent. Natuurlijk ben je dan tolerant. Dat is altijd zo. Maar er is echt zoveel mee gemoeid. En de kerken hebben dat van oudsher begrepen. Maar het jodendom heeft het ook begrepen en ook de islam heeft het begrepen. Er staat zoveel op het spel.

Romeinen 10 vers 9. Daar zegt Paulus dit. Hij verwijst naar Deuteronomium 30, waar deze woorden eigenlijk ook al op een andere wijze klinken. En dan zegt hij dit: "Want indien je in de mond belijdt dat Jezus Heer is..." Hij is door God ook tot Heer gemaakt. Hoe dan wel? Wel, doordat God hem uit de doden heeft opgewekt en zo heeft hij hem geëerd en gekroond met eer en heerlijkheid. Ook dat wordt uitgelegd in datzelfde gedeelte. Het staat er trouwens ook bij: "indien je met je mond belijdt", er dus voor uitkomt, "dat Jezus Heer is, en gelooft in je hart dat God hem opwekte uit de doden, zul je gered worden."

Eerst even het eerste: dat met de mond belijden dat Jezus Heer is. Dat is dezelfde waarheid als dat je met je hart gelooft dat God hem uit de doden opwekte. Want door hem uit de doden op te wekken, maakte Hij hem tot kurios, tot heer en beheerser en de Messias, en kroonde Hij hem. Dus het een is het ander. Als we belijden met de mond dat hij Heer is, dan geloof je met het hart — of eigenlijk omgekeerd. Het begint in het hart. Je gelooft met je hart dat God hem uit de doden opwekte en vandaar dat je hem belijdt met je mond als Heer. Die twee zijn één: hart en mond. En er staat nog bij: "dan zult u gered worden." Dat is geen voorwaarde, dat is de wijze waarop de redding plaatsvindt. Belangrijk verschil. Want ik kan u dit verklappen: er komt een moment dat iedereen, dat alle tong dit gaat belijden, dat Jezus Heer is. En ook elke knie gaat buigen voor die Heer. En elke tong zal belijden dat Jezus Heer is. Jezus, ja, Hij is Redder. En daar staat erbij: "tot eer van God de Vader." Aha, dan zie je weer: het gaat door Jezus Christus, maar het gaat om God de Vader.

Maar nu even nog iets anders. Er staat ook hier hoe fundamenteel dit is: "en geloof in je hart dat God hem opwekte uit de doden." Er staat hier niets over dat hij opstond uit de dood of opstond uit de doden. Dat is wel waar, begrijp me goed, maar het staat er niet zo. Hij stond op uit de doden, dat is de essentie, dat is waar. Maar het wordt altijd zo geformuleerd — ik heb even een lijstje gegeven, maar ik eindig ook met et cetera want er zijn er nog veel meer. Het is namelijk altijd zo dat de Bijbel zegt dat God hem opwekte uit de dood en vervolgens stond hij op uit de dood. Dat is een subtiel verschil, laat ik het zo zeggen. Want je wordt eerst gewekt en daarna sta je op, zoals dat bij u vanmorgen ook is gegaan. Bij mij tenminste wel, of u lag al wakker, maar je wordt gewekt en je staat op. Het ene heeft te maken met de geest, het andere is in feite een fysieke daad: je staat op. Waarom werd hij gewekt? Omdat hij dood was. Hij was dood en daarom, als God hem niet had gewekt, dan was hij nog dood geweest. God wekte hem op uit de doden.

Maar nou moet je eventjes denken aan de leer van de Drie-eenheid. Hoe kun je — er staat: "geloof in je hart dat God hem uit de doden opwekte" — hoe kun je dat met je hart volledig zo beamen als je gelooft dat Jezus zelf God was? Hoe kon hij überhaupt dan sterven als hij de God is? Hoe was dat trouwens in die drie dagen dat hij in het graf lag? En hoe kon hij opstaan dan? Je komt daar niet uit. Wie regelde trouwens de schepping toen? Of heeft hij dat toen even overgedragen? Ja, ik klink wat oneerbiedig naar die andere personages. Trouwens, er is een lied, een bekend lied: "Daar juicht een toon, daar klinkt een stem". Ik zing het graag, maar dan wel met een aangepaste versie. Want de orthodoxe versie is — en als ik die zou moeten geloven, kan ik absoluut niet van harte geloven dat God hem uit de doden opwekte — daar zingt men: "Hij steeg uit 't graf door eigen kracht." Waarom? "Want Hij", Jezus, "is God bekleed met macht." Hoe kon hij opstaan? Wel, zeggen ze, hij was God, dus hij kon zo uit eigen kracht opstaan. Zo belijdt men dat, zo zingt men daarover.

Jawel, maar nou vraag ik u dit: hoe kun je dan van harte geloven? Kijk, ik heb het er niet over dat je het formeel gewoon beaamt: het zal wel zo zijn, want het staat in Romeinen 10 vers 9. Nee, hoe kun je van harte geloven, met heel je hart geloven dat God hem uit de doden opwekte, als je gelooft dat hij zelf God was? Dan had hij God niet nodig. Hoefde God hem niet op te wekken, zoals men zelf ook trouwens niet alleen toegeeft, maar zelfs uitzingt: "Hij stond op uit eigen kracht, want Hij is God, bekleed met macht." Ik zeg: absoluut fout. Jezus was dood en zijn God en Vader wekte hem op uit de doden en maakte hem zo tot Heer.

▶ 41:13 Korinthe 4: het Evangelie en Christus als Gods Beeld ↑ hoofdstukken

We gaan naar 2 Korinthe 4. Daar lezen we in het vierde vers dit. Ja, dat heb je als je natuurlijk allerlei schriftplaatsen langsgaat; dan kom je iedere keer weer in een ander verband. Dus ik laat dat voor zover mogelijk even buiten beschouwing. Maar daar heeft Paulus het over de god van deze aeon, van deze eeuw. En wat doet die? Wel, die verblindt de gedachten van de ongelovigen, van hen die niet geloven. En dat betekent dat ze verwerpen. Een ongelovige is in feite iemand die niet... hoe simpel kan het zijn? Iemand die iets niet gelooft. Je gelooft iets wel of je gelooft iets niet, toch?

En hoe komt het nou dat je iets niet gelooft? Ja, iets niet geloven... Ik bedoel, als je het Evangelie — dat wil zeggen: dat wat God te melden heeft — niet gelooft, hoe komt dat? Dat komt omdat er een meesterbrein is. Hij heet een god (met een kleine letter zeg ik er dan bij) van deze aeon. Zijn macht is slechts beperkt tot deze aeon, want straks moet hij echt het veld ruimen. Dat is tandenknarsend, maar niettemin: voor de toekomende aeons is de macht definitief gegeven aan de ene Heer, die van Godswege daartoe is aangesteld.

De god van deze aeon verblindt de gedachten van de ongelovigen. En hoezo dan? Nou, opdat hen niet zou bestralen, hen niet zou beschijnen, de verlichting van het Evangelie. Want dat is wat het Evangelie, het goede bericht, de blijde tijding doet: het geeft licht. Het geeft helderheid en perspectief. Het maakt de dingen duidelijk. Het verlicht het lichtje en verdrijft de duisternis. Je krijgt zicht op de ene God.

De god van deze aeon heeft geweldige strategieën. Hij zorgt ervoor dat mensen het niet kunnen begrijpen. Daar heeft hij hele doortrapte, ingenieuze trucs voor bedacht: leringen. De meest ingenieuze manier is gewoon leringen te bedenken waardoor het onmogelijk is om het Evangelie überhaupt nog te kunnen verstaan, laat staan van harte te herkennen. Maak zo’n constructie en je kunt het niet meer begrijpen. Ik bedoel: maak de constructie dat Jezus God is, dan kun je niet meer van harte geloven dat God Hem uit de doden opwekt. Dat kan dan niet.

Hier staat dus: de god van deze eeuw, die de gedachten verblindt van ongelovigen, opdat hen niet zou bestralen de verlichting van het Evangelie. Het Evangelie is licht. En dan wordt het hier nader gepreciseerd, dat wil zeggen: het wordt nader uitgelegd. Hoezo Evangelie? Wel, het is het Evangelie van de heerlijkheid van Christus, de Gezalfde, de Afgevaardigde. Van wie? Van Zijn eniggeboren Zoon? O ja, de Heer, degene die Hij heeft opgewekt. Maar er staat hierbij: de heerlijkheid van Christus. En wat is Zijn heerlijkheid hier? Wel, dat Hij Gods beeld is. Dat is ook zo’n unieke naam: 'die Gods beeld is'.

U ziet het hier ook in de interlineaire weergave hieronder: Hij is de icoon. Het woordje 'icoon' (of het Engelse 'icon') is direct uit het Grieks afkomstig en betekent gewoon een beeld. De eerste keren dat het in het Nieuwe Testament gebruikt wordt, gaat het niet over Willem-Alexander, maar over een muntstuk dat een kop en een munt heeft. In Mattheüs 22 gaat het over een vraag over belastinggeld. De Heer Jezus zegt dan: "Geef mij eens een muntstuk." En dan vraagt Hij: "Wiens beeltenis, wiens icoon staat daarop?" Men antwoordt: "Van de keizer." Dan zegt Hij: "Geef dan de keizer wat des keizers is." Het gaat even om dit punt: dat hoofd dat je op zo’n munt ziet. In dit geval is dat een euromunt met Willem-Alexander erop. Dat is een icoon.

Dit is Willem-Alexander. Is dat zo? Ja, nou wordt het lastig, hè? Dat wordt heel lastig. Want je kunt dat namelijk op twee niveaus bespreken. Als je letterlijk zegt: "Nee, dat is Willem-Alexander niet, dat is een beeld daarvan", dan heb je gelijk. Maar wij hebben in de taal heel dikwijls het fenomeen beeldspraak. En dan zeg je: "Dat is Willem-Alexander." Niet letterlijk, maar dit is zijn beeltenis. Hier, dit representeert Willem-Alexander, de koning van Nederland. Dat is zijn beeld.

Wel, God is de Onzienlijke. Er staat in Colossense 1 vers 15 dat de Heer Jezus Christus, de Zoon van Gods liefde, het beeld is van de ongeziene, van de onzienlijke God. God is de Onzienlijke, maar Hij heeft een beeld in wie Hij Zich representeert. Is Hij God? Ja, in zekere zin wel, maar dat is beeldspraak. De vraag is dus niet: is Jezus God? Want daar ging het destijds in de kerkgeschiedenis over en daar sloeg men elkaar de hersenen mee in. Maar het is gewoon een simpele — als ik het even academisch mag zeggen — geen theologische, maar een semantische kwestie. Het is een taalkundig verhaal over spraakgebruik, over beeldspraak die we allemaal kennen.

Als ik zeg: "Kijk, dat ben ik op een fotootje", of je ziet een beeld van iemand en zegt: "Kijk, dat is Abraham Kuyper", dan is er niemand die zegt: "Nee, dat is Abraham Kuyper niet, dat is een beeld." Zo spreken wij. En zo spreekt de Bijbel ook. Dat is gewoon een normale stijlfiguur, een van de meest voorkomende manieren van spreken. Dat moet je kennen. En als je het eenmaal kent, dan schrompelt die hele kwestie of Jezus God is ineen. Het is een non-kwestie. Hij is Gods beeld en dus representeert Hij God. En in beeldspraak is Hij absoluut God. Als de onzienlijke God straks zal verschijnen, bijvoorbeeld op de Olijfberg, dan is dat Jezus Christus. Ik kan daar nog veel meer voorbeelden van geven.

De vraag is dus niet óf Jezus God is. De vraag is: is dat beeldspraak of is het letterlijk? En dan zeg ik: nee, de Schrift zegt dat Zijn heerlijkheid, de heerlijkheid van Christus, niet is dat Hij God is. Dat is Zijn God en Vader, de enige waarachtige God. Zijn heerlijkheid is dat Hij Gods beeld is, Gods icoon. En dat is Zijn glorie. Nou, ten slotte neem ik u nog mee... Inmiddels ben ik al 49 minuten aan het spreken, maar goed, die tijd heb ik gekregen van Aart. Ja, dankjewel.

▶ 49:25 Timotheüs 2: Eén God, Één Middelaar en Redding voor Allen ↑ hoofdstukken

1 Timotheüs 2, dat is de laatste passage die ik wil noemen. Een prachtige schriftplaats. Ik noem dat graag Paulus' mission statement. In hoofdstuk 4 heeft hij er nog eentje waarin hij feitelijk zijn hele zending in een paar woorden neerzet. Hoe noemen ze dat ook alweer? Een elevator pitch. Menno gaat vanavond verder in het Engels, dus dan mag ik het ook wel even doen: dit is Paulus' elevator pitch. Wie ben jij? Wat heb jij nou te melden?

Dan zegt Paulus dit: God, onze Redder, die wil – wat wil God nou? – dat alle mensen gered worden en tot besef van waarheid komen. Welke waarheid? Dat Hij wil dat alle mensen gered worden. Dat is natuurlijk een probleem als er meerdere goden zijn. Want dan kan Hij dat wel willen, maar wil een ander dat ook? Dan zie je trouwens dat het christendom inderdaad polytheïstisch is. Want men zegt: "Ja, maar de mens heeft een vrije wil." Feitelijk kan de menselijke wil Gods wil overrulen. Dus als God zegt: "Ik wil dat alle mensen gered worden," en de mens zegt: "Wij willen dat niet," dan gebeurt het niet. Dan heb je dus een heleboel goden; de ene god kan dwarsbomen wat de andere God wil. Je ziet in de praktijk wat de implicaties daarvan zijn.

Maar God wil dat alle mensen gered worden en tot besef van waarheid komen, want er is één God. Gelukkig, dan komt het waarschijnlijk toch goed. Als Hij wil dat alle mensen gered worden en Hij is God, de Almachtige, dan is Hij ook de Redder van alle mensen. Raad eens wat er staat in hoofdstuk 4 vers 10? Daar staat het gewoon zwart op wit: de levende God, die een Redder is van alle mensen. Men probeert er op alle manieren onderuit te draaien, maar het staat er echt hoor, linksom of rechtsom. Zelfs de beroerdste vertalingen kunnen er niet onderuit.

Goed, want er is één God. Heb je hem weer? Één God. En er staat: één middelaar van God en mensen. Zie je hoe dit weer volstrekt in lijn is met wat we tot dusver hebben gezien? Het is niet alleen in lijn met de Schriften, maar het verlicht ook; het maakt de dingen duidelijk. Dit is gewoon simpel en geeft klaarheid. Dit is geen mist. Dit is het antwoord, dit is licht. Dit doet de mist juist verdrijven; dit is echt stralend licht. Er is één God, maar er is ook één middelaar van God en mensen. Zo uniek als God is, zo uniek is ook de middelaar. Beiden zijn één. Eén God en één middelaar.

Middelaar, dat wil zeggen degene die middelt tussen God en mensen. Waar God via hem tot de mensen komt en de mensen via hem tot God. Dat is wat een middelaar is: de brug door wie wij tot God gaan en door wie God ook tot ons komt. Één middelaar van God en mensen: de mens Christus Jezus. Één God, één middelaar. Dat zijn unieke heerlijkheid is niet dat hij de ene God is, maar dat hij de ene middelaar is van God en mensen, namelijk de mens Christus Jezus. Door God verwekt, ooit. Vandaar de eniggeboren Zoon.

De mens Christus Jezus, die zichzelf geeft tot een losprijs ten behoeve van allen. Want God wil dat alle mensen gered worden. En hoe doet Hij dat? Door alle mensen te verlossen. Hij verlost hen van de dood, namelijk door hun nieuw leven te geven. Er was er één die ooit zijn leven gaf, maar waarom deed Hij dat? Opdat Hij opgewekt zou kunnen worden. En dat leven wat Hij toen aan het licht bracht, dat gaat Hij alle mensen geven. Zo worden wij verlost van dit zondige, sterfelijke, vergankelijke, armetierige bestaan. Dan zijn we daar ook weer vanaf. Dat is verlossing. Het evangelie is zo verschrikkelijk simpel en zo geweldig glorieus. Die ene God heeft dat zo gedaan door die middelaar die de losprijs betaalde. De prijs is betaald. Voor wie? Voor alle mensen. Alsjeblieft.

De vraag is niet: "Ben jij gekocht door Jezus?" Dat is een bekende evangelische vraag: "Ben jij gekocht door het bloed van Jezus Christus?" Dat is geen vraag, dat is een mededeling. Jij bént gekocht en betaald, en daarom Zijn eigendom. Daarom komt het goed. Niet: "Als jij dat erkent, dan is de prijs ook voor jou betaald en dan is Hij ook jouw Redder." Nee, Hij is jouw Redder en dat mag jij geloven. Dat is de boodschap. Het is gewoon een mededeling, een goed bericht.

Die zichzelf gegeven heeft tot een losprijs ten behoeve van allen. En dat is het getuigenis bij gelegenheden. Wat is het getuigenis? Dit: gewoon wat hier gezegd is, die ene God die wil dat alle mensen gered worden en die ene middelaar, de mens Christus Jezus, die zichzelf gegeven heeft tot een losprijs ten behoeve van allen. Dat is het getuigenis bij gelegenheden, dat wil zeggen: bij welke gelegenheid zich ook maar voordoet.

Paulus heeft zich daarvoor ingezet en dat is precies wat er in vers 7 ook staat: "waarin ik werd gesteld." Waarin? In dat getuigenis, om daarvoor uit te komen. Waarin ik werd gesteld: een heraut. Een heraut is gewoon iemand die dingen aankondigt, die roept, die omroept. Dit moet een mededeling zijn. Het is geen vraag, ook geen oproep of een ethisch appèl over wat u moet doen of laten. Dit is gewoon de mededeling: er is één God, er is één middelaar, de prijs is betaald voor allemaal. Dat is het getuigenis. Take it or leave it. Je gelooft het of je gelooft het niet. En als je het gelooft, weet je wat dat betekent? Dat je ogen daarvoor geopend zijn. Want er is één God die dat doet. En als je ogen daarvoor geopend zijn, zou ik zeggen: prijs God! Alle ogen gaan een keer open, maar je mag behoren bij de eerstelingen als je dat nu al mag zien.

Waarin ik werd gesteld: heraut. En: "Ik werd afgevaardigd," zegt Paulus. Hij benadrukt het nog eens een keertje: "Waarheid spreek ik, ik lieg niet. Ik ben een leraar van natiën om dit aan alle volkeren bekend te maken in geloof en waarheid." Dat is het getuigenis. Ik hoop daarmee in de beschikbare tijd duidelijk gemaakt te hebben hoe fundamenteel die waarheid is van de ene God, maar ook hoe fataal een afwijking daarvan is. Zullen we het daarbij laten?