GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

de man Gods uit Juda & de oude profeet (II)

01-12-2019 - Geplaatst door Andre Piet
toespraak gehouden zondag 1 december 2019 te Urk

Een man Gods uit Juda werd gezonden om te profeteren tegen het altaar dat koning Jerobeam in Bethel had opgericht. Vervolgens keerde de man Gods terug via een andere route naar Juda, precies zoals hem was opgedragen. Als hij uitrust bij een eik, ontmoet hij een oude profeet die hem uitnodigt bij hem thuis te komen eten in Bethel. En de man Gods bezwijkt voor dit voorstel. Wanneer hij daarna alsnog per ezel huiswaarts gaat, wordt hij door een leeuw gedood. De ezel blijft staan naast het lijk en de leeuw aan de andere kant. Zodra de oude profeet deze afloop verneemt, haalt hij het lijk op en begraaft het in zijn eigen graf in Bethel.
Het moet duidelijk zijn: dit onbekende en hoogst merkwaardige verhaal in 1Koningen 13 is véél meer dan een geschiedenis…

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

In deze studie wordt de geschiedenis van de man Gods uit Juda en de oude profeet verder uitgediept. De man Gods wordt door een vals woord misleid om tegen Gods instructie in te gaan, wat resulteert in zijn dood door een leeuw. Typologisch vormt hij een beeld van het Joodse volk dat aan tradities gehoor gaf en nu in geestelijke dood verkeert tussen de eerste en tweede komst van Christus in. God waakt echter over dit volk en zal Zijn beloften en Zijn woord exact vervullen.

“Als er iets is wat in dit hoofdstuk blijkt, is het wel dat wat er ook gebeurt, het woord van God zich exact voltrekt zoals het zich aandient.”

Recapitulatie van de Geschiedenis tot Dusver ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag ook van mijn kant. Dankjewel, Lubb, voor deze mooie woorden en zo waar. Vanmiddag gaan wij weer verder met het onderwerp dat toch tamelijk onbekend is; ik zeg daarmee denk ik niets te veel. Het is wat we de vorige keer ook al hebben besproken, namelijk die wonderlijke, eigenaardige geschiedenis uit 1 Koningen hoofdstuk 13. Ik heb als lange titel meegegeven: "De man Gods uit Juda en de oude profeet", want dat zijn toch de grote hoofdrolspelers in deze geschiedenis.

Nu weet ik dat het inmiddels natuurlijk een maand geleden is dat we hier bij elkaar waren en het eerste deel daarvan hebben besproken. De geschiedenis is al niet zo bekend, dus het lijkt me sowieso al erg raadzaam om toch eventjes te recapituleren, zoals dat met een deftig woord heet, waar we het over gehad hebben: de geschiedenis tot dusver. Laten we dat nog eens even op een rijtje zetten, zodat we dan de draad kunnen oppakken waar we hem de vorige keer hebben losgelaten. Nu pakken we dus de rest van de geschiedenis mee.

De geschiedenis tot dusver: Een man Gods — zijn naam wordt niet genoemd — uit Juda wordt gezonden door God om te profeteren tegen het altaar dat koning Jerobeam in Bethel had opgericht. Ik heb daar eventjes een paar voetnootjes bij gezet die ik dan even kort wil toelichten. Een man Gods uit Juda wordt gezonden, en dit was niet lang na de scheuring van het koninkrijk, nadat Salomo was overleden. De zoon van Salomo, Rehabeam, kreeg de twee stammen en regeerde verder in Jeruzalem. Het leeuwendeel van het koninkrijk was Israël, Efraïm, de tien stammen. In die tijd was de eerste koning van dat tienstammenrijk Jerobeam. Wat hij deed, omdat Jeruzalem niet meer in zijn bezit was en de tempel feitelijk niet meer onder zijn hoede viel, was een alternatieve imitatiedienst in het leven roepen. Dat altaar wordt geïntroduceerd met toeters en bellen; het was een hele bijzondere gebeurtenis dat dit zo plaatsvond. Hij richt dan een altaar op in Bethel, de plek waar Jakob ooit, zoveel jaren eerder — wat zal het geweest zijn? Nou, pakweg zo’n duizend jaar eerder — al een altaar had gebouwd. We lezen dat in Genesis 35. Ik ga de bijzonderheden nu daar natuurlijk niet nog een keertje bespreken; ik wil eventjes alleen in herinnering roepen wat we tot dusver hebben gezien.

Die man Gods voorzegt dan, als hij moet profeteren tegen dat altaar, dat ene koning Josia ooit de beenderen van de priesters die nu daar op die plek dienst deden, zal offeren. Dat is echt heel bijzonder, want Josia wordt daar dus al bij name genoemd. Het is een koning uit het huis van David in Jeruzalem en die komt inderdaad; deze geschiedenis wordt drieënhalve eeuw later vervuld. Deze man Gods noemt al de koning bij name uit het huis van David die dat altaar zou vernietigen en de priesters die daar dienst deden, zou offeren. Dit is exact zo vervuld, want we lezen inderdaad zoveel eeuwen later in 2 Koningen 13 hoe dat daadwerkelijk ook in de praktijk is vervuld. We komen daar trouwens later vanmiddag nog even over te spreken, omdat ik daar nog één ding niet van vermeld heb — expres trouwens.

Die man Gods doet dus in feite een voorzegging op de lange termijn. Het zou immers nog een paar eeuwen duren voordat die Josia geboren zou worden en zou optreden. Maar hij geeft alvast een teken van de voorzegging: hij zegt dat het teken dat hij hen nu geeft, is dat het altaar zal scheuren. Terwijl die man Gods dat dan zo zegt, strekt koning Jerobeam, die daar optreedt, zijn hand uit en beveelt dat die man Gods gepakt moet worden. Op dat moment scheurt het altaar daadwerkelijk en er gebeurt nog iets: als Jerobeam zijn hand uitstrekt naar die man Gods, dan verlamt en verstijft zijn hand. Hij kan er helemaal niets meer mee doen en kan hem niet meer tot zich terugtrekken. Jerobeam, die eerst nog zei dat die man Gods gepakt moest worden, maakt nu mee dat het altaar scheurt en dat zijn hand helemaal niets meer kan uitrichten. Hij was met recht onthand. Hij vraagt aan de man Gods: "Alsjeblieft, bid tot God dat ik weer mijn hand tot mij kan terugtrekken." Die man Gods bidt inderdaad om herstel. Dat gebed zorgt er ook voor dat koning Jerobeam weer herstelt en zijn hand niet langer verlamd is.

Als dat dan beschreven is, lees je dat die man Gods dan weer gewoon terugkeert naar Juda, maar dan via een andere route. Dat was hem ook van tevoren gezegd in de instructie die hij van Godswege had gekregen: "Als je teruggaat, ga daar niet via dezelfde route, maar via een nieuwe route." De man Gods reist dus terug, maar op zijn terugweg rust hij uit bij een eik. Ook daar hebben we het de vorige keer over gehad. Een eik is een plaats bij uitstek om bij te rusten als je weet waar het van spreekt. Een eik heeft te maken met Gods gerechtigheid — eikenbomen van gerechtigheid — en over het feit dat God recht doet aan Zijn woord en Gods eed; Gods onvoorwaardelijke belofte aan Abraham. Ik ga dat nu uiteraard niet toelichten, maar het is wel heel belangrijk. Die man Gods rust daar dus bij die eik. Terwijl hij daar uitrust bij die eik, ontmoet hij een oude profeet. Deze woonde ook in Bethel en nodigde hem uit om bij hem thuis te komen eten, daar in Bethel dus. Zover zijn we gekomen.

De Misleiding Door de Oude Profeet en het Valse Woord ↑ hoofdstukken

En die geschiedenis gaat zich nu voortzetten. We pakken daarom de draad op bij vers 14. Dat hebben we de vorige keer nog gelezen en ik begin hier nu expres opnieuw, bij wijze van overlap, te lezen. Er staat in vers 14 van 1 Koningen 13: "En hij – die oude profeet dus – ging de man Gods achterna." Het verhaal was namelijk dat hij van zijn zonen had gehoord wat er die dag gebeurd was over die profetie van die man Gods, over het altaar dat gescheurd was en over Jerobeam die zijn hand niet kon terugtrekken maar hersteld was. Die zonen hadden dat meegemaakt, waren bij hun vader gekomen en hadden dat verteld. Die oude profeet vraagt dan: "Van wie was dat? En waar is hij heen gegaan?" In ieder geval is die oude profeet de man Gods gaan opzoeken.

En dan staat er: "En hij ging de man Gods achterna en hij vond hem zittend onder de eik." Hij vroeg hem: "Bent u de man Gods die uit Juda is gekomen?" En hij zei: "Ja, ik ben het." Toen zei hij tot hem: "Ga met mij naar huis en eet brood." Maar dat was exact de vraag die eerder diezelfde dag al was gesteld door Jerobeam. Want toen Jerobeam hersteld was en zo onder de indruk was, zei hij tegen de man Gods: "Kom bij me thuis en eet met ons." De man Gods krijgt nu eigenlijk een herhaling van die vraag.

Maar hij – de man Gods uit Juda – geeft als antwoord: "Ik kan niet terugkeren en met u meekomen. Ik zal met u ook geen brood eten en geen water drinken aan deze plaats – dat wil zeggen: daar in Bethel – want een woord kwam tot mij." Dit is ook een herhaling, want toen Jerobeam die vraag stelde of hij bij hem kwam eten, had hij ook al gezegd: "Nee, dat kan ik niet doen, want het woord van God is tot mij gekomen." Hij herhaalt nu het antwoord dat hij eerder die dag aan Jerobeam gaf tegen deze oude profeet, van wie we overigens de naam evenmin kennen. "Want een woord," zegt hij, "kwam tot mij: 'Eet geen brood, drink geen water en ga niet terug in de weg waarin je gegaan bent.'" De instructie die hij van Godswege had gekregen, was volstrekt helder en dat is wat hij dan ook tegen die oude profeet zegt.

En daar komt het. De oude profeet zei tot hem: "Ja, maar ook ik ben een profeet zoals u. En een boodschapper heeft tot mij gesproken in een woord van Yahweh om te zeggen..." Let op wat hier nu eigenlijk gebeurt. Je krijgt nu twee dingen: de man Gods die van Godswege profeteert en een oude profeet die eveneens claimt Gods woord te spreken. En die twee dingen matchen niet. Sterker nog, ze staan lijnrecht tegenover elkaar. Dat is overigens ook wel opmerkelijk, want van die oude profeet wordt alleen vermeld dat hij uit Bethel kwam of dat hij daar woonde, en inderdaad dat hij oud was. In verband met een profeet zou je kunnen zeggen dat ouderdom een voordeel is, want die man kan bogen op veel ervaring. Hij kon claimen: "Ik ben ten opzichte van jou een man met veel ervaring, ik ben veel ouder dan jij." Hij was nog wel een oude profeet. Maar hoe dan ook, hij gaat nu iets zeggen wat in strijd is met wat die man Gods te horen had gekregen.

Het gevolg is verwarring. Je hebt de man Gods die van Godswege iets te horen had gekregen en de oude profeet die eveneens die claim legt. Twee woorden van God die niet matchen. Allebei zeggen ze: "De Heer heeft gesproken." Dat is verwarring. Daarmee bedoel ik dat die dingen door elkaar worden gegooid. Er is een naam voor degene die dat doet: de duivel. Het woord duivel komt van het Griekse woord diabolos. Dia betekent "door elkaar" of "doorheen", en in bolos herkennen we het woord "werpen". Diabolos betekent letterlijk "de dooreenwerper". Dat is de betekenis van het woord duivel. Wat de diabolos doet, is de dingen door elkaar gooien, en het is heel effectief om dat te doen met de pretentie van het Woord van God.

Let op. Hij zegt: "Ik ben ook een profeet zoals u, net als jij dus. En een boodschapper heeft tot mij gesproken in een woord van Yahweh om te zeggen: 'Doe hem terugkeren met je naar jouw huis en eet brood en drink water.'" Maar de geschiedschrijver vermeldt er direct bij: "Hij loog hem dat voor." Hij claimde dus een woord van Yahweh te hebben, maar het stond daar haaks op. Ik moet er wel bij zeggen dat die oude profeet het woord van de man Gods niet ontkent. Hij zegt niet: "Jij liegt." Nee, hij overrulet het eigenlijk met zijn eigen uitspraak. Hij zegt in feite: "Dat klopt wel, dat heeft God tegen jou gezegd, maar ik heb een update. Ik heb de laatste informatie. Er is ook een boodschapper naar mij gekomen en die heeft dít gezegd."

Voelt u de frictie? Dit is eigenlijk precies wat er gebeurt en waar Lub zojuist in de inleiding al even naar verwees, bijvoorbeeld naar de brief aan de Galaten. Paulus moest het woord vertellen dat hij van Godswege had gekregen; als slaaf van Christus was dat geen keuze. Maar dat woord staat haaks op de menselijke overlevering. Paulus zegt: "Ik heb het in het Jodendom verder gebracht dan velen van mijn tijdgenoten en ik was een ijveraar voor mijn voorvaderlijke overleveringen." Maar kijk wat die Joodse overlevering heeft gedaan met de Talmoed en de mondelinge Thora, zoals men dat dan noemt. De Heer Jezus spreekt in de evangeliën zo dikwijls over die Joodse overlevering. Hij zegt tegen de geestelijke leiders, de farizeeën en de schriftgeleerden: "Jullie hebben het Woord van God ontkracht ter wille van jullie overleveringen." Dat wil zeggen: jullie hebben je tradities. Jullie ontkennen de Schrift niet openlijk, maar in de praktijk wel, doordat de overlevering erbij komt en jullie dat woord erbovenop plakken. En als het niet matcht, dan moet in de praktijk het Woord wijken. Zo gaat dat dan.

Goedenavond, of middag. Maar oké, dit is die Joodse overlevering. Hoe dacht u dat dit in de christenheid is gegaan? In feite is dat exact hetzelfde. Je hebt het instituut van de kerk. In de Rooms-Katholieke Kerk heb je de paus en de concilies die het gezag en de autoriteit hebben om het Woord uit te leggen. In de praktijk is dat beslissend. Toen kreeg je de Reformatie en die zei: Sola Scriptura, alleen de Schrift. Maar in no time had je alweer de frase "Schrift en belijdenis". Dat is nu nog steeds in de protestantse en reformatorische kerken de uitdrukking die aangeeft wat voor hen leidend is: Bijbel en belijdenis, de formulieren van enigheid. Als je iets wilt doen binnen de kerk, dan moet je dat onderschrijven en ondertekenen. En als je zegt: "Ja, maar de Schrift zegt iets anders," nou, dan is daar het gat van de deur. Zo werkt het in de praktijk. Zodat men weliswaar niet zegt van...

De Grote Ommekeer: de Man Gods Keert Terug ↑ hoofdstukken

"En hij..." – dat is zo’n simpele mededeling, maar dit is dé grote ommekeer in dit hoofdstuk. Letterlijk de ommekeer in dit hoofdstuk. Want die man Gods ging naar Juda terug en ondertussen had hij gerust bij de eik. Perfect, hartstikke goed; beter kon hij nergens rusten.

Maar wat hij nu te horen krijgt, is een invitatie, een uitnodiging van die oude profeet. Die zegt: "Ja, maar dat is wat God door mij gezegd heeft." En wat staat er dan? "En hij" – dat is dus de man Gods. Hij kreeg een oproep van die oude profeet die zegt: "Wacht eventjes, ik heb nog iets anders." En wat doet de man Gods? Hij keerde terug. Hij ging weer met hem terug en hij at brood en hij dronk water. Precies dat waarvan God had gezegd: "Doe dat niet." Hij keert dus eigenlijk terug naar het instituut.

In dit geval is dat de oude profeet die daar bij Bethel woonde. Iemand die notabene een oude profeet was en die zegt: "Ja, maar dit is het woord van God." Hij liet zich feitelijk inpakken door een vals woord; dat is wat er gebeurde. Hij keerde terug naar iemand die toch de reputatie had van oudsher al een profeet te zijn. Herken je wat hier gebeurt? Iemand die op basis van zijn ouderdom uitspraken kan doen over: "Ja, maar wacht even, zo is het van oudsher altijd al gezegd. Denk je nou werkelijk dat jij het beter weet? Vertrouw er nou maar op."

In ieder geval, deze man Gods... Goeiedag zeg, we krijgen veel boodschappen door. Over verwarring gesproken! Dat zijn de oude profeten. Ja, dat zijn de oude profeten. Ik was laatst bij een concert en daar had de organist vooraf even een introductie gegeven. Hij zei niet: "Wilt u uw mobieltjes uitdoen?", maar hij vroeg: "Wilt u eraan denken dat u na afloop van het concert uw toestel weer aanzet?" Die vond ik wel heel sterk. Dat gaan we de volgende keer ook doen. "En hij" – zo wordt het heel kortweg gezegd – "hij keerde terug met hem," met die oude profeet dus, "en hij at brood en hij dronk water."

Het Vonnis van Yahweh Klinkt aan Tafel ↑ hoofdstukken

En het geschiedde, toen zij aan de tafel zaten, dat het woord van Yahweh kwam tot de profeet die hij had doen terugkeren. Oei, nu moet ik even iets toelichten, want ik zie mensen meelezen uit hun Bijbeltje. Dat is heel goed, maar zij zien dat hier iets anders staat dan in de gangbare vertalingen. Want kijk, als hier staat: "En het geschiedde toen zij aan tafel zaten dat het woord van Yahweh kwam tot de profeet die hij had doen terugkeren", dan is dat dus de man Gods. Wat u echter leest in de Statenvertaling en de NBG-vertaling is 'hem'. Maar dat is precies omgekeerd. Dan zou er staan: "toen kwam het woord tot de profeet die hém had doen terugkeren". Nu weet ik niet hoe het met uw grammatica is — die hoef je overigens helemaal niet te kennen — maar iedereen voelt meteen aan dat er een heel groot verschil is. In ieder geval: als er 'hij' staat, dan gaat het over de man Gods, en als er 'hem' staat, dan gaat het over de oude profeet.

Vanuit het Hebreeuws zou beide kunnen, maar ik wil op nog iets wijzen. Exact dezelfde frase die hier gebezigd wordt, komen we straks in vers 23 ook weer tegen. Daar wordt het wel zo vertaald: "de profeet die hij had doen terugkeren". In dat geval is het ook onmiskenbaar; het kan dan ook niets anders betekenen. In vers 23 is het onomstreden dat het inderdaad gaat over de profeet die 'hij' had doen terugkeren. Ik geloof dat hier ook die gedachte aanwezig is, namelijk dat het woord van Yahweh kwam tot de profeet die hij had doen terugkeren. Dat wil zeggen: ze zitten daar aan tafel en toen kwam het woord van God tot de profeet — niet die oude profeet, maar de profeet die hij had doen terugkeren, namelijk tot de man Gods. Daar heb ik nog een bewijs voor en dat is dat er in vers 26 inderdaad staat dat het woord van Yahweh was gesproken tót de man Gods. Daar staat het zwart op wit. Dus dat lijkt me de proef op de som. Het is ook veel logischer dat het woord van God niet kwam tot die oude profeet, maar rechtstreeks tot de man Gods. Ik zeg niet dat het de lezing totaal anders maakt, maar om een tafereel goed te begrijpen is dit toch wel een belangrijk verschil. Vandaar dat ik er even attent op maak.

Het geschiedde dus toen zij aan tafel zaten, dat het woord van Yahweh kwam tot de profeet die hij had doen terugkeren. De man Gods dus. En 'Hij' — dat moet dan met een hoofdletter staan, niet met een kleine letter — sprak. Niet de oude profeet sprak, nee, Hij, Yahweh Zelf, riep tot de man Gods die vanuit Juda was gekomen. Het is net zoiets als wanneer God direct vanuit de hemel sprak, zoals dat ooit gebeurde bij Abraham. Je leest daar dat God vanuit de hemel sprak: "Doe uw zoon geen kwaad", of woorden van gelijke strekking. Je krijgt hier dus de gedachte: ze zitten daar aan tafel en wat gebeurt er? Hoe ik het precies moet voorstellen weet ik niet, maar in ieder geval richt het woord van God zich daar direct tot die man Gods die daar zit, terwijl hij daar helemaal niet had moeten zitten.

En Hij riep tot de man Gods die vanuit Juda was gekomen: "Zo zegt Yahweh". Van wie de stem kwam kon niet missen, want Hij maakt Zich hier bij dezen ook bekend. "Zo zegt Yahweh: omdat je weerspannig bent geweest tegen de mond van Yahweh." Dat wist niemand behalve God, want dat was wat al eerder tot hem gezegd was. "Omdat je weerspannig bent geweest tegen de mond van Yahweh en je niet het gebod in acht hebt genomen van Yahweh, jouw God, en bent teruggekeerd naar Bethel en brood hebt gegeten en water hebt gedronken in de plaats waarvan Hij tot jou gesproken had: eet geen brood, drink geen water." Hij deed nou precies dat waarvan God had gezegd: doe dat niet.

Ik moet er trouwens nog bij zeggen dat hier staat: "in de plaats". Je hebt water gedronken in de plaats waarvan Hij tot jou gesproken heeft. "In de plaats" is in de Bijbel de standaarduitdrukking voor Jeruzalem of de plaats waar de tempel staat. Dat heet dan Hamakom, de plaats. Je leest het op vele schriftplaatsen dat het zo genoemd wordt: de plaats waar God Zijn naam doet wonen. Het is trouwens heel grappig, want Jeruzalem wordt door Joden ook wel Hamakom genoemd. Dat is 'de plaats'. Nu hebben we ook een Jeruzalem in het westen, en dat is Amsterdam. En hoe heet dat? Mokum. Mokum is exact hetzelfde woord, alleen via het Jiddisch en Amsterdams is makom veranderd in Mokum. Met Amsterdam bedoelde men dus simpelweg: dat is 'de plaats'. Vandaar ook de term 'Jeruzalem van het westen'.

Ik heb me eens laten vertellen — wie het me gezegd of wijsgemaakt heeft, weet ik niet — dat een groot gedeelte van de bevolking van Urk oorspronkelijk afkomstig zou zijn van Amsterdammers. Een paar wel? Oh, een paar wel. Iemand noemt de naam Bluntneger. Oké, oh, zo was het dus. Ik dacht dat de Urker bevolking haar roots kon terugbrengen tot Amsterdam, maar het is blijkbaar andersom. Dan begrijp ik ook waarom Amsterdam Mokum heet. Ik vind dit trouwens wel apart, want de man Gods ging naar Bethel. Dit was de imitatieplaats. Hij keerde weer terug naar het jodendom — ik zeg het nu wat cryptisch, maar straks maak ik dat vanzelf wel duidelijk.

De aanklacht die het woord van God nu direct tot hem brengt, kunnen we als volgt samenvatten. In de eerste plaats is de man Gods uit Juda weerspannig, rebellerend. Ten tweede heeft hij het woord niet in acht genomen. In feite is dat hetzelfde, want zijn weerspannigheid bestond er juist uit dat hij het woord niet in acht nam. En hij is teruggekeerd. Hij heeft gegeten en gedronken op deze onheilige plaats, want dat is wat Bethel vertegenwoordigde. Je zou daar niet eten of drinken; je moet daar verre van blijven. Het is imitatiegodsdienst. Inderdaad godsdienstig, want daar is een oude profeet, jazeker, maar je moet er niet wezen. Wat is er mis met eten en drinken daar in Bethel? Nou, dít dus: daar moet je juist niet zijn. Je hebt daar geprofiteerd, man Gods. Je hebt gesproken wat Ik gezegd heb, je hebt gerust bij de eiken, maar nu komt er een oude profeet die óók beweert Gods woord te spreken. En doordat je daar je oor naar te luisteren hebt gelegd, ben je nu zo compleet de mist in gegaan.

Vervolgens wordt het vonnis uitgesproken: "Jouw lijk zal niet in het graf van je vaderen komen." Dat is heel dramatisch. In de Bijbelse gedachte is het een zwaar lot wanneer je niet begraven wordt in het graf van je vaderen, maar in den vreemde. Je leest in Genesis 15 over Abraham dat hij in vrede zou gaan tot zijn vaderen. Hoe vaak lees je niet dat mensen werden 'vergaderd tot hun vaderen' of bij hun voorgeslacht begraven werden? We hadden het er onlangs nog over in verband met de beide omgekomen vissers. Met man en macht is er gezocht. Waarom? Terwijl het eigenlijk al zo goed als zeker was dat de betrokken vissers waren overleden. Maar waarom die zoektocht? Zodat zij een waardige...

Natuurlijk, in eerste instantie was hij misschien nog in leven. Maar dan nog: de dankbaarheid die er is dat ze nu alsnog een waardige begrafenis zouden krijgen. Dat was ongeveer het hoogste wat je kon bereiken aan het einde van je leven, als je stierf en de laatste adem uitgeblazen had: dat je een waardige begrafenis zou krijgen en dat je verzameld zou worden, vergaderd zou worden, begraven bij je vaderen.

En nu krijgt deze man Gods te horen: "Jouw lijk zal niet in het graf van je vaderen komen." Dat was het vonnis dat werd uitgesproken. De aanklacht was helder en het vonnis ook.

We lezen verder.

Het Oordeel Voltrokken: de Leeuw op de Weg ↑ hoofdstukken

En nadat hij brood had gegeten en gedronken, zadelde de oude profeet de ezel voor de profeet die hij had doen terugkeren. Dat doet die oude profeet voor hem. En hij, dat is dus nu weer de man Gods, ging heen. Dat wil zeggen: hij was ooit op weg naar Juda, maar hij was weer teruggegaan naar Bethel. Nu was de ezel dus weer gezadeld en hij ging heen.

En dan staat er dit, en dat is het drama van de geschiedenis: een leeuw vond hem op de weg en deze doodde hem. Het vindt allemaal nog op dezelfde dag plaats. Eerder die dag was hij bij dat altaar, vervolgens was hij vertrokken, had hij gerust bij de eik en had hij gegeten. En nu ging hij terug, en een leeuw vond hem op de weg en deze leeuw doodde hem.

Dit is niet zomaar toevallig een ongeluk. Hier gaat natuurlijk een geweldige sprake van uit. Daarom is het ook opgetekend, dat is nogal logisch, want dat blijkt ook uit de hele context en uit de voorzeggingen die van Godswege gedaan worden. Het wordt vervuld. Soms heb je drieënhalve eeuw nodig voordat het zover is, en soms zelfs duizenden jaren. En soms heb je nog aionen geduld nodig voordat het daadwerkelijk allemaal vervuld wordt.

Maar hier staat dan: "en zijn lijk werd geworpen op de weg". Dus die leeuw doodde hem en zijn lijk werd gevonden, geworpen op de weg. En de ezel stond ernaast en ook de leeuw stond naast het lijk. Dat was ook het intro-plaatje. Eigenlijk is dit de hele geschiedenis in één plaatje. Ik heb het als titel meegegeven, maar later dacht ik dat ik het een andere titel had moeten geven, namelijk: 'Het lijk tussen de ezel en de leeuw', of zoiets. Maar goed, dat is eigenlijk wat hier plaatsvindt. In ieder geval is dit de hele geschiedenis samengebald in wat hier nu wordt beschreven. De ezel stond ernaast en ook de leeuw stond naast het lijk.

De Typologie: Israël Tussen de Ezel en de Leeuw ↑ hoofdstukken

En nu wil ik graag, eindelijk dan toch eens, wat vertellen over wat hierachter zit: de typologie. Tot dusver heb ik wel wat dingen verteld over de eik, om maar wat te noemen, en over die oude profeet misschien. Meer dingen nog: het altaar. Maar nu even de geschiedenis als zodanig, wat hier beschreven wordt. De man Gods uit Juda. Uit Juda – Joods. Deze man is een uitbeelding van het Joodse volk waaraan de woorden Gods waren toevertrouwd.

Maar wat gebeurt er met de man Gods? Die werd ongehoorzaam. En dat is ook wat er met het Joodse volk is gebeurd. Aan hen zijn de woorden Gods toevertrouwd. 'Wat is het voorrecht van de Jood?', vraagt Paulus in Romeinen 3. Nou, velerlei! In de eerste plaats toch dit: dat hun de woorden Gods zijn toevertrouwd. Niet alleen om ze te bewaren, maar ook om ze uit te spreken. Ja, dat is wat wij hier hebben. Dat zijn de woorden Gods die aan hen zijn toevertrouwd; via hen is het woord ook tot de natiën gekomen.

Hoe dan ook, aan hen zijn de woorden Gods toevertrouwd, jazeker, maar zij zijn ongehoorzaam geworden. In feite is waar we het hier over hebben: het Joodse volk is gestruikeld. Het volk is gestruikeld en natuurlijk, zij hebben hun Messias niet herkend en daarmee ook niet erkend. Hoe kwam dat trouwens? Omdat men het oor leende aan de overlevering. Waarom heeft het volk waartoe Jezus Christus verzonden was hem gekruisigd? Omdat hij niet 'matchte', omdat hij niet was in te passen in hun denkwereld, in dat wat oud en vertrouwd was. Dat was het probleem en het resultaat was dat ze zich van de Messias hebben afgemaakt; ze hebben hem gekruisigd. De reden was dat men luisterde naar een woord dat vals was.

Oké, ik zet even op een rijtje waar de attributen die in dat ene plaatje beschreven worden een beeld van zijn. Je hebt dus de man Gods die daar ligt, de man Gods uit Juda. Je hebt de ezel. Ja, de ezel in combinatie met de leeuw lijkt me niet zo moeilijk in dit geval. De ezel symboliseert de eerste komst van Christus; die kwam in vernedering. Eigenlijk is een ezel – ik heb de term eens gehoord en ik vond hem wel erg sterk – een vernederd paard. Een paard in nederigheid. Je leest ook in Zacharia: 'Zie, uw koning komt tot u, nederig, rijdend op een ezel.' Zo kwam hij ook tot het volk. Huilend trouwens, lees het maar na in Lukas 19.

In ieder geval is de ezel inderdaad een uitbeelding van Christus' komst in vernedering. Zoals hij trouwens in zijn terugkeer niet op een ezel komt, maar op een wit paard. Het is nu net bijna 5 december en je zegt: wat heeft dat ermee te maken? Maar nou ja, dat soort associaties... Je leest inderdaad: een wit paard. Want dan komt hij in glorie. Toen hij op die ezel kwam, was het in nederigheid. 'Uw koning komt tot u in nederigheid.' Een shafal, een shafale koning – dat is trouwens ook een Hebreeuws woord. Hij kwam en hij werd vernederd. Hij kwam in nederigheid en hij kwam inderdaad om diezelfde week ook te sterven.

Nou goed, daarmee heb ik feitelijk ook meteen wat verteld over die leeuw. Want aan de ene kant heb je daar dus de ezel en aan de andere kant heb je de leeuw. In beide gevallen representeren ze de komst van de Messias. De ene in nederigheid, in vernedering, en de andere juist in heerlijkheid. Maar dan heet hij ook de Leeuw van Juda. Ik moet meteen denken aan wat je leest in Openbaring 5, dat Johannes daar een Lammetje ziet, staande als geslacht. Dat wil zeggen dat het Lammetje was geslacht – normaal gesproken ligt het dan – maar hij zag een Lammetje dat stond als geslacht. Dat betekent maar één ding: dat het Lammetje dat geslacht was, was opgestaan. Hij was verrezen. En dan staat er: 'Zie het Lammetje', maar wat hij dan ziet is... ik keek en ik zag de Leeuw! De Leeuw uit de stam van Juda.

Jazeker, want aan Juda was de scepter toevertrouwd. Dat was al ooit tegen Jakob gezegd, of door Jakob ook gezegd. Gek eigenlijk, die Leeuw van Juda... daarom is die leeuw bij de profeet ook niet gedood, want de Leeuw van Juda moest waken over die ezel. Ja, ook dat nog. Maar hou me even vast: je hebt de ezel en je hebt de leeuw, uiteraard als uitbeelding, zeker in deze combinatie. De ezel en de leeuw. De leeuw is sowieso al een beeld van koningschap, want het is de koning der dieren, nietwaar? En Juda spreekt ook van koningschap: de Leeuw uit de stam van Juda. Degene die is opgestaan uit de doden, maar die straks ook komt in heerlijkheid.

Aan de ene kant dus de ezel, aan de andere kant de leeuw. En wat daartussen ligt, ja, is die man Gods. Maar inmiddels een lijk. Het lijk van de man Gods. En feitelijk is dat precies wat er gebeurd is met het volk waaraan de woorden Gods waren toevertrouwd, maar die ongehoorzaam zijn geworden omdat ze hun oor hadden laten lenen en zich hadden laten piepelen door een vals woord. Oké, een oude profeet, allemaal respectabel, maar niettemin misleiding. Het resultaat was dat die man Gods daar nu dood lag. Hij lag daar tussen aan de ene kant de ezel en aan de andere kant de leeuw. Dat spreekt van het lot van het Joodse volk, aan wie de woorden Gods waren toevertrouwd, tussen de eerste en de tweede komst van Christus. Tussen de ezel en de leeuw.

Dat Joodse volk dat dood is en daar trouwens ook 'in den vreemde' is, onder de natiën. Kijk, want wat er wordt gezegd: dat lijk zou niet begraven worden bij zijn vaderen. Nee, elders, in den vreemde; geen waardige begrafenis. Maar ja, inderdaad, ook 'in de zee' moet ik zeggen. Begraven in de zee is een beeld van begraven onder de volkerenwereld; omgekomen in de zee. Ik wou het nog hebben over de schipbreuk van Paulus, maar dat laten we er maar eventjes buiten.

In ieder geval heb je dus het lijk van de man Gods als uitbeelding van het Joodse volk dat ongehoorzaam is geworden, terwijl aan hen de woorden Gods waren toevertrouwd. En waar zijn zij nu? Wat is hun lot? Wat is er gebeurd sinds zij ongehoorzaam geworden zijn? Wel, tussen de eerste en de tweede komst, tussen de ezel en de leeuw, liggen ze daar dood. We gaan verder.

De Vondst en Begrafenis Door de Oude Profeet ↑ hoofdstukken

En zie, mannen gingen voorbij en zij zagen het lijk op de weg geworpen, met de leeuw staande naast het lijk. Zij kwamen en vertelden het in de stad waarin de oude profeet woonde. Want dit is natuurlijk wel heel bijzonder wat hier gebeurt: die leeuw waakt over het lijk. Hij eet het niet op; nee, hij waakt over het lijk. Maar dat is precies ook wat we weten van de Leeuw van Juda, die daar staat. De leeuw staande... hij waakt over dat lijk. Het mag dan dood zijn, maar er wordt over gewaakt. De leeuw staat ernaast en dat is een heel bijzonder tafereel.

Mannen gingen dus voorbij en zij kwamen in de stad Bethel, waarin de oude profeet woonde. Toen de profeet, die hem van de weg had doen terugkeren, het hoorde, zei hij: "Dat is de man Gods die weerspannig was tegen de mond van JAHWEH!" Hij wist het dus wel. JAHWEH heeft hem gegeven aan de leeuw en deze heeft hem gebroken en gedood. Er zijn wel meer van zulke geschiedenissen. Hoewel de tijd inmiddels gaat dringen en ik daar nu niet te diep op in wil gaan, dacht ik aan iets anders wat ook overkwam met tweeënveertig jongens die uit Bethel kwamen. Zij werden verscheurd omdat ze spotten met een man Gods. In dat geval werden ze verscheurd door twee beren. Dat is een heel bijzonder verhaal, buitengewoon profetisch, want die tweeënveertig jongens verwijzen in ieder geval ook naar de tweeënveertig maanden waarin het Joodse volk vertrapt zal worden in de grote verdrukking. Ik herinner u er alleen even aan omdat hier staat dat JAHWEH hem aan de leeuw heeft gegeven, zoals je elders leest wat er gebeurt met de beren. Trouwens, God zet wel meer dieren in om de mens een lesje te leren; dat kan ook een ezel zijn.

"JAHWEH heeft hem gegeven aan de leeuw en deze heeft hem gebroken en gedood, naar het woord van JAHWEH dat Hij tot hem gesproken had," zo zegt die oude profeet dan. Hij herkent het direct: "Oh wacht even, dat is de man Gods." Hij ziet dat JAHWEH hem heeft gegeven aan de leeuw naar het woord dat tot hem, de man Gods uit Juda, gesproken was. Ik vind dit wel het meest overtuigende bewijs dat het inderdaad zo vergaan is. En dan sprak de oude profeet tot zijn zonen: "Zadel voor mij de ezel." Soms doet hij het zelf, maar nu laat hij het doen. En zij zadelden die, waarna hij heen ging en het lijk vond, neergeworpen op de weg, terwijl de ezel en de leeuw naast het lijk stonden.

Ze stonden daar eigenlijk als twee monumenten. Het is een bijzondere geschiedenis. Ik zou een heel verhaal over mijn beide zonen kunnen herhalen die Boaz en Jachin heten, maar dat zijn ook de namen van de twee monumenten, de twee pilaren in de tempel. De linkerzuil heette Boaz en de andere was Jachin. Boaz spreekt van de eerste komst van Christus en Jachin spreekt van de tweede komst van Christus; links en rechts, vernedering en verhoging. Maar ook dat laat ik nu maar even rusten. Wat ik eigenlijk wil zeggen is dat de ezel en de leeuw die daar zo staan, dezelfde gedachte uitbeelden als die twee zuilen in de tempel. Als de priester het heiligdom binnenging, passeerde hij Boaz, en als hij weer naar buiten kwam om zijn koninkrijk te vestigen, kwam hij daar ook weer langs. U zegt misschien dat ik nu wel een heleboel aanhaal, maar dat doe ik juist om de linken te leggen, zodat u de samenhang ziet van al die geschiedenis en begrijpt hoe de hele Schrift één verwevenheid is.

Afijn, hij ging heen en vond het lijk neergeworpen op de weg, terwijl de ezel en de leeuw naast het lijk stonden. De leeuw had het lijk niet gegeten en ook de ezel niet gebroken; dat wordt hier nadrukkelijk bij gezegd. Nee, want die twee waren juist de twee monumenten waartussen de man Gods lag. Dat was nu juist het plaatje dat getoond werd. Dat was al eerder opgemerkt door de mannen die daar langs gelopen waren, en nu ziet de oude profeet dat zelf ook. Hij nam het lijk van de man Gods op, liet het rusten op de ezel en bracht het terug. Zo kwam de oude profeet in de stad Bethel om te rouwklagen en hem te begraven. Dit was allemaal heel indrukwekkend, eigenaardig en wonderlijk zoals we dit nu lezen.

Er staat nog bij dat hij het lijk in zijn eigen graf legde. Men rouwklaagde over die man Gods en over wat er gebeurd was: "Ach, mijn broeder!" Nadat hij hem begraven had, zei hij tot zijn zonen: "Als ik sterf – hij was een oude man – begraaf mij dan in het graf waarin de man Gods begraven is." Het is eigenaardig dat hij dat zo zegt: "de man Gods". Want ondanks de ongehoorzaamheid van die man en ondanks het tragische lot, blijft hij de man Gods. En hij voegde eraan toe: "Leg mijn beenderen dan naast zijn beenderen."

De Profetie: God Waakt over de Beenderen ↑ hoofdstukken

En dit is echt heel bijzonder. Want dat geeft namelijk aan: God waakt over de beenderen van die man Gods en dit is ook de profetie die daarin ligt besloten. Want weliswaar was dat natuurlijk een afschuwelijk lot wat die man Gods heeft getroffen, jawel, maar God heeft een plan. Dat lijk wordt intact gelaten, het wordt bewaakt door de leeuw. Zelfs de oude profeet zegt: "Als ik begraven word, leg dan mijn beenderen naast zijn beenderen." Want hij wist: God waakt over de beenderen van die man.

Denk nu even aan de profetische betekenis. Houd even vast dat die man Gods een type is van het Joodse volk, aan wie de woorden Gods waren toevertrouwd, die gestruikeld zijn en die nu door een afschuwelijk lot getroffen zijn. Tussen de eerste en tweede komst van Christus zijn zij als het ware een lijk. Jawel, maar vergis je niet: God heeft nog een geweldig plan met dat volk. God waakt daarover. Dat mag dan nu een lijk zijn, maar dat lijkt maar zo. God "lijkt" dat. Ja, oké, dat is een beeldspraak, een woordspeling. Want God heeft daar namelijk nog wel een geweldig plan mee.

"Leg mijn beenderen naast zijn beenderen." Dat zegt die oude profeet. Want het woord zal geschieden dat hij in het woord van JAHWEH geroepen heeft over het altaar in Bethel en over alle huizen van de hoogten die in de steden van Samaria zijn. Het woord zal geschieden. Die oude profeet heeft er nog een slinger aan gegeven en het verdraaid, en dat was allemaal de reden van het grote ongeluk en het drama, maar het woord zal geschieden.

Als er iets is wat in dit hoofdstuk blijkt, is het wel dat wat er ook gebeurt, het woord van God zich exact voltrekt zoals het zich aandient. Als God zegt: "Zo zal het gaan", dan kan een koning Jerobeam zijn hand uitstrekken, maar hij kan daar niks tegenin brengen. Dat kan niet. Het woord van God is altijd solide. En al gelooft helemaal niemand — we hadden het er in de auto nog over, over de neergang van de hele christenheid, hoe de kerken afgebroken worden en hoe het als een Titanic zinkt — dat is waar. Dat is instituut, dat is overlevering, en dat houdt geen stand. Maar het Woord houdt altijd stand.

En wat God zegt, dat gebeurt. Over de dood heen. Vandaar ook dat Hij waakt over beenderen en over een lijk. De dood heeft nooit het laatste woord. Ik bedoel, wat er met die man Gods is gebeurd is vreselijk, jawel, maar dat is niet het eindpunt. De dood is bij God nooit het eindpunt. Ja, in de overlevering van de mensen wel. Dan zeggen ze: "De tweede dood, ja, dat is het einde." Ja, echt niet! De dood wordt verslonden in de overwinning. En dat woord, ja, dat houdt stand.

De Letterlijke Vervulling Door Koning Josia ↑ hoofdstukken

Trouwens, tenslotte wil ik u nog even meenemen naar 2 Koningen 23. Want als deze oude profeet het zo opmerkt... Hij zegt: "Als ik nou kom te overlijden, dan moet je me begraven bij die man Gods. Hier, in dit graf." Want hij wist: dat woord zál geschieden.

We gaan weer even terug naar 2 Koningen 23, naar die geschiedenis waar we het al eerder over gehad hebben: over koning Josia. Ik heb de vorige keer al even op een paar verzen gewezen, maar ik lees het nu alsnog, en nu compleet. In vers 14 staat: "Hij, koning Josia – dit is dus eeuwen later – verbrijzelde de gewijde stenen en hieuw de gewijde palen om." Pure afgoderij. Hij wierp die plaats vol met mensenbeenderen. En er staat bij: "Ook het altaar te Bethel, de offerhoogte die Jerobeam, de zoon van Nebat – die Israël deed zondigen – gemaakt had, die haalde hij omver. Hij verbrandde de hoogten, verpulverde ze tot stof en verbrandde de gewijde paal."

Aha, dat is precies wat die man Gods had gezegd dat er zou gebeuren met het altaar. Hij zei: "Ene Josia gaat dat allemaal afbreken." Dat wordt hier dan vervuld. Oké, 350 jaar later, maar niettemin, zo gaat het. En dan staat er iets bij waar ik nog niet eerder op gewezen heb: "En toen Josia zich omkeerde en de graven zag die daar op de berg waren, liet hij de beenderen uit de graven halen en verbrandde die op het altaar." Ja, dat is precies ook wat er was voorzegd. Hij verontreinigde het altaar naar het woord van Jahweh dat de man Gods verkondigd had, die deze dingen aangekondigd heeft.

De beenderen van die priesters worden nu dus inderdaad op dat altaar gelegd, waardoor dat verontreinigd wordt; die priesters worden als het ware zelf geofferd. Maar nu kom ik op dat vers waar ik nog niet eerder op gewezen heb, want dit is nu heel relevant. Er staat in vers 17 van 2 Koningen 23: "Voorts zeide hij: Wat is dat voor een grafteken dat ik daar zie? Dat wist Josia dus niet. En de lieden van de stad zeiden: Dat is het graf van de man Gods die uit Juda gekomen is en deze dingen tegen het altaar van Bethel aangekondigd heeft, welke gij volbracht hebt."

Dit is opmerkelijk zoals het geformuleerd wordt. Men spreekt wel eens over een 'self-fulfilling prophecy'. Kent u die term? Dat is een woord dat zichzelf vervult. Dat is net zoiets als wanneer u in een profetie iets over mij voorzegt en dat ik het dan zelf kan vervullen, zodat men zegt: "Ja, dat heb je zelf gerealiseerd." Dat noemen ze een self-fulfilling prophecy. Maar dat is in dit geval niet aan de hand, want Josia zelf was onwetend over dat graf. Vandaar ook dat hij die vraag stelt. Hij heeft dus iets volbracht waarvan hij zelf niet eens op de hoogte was dat hij dit moest vervullen.

Hij ziet daar dus dat grafteken en krijgt het antwoord. En hij zeide: "Hem, die man Gods die daar begraven ligt, moet je met rust laten. Niemand store zijn gebeente." En zo liet men zijn gebeente onaangeroerd, samen met het gebeente van de profeet die uit Samaria gekomen was. Want die twee lagen in één graf. De oude profeet had het wat dat betreft goed geregeld; hij wist: "Als ik kom te liggen bij die man Gods, dan komt het goed. Want God waakt daarover."

Dat onaangeroerde gebeente, zoveel eeuwen later, moet demonstreren dat God daar nog een plan mee heeft. Natuurlijk kun je zeggen: waar heeft God dat voor nodig? Het lijkt alsof er verder niks mee gebeurt. Maar natuurlijk wel. Alsof God daar geen weg mee weet! Het is net zoiets als mensen die zich laten cremeren en hun as vervolgens laten uitstrooien over de zee, met de gedachte: "Als er dan een opstanding is, weet God mij in ieder geval niet meer te vinden." Dat is natuurlijk volstrekt kul. Want God doet de doden herrijzen.

Dat neemt niet weg dat begraven een geweldig getuigenis in zich heeft. Wij vertrouwen het lichaam toe aan de aarde, zoals een boer een zaadje plant in de verwachting dat daar nieuw leven uit voortkomt. Het is een daad van vertrouwen, terwijl crematie over het algemeen juist een daad van ongeloof is. Zo van: "Over mijn lijk!" De Bijbelse gedachte is: God heeft een plan. In dit geval hier ook met die man Gods. Ja, dat mag dan een lijk zijn, maar Israël is nu ook een lijk. Israël is ook dood; zo wordt het beschreven. In ongeloof. Denk aan het dal van de dorre doodsbeenderen, of denk aan Hosea. Wat wordt er over Israël gezegd? God doet het volk weer oprichten. Sterker nog, er staat zelfs bij wanneer Hij dat doet: op de derde dag. "Na twee dagen zal Ik hen doen opstaan uit de doden." God heeft een plan met het lijk. Hij waakt daarover. Die leeuw waakt daarover. De Leeuw van Juda waakt over dat lijk van de man Gods, omdat hij weer in zijn positie hersteld gaat worden.

En dat is eigenlijk de clou van wat ik in deze twee middagen heb willen vertellen. Het is zo'n wonderlijke, eigenaardige geschiedenis waarvan je zegt: wat is dat nou toch weer? De meeste mensen kennen het ook niet. Maar als je de enorme diepgang erin gaat ontdekken, zie je dat het feitelijk profetie en typologie is. Er gaat een geweldige sprake van uit: van God die zijn woord, ondanks alles wat de mens ermee doet, gestand doet. En daarop kunnen we rusten. Onder die eik kunnen wij zitten en liggen en uitrusten. Zullen we het daarbij laten, beste vrienden?

🎧 de man Gods uit Juda & de oude profeet (II)
Delen: