▶ 00:00 Inleiding: de Wonderen van het Woord en de Ware Betekenis van Teshuvah ↑ hoofdstukken

Dankjewel, broer, voor deze prachtige dingen. Heerlijk zo om ons bezig te houden met de wonderen van de schepping en daarbij de wonderen van de Schepper natuurlijk. En wij gaan ons vervolgens bezighouden met de wonderen van Zijn Woord. Eén bron, één God uit wie dat alles voortkomt, of zoals traditioneel en van oudsher gezegd wordt: de God die er twee boeken op nahoudt, namelijk het boek van de natuur en het boek van de schriftuur. En ik zal u vertellen: hoe wonderlijk die scheppingen ook mogen zijn, de wonderen van het Woord overtreffen deze. Dat kan ik Bijbels bewijzen, maar dat ga ik nu niet doen.

We gaan namelijk naar Deuteronomium 30, en daarvan de eerste tien verzen. Ik heb hier de titel aan gegeven: 'Zevenmaal terugkeren'. Ik ben deze laatste weken nogal bezig met het begrip 'bekering'. Vorige week heb ik in Den Haag mogen spreken en toen ging het vooral over de Nieuwtestamentische betekenis van het woord. Veel keren dat het woord 'bekeren' gebruikt wordt, is dat eigenlijk ten onrechte; het zou weergegeven moeten worden met 'bezinnen'. Eerst bezinnen, daarna omkeren.

Nu gaan we ons bezighouden met bekeren, of eigenlijk dus terugkeren, want dat is de eigenlijke gedachte: niet zomaar omkeren, maar keren naar dat waar je eerder was. Dus een terugkeer. Het Hebreeuwse woord daarvoor is – ik zal het wel wat vaker laten klinken – teshuvah. Dat is het zelfstandig naamwoord en het werkwoord is afgeleid van het werkwoord shuf. En dat betekent dus keren, terugkeren. In de Hebreeuwse denkwereld, en ook in de Joodse traditie, speelt dit woord teshuvah een hele grote rol, omdat het allerlei betekenissen heeft. Dat wil ik eigenlijk vanmorgen naar voren gaan brengen.

Het is bijvoorbeeld zo dat de huidige Joodse staat en de terugkeer naar het land ook heel vaak teshuvah wordt genoemd. Maar ik zal u vertellen: dat is ten onrechte. In ieder geval is dat wat in Deuteronomium 30 beschreven wordt, niet wat wij in de afgelopen eeuw hebben zien gebeuren. Dat zal vanzelf ook nog wel blijken. Heel vaak wordt het ook 'de Aliyah' genoemd. Aliyah betekent de opgang; het betekent dus opgaan naar Sion, opgaan naar het land. Maar teshuvah wordt ook wel gebezigd, maar goed. De eigenlijke teshuvah, dat is de terugkeer, wordt op een fantastische wijze beschreven in Deuteronomium 30. Meestal wordt dit woord dus weergegeven met 'bekeren' of 'bekering', maar de meer precieze betekenis is dus die van 'terugkeer'.

Nou, ik wil de inleiding niet al te lang houden, dus we beginnen meteen bij het eerste vers. Deuteronomium – u weet het, of u weet het niet, maar dan zeg ik het bij dezen – betekent letterlijk 'de tweede wet'. De eerste set tafelen werd stukgeslagen. Mozes was nog niet de berg afgedaald of die stenen tafelen waren al stukgeslagen. In Deuteronomium wordt dan beschreven dat God een set nieuwe tafelen geeft. En die worden dan veilig bewaard in het binnenste van de aarde. Daar zitten geweldige profetische, typologische betekenissen in. Vandaar dus dat het boek ook Deuteronomium genoemd wordt: de tweede keer dat de wet gegeven wordt.

Eigenlijk is het zo dat in dit boek wordt teruggeblikt op de woestijnreis. Het volk bevindt zich inmiddels al in de velden van Moab en staat op het punt om het land binnen te trekken. Er worden hele reeksen van profetieën uitgesproken, ook al in de voorgaande hoofdstukken, in hoofdstuk 28 en 29. In Deuteronomium 30 wordt dan beschreven – dat is ook wonderbaarlijk hoor – dat het land nog niet is binnengegaan, maar dat er al wordt gezegd dat het volk in de praktijk ontrouw zou worden. Wat er dan zou gebeuren, is dat God Zijn volk zou verstrooien onder alle natiën.

In Deuteronomium 30, in die tien verzen die we nu gaan bespreken, wordt dat beschreven: Israëls herstel vanuit de diaspora. Vanuit de verstrooiing keren zij terug, en dat is niet alleen maar een fysieke terugkeer naar het land, maar het is bovenal – en daar begint het zelfs mee – een innerlijke terugkeer, of beter gezegd: een terugkeer tot God en Zijn Woord. Deuteronomium 30 volgt op – ja, zo leer je nog eens wat – Deuteronomium 29.

▶ 05:48 Deuteronomium 29: de Verborgen Dingen en de Diaspora ↑ hoofdstukken

Het direct voorafgaande vers is Deuteronomium 29 vers 29, en dat is iets heel eigenaardigs. Het wordt, denk ik, door de gemiddelde Bijbellezer vaak opgevat als een soort van tussenwerping, maar de echte lijn ontgaat veruit de meeste mensen.

Voordat er gesproken wordt over het feit dat Israël in de volkerenwereld tot bekering zal komen, wordt er gezegd: "De verborgen dingen..." – u kent het vers ongetwijfeld wel, denk ik zo, de meesten van jullie – "De verborgen dingen zijn voor JAHWEH, onze God, maar de geopenbaarde zijn voor ons, Israël, en onze kinderen." Wat hier dus gezegd wordt, is dat er sprake is van verborgen dingen terwijl Israël inmiddels verstrooid is onder de natiën en voorafgaand aan haar uiteindelijke, definitieve herstel. Die verborgen dingen zijn niet voor Israël bestemd.

Dit is nu typisch zo’n vers dat je alleen maar kunt begrijpen bij het licht van het Nieuwe Testament. Zeker als je de brieven kent van de apostel Paulus, de apostel aan wie de verborgen dingen geopenbaard zijn, zie je dat die verborgen dingen juist alles te maken hebben met het feit dat Israël tijdelijk op een zijspoor is gezet en in de diaspora terecht is gekomen. Door hun val, of door hun misstap, is er heil naar de natiën gegaan en roept God een volk voor Zijn naam.

Dat was allemaal in het Oude Testament verborgen. Het is niet bestemd voor Israël; daarvoor zijn er de geopenbaarde dingen. Maar er zijn ook verborgen dingen en die zijn voor JAHWEH, onze God. Inderdaad, dat heeft Hij geopenbaard via Christus en via de apostel Paulus. Die verborgen dingen waren in voorgaande generaties niet bekendgemaakt, zoals Paulus ook meer dan eens in zijn brieven schrijft.

Wonderlijk hè, dat dit zo in Deuteronomium 29, vlak voordat Israëls herstel besproken wordt, al gezegd wordt. "Wanneer dan al deze dingen over u komen, de zegen en de vloek die ik u voorgehouden heb..." Nou ja, dat is wat in de voorgaande hoofdstukken beschreven wordt. Niet alleen wat er zou gebeuren als Israël inderdaad zou luisteren naar wat God te melden heeft, maar ook wat er zou gebeuren als ze dat niet zouden doen. Dan zou God hen uiteindelijk ook gewoon uit het land zetten. En als dat dan zou gebeuren en ze de zegen en de vloek zouden ondervinden die JAHWEH hen hier al heeft voorgehouden – de voorspoed, maar ook de ballingschap en de verschrikkingen die hen zouden treffen terwijl zij onder de natiën zouden zijn...

▶ 09:08 De Eerste en Tweede Terugkeer: tot Inkeer Komen en Terugkeren tot Yahweh ↑ hoofdstukken

En gij zult terugkeren tot uw hart. Ik moet hier direct even iets over zeggen. Juist omdat het thema van deze studie ‘zevenmaal terugkeren’ is, heb ik het woord teshuwah iedere keer letterlijk weergegeven. Helaas komt dat in de gangbare vertalingen niet altijd goed uit de verf. In de Statenvertaling staat bijvoorbeeld: ‘Zo zult gij het weder ter harte nemen.’ Dat is mooi geprobeerd en ik wil daar verder helemaal niet flauw over doen, maar het is jammer dat het woordje teshuwah juist daardoor verdwijnt. Letterlijk staat er: ‘En gij zult terugkeren tot uw hart.’ U kunt dat trouwens ook zien in de interlineair; als je de tekst woord voor woord weergeeft, zie je dat hier de eerste keer is dat teshuwah wordt gebruikt.

We tellen in dit gedeelte dus tot zeven. Jullie zullen terugkeren tot uw hart. Dat betekent ook dat teshuwah begint met bezinning en nadenken; bij de feiten ook daadwerkelijk inkeren. Je gaat je realiseren wat hier aan de hand is. Er staat bij dat ze ook daadwerkelijk onder ogen zullen zien dat het God is die Zijn woord waarmaakt. God had hen deze dingen voorgehouden, en wanneer ze onder de natiën zijn en ondervinden dat wat God heeft aangekondigd ook echt gebeurt, dan zal dat hen doen terugkeren tot het hart. Een mens moet vaak door pijnlijke ervaringen heen gaan om te ondervinden wat er plaatsvindt, maar ook om tot inkeer te komen. Wij zeggen wel: ‘Bezint eer gij begint’, maar in de praktijk is het vaak zo dat je pas tot besef komt door schade en schande. Zo zal het ook met het volk gaan.

En gij zult terugkeren tot uw hart – bedenk goed dat dit een profetie is. Het is hier niet ‘jullie moeten’ of iets dergelijks; nee, jullie zúllen. Het gáát zo gebeuren. Het is een aankondiging van hoe het zal gaan. Gij zult terugkeren tot uw hart, en waar dan wel? Te midden van al de volkeren naar wier gebied JAHWEH, uw God, u verdreven heeft. Dit geeft heel sterk aan dat het God Zelf is geweest die handelend heeft opgetreden. Hij Zelf heeft hen onder de natiën gebracht. Je zou dat politiek of historisch kunnen uitleggen, in de zin dat andere volkeren zich meester van hen hebben gemaakt waardoor ze het land uit moesten – bijvoorbeeld dat een Nebuchadnezzar hen in ballingschap voerde – maar de Schrift laat zien dat God Zelf die volkeren en leiders heeft gebruikt om Zijn eigen woord waar te maken.

Men zal onderkennen dat God Zelf hen in de diaspora heeft gebracht vanwege ongeloof. Te midden van de natiën zal men tot inkeer komen en terugkeren tot het hart. Overigens wordt hier niet uitsluitend gesproken over de Babylonische ballingschap. In die tijd werden ze weliswaar in ballingschap gestuurd, maar niet onder álle volkeren. Daarom noemen we het ook de Babylonische ballingschap: men is toen in de regio van Babel terechtgekomen. Pas later, in de afgelopen tweeduizend jaar, is Israël verstrooid onder alle natiën. De formulering ‘te midden van al de volkeren’ geeft al aan dat het hier niet alleen over die ene ballingschap gaat, die bovendien maar zeventig jaar duurde voordat ze terugkeerden. Hier gaat het over een wereldwijde diaspora.

Jullie zullen dus terugkeren tot uw hart, te midden van al de volkeren naar wier gebied JAHWEH, uw God, u verdreven heeft. En wanneer gij dan tot JAHWEH, uw God, terugkeert... Want het een brengt het ander met zich mee. Als ze zich gaan realiseren wat er werkelijk aan de hand is en gaan inzien dat dit allemaal al geschreven stond, zal dat hen leiden tot een terugkeer tot JAHWEH, hun God. Dat is met recht een terugkeer. ‘Terugkeer’ is typisch zo'n Israël-woord; van de natiën kun je dat niet op die manier zeggen. God heeft Israël geroepen en is een verbond met hen aangegaan. Ze kunnen Hem verlaten, maar als ze dan weer terugkeren, is dat met recht een teshuwah. Dat wil zeggen: ze gaan weer terug naar daar waar ze ooit begonnen zijn. De natiën zijn vanaf de aanvang eigenlijk al zonder God; in de praktijk staan ze daarbuiten, zoals Efeze 2 dat zegt. Zij zijn altijd onwetend geweest over God, behalve dan dat ze in algemene zin weten dat Hij er is.

Hoe dan ook: wanneer gij dan tot JAHWEH, uw God, terugkeert en naar Zijn stem luistert overeenkomstig alles wat ik u heden gebied. Wie dan wel? Nou, gij en uw zonen, zoals het er letterlijk staat. En dat met geheel uw hart en met geheel uw ziel. Dat geeft niet aan dat het om een bereikte perfectie gaat, maar wel dat hun hele existentie – zoals dat met een mooi woord heet – erbij betrokken is. Dit is geen buitenkant; ze zullen zich dit diep realiseren in hun hart en in hun ziel.

▶ 15:43 De Derde en Vierde Terugkeer: Gods Wederkomst en het Verzamelen van Zijn Volk ↑ hoofdstukken

En dan staat er: "Dan zal JAHWEH, uw God, terugkeren." Dit is de derde keer dat het woord "terugkeren" in deze passage wordt gebruikt. Hier laten de vertalingen ons opnieuw in de steek. In de Statenvertaling staat bijvoorbeeld: "De HEERE, uw God, zal uw gevangenis wenden." Of de NBG: "Dan zal de HERE, uw God, in uw lot een keer brengen." Leuk geprobeerd, maar er staat eigenlijk dat God Zelf het onderwerp is van de terugkeer: "Dan zal JAHWEH, uw God, terugkeren." God bekeert Zich; Hij keert terug. En God keert ook letterlijk terug ten aanzien van uw gevangenis. De Statenvertaling heeft dit inderdaad correct vertaald als "gevangenis", maar het gaat niet zomaar om "uw lot", maar om uw gevangenschap. De ballingschap wordt in de Bijbel heel vaak een gevangenis genoemd. Een gevangenis is in feite niet zozeer dat je opgesloten bent, maar dat je buitengesloten bent. Ze bevinden zich buiten het land, onder de volkeren, en dat is een gevangenis. Ze staan buiten en ze kunnen er niet in.

God zal terugkeren ten aanzien van die gevangenis, met het oog op het feit dat het volk in ballingschap is. Maar kijk, ook hier weer moet ik zeggen: bij het licht van wat later is geopenbaard — dat wil zeggen, bij het licht van de "verborgen dingen die voor JAHWEH, onze God zijn" — en wat er in het Nieuwe Testament wordt geopenbaard, is dit ook zo logisch. Die terugkeer van JAHWEH gaat over de Heer Zelf die dan terugkeert. Wij spreken dan ook terecht over de wederkomst. God Zelf komt middels de Messias, door Zijn Zoon, Zijn beeld. God is de Onzienlijke, maar Hij openbaart Zich; Hij maakt Zich kenbaar via Zijn icoon, Zijn Christus. Dan zal God, middels de Zoon, terugkeren. Dat is precies wat wij met recht de wederkomst noemen.

"Dan zal JAHWEH, uw God, terugkeren ten aanzien van uw gevangenis." En dan volgt de vierde keer dat het woord "terugkeer" wordt gebezigd: "en Zich over u erbarmen." Zie je hoe hier het hart van God daadwerkelijk klopt? Het volk is in de diaspora terechtgekomen en heeft daar generaties lang — wat zeg ik: eeuwen, millennia zelfs — getobd en zoveel moeite ondervonden. Maar God heeft een doel en Hij erbarmt Zich. God heeft ook tijd en Hij timet de dingen. Bij die gelegenheid, als Israël zich nog onder de natiën bevindt, zal Hij Zich over hen erbarmen. Er staat dan letterlijk: "En Hij zal terugkeren en u bijeenbrengen."

Ik was aangenaam verrast toen ik de kanttekeningen van de Statenvertaling las. De tekst zelf geeft het weer met: "Hij zal u weer bijeenbrengen uit al de volkeren." Maar in de kanttekening wordt een aantekening gemaakt en daar staat letterlijk: "Hij zal terugkeren en u bijeenbrengen." Ze zijn dus wel zo eerlijk om te vermelden: wij geven dit nu zo weer, maar letterlijk staat er dít. Ik zou zeggen: waarom het niet gewoon letterlijk weergeven? Dat is namelijk zo geweldig! Hij zal Zich over u erbarmen, Hij zal terugkeren, en vervolgens zal Hij u bijeenbrengen. Niet: "u weer bijeenbrengen", nee: Híj keert terug. Eerst keren jullie terug tot je hart, vervolgens keren jullie daarmee terug tot JAHWEH, jullie God, en vervolgens zal Hij terugkeren om jullie bijeen te brengen uit al de volkeren naar wier gebied JAHWEH, uw God, u verstrooid heeft. Het is hier trouwens altijd God Zelf die handelend optreedt. Hij heeft verdreven, Hij keert weer terug, Hij brengt tot inkeer en Hij is het ook die weer bijeenbrengt. Ja, dat is heel karakteristiek voor deze hele beschrijving.

▶ 20:40 De Profetische Teshuvah Versus de Huidige Joodse Staat ↑ hoofdstukken

Eén ding moet nu al duidelijk zijn. Ik zeg het meteen maar eventjes, want dat moet opgemerkt worden; ik gaf net al een hint in die richting. Dat wat we sinds 1948 hebben meegemaakt, namelijk de oprichting van een Joodse staat, is in overeenstemming met de profetie. Dat wil zeggen: de Bijbel voorzegt inderdaad dat er weer een ongelovig volk in het land zal zijn wanneer de Heer Jezus zal terugkeren, wanneer de Messias zal komen tot Zijn volk. De Bijbel spreekt over een eerste terugkeer in ongeloof, maar dat is niet de beloofde terugkeer van Godswege. Dat is niet de teshuwah waarbij JAHWEH Zelf hen bijeenbrengt uit de natiën. De terugkeer die we de afgelopen eeuw, zo'n 75 tot 80 jaar, hebben gezien, is die teshuwah niet. Waarom niet? Omdat de terugkeer in Deuteronomium 30 wordt gekenmerkt door een terugkeer tot JAHWEH, hun God. Te midden van de natiën bekeren zij zich, en dán gaat God hen bijeenverzamelen. De terugkeer die we de afgelopen eeuw hebben gezien is spectaculair en ook in overeenstemming met de voorzegging, maar het is geen godswerk. Vandaar ook — en in Nijkerk worden ze niet zo blij als je zulke dingen vertelt — dat dit geen godswerk is. Ik kan u vertellen dat wat mensen opbouwen ook geen stand houdt. De Joodse staat zal inderdaad catastrofaal aan een einde komen, uiteindelijk in de grote verdrukking. Het is zelfs zo sterk dat de Bijbel zegt dat er geen levende inwoner meer in het land zal zijn; voor zover men nog leeft, is het omdat men gevlucht zal zijn naar het buitenland, naar de woestijn.

Ik bedoel dit te zeggen: de terugkeer in Deuteronomium 30 is een terugkeer die gekenmerkt wordt door een bekering tot God in het buitenland. Onder de volkeren zal men tot inkeer komen en van daaruit zal de Heer hen verzamelen. In vers 4 staat: "Al waren uw verdrevenen aan het einde van de hemel" — de hemel is begrensd in de Bijbel, maar dat is een ander onderwerp — "jawel, uw God zal u vandaar bijeenbrengen en vandaar halen." Dat is de goddelijke garantie, ongeacht wat en hoe. Dit is trouwens heel apart: ik had het net even over de verschijningen van de Messias en je leest dit exact ook zo terug in Matteüs 24. Laten we daar even naartoe gaan. In Matteüs 24 wordt gesproken in vers 30 — eigenlijk zou ik vers 28 of 29 er ook bij betrokken moeten hebben — over de verdrukking en over een gruwel van verwoesting die op de heilige plaats zal worden opgericht. Dat zal het begin zijn van een grote verdrukking zoals er nooit geweest is. Aan het einde van die grote verdrukking zal het teken van de Ben Adam verschijnen aan de hemel. Dan zullen alle stammen van het land zich op de borst slaan en ze zullen de Ben Adam zien komen op de wolken des hemels met grote macht en heerlijkheid. Dit is dus inderdaad de Messias die zal verschijnen voor de stammen van het land. Ze horen bij het land, dat is waar, maar inmiddels zal men dan ook vluchten. Andere schriftplaatsen vertellen dat Zijn voeten zullen staan op de Olijfberg, die midden door zal spleiten, waardoor er een vluchtweg naar de woestijn ontstaat.

Hoe dan ook, de Ben Adam zal verschijnen en Hij zal Zijn boodschappers uitzenden met luid bazuimgeschal om Zijn uitverkorenen te verzamelen. Het uitverkoren volk zal dan verzameld worden. Wanneer? Aan het einde van de grote verdrukking, wanneer Hij terugkeert. Er staat bij: "Hij zal zijn uitverkorenen verzamelen uit de vier windstreken, van het ene uiterste der hemelen tot het andere." Hier herken je direct wat er geschreven stond in Deuteronomium 30 vers 4: "Ik zal u vandaar bijeenbrengen, al was het aan het einde van de hemel." Vandaaruit zal het uitverkoren volk bij die gelegenheid worden verzameld. Ook al is er nu sprake van een Joodse staat, die heeft dan eigenlijk zijn einde bereikt. Het overblijfsel vlucht naar de woestijn, wat betekent dat men zich weer buiten het land bevindt. En dan gaat God aan het werk. Wanneer zij zullen zeggen: "Het is met ons gedaan," dán gaat God Zijn werkzaamheden starten. Dat staat letterlijk in Ezechiël 37: als zij zeggen dat het met hen gedaan is en de hoop is vervlogen, dán begint de beloofde terugkeer.

Ik denk dat het buitengewoon belangrijk is om zicht te hebben op wat er nu gaande is. Het is geweldig om te zien hoe het Midden-Oosten de afgelopen decennia zo'n centrale rol heeft gekregen in het wereldgebeuren, en met name die Joodse staat met Jeruzalem; alles draait daarom. Maar wat we hebben gezien, deze aliyah of de oprichting van de Joodse staat, is niet de vervulling van Deuteronomium 30. Dat moet onmiskenbaar duidelijk zijn. Als je open-minded de tekst leest, dan is dat volgens mij glashelder. En dat wordt alleen maar helderder als we doorlezen in vers 5: "Jawel, uw God zal u brengen naar het land dat uw vaderen bezeten hebben." Het is heel duidelijk welk land wordt bedoeld: het land dat God ooit aan Abraham had beloofd. Daarheen zal men terugkeren. Ik weet dat er in de afgelopen tweeduizend jaar veel pogingen zijn gedaan door de kerk om zichzelf als het 'geestelijk Israël' te zien, maar dit gaat over een heel speciaal volk dat ooit dat land in bezit heeft genomen, in de diaspora terecht is gekomen en uiteindelijk van Godswege zal terugkeren omdat men in het buitenland tot besef, inkeer en terugkeer tot de Heere hun God komt.

"Jawel, uw God zal u brengen naar het land dat uw vaderen bezeten hebben en gij zult het bezitten." Eigenlijk betekent het hier 'pachten'. De gedachte is niet zozeer dat het hun eigenlijke bezit is — dat wordt wel vaak zo gezegd, maar God zegt: "Jullie mogen hier wonen, maar het is Mijn land. Jullie zijn vreemdelingen en bijwoners in dit land en Ik geef het aan wie Ik wil." In de interlineair zie je ook dat de letterlijke betekenis niet zozeer 'bezitten' is, maar 'pachten'. Je hebt het wel, maar het is niet van jezelf. Dat is de gedachte. "En gij zult het pachten, en Hij zal u weldoen en u talrijker maken dan uw vaderen." Hier wordt vervolgens een reeks zegeningen opgezomd waaruit opnieuw glashelder blijkt dat wat we de afgelopen eeuw hebben gezien niet de vervulling is. Bij al het spectaculaire rond de oprichting van de huidige staat, is dit niet wat we tot dusver hebben gezien: dat God hen terugbrengt, hen weldoet en talrijker maakt dan de vaderen. Ik weet dat het soms zo wordt opgevat van: "Kijk eens wat ze van de woestijn hebben gemaakt, die bloeit als een roos." Dat is trouwens een aardig voorbeeld, want in de profetie wordt zelfs gezegd — dit is even een zijpaartje — dat als de woestijn gaat bloeien, dit niet is vanwege irrigatiewerkzaamheden. Dat laatste is nu typisch weer het menselijk vernuft.

Ik doe daar niks vanaf. Het is echt heel knap wat de Joden daar hebben gepresteerd. Absoluut! Maar er wordt heel uitdrukkelijk gezegd: waardoor zal de woestijn bloeien? Niet door irrigatie, maar door water uit de hemel. Dat wil zeggen: klimaatverandering dus. Ja, laten we het woord ook eens een keertje in de positieve zin gebruiken. Gewoon regen. Regen is dan inderdaad de zegen.

En Hij zal u weldoen en u talrijker maken dan uw vaderen. In Leviticus was al gezegd dat jullie niet meer opgeschrikt zullen worden door aanvallen van de vijand. Ja, zo staat het echt, hè? En zeker niet op hun eigen heilige dagen. Wat ze de afgelopen eeuwen hebben gezien, is dat er juist wordt aangevallen. Voortdurend worden ze aangevallen en moeten ze iedere keer hun vege lijf redden. Nou ja, dat gaat ze erg goed af tegenwoordig, maar juist... denk maar aan de bekendste oorlog misschien wel: de Jom Kippoeroorlog. Op de heiligste dag van het jaar werden ze toen aangevallen.

Nou, dat bewijst alleen al dat dit inderdaad niet de beloofde terugkeer is van Deuteronomium 30. Dan zul je het land... prachtig! Hij zal u weldoen en u talrijker maken dan uw vaderen. Oh wacht hoor, waar was ik ook alweer? En dan vers 6.

▶ 32:12 De Besnijdenis van het Hart: de Bedekking Weggenomen in Christus ↑ hoofdstukken

En jawel, JAHWEH, uw God, zal uw hart en het hart van uw nakroost besnijden. En dat is heel mooi, want er wordt een paar keer in de Hebreeuwse Bijbel gewezen op de besnijdenis van het hart. Elders wordt gezegd: "Dan zal Ik de voorhuid van uw harten verwijderen." Want dat is wat besnijdenis feitelijk is. Je kunt het aan de ene kant positief verwoorden: je maakt de vrucht van de eik zichtbaar. Dat is de positieve manier. En de eik in de Bijbel verwijst altijd naar Gods eed die Hij gezworen heeft, naar Zijn belofte. Maar het is ook het wegnemen van een bedekking: de voorhuid.

Wat hier geprofeteerd wordt, is: "Ja, JAHWEH, uw God, zal uw hart en het hart van uw nakroost besnijden." De voorhuid van het hart wordt weggenomen. Of zal ik het nog anders zeggen? De bedekking van het hart wordt weggenomen. Wat is dat? Laten we even naar 2 Korinthe 3 gaan. Daar zegt Paulus over zijn eigen volksgenoten – en Paulus wist maar al te goed waar hij het over had – hij zegt: "Tot heden toe" – en inmiddels zijn we bijna twintig eeuwen verder en is het nog steeds zo; nu is de termijn echt zo goed als verstreken – "tot heden toe blijft dezelfde bedekking over de voorlezing van het Oude Verbond."

Israël leest de Schriften, hun eigen Oude Testament. Ze lezen het en ze zijn ervan op de hoogte, ze hebben er een ongekende kennis van. Dat doet er niets aan af en toch snappen ze het niet. Het is bedekt. Het is trouwens 'by design' bedekt; het moet zo zijn. Tot heden toe blijft dezelfde bedekking over de voorlezing van het oude verbond zonder weggenomen te worden, omdat zij slechts in Christus verdwijnt. In de Messias, de opgewekte Christus. Met andere woorden: dit heeft niet te maken met hun intellectuele vermogen. Want we weten allemaal, en dat is algemeen bekend, dat dit volk bij uitstek intellectuele en mentale capaciteiten heeft waar andere volken eigenlijk niet aan kunnen tippen. Daar ligt het dus niet aan. Er ligt een bedekking op hun hart en die wordt weggenomen, maar slechts in Christus.

Ja, tot heden toe ligt er, wanneer Mozes voorgelezen wordt, een bedekking over hun hart. Je zou kunnen zeggen: de voorhuid van het hart. Maar wanneer het zich tot de Heer bekeert – die 'teshuwah', die werkelijke omkeer en terugkeer – dan wordt de bedekking weggenomen. Ik zou zeggen: kleur het plaatje zelf in. 2 Korinthe 3 legt exact uit wat Deuteronomium 30 vers 6 zegt: "Jawel, Zelf zal Hij het hart van u en het hart van uw nakroost besnijden." Hij neemt de bedekking weg. En wat er dan zichtbaar gaat worden wanneer de bedekking weggenomen wordt, is dat ze gaan zien waar alles op wijst. Heel de Schrift, hun eigen Bijbel waar ze tot in de finesses en details van op de hoogte zijn, zullen ze inzien: "We hebben nooit begrepen wat er werkelijk in besloten ligt."

Daar moet dus een ontdekking plaatsvinden. De bedekking moet worden weggenomen, en dat gebeurt ook. Er staat in vers 6 dat JAHWEH, uw God, Zelf uw hart zal besnijden, met als gevolg dat u JAHWEH, uw God, liefhebt met geheel uw hart en met geheel uw ziel, opdat u leeft. En dit vind ik ook zo prachtig. Want wat hier namelijk met zoveel woorden gezegd wordt, is dat de liefde tot God, de echte liefde – dat wil zeggen: met heel je hart, met heel je ziel, met al je kracht en met al je verstand – het resultaat is van Zijn werk. Dat is trouwens Deuteronomium 6. Er staat in Deuteronomium 6: "Hoor Israël, de HEERE onze God is één. En gij zult de HEERE uw God liefhebben met geheel uw hart, met geheel uw ziel, met al uw kracht en met al uw verstand." Kortom: helemaal, totaal. Maar let op, er staat: "Gij zult." Dat betekent hier niet "je moet", maar "jullie zullen". Zo zal het gaan. Het is een aankondiging, een voorzegging.

De vraag is dus, als je het goed leest: je moet niet vragen waarom dat moet. Dat moet helemaal niet. Er wordt gezegd: zo zal het gaan. Hoe komt het dat het uitverkoren volk God dan werkelijk gaat liefhebben? Dat is niet op eigen initiatief. Dat is omdat God Zelf de bedekking van hun hart wegneemt. En dat is trouwens een universeel principe, want voor u en mij geldt dat niet anders. Want hoe komt het? Hoe komt het dat je Hem liefhebt? Hoe komt het dat je Hem vertrouwt? Hoe komt het dat je het geweldig vindt om naar Hem te luisteren? Dat komt omdat Hij jouw ogen daarvoor geopend heeft. En hoe komt het dat iemand het niet ziet? Nou, omdat zijn ogen er nog niet voor geopend zijn. Dat komt een andere keer wel, later.

Het geeft een enorme rust als je dat weet. Het is inderdaad nu bij enkelingen dat je de dingen mag zien. Hoe komt dat? Ja, dat was uitverkiezing, lieve mensen. God kiest uit. Ik weet wel, mensen krijgen alle kleuren van de regenboog als ze dat woord soms horen, maar ik geloof daarin. God kiest uit en het is geweldig als je het nu al mag kennen. Maar het is ook prachtig dat je dat perspectief hebt: als God degene is die ervoor zorgt dat een mens God liefheeft en Hem gelooft – en Hij wil alle mensen redden – nou, dan redt Hij ook alle mensen en dan opent Hij op Zijn tijd ook hun ogen, hun oren en hun harten.

Alsjeblieft, dat noem ik nou een goed bericht! Want ik vraag nu ook niets; dit is een mededeling. Niet eentje van de land- en tuinbouw zoals we die vroeger op de radio hadden, dit is een mededeling van God: "zodat gij JAHWEH, uw God, liefhebt met geheel uw hart en met geheel uw ziel, opdat gij leeft." Dit is trouwens ook heel mooi, want ze ontvangen dan ook daadwerkelijk leven. Een van de kenmerken van de 'teshuwah' die hier geprofeteerd wordt, is inderdaad dat het volk dat dood was, zal herleven. Eigenlijk moet ik zeggen: ze zullen dan écht gaan leven. Denk maar aan die profetie van Ezechiël 37 waar ik al even aan refereerde. Door de doodsbeenderen die verspreid waren over de hele vlakte onder alle natiën, zouden ze zeggen: "Het is met ons gedaan." Maar dan gaat God hen samenbrengen. Hij brengt geest in hen, zodat ze leven.

In Romeinen 11 heeft Paulus het eigenlijk ook over die dingen. Hij zegt dat hun huidige verwerping – omdat Israël 'nee' zegt tegen de Messias omdat hun ogen toegesloten zijn en hun hart bedekt is – ertoe leidde dat het heil nu naar de natiën gaat. De verborgen dingen zijn voor JAHWEH, onze God. Maar, zegt Paulus er dan bij: "Wat zal hun aanneming dan anders wezen?" Namelijk de aanneming van de Messias. Ze verwierpen de Messias, en dat was rijkdom voor de wereld. Wat zal hun aanneming dan anders wezen dan leven uit de doden?

En dat doet me trouwens aan nog een passage denken die ik heel treffend vind: Hosea 6. Daar wordt van Israël gezegd dat het twee dagen dood zal zijn en op de derde dag zal Hij tot hen komen. Zo staat het letterlijk in Hosea 6 vers 1 tot 3: "Dan zal Hij tot u komen en gij zult herleven." Na twee dagen zal Hij hen doen herleven, en ten derde dage zult u dan opstaan. Ook dan wordt dat in verband gebracht met een definitief herstel van het volk. Wat zal hun aanneming dan anders wezen dan leven uit de doden, opdat u leeft?

Jawel, JAHWEH, uw God, zal volgens vers 7 al deze vervloekingen die over jullie gekomen zijn toen jullie onder de natiën waren, op uw vijanden en uw haters leggen, die u vervolgd hebben. Met andere woorden: de druk die ze hebben ondervonden onder de natiën en het antisemitisme...

Het antisemitisme dat men daar heeft meegemaakt... Dan worden de rollen omgedraaid. Dit is trouwens ook helemaal in lijn met de rest van het profetisch woord, want dat lees je bijvoorbeeld in Openbaring. Daar lees je aan het einde van die zegels over de terugkeer van de Messias. Het zesde zegel – nog niet zo lang geleden hebben we daar hier nog een hele serie aan gewijd – en dan vervolgens hoofdstuk 7 over het volk, de grote schare die niemand tellen kan, verzameld uit alle volkeren. Dat wil zeggen: de terugkeer van Israël. En dan vervolgens nog een selectie van 144.000 uit hen, uit de twaalf stammen, die dan vervolgens het evangelie wereldwijd gaan prediken.

Nou ja jongens, hallo, dat is al te veel natuurlijk om op te noemen, maar het gaat nu even om het volgende: dan zal de Heer terugkeren en het volk wordt verzameld. Dat is het zevende zegel en dat is vervolgens de start van de dag van toorn over de volkeren, namelijk die zeven bazuinen. Dus terwijl Israël verzameld is en in rust is, onder bescherming van hun eigen Messias, dan zullen de oordelen nog over de aarde gaan in een korte tijd, maar buitengewoon heftig. Hoe dan ook, dat zal dan gebeuren.

Dus met andere woorden: Israël wordt verzameld. Israël wordt gezegend in het land en zal daar werkelijk leven. Maar vervolgens zullen de vijanden, de volkerenwereld, getroffen worden door gerichten. Nou, dat is precies wat de Bijbel daarover zegt.

▶ 44:09 De Vijfde en Zesde Terugkeer: het Nieuwe Verbond, Goddelijke Overvloed en Gods Behagen ↑ hoofdstukken

En nu de vijfde keer: gij zult terugkeren. Eigenlijk is dit een soort samenvatting, een résumé zoals dat mooi heet. Gij zult terugkeren en naar de stem van JAHWEH luisteren – dat stond in vers 2 ook al – en al Zijn geboden doen die ik u heden gebied. Dus pas na de hartbesnijdenis zal Israël gaan doen wat reeds onder het oude verbond was aangezegd. Gij zult dan al Zijn geboden doen, maar dan ook van harte. Dat is een nieuw verbond, hè? Het kenmerk van het nieuwe verbond is dat de wet niet aan hen opgelegd is, maar dat deze in hun hart geschreven wordt. Ze doen het automatisch, niet omdat het moet.

Ik vond het wel mooi wat Dirk over die mieren vertelde. Die mieren krijgen geen commando's; er is geen opzichter die hen de dingen oplegt. Ze doen dat gewoon. Waarom? Nou, ze zijn mieren, dat is gewoon hun natuur. Israël wordt straks ook zo, en dat geldt trouwens in het algemeen als een universeel principe: als God Zijn werk doet in een mensenleven, dan schrijft Hij Zijn woord in jouw hart. Dan maakt Hij bekend wie Hij is en wat Hij belooft. Het wordt niet meer opgelegd, maar het wordt een 'jullie zullen'. Dan word je bevrijd, want je moet niets meer, maar je ogen worden gericht op Hem die de dingen doet. Dan zullen ze van harte gaan doen wat toen is gezegd. Destijds was het opgelegd en toen werkte het niet. Dat is ook de achtergrond van de naam Deuteronomium: eerst ging de eerste wet stuk, die werd opgelegd, maar de tweede werd veilig bewaard en in het binnenste gelegd. Prachtige lijnen en typologieën.

JAHWEH, uw God, zal u in overvloed het goede schenken bij al het werk uwer handen. Ik herhaal: God is hier dus het onderwerp. Hij is degene, het handelend subject zoals dat heet. Hij schenkt, en wel in overvloed, bij al het werk van uw handen. Alles wat ze doen, alles wat men aanraakt, wordt gezegend. Dat gaat er dus met Israël gebeuren. Hij gaat zegenen; Hij zal hen weldoen en het goede schenken bij alles wat ze doen. Bovendien zal dit blijken in de vrucht van uw schoot, in de vrucht van uw vee en in de vrucht van uw bodem. Kortom, dat is kenmerkend voor nieuw leven: vruchtbaarheid. Het zijn eigenlijk zelfs synonieme begrippen. Vrucht dragen in alle opzichten; Hij is degene die de vrucht maakt en vruchtbaarheid creëert, zoals Hij trouwens ook de moederschoot kan toesluiten. Maar ziet u ook hoe Israël hier aardse zegeningen gegarandeerd krijgt?

Ik weet het, dit is weer iets wat men op de kerk heeft toegepast. Dan krijg je van die welvaartspredikers die zeggen dat al die beloften die aan Israël gegeven zijn, zo lukraak op ons van toepassing gebracht kunnen worden. Laat ik u dit vertellen: aan de Ecclesia in onze dagen is geen enkele aardse overvloed of aardse zegening beloofd. Wij zijn gezegend met alle geestelijke zegen in de hemelsen. Niet op aarde. Ook als je het op aarde wel hebt, ga ik ervan uit dat Hij ons leidt en geeft wat we nodig hebben. Maar deze zegeningen die aan Israël concreet en materieel beloofd zijn, die zijn van toepassing op dat volk in die dagen. Dan zijn ze ook gegarandeerd en zonder mankeren. Ja, met recht zonder mankeren, zonder mankementen bedoel ik. Ook zonder ziektes en dergelijke, of gefingeerde genezingen. Maar daar ga ik verder niet over spreken.

En hoezo dan wel? Vanwaar die overvloedige vrucht? Wel, want dit is de zesde keer dat het woord gebruikt wordt: 'want JAHWEH zal terugkeren'. Helaas zijn alle drie de keren dat er over de terugkeer van JAHWEH gesproken wordt in Deuteronomium 30 wegvertaald in de gewone vertalingen. Ze zijn begraven in de kanttekeningen. Maar daarom vind ik het juist zo goed om erop te wijzen. Naast de drie keer dat het over Israëls terugkeer gaat, staat de terugkeer van JAHWEH centraal. Het heeft allemaal te maken met het feit dat JAHWEH terugkeert vanuit de hemel waar Hij Zich verborgen heeft. Dat is trouwens ook een onderwerp: als Israël verstrooid is onder de natiën, dan verbergt Hij Zijn aangezicht voor hen. Gods aangezicht is vandaag verborgen; de verborgen dingen zijn voor JAHWEH, onze God.

Hoe dan ook, JAHWEH zal terugkeren om behagen in u te hebben. Ik wijs even op deze kanttekeningen. Ik ga het nu niet uitgebreid toelichten, want ik ga over mijn tijd heen, maar ik wil er toch op wijzen dat wanneer er gesproken wordt over JAHWEH die zal komen, zoals in Zacharia 12 ('en zij zullen Mij aanschouwen die zij doorstoken hebben') en Zacharia 14 ('en JAHWEH zal Zijn voeten zetten op de Olijfberg'), dat het daar gaat over de Messias. Dat is alleen te begrijpen als je inziet dat de Messias het icoon is van de onzienlijke God. Oké, heb ik het toch gezegd: want JAHWEH zal terugkeren om – waarom? – om behagen in u te hebben. Niet alleen omdat Hij Zich ontfermt over u, maar om behagen, om plezier om het zo te zeggen, in u te hebben, u ten goede, zoals Hij behagen had in uw vaderen aan wie Hij ooit die belofte gaf.

Wanneer? Wanneer gij naar de stem van JAHWEH, uw God, luistert door Zijn geboden en inzettingen te bewaren. Niet 'onderhouden', maar bewaren. Dat is een prachtig woord. Waar zouden die trouwens bewaard worden? Vaak staat er 'om te onderhouden', maar er staat echt een woord dat de betekenis heeft van bewaken en bewaren. Dat doe je in het hart. Bewaar het in uw hart. Je leest dat trouwens even later in Deuteronomium 30 ook: 'Dit woord is in uw hart en in uw mond om dat te doen.' Die wet doe je niet met handen en voeten, maar met het hart en de mond. Van binnenuit doet het zijn werk. Omgekeerd werkt het niet; ja, wel schijnheilig, maar dat is het dan ook. Dus dit vers blikt nog eens terug en vat eigenlijk het hele voorgaande samen. Wanneer zij inderdaad naar de stem van JAHWEH, hun God, luisteren, dan zullen zij Zijn geboden en inzettingen – Zijn instituties – bewaren die in dit wetboek geschreven staan. Sepher HaTorah staat er, dat wil zeggen: het boek van de onderwijzing of van de vingerwijzingen.

▶ 52:37 De Zevende Terugkeer: de Ultieme Voltooiing en Samenvatting ↑ hoofdstukken

Dat is eigenlijk wat Torah betekent: je wijst ergens op, dat is wat de onderwijzing doet. En hoe staat het er? Om te bewaren al die dingen die in dit wetboek, dit boek van onderwijs, geschreven zijn, wanneer gij – en dit is de zevende keer dat er gesproken wordt over teshuwah – wanneer gij terugkeert tot JAHWEH, uw God, met geheel uw hart en met geheel uw ziel.

Dus u ziet, en dat is eigenlijk de samenvatting, dat teshuwah, die terugkeer, zoveel aspecten en zoveel kanten heeft. Ik vond Deuteronomium 30 zo'n prachtig voorbeeld, omdat het ons laat zien dat het eigenlijk allemaal gaat om het feit dat Hij terugkeert en dat Hij ook daadwerkelijk Zijn volk dan terugbrengt, en dan ook met succes.

Alles wat hier gezegd wordt, dat is profetisch. Dit gaat binnen niet al te lange tijd in vervulling, want de tijd van twee dagen is bijna voorbij en dan gaat dat werkelijkheid worden. Welk een uitzicht. Amen.