▶ 00:00 Inleiding: Adam als Struikelblok ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag allemaal, vrienden. Het is me een groot genoegen om jullie hier vanmiddag weer te mogen zien en te begroeten. Hartelijk dank ook voor deze prachtige inleiding, Matanya. Voor die woorden uit Jesaja bedank ik jou dan weer niet, want die stonden al vele duizenden jaren opgetekend. Maar wat een kracht en wat een geweldige wetenschap is dat als je dat mag verstaan.

Vanmiddag mag ik jullie bij dit thema bepalen, zoals jullie dat hier achter mij geprojecteerd zien op het scherm: Waarom de wetenschap Adam niet ziet. Er staat een mooi AI-gegenereerd plaatje bij om dat te illustreren. En het zal u niet verbazen, maar er is voor de keuze van dit thema een speciale aanleiding, omdat Adam nogal eens als struikelblok wordt ervaren. Daar kun je verschillende kanten mee op, maar ik bedoel het nu gewoon even zo en dat is dan ook meteen de aanleiding voor deze spreekbeurt.

De afgelopen maand – het jaar is nog maar vier weken oud, het is inmiddels de eerste van de maand februari – heb ik al een viertal uitvaarten mogen verzorgen. Bij die gelegenheden mocht ik iets doorgeven van het Woord van God. Dat is trouwens een prachtige aanleiding: tegen de donkere achtergrond van het graf en van de dood mag je werkelijk het stralende licht van leven laten schijnen vanuit de Schrift. Bij die vier keer kwam het twee keer naderhand ter sprake dat mensen afhaakten.

Kijk, jullie zijn hier, mag ik aannemen, voor het grootste deel gekomen omdat je wilt weten wat er geschreven staat en wat de betekenis van dat alles is. Je doet bijbelstudie en daarom openen we ook de Bijbel. Maar hoe gaat dat bij een uitvaart? Mensen nemen afscheid van iemand: een geliefde, een kennis, een vriend. Dat betekent ook dat het gezelschap zeer gemêleerd is, met allerlei achtergronden. Dat was zeker bij een tweetal keren heel specifiek het geval.

Naderhand had ik wat gesprekken. Twee keer achter elkaar bleek mij, bij twee verschillende uitvaarten in respectievelijk Den Briel en later in Aalsmeer (waar ik trouwens vandaan kom, maar dat even terzijde), dat mensen hadden gehoord wat ik te melden had. Ik breng dan vaak een soort disclaimer naar voren, bijna als een verontschuldiging. Mensen komen natuurlijk niet naar een uitvaart van een geliefde om naar een preek van mij te luisteren of naar een bijbelstudie, hoe je het ook maar noemen wilt. Ze komen voor die persoon en dus ervaar ik het weleens als een soort belasting dat ik hen ongevraagd met het Woord confronteer. Het liefst doe ik dat naar aanleiding van een specifieke vraag, want dan heb ik een echte binnenkomer om over het Woord te spreken. Maar dat heb je niet bij een uitvaart; dan trakteer je ze ongevraagd op iets waar ze soms helemaal niet op zitten te wachten.

Dat is vaak wat ik meeneem. Ik zeg dan ook – en dat was in beide gevallen heel uitdrukkelijk het geval, dus ik kon het terecht zeggen – dat ik dit vertel omdat ik door de overledene destijds gevraagd ben om dit door te geven. Het is op uitdrukkelijk verzoek van de overledene dat dit nu gezegd gaat worden. Dan kunnen ze bezwaar maken tegen de inhoud, maar als je afscheid van de overledene neemt, dan moet je dat er gewoon maar bij nemen.

Het ging dus over de inhoud en daarvan bleek in beide gevallen: ja, het is inderdaad een onmiskenbaar goed bericht wat je vertelt over een God die alles in Zijn hand heeft en die alles tot een goed einde brengt. Geweldig! Maar bij die uitvaarten heb ik ook de naam van Adam laten vallen. Dat is eigenlijk onvermijdelijk, want je wijst erop dat in Adam allen sterven. We gaan er straks nog zeker naartoe, naar die bewuste schriftplaats: zoals in Adam allen sterven, zo zullen in Christus ook alle mensen worden levend gemaakt.

Het was heel apart; er zat maar een week tussen, maar een gesprek verliep vrijwel identiek in beide gevallen. Ze zeiden: "Ja, ik haakte af toen je het over Adam had." Ik parafraseer het een beetje in hun eigen woorden, maar het kwam neer op: "Dat is toch een achterhaald sprookje? Dat geloof je toch zelf niet?"

Toen realiseerde ik me: de boodschap is geweldig en ik kan het bijbels onderbouwen. Voor mij lijdt het ook geen enkele twijfel. Maar dan kan de figuur van Adam die je daar opvoert en die een essentiële rol speelt – ook daar wil ik het straks nog over hebben – een struikelblok vormen om überhaupt verder te luisteren. Ik heb het nu vooral over mensen die wat intellectueler waren; beiden hadden een flinke opleiding genoten. Voor hen was het zo vanzelfsprekend dat Adam natuurlijk nooit de eerste mens kon zijn geweest.

Daar heb je dus mee te maken. In dit geval had ik er als spreker bij zo'n gelegenheid heel uitdrukkelijk mee te maken, maar er zullen ongetwijfeld meer mensen in het publiek geweest zijn bij wie diezelfde reactie werd opgeroepen. Dat geldt voor ons allemaal. Je spreekt met mensen en dan mag je iets vertellen over het goede bericht zoals de Bijbel dat doorgeeft, maar hoe zit dat dan met die Adam? De gedachte is dan: de wetenschap heeft inmiddels toch wel bewezen dat er helemaal niet zoiets of zo iemand als Adam is geweest als eerste mens?

Natuurlijk zijn er mensen die nu nog Adam heten, maar dat bedoel ik niet. Ik bedoel Adam als persoonsnaam van de eersteling van de hele mensheid. Adam betekent trouwens ook gewoon 'mens'. Als er nog maar één is, hoeft hij ook geen naam te hebben, want God hoeft alleen maar te zeggen: "Adam, mens, waar ben jij?" Er was er immers maar één. En de vrouw ook, die was uit hetzelfde hout gesneden, om het zo te zeggen.

Het evangelie vertellen is één ding, maar als mensen rationeel afhaken omdat Adam voor hen dezelfde klank heeft als Sinterklaas – "Daar geloof ik domweg niet in" – dan krijg je daarmee te maken. Dat is voor ons misschien bizar, maar het is de realiteit. Ik zag dat nog niet zo lang geleden in een tv-programma van Johan Derksen, van V.I. was dat. Hij haalt vaker aan dat de Bijbel een 'achterhaald sprookjesboek' is en daar zal hij ongetwijfeld ook gedoeld hebben op Adam. Dat is de algemene gedachte die er heerst: waarom een historische Adam als eerste mens als bewezen achterhaald wordt beschouwd.

Er zijn twee motieven die daarvoor worden aangedragen. De eerste is wat theoretischer, maar daar loop je tegenaan, en dat is de huidige mensheid. Met hoeveel zijn we inmiddels? Ik ben de tel kwijtgeraakt. Acht miljard? Zeven miljard? Acht miljard, ja.

In de loop van mijn leven – dat is inmiddels ook al 6,5 decennium – is de wereldbevolking gegroeid van drie naar acht miljard. De mensheid is in die tijdspanne dus nog eens ruim verdubbeld. Hoe dan ook, de huidige mensheid zou nooit uit slechts twee mensen hebben kunnen voortkomen; de populatiegenetica geeft dat aan. Ik kom daar straks nog even op terug.

En dan heb je ook nog het punt dat er vele, vele aanwijzingen zijn voor een oude aarde en een oude wereld, met de archeologie, de paleontologie en de geologie, en weet ik wat allemaal. Ik kom daar straks ook daar nog even op terug. Maar dit zijn in de kern wel de twee rationele of intellectuele bezwaren die men aanvoert en waarom men eigenlijk al niet eens meer toegankelijk is voor het Evangelie. Eigenlijk moet zo’n blokkade worden weggenomen voordat je in feite het Evangelie vertelt.

Het lijkt mij in ieder geval de moeite waard om dat toch eens goed te overdenken: waarom denk ik zoals ik denk en wat is de waarde van die motieven? Ik kan me zo voorstellen dat het merendeel van u zegt: "Nou ja, voor mij is dit gewoon onbetwist, geen enkel probleem." Maar dat is nog geen antwoord op die vragen en op die bezwaren.

▶ 10:54 De Beperking van de Wetenschap tot het Waarneembare ↑ hoofdstukken

Laten we eerst eens vaststellen: wat is wetenschap? Wetenschap is dat bedrijf, die bezigheid die onderzoek doet naar alles wat zintuiglijk waarneembaar is. Dat is natuurlijk haar geweldige kracht: dingen die reproduceerbaar zijn, die te meten zijn, die op te tellen en te beredeneren zijn. Dat wat je ziet, proeft en voelt, dat is de kracht van de wetenschap. Maar ik moet er meteen bij zeggen: het is tevens haar beperking. Want ze houdt zich bezig met dat wat zintuiglijk waarneembaar is; met andere woorden, wat niet zintuiglijk waarneembaar is, hoort niet bij haar terrein. Dat is niet het domein van haar onderzoek en dus valt God daar per definitie buiten, want God is niet zintuiglijk waarneembaar. De Bijbel benadrukt dat zelfs bij herhaling, dat God de onwaarneembare, de onzienlijke God is. Dat is Hij per definitie, zodat God nooit het onderwerp kan zijn van wetenschappelijk onderzoek. Het ene houdt immers verband met dat wat zintuiglijk waarneembaar is, terwijl God tot een andere categorie behoort. Het klinkt wat duur of misschien vreemd, maar Hij behoort tot een categorie die zich onttrekt aan de waarneming en dus ook buiten het terrein van de wetenschap valt, en daarmee ook alles wat Hij doet. God is daarom niet het onderwerp van de wetenschap.

Ik moet daar wel één aantekening bij maken, en dat is de aantekening die Paulus zelf aangeeft in de Romeinenbrief. Die is ook heel gemakkelijk te verstaan, want weliswaar is God zelf onwaarneembaar, de onzienlijke God, maar Zijn bestaan wordt wel, zoals dat in vers 20 van Romeinen 1 wordt beschreven, met het verstand doorzien. Dat wil zeggen: elk mens dat begiftigd is met verstand — en dat is trouwens ook wat ons onderscheidt van de dierenwereld — kan dit begrijpen. Nu is er een categorie mensen die dat nog niet kan; als je nog een baby bent, dan ben je nog niet begiftigd met dat verstand, en als je verstandelijk gehandicapt bent, heb je dat vermogen ook niet. Maar normaal gesproken, als je begiftigd bent met verstand, dan kun je het weten en dan weet je het ook.

Ik heb op catechisatie ooit geleerd dat er zoiets is als een 'ingeschapen godsbesef'. Tegen die term kun je misschien wel iets bezwaar maken, maar de hele gedachtegang klopt wel: elk mens weet gewoon, als je begiftigd bent met verstand: Hij is er. En dat komt omdat het vermogen van verstand — oftewel het vermogen om dingen te verstaan — ontwerp herkent. Ik bedoel, als ik een boek opensla, dan impliceert dat ook een auteur. Ook als je die auteur niet kent of hem niet ziet, dat maakt niet uit; je weet dat als je het boek in handen hebt, het geschreven is en er dus een auteur moet zijn, ongeacht wie dat dan ook geweest mag zijn. Dat begrijp je.

▶ 14:54 Verstand Herkent Ontwerp: Atheïstische Logica ↑ hoofdstukken

Een ontwerper veronderstelt een ontwerper. Ik heb een plaatje op mijn website staan en zo af en toe zet ik hem op mijn voorpagina. Dat gaat over atheïstische logica. Er zit wat ironie in. Bijvoorbeeld: iedereen ziet dat als je zulke bouwwerken ziet – de afbeeldingen zijn misschien niet al te helder – maar bij een kathedraal of van die enorme hoge torens en wolkenkrabbers, dan realiseer je je direct: dit is een geweldig design. Hier is goed over nagedacht. De bouwkundigen en de architecten zijn hier zo intensief mee bezig geweest om dit allemaal zo te construeren. Daar hoef je niet veel verstand voor te hebben. Het is wel zo: hoe meer verstand je ervan hebt, hoe meer je ook het design herkent. Als je er nauwelijks kaas van hebt gegeten, zul je daar misschien niet eens van onder de indruk zijn, maar hoe meer je weet wat er allemaal bij komt kijken, hoe groter de bewondering.

Vroeger dachten ze dat een cel van ons lichaam een klompje water was met wat stofjes, totdat we erachter kwamen dat het zo'n ingenieus en onvoorstelbare vorm van leven is. Het is onwaarschijnlijk hoe dat allemaal in elkaar grijpt. Dat is design, en iedereen herkent dit. Of je hoort een muziekstuk van Bach – Johan Sebastiaan. En Maasbach? Nee, dat is weer een ander, dan herken je misschien wat minder design, maar oké. Die opmerking moeten we er eigenlijk weer uitkrijgen, want dat is niet voor iedereen aardig. Maar je hoort in dit geval – dat is auditief – een muziekstuk en je denkt: "Wow, wat is dat toch verschrikkelijk knap." En hoe meer muzikaal getalenteerd of begaafd je bent, of hoe meer expertise je daarin hebt, hoe meer je juist ook dat design herkent.

Dat geldt eveneens voor meesterwerken in de schilderkunst. Je ziet dat het meesterschap is; hier is niet alleen heel goed over nagedacht, maar dit is kunst met een grote K. Of je ziet techniek, zoals een jumbojet die de lucht in gaat, een raket die opstijgt of de laptop die ik hier voor me heb staan. Al dat soort techniek is technisch vernuft. In al die gevallen praten we over ontwerp. Daar is zo goed over nagedacht – want dat is immers wat we bedoelen met ontwerp – en dat lijkt mij zelfs nog een understatement als ik het zo formuleer.

Als je dan deze vormen van design, ontwerp, meesterschap en vernuft ziet en je kijkt vervolgens naar de natuur... dat is die atheïstische logica: je ziet een vlinder die ooit een rups was, je ziet de regenboog, of je houdt je bezig met het hele neurologische netwerk van ons brein en onze hersenen, het DNA of een spinnenweb. Het zou dan allemaal 'ontzaggelijk toevallig' zijn. Iedereen die dit denkt... ja, sorry, dit is bizar. Als je dit direct herkent als meesterschap, ontwerp en vernuft, en je zegt vervolgens: "Dit is allemaal zomaar random en toevallig ontstaan", dan ben je niet goed bij je verstand. Ik bedoel, als je zegt dat dit zomaar is ontstaan door een explosie waarbij al die onderdelen toevallig bij elkaar kwamen – het is onwaarschijnlijk dat het echt zo gebeurt – dan zegt iedereen: "Je bent niet goed snik." Maar als je het maar genoeg tijd geeft, een explosie in slow motion zeg maar, dan zou dat volgens die logica allemaal zomaar moeten kunnen.

Dat is wat ik eigenlijk bedoel aan te geven: verstand herkent ontwerp. Met het verstand wordt doorzien dat de schepping een Schepper veronderstelt. Dit is meesterschap en design op het allerhoogste niveau. Dat hebben we dus vastgesteld: verstand herkent ontwerp.

▶ 20:20 Wie Adam Zegt, Zegt God ↑ hoofdstukken

Maar nu komen we op een ander punt, dat eigenlijk direct in het verlengde ligt. Als je Adam zegt – en daarmee bedoel ik dus de eerste mens – dan zeg je dus ook God. Want Adam is de eerste mens en hij is een creatie van God. Hij is de stamvader van heel de mensheid. Maar dat betekent dus dat je God veronderstelt.

Eind jaren zeventig moet het geweest zijn, dat de evangelische oproep destijds een actie had. Ik heb nog zo’n spiegeltje gehad, dat was wel grappig. Dat werd ook bij de EO-Jongerendag gegeven en dat heette dan 'Adam of Aap'. Het was zo’n spiegeltje dat je kunt openvouwen; aan de ene kant zag je een of andere aap en aan de andere kant zag je jezelf. Wat ben je nou? Een veredelde aap, zeg maar, of ben je een mens? Oftewel: Adam of aap. In feite heb je op het moment dat je Adam wegredeneert, ook geen Schepper meer.

Dat is eigenlijk ook de hele gedachte van de algemene evolutie: dat alles is ontstaan uit één punt, dat het hele leven hier op aarde een gemeenschappelijke oorsprong heeft en allemaal uit één en hetzelfde organisme is ontstaan. Geef het maar genoeg tijd en het gaat vanzelf. Zo zouden het oog, het oor, het brein en alles zijn ontstaan: vanzelf, toevallig. Maar wie Adam zegt, zegt daarmee dus God.

De vraag was: waarom ziet de wetenschap Adam niet? Nou, dat is heel logisch. De wetenschap houdt zich bezig met dat wat waarneembaar is, zintuiglijk waarneembaar. Aangezien Adam een creatie van God is, en God buiten de categorieën en de definitie van de wetenschap valt, zal de wetenschap Adam nooit zien. Dat is logisch. De wetenschap houdt zich bezig met het natuurlijke, terwijl we het nu hebben over iemand die bovennatuurlijk ontstond, dus niet via natuurlijke processen. Nee, hij is een creatie van de Schepper Zelf. Dat is van een totaal andere orde.

De wetenschap heeft van tevoren afgesproken: met God rekenen we niet. Dat bedoel ik niet eens als een veroordeling hoor. Het is de kracht van de wetenschap om zich uitsluitend bezig te houden met het waarneembare. Prima, maar dan moet je je er wel van bewust zijn dat je daarmee de factor God buiten beschouwing laat. Dat is de aanname. En dan is het natuurlijk niet vreemd dat je ook niet bij God uitkomt.

Iemand zei eens: als je geblinddoekt een grot binnenstapt waar het hartstikke donker is, dan moet je niet denken dat je een zwarte kat zult zien. Nee, dat heb je op voorhand eigenlijk al onmogelijk gemaakt. En dat brengt me meteen... Ja, het is wat anders hoe we nu Bijbelstudie doen; dit is eerst een algemene aanvliegroute. Maar dit zijn toch dingen die we eerst even moeten bespreken.

▶ 24:02 Het Eerste Bezwaar: de Aannames van de Populatiegenetica ↑ hoofdstukken

Dat eerste bezwaar waar ik het net over had, daar moeten we nu meteen even op inzoomen. Als men zegt dat de huidige mensheid nooit uit slechts twee mensen kan zijn voortgekomen, is het heel interessant om daar eens even over door te rekenen. Als je hierop gaat googelen en informatie tot je neemt, spreekt men over een genetische bottleneck. Men zegt dan — en dit is een citaat uit de populatiegenetica — dat de erfelijkheid van populaties en hoe die zich ontwikkelen, wijst op een minimale startpopulatie van duizenden individuen.

De populatiegenetica is een hele heuse, officiële wetenschap en ik wil hier met grote nadruk zeggen dat ik daar niets denigrerends over zeg. Integendeel. Maar de conclusie van deze wetenschap is dat als je terugrekent in de populatie en je kijkt naar het DNA en de genen, er tienduizenden of zelfs honderdduizenden jaren geleden duizenden individuen geweest moeten zijn die verantwoordelijk zijn voor de huidige genetische diversiteit van de hele mensheid. Acht miljard mensen in alle soorten en maten, met alle verschillende huidskleuren en vermogens; men stelt dat zo'n enorme genetische diversiteit nooit pakweg zes- of zevenduizend jaar terug begonnen kan zijn bij één enkel mensenpaar.

Dat is de gedachte. Nu heb ik zelf geen biologie gestudeerd. Sterker nog, ik heb helemaal niet gestudeerd. Ik heb wel mijn rijbewijs gehaald en ik heb een zwemdiploma, maar dat is het ongeveer. Ik maak dus geen enkele claim in die academische richting, laat staan in de genetica. Wel vind ik het al tientallen jaren heel interessant om daar in de populairwetenschappelijke stijl kennis van te nemen. Ik spreek hier dus als een geïnteresseerde amateur die het boeiend vindt om hierover te spreken.

Bij die wetenschappelijke conclusies zitten echter een aantal aannames. Ook populatiegenetici weten dat en zij vinden die aannames heel erg logisch en voor de hand liggend. Die aannames zijn bijvoorbeeld: wij rekenen niet met bovennatuurlijke ingrepen. Wij rekenen ook niet met uitzonderlijke startcondities, oftewel de conditie dat het ooit in een grijs verleden heel anders was dan nu. Men gaat ervan uit dat het toen ongeveer gelijk moet zijn geweest aan nu. En we gaan uit van een gesloten systeem, wat wil zeggen: de natuur verklaart de natuur. Dat zijn de axioma's.

Maar daar ligt nu juist het hele probleem. Je krijgt eigenlijk een soort cirkelredenering. Waarom geloof je niet in Adam? Nou, omdat we van tevoren hebben afgesproken dat we niet in Adam geloven. Ik chargeer, maar daar komt het wel op neer. Want als je eerst afspreekt dat we niet met God rekenen, dan moet je niet gek opkijken dat je in je onderzoek ook niet bij God uitkomt. Deze aannames sluiten op voorhand Adam uit en daar moet je je goed van bewust zijn. Dit is geen sneer naar de wetenschap in het algemeen, maar je moet je simpelweg bewust zijn van de vooronderstellingen. Dat geldt trouwens voor alles; als je naar een universiteit of opleidingsinstituut gaat, moet je je zeer bewust zijn van de aannames waarvan men uitgaat. Of het nu gaat om biologie of menswetenschappen, er zijn altijd aannames.

In de wereld van de accountancy valt het met die aannames misschien nog mee, dat is vaak een kwestie van goed rekenen. Maar neem nu mijn dochter, die gedragswetenschappen studeerde en te maken kreeg met sociologie en antropologie. In die menswetenschappen zitten veel meer aannames die vaak zelfs antibijbels zijn. Daar moet je je bewust van zijn, want op het moment dat je dat doorhebt, kun je kritisch luisteren. Als er iets is wat ik rationeel en ook heel wetenschappelijk vind, dan is het wel om kritisch te luisteren naar wat er gezegd wordt. Is dat wel zo? Je moet alles bevragen en nooit uitgaan van vanzelfsprekendheden.

De huidige populatiegenetica gaat dus niet uit van bovennatuurlijke ingrepen. Prima, maar dat betekent dat je niet rekent met God en dus ook niet met Adam. Dat heb je van tevoren al afgesproken, dus dat zie je in je resultaten terug. Het is een gesloten systeem waarbij de natuur de natuur verklaart. Maar wij hebben het nu juist over Iemand die de natuur gecreëerd en bedacht heeft. Je ziet dus dat zo’n bezwaar reëel is vanuit de gedachte 'wij rekenen niet met God'. Maar ik reken daar namelijk wél mee. Sterker nog: dat is het begin van wijsheid.

Het is belangrijk dat jongelui die naar de universiteit gaan zich hiervan bewust zijn. In de praktijk is het een veldslag; je komt in een heel vijandig milieu terecht. Ik bedoel niet dat die mensen onaardig zijn, maar je hebt te maken met een gedachtegoed — een 'gedachtekwaad' eigenlijk — dat haaks staat op datgene waaruit jij leeft. De Bijbel zegt dat de vrees van de Heer, en dus ook het luisteren naar Zijn Woord, het begin is van wijsheid. En van wetenschap, zoals er ergens in de Spreuken staat. Daar begint het mee; dat is je axioma. Zoals de populatiegenetica haar axioma's heeft, zo heb je als gelovige ook een aanname: dat er een God is. Ik vind dat de meest verstandige aanname die je mag maken.

Op het moment dat je God uitsluit, ben je eigenlijk op voorhand al verloren. Als wijsheid begint bij de vrees des Heren en je mist die vrees, dan zul je — hoe intellectueel je ook opklimt en hoeveel titels je je ook eigen maakt — nooit tot wijsheid komen. Dat is onmogelijk. Dat brengt me op het punt in Korinthe, waar staat dat de wereld door haar wijsheid God niet heeft gekend. Juist daardoor niet. En omgekeerd geldt het ook: de wijsheid van God is dwaasheid voor de wereld. Dat zijn twee richtingen van denken die elkaar niet verdragen. Je zou zelfs kunnen zeggen: het ene is denken en het andere is onverstand. Dat klinkt scherp, maar op de keper beschouwd is dat hoe de zaken ervoor liggen.

▶ 33:05 Het Tweede Bezwaar: een Pre-adamitische Wereld en een Oude Aarde ↑ hoofdstukken

Ja, een pre-adamitische wereld en Genesis 1. Dat brengt me op dat andere bezwaar. Ik moet eerst misschien even iets uitleggen over die term: een pre-adamitische wereld. Misschien kent u die term niet, maar dat maakt ook niet uit; het is heel gemakkelijk te begrijpen. Een pre-adamitische wereld wil zeggen: een wereld die voorafging aan Adam. Hoe verhoudt zich dat tot Genesis 1?

Kijk, ik had het al even over die bezwaren. Over dat eerste bezwaar hebben we het gehad: over hoe de hele mensheid tot één mensenpaar van pakweg 6000 tot 7000 jaar geleden terug te voeren is. De populatiegenetica zegt op basis van haar aannames dat dit helemaal niet kan. Maar de Bijbel hanteert andere aannames en dus wordt het resultaat totaal anders. Dat is één. Maar goed, er is nog een tweede bezwaar, en dat is dat er aanwijzingen zijn – ik zeg het expres zo, ik had ook kunnen zeggen 'bewijzen', maar dat weet ik niet zo – aanwijzingen voor een oude aarde.

Daarmee bedoel ik dat je er eigenlijk zo vaak mee geconfronteerd wordt; er gaat geen week voorbij of we horen in het nieuws dat er weer bepaalde dingen gevonden en gedateerd zijn. Dan schudden ze de miljoenen jaren met het grootste gemak uit hun mouw. Trouwens, vanuit het evolutiedenken is dat ook een logische aanname. Als er geen God is, dan moet alles vanzelf ontstaan zijn, maar dat kan natuurlijk nooit in een paar duizend jaar gebeurd zijn. Dus hebben ze die miljarden jaren ook nodig. Dat is logisch, dat volgt uit dat wereldbeeld.

Maar ik moet erbij zeggen dat er ook heel wat aanwijzingen zijn – ik kom daar straks, vanuit de Bijbelse kant van het verhaal, nog even op terug – zoals radiometrische dateringen van gesteente. Je hoort heel vaak dat fossielen gemeten worden met de C14-methode. Nogmaals, op dit gebied ben ik geen paleontoloog en ik ben ook geen geoloog, maar je komt wel met deze zaken in aanraking. Men zegt dan dat gesteente sowieso oud geweest moet zijn, wat te maken heeft met de vervalsnelheid van radioactiviteit. Dat zijn heuse wetenschappen en op basis daarvan komt men soms uit op miljoenen, of zelfs miljarden jaren als je de hele kosmos erbij rekent. Ook de volgorde van de aardlagen die men overal ter wereld vaststelt, de fossielenreeksen en, ook heel interessant, de archeologie dragen daaraan bij. Men vindt cultuuruitingen, zoals de bekende rotsschilderingen, waarvan men zegt dat ze 20.000 of 25.000 jaar oud zijn, of nog veel ouder. In ieder geval lijkt die cultuur veel ouder dan de Bijbelse chronologie veronderstelt. Dat zou betekenen dat het pre-adamitisch moet zijn; dat wil zeggen dat het voorafgaat aan de veronderstelde Adam. Ik praat nu even vanuit hun perspectief.

Dit soort methoden – en er zijn er meer – brengen de gedachte met zich mee, zeker ook omdat ze elkaar weer bevestigen, dat de aarde in ieder geval al heel erg oud is. En dan bedoel ik niet 6000 jaar, want u zegt misschien: "Dat vind ik ook al heel oud." Nee, dat hangt van je referentiekader af. Men praat hier echt in termen van honderden miljoenen en zelfs miljarden jaren.

Maar nu komt het punt. Het allerbelangrijkste is: al zouden deze bevindingen wijzen op een oude aarde... Het uitroeptekentje dat ik op de dia heb bijgezet, valt u vast wel op. Ik steek mijn hand er niet voor in het vuur. Bij die radioactiviteitsmetingen zijn er bijvoorbeeld heel veel verschillen. Het is ook wat men noemt poly-interpretabel: de één interpreteert het weer anders dan de ander. Ook bij die aardlagen heeft het te maken met hoe dingen begraven worden; dat kan namelijk ook verklaard worden vanuit een catastrofe zoals de zondvloed, of een andere watervloed die er geweest is. Het zegt in ieder geval niet letterlijk iets over een biologische afstamming.

In ieder geval dit: al zou het waar zijn dat de aanwijzingen duiden op een oude aarde – ik laat nu voor de goede orde even helemaal in het midden of dat inderdaad zo is als men spreekt over miljoenen of miljarden jaren – dan nog pleit dat niet tegen Adam als eerste mens. En dat is nu erg essentieel in verband met het onderwerp van vanmiddag: het pleit evenmin tegen een letterlijke lezing van Genesis 1. Dat zijn namelijk twee verschillende dingen. Ik moet er wel bij zeggen, en dit is wel belangrijk, dat het gangbare creationisme – het geloof dat uitgaat van de meer wetenschappelijke tak van de scheppingsleer – meestal uitgaat van een aarde die nog heel jong is. Men zegt dan dat Adam ongeveer pakweg 6000 jaar geleden is geschapen. Dat geloof ik ook. Maar men zegt ook: "En de aarde is ook zo oud." Nou, dat geloof ik dus niet. Of in ieder geval: dat volgt niet uit de Bijbel. En dat brengt ons op een ander punt. Ik kan het alleen maar even kort aanstippen, want ik vind het een heel boeiend onderwerp, maar het moet hier wel even aan de orde komen.

▶ 39:42 Genesis 1: Zes Openbaringsdagen aan de Mens ↑ hoofdstukken

En het heeft alles te maken met de uitleg van Genesis 1. Meestal wordt er gezegd: ja, God heeft de wereld in zes dagen geschapen. Dat staat echter zo niet in de Bijbel. Er staat dat Hij de hemel en de aarde in zes dagen deed, maar dat Hij de hemel en de aarde in die zes dagen ook geschapen heeft, dat wordt wel heel vaak zo gezegd, maar zo staat het niet in de tekst. Wat er in die zes dagen is gebeurd, is dat God de schepping geopenbaard heeft aan Adam, aan de mens. Volgens mij is het eerder in deze setting ook wel eens aan de orde geweest.

De makkelijkste manier om dit aan te vliegen is als volgt – en wat ik nu ga vertellen is voor velen zo onbekend. Wellicht is de gedachte van de zogenaamde 'gap theory' u bekend: het idee dat er tussen Genesis 1 vers 1 en vers 2 een enorme catastrofe heeft plaatsgevonden waarbij de aarde verwoest werd. Dat is niet wat ik hier zeg. De scheppingswoorden hebben namelijk twee keer geklonken. Toen God zei: "Er zij licht", heeft dat twee keer geklonken. Eerst bij de schepping zelf, maar daar was geen mens bij aanwezig. En later, toen God de schepping bekendmaakte en openbaarde aan de mens, aan Adam.

Die scheppingswoorden hebben dus twee keer geklonken: bij de schepping zelf, waar geen mens aanwezig was, maar ook later toen God Zich openbaarde als de Schepper aan de mens. En die openbaring van de scheppingswoorden heeft zes dagen geduurd. Dat blijkt uit een heel aantal elementen. Je leest iedere keer over de avonden en de morgens bij elke dag in Genesis 1. Maar het is heel eigenaardig: pas op de vierde dag wordt er gesproken over de schepping van de zon. Toch lees je al in verband met de eerste, tweede en derde dag over de avond en de morgen. Dat is een bekende oude categorisatievraag: hoe kan er sprake zijn van een avond (zonsondergang) en een morgen (zonsopgang) als de zon er pas op de vierde dag kwam?

Als je Genesis 1 verstaat als de openbaring van de scheppingswoorden – dat God in zes dagen aan Adam bekend heeft gemaakt dat Hij de Schepper is – dan begrijp je het. Op de eerste dag heeft Hij verteld over het licht dat gecreëerd is. Op de tweede dag over het uitspansel dat Hij creëerde te midden van de wateren. En op de derde dag heeft Hij tegen Adam verteld over de aarde die uit het water tevoorschijn kwam, et cetera. Het zijn zes dagen van openbaring van de schepping. Dan begrijp je ook hoe Adam na de eerste dag dacht: het wordt avond, ik ga slapen. En 's morgens pakte God de draad weer op en ging Hij opnieuw vertellen over wat Hij geschapen had. God sprak, en het heeft in Genesis 1 heel sterk het karakter van onderwijs. Iedere keer wordt er ook gezegd: "En God noemde..." Hij noemde het licht dag, Hij noemde de duisternis nacht, Hij noemde de aarde het land en de samengevloeide wateren noemde Hij zeeën. Iedere keer wordt er iets benoemd; het heeft een educatief karakter. Er wordt onderwijs gegeven.

Genesis 1 is de openbaring van Gods scheppingswoorden aan de mens. Dat verklaart ook de sabbat. De gedachte is heel vaak: ja, God schiep 's nachts niet want toen moest Hij rusten. Denkt u dat nou zelf? De Schepper van hemel en aarde wordt niet moe of mat; Hij hoeft niet te slapen. Maar de mens aan wie Hij openbaarde, had die rust wel nodig. Dit is zo’n logische gedachtegang. Als je Genesis 1 zo gaat verstaan... voor mij was het zo’n enorme eye-opener. Ik geef het u zomaar mee, zonder al te veel bonnetjes erbij te leveren, maar ik deel het graag met u.

Dan begrijp je ook inderdaad waarom de zevende dag een dag is waarop Hij staakte. Ook weer niet omdat God moest rusten, maar omdat de scheppingswoorden voor de mens voltooid waren; het boek was geschreven. Ik denk dat Genesis 1 de woorden zijn die God Zelf heeft geschreven en aan Adam heeft gegeven. In zes dagen is dat boek, de Biblos Geneseos, tot stand gekomen. Op de zevende dag was het voltooid en toen staakte Hij Zijn spreken. Die dag zegende de Heer ook.

Maar dat betekent ook: wanneer Genesis 1 zes openbaringsdagen aan de mens waren, dan weten we één ding – of eigenlijk weten we veel meer, maar we weten in ieder geval dat God alles heeft geschapen "naar zijn aard". Dus niet via een algemene evolutie waarbij alle soorten uit elkaar voortkomen. Nee, God schiep de soorten. Je leest het over de vruchtbomen en het zaaddragend gewas, je leest het over de dieren die in de zeeën wemelen; van al het leven lees je dat het werd geschapen naar zijn aard. Er is geen algemene afstamming; Hij schiep het naar zijn aard. Dat weten we. Maar hoe lang Hij erover gedaan heeft, dat weten we niet. De gangbare opvatting wordt altijd gebaseerd op die zes dagen, maar als die zes dagen geen scheppingsdagen waren, maar dagen waarin Hij het openbaarde aan Adam, dan zegt dat dus niets over de duur van de schepping. Begrijpt u? Dat is een heel ander verhaal.

Dat betekent dan ook dat er ruimte is voor een hele pre-adamitische wereld. Adam is geschapen uit het stof van de aardbodem en de levensadem is in hem geblazen, Eva is uit hem gecreëerd en God heeft aan Adam de schepping bekendgemaakt gedurende zes dagen. Maar wat is daarvóór dan geweest? Hoe lang heeft dat geduurd? Genesis 1 openbaart dat niet. Daar wordt niets over verteld. Dat betekent niet dat die pre-adamitische wereld per se miljoenen of miljarden jaren geduurd heeft, maar er is gewoon ruimte voor. Genesis 1 vertelt daar niets over. Genesis 1 vertelt dat God de Schepper is van alle dieren en al het leven naar zijn aard.

Over die pre-adamitische wereld en over de wezens die daar waren, zou je zelfs de vraag kunnen stellen: is die wereld bevolkt geweest? Dat is een boeiende vraag hoor. In Job 38 lees je dat de "zonen Gods" jubelden toen de aarde gefundeerd werd; die waren er dus al bij. En van die zonen Gods lezen we ook – dat is dan weer een tijd later – dat zij zich vermengden met de dochters der mensen. Hebben zij in die pre-adamitische wereld al een rol gespeeld? Het zijn hele boeiende vragen waar ik vanuit de Bijbel tot dusver geen definitief antwoord op heb gezien, hooguit aanwijzingen. Ik vind het te speculatief om daar stellig over te zijn, maar het punt is dat er in ieder geval ruimte voor is.

Ik heb dus geen enkel – en dat is eigenlijk de kern – bijbels probleem met tienduizenden, honderdduizenden of miljoenen of zelfs miljarden jaren. Bijbels gezien heb ik daar geen enkel probleem mee. Dat geldt trouwens voor de evolutionisten wel; die hebben die miljarden jaren hard nodig, ik niet. Maar het maakt niet uit: het hele terrein en het onderwerp van de ouderdom van de aarde valt buiten de uitleg van Genesis 1. De twee grote bezwaren hebben we nu kort besproken, maar nu komen we op een ander punt.

▶ 48:56 De Onopgeefbare, Historische Adam ↑ hoofdstukken

Het is een historische Adam, en daarmee bedoel ik dat Adam werkelijk en reëel de eerste mens was en de stamvader van ons allemaal, van al die miljarden mensen. God heeft uit één bloede, zo zegt Paulus later op de Areopagus te midden van al die wijze mensen daar, elk geslacht van mensen voortgebracht. De hele mensheid kan zijn stamboom herleiden tot Adam. Dat is gewoon het Bijbelse gedachtegoed. En dat is geen 'verhaal'. Ik heb altijd een enorme aversie ontwikkeld tegen het woordje 'verhaal', omdat dat namelijk ruimte laat voor de gedachte dat het ook bedacht zou kunnen zijn of niet noodzakelijk echt gebeurd is. De Bijbel is een door en door historisch boek; het vertelt geen sprookjes. Wij zijn geen kunstig verdichte fabelen of mythen nagevolgd; we zijn ooggetuigen geweest van Zijn majesteit.

Een historische Adam is echt onopgeefbaar. Laat ik me even beperken tot het Nieuwe Testament; de Hebreeuwse Bijbel presenteert het sowieso als historisch. Het Nieuwe Testament presenteert Adam zoals heel Genesis 1 tot en met 11 dat doet – ook de hoofdstukken over Noach, over Sem, Cham en Jafeth, over de vloed waarin de mensheid is omgekomen op acht zielen na, maar ook de torenbouw van Babel. Al die hoofdstukken die voorafgaan aan de roeping van Abraham presenteert de Bijbel als puur historisch. Het heeft nog veel meer betekenissen, maar het is in ieder geval echt gebeurd. Dat vind je als je de evangeliën erop naslaat. Ik heb hier een aantal passages genoemd, teksten die u gewoon zelf thuis eens na zou moeten kijken. Het zou nu te ver voeren om ze uitgebreid te behandelen.

In Mattheüs 19 spreekt Jezus over een echtscheidingskwestie en dan zegt Hij: "Hebt gij niet gelezen dat God hen als mannelijk en vrouwelijk heeft geschapen?" En die twee zullen tot één vlees zijn; zo zijn zij niet meer twee. Met andere woorden: Hij beroept zich op dat wat er staat geschreven in Genesis 1 en 2. Dat is echt gebeurd en dat is de basis voor wie wij zijn en daarmee in feite ook een richtregel voor hoe we zouden handelen. In Mattheüs 23 wordt gesproken over het bloed van Abel en in Mattheüs 24 over dat het zal zijn als in de dagen van Noach. Nu heb ik ze toch bijna allemaal weer genoemd.

Paulus doet precies hetzelfde, en dat is ook maar een greep hoor. In 1 Korinthiërs 11, over de hoofdbedekking en de dracht van de vrouw, legt Paulus dat allemaal uit aan de hand van Adam en Eva. In Efeziërs 5 heeft hij het ook over Genesis 2, over een man die zijn vader en moeder verlaat en die twee die tot één vlees zullen zijn. In 1 Timotheüs 2 vers 13 wordt Adam als eerste geschapen genoemd en daarna de vrouw. Allemaal worden ze opgevoerd als historisch. Zo presenteert de Bijbel dat.

Wanneer wij de Bijbel openen, zeggen wij: de Bijbel is een gesloten systeem. De Bijbel legt zichzelf uit; de ene Schrift verklaart de andere Schrift. Als je het zo benadert, is de Adam net zo historisch als de opstanding van Jezus Christus. Er is geen enkele uitlegkundige of, zoals dat heet, hermeneutische reden om te zeggen dat het ene wel historisch is en het ander niet. De Bijbel presenteert al die geschiedenissen niet zoals dominee Ter Linden dat deed. Nicolette, jij had het er voor de pauze of voor deze studie al even over: 'Het verhaal dat gaat'. Dat was de titel van het boek van dominee Ter Linden, de huispredikant van het Huis van Oranje. Hij vertelt al die Bijbelverhalen met de gedachte: het is niet echt gebeurd, maar het zijn wel mooie verhalen. Nou, als dat zo is, dan is de Bijbel volstrekt waardeloos. Dan ben je namelijk een mythe nagevolgd, misschien kunstig bedacht, maar een mythe. De essentie van de Bijbel is echter dat het een bericht is; een mededeling van feiten die echt gebeurd zijn. En dan kom ik bij mijn laatste punt uit.

▶ 54:07 De Wiskunde van het Evangelie: Adam Versus Christus ↑ hoofdstukken

Een historische Adam vormt zelfs de basis van het evangelie. Dit brengt me eigenlijk weer terug bij het punt waar de cirkel rond is; de slang bijt in zijn eigen staart. Nee, die slang bedoel ik natuurlijk niet, maar we zijn er weer terug mee af. Ik had het erover dat ik bij een uitvaart vertelde over de begraafplaats en al die mensen die daar al liggen. De hele wereld is in feite één grote begraafplaats. Zoals in Adam allen sterven, zo zijn we allemaal stervelingen. Zelfs als we nog niet allemaal doodgaan, zijn we toch allemaal stervelingen; de dood is in ons werkzaam. Maar zoals in Adam allen sterven, zo zullen ook in Christus allen worden levend gemaakt. Dat is een geweldige evenknie, waarbij het ene op het andere is gebaseerd. Het is de basis van het hele evangelie.

Kijk eens naar Romeinen 5 vers 18. Deze tekst is werkelijk prachtig en de meesten van u kennen hem natuurlijk wel. Wat mij betreft is dit een geweldige samenvatting van het evangelie, en zo eenvoudig bovendien. Het is een heel aparte zin. Romeinen 5 vers 18 is een conclusie, maar als je het in het Grieks leest, is het haast een wiskundige formule. Weet u waarom? Het is in telegramstijl geschreven. Het is een redelijk lange zin zonder dat er een werkwoord in voorkomt. Probeert u maar eens een zin te maken zonder werkwoord, dan krijgt u vanzelf die telegramstijl. Ook in het Grieks zie je dat bijna nooit, maar dit is inderdaad kort, bondig en wiskundig. Het is met recht een vergelijking.

Paulus concludeert hier heel rationeel en logisch. De Bijbel is historisch, maar ook logisch. "Zo dan", dat is de conclusie. "Zoals", dat is de introductie tot de vergelijking. Letterlijk vertaald staat er: "Zoals door één misstap voor alle mensen tot veroordeling". In het Nederlands moet je daar het woordje 'was' bij denken, maar het staat er eigenlijk niet. Alle mensen zijn namelijk veroordeeld om dood te gaan; veroordeeld tot de dood. Men zegt wel eens dat geboren worden de grootste misdaad is die je kunt begaan, want er staat de doodstraf op. En het is zo. Mensen vragen zich af hoe dat kan en of dat niet onbillijk is. Maar Paulus zegt: "zoals door één misstap" — waarbij hij uiteraard doelt op Adam — "voor alle mensen tot veroordeling was".

De vergelijking moet nog worden afgemaakt, maar tot hier is het helder: één misstap, alle mensen zonder uitzondering, veroordeeld om sterveling te zijn en dood te gaan. Dan volgt: "zo ook". Dat kon je verwachten, want het begon met "zoals" en de eerste premisse is nu ingevuld. "Zo ook door één rechtvaardigheidsdaad voor alle mensen tot rechtvaardiging van leven." Als je doorleest, zie je dat dit gaat over een mens, Jezus Christus, die in gehoorzaamheid deed wat God vroeg. Hij is gehoorzaam geworden tot de dood, ja, tot de dood van het kruis. Dat is die ene daad van rechtvaardigheid.

Je hebt hier dus twee contrasten. Aan de ene kant het contrast tussen een misstap en een daad van rechtvaardigheid. Het ene leidt tot veroordeling en het andere leidt tot rechtvaardiging van leven. Maar er is ook een cruciale overeenkomst, want de tekst begint met "zoals". Wat nog meer overeenstemt, is: "alle mensen". Op het moment dat dit niet over alle mensen zou gaan, gaat de vergelijking niet meer op. De wiskunde van een vergelijking is alleen geldig wanneer het aan beide kanten klopt; dat moet logischerwijs overeenstemmen. Paulus legt het zo uit dat elk mens met verstand dit begrijpt. Er was ooit één mens en daarin zijn wij allen begrepen en ook veroordeeld. En voordat je gaat klagen, zegt Paulus: ik zal de vergelijking afmaken, want dan wordt het ineens een heel goed bericht. Want ook door één rechtvaardigheid, zonder dat we er ook maar iets aan hebben gedaan of hadden kunnen doen, is op voorhand de garantie afgeleverd. Niet alleen dat je een sterveling bent, maar ook de rechtvaardiging van leven. Genade om niet voor heel het mensdom.

Neem dit maar eens weg: die ene misstap van Adam. Een paar maanden geleden gaf ik een studie in Benthuizen en daar ging ik in op een boek dat vorig jaar het theologische boek van het jaar was geworden, van Reinier Sonneveld. Ik moet in dit verband toch weer even iets kritisch zeggen. Deze Reinier Sonneveld schreef 'Het einde van de hel' — hij gelooft dus niet in de hel — maar hij zegt ook dat Adam niet echt heeft bestaan. Dat zegt hij overigens niet zozeer in dat ene boek, maar wel in andere geschriften. Weet u, dan zaag je de poten onder je eigen stoel vandaan. Als Adam geen realiteit is en die ene misstap geen realiteit is, wat houd je dan nog over van de andere kant van de vergelijking? Niets. Daarom is Adam historisch gezien onopgeefbaar; het is zelfs de basis van het hele evangelie.

Dit brengt me bij die andere tekst die ik al even noemde, 1 Korinthe 15 vers 22. In dat magische hoofdstuk staat: "Want evenals in Adam allen sterven, zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden." In feite is dit een soortgelijke vergelijking. Er staat eigenlijk dat in Adam allen 'stervende' zijn; het staat in de tegenwoordige tijd. Ze zijn bezig dood te gaan. "Zo", dat wil zeggen op dezelfde wijze, zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden. Maak daar nou niet van wat ik al een paar keer allerlei bijbelleraars heb horen zeggen, die beweren dat dit gaat over 'allen die in Christus zijn'. Nee, dat staat er niet. Het gaat niet over 'allen in Christus', maar over "in Christus allen". Dan ben je de boel aan het verdraaien. In Adam sterven allen, zo zullen in Christus allen ook worden levend gemaakt.

Niet allemaal tegelijk natuurlijk, dat staat in vers 23: "ieder in zijn eigen rangorde". Christus als eersteling, maar daar gaat het nu even niet om. Het gaat om het universele feit aan zich. Zoals de ene mens staat tegenover een andere mens, Christus, die in datzelfde hoofdstuk de 'laatste Adam' wordt genoemd. Niet de 'tweede Adam', maar de laatste Adam. Weet u wat het verschil is? Hij wordt wel de tweede mens genoemd, maar de laatste Adam. Als Hij de tweede Adam zou zijn, zou er nog een derde kunnen komen. Nee, Hij is de laatste; Hij is definitief. Hij brengt leven en onvergankelijkheid aan het licht dat bestemd is voor heel de mensheid, ieder in zijn eigen rangorde. Ga me niet vertellen dat dit moeilijk is. Je kunt het wel moeilijk maken, en zal ik daar één voorbeeld van geven? Dat is het laatste wat ik nog met u wil delen. We eindigen met wat je een anti-climax zou kunnen noemen.

▶ 01:03:51 De Absolute Vergelijking Getoetst aan de Heidelberger Catechismus ↑ hoofdstukken

Maar je zou je de vraag kunnen stellen: waarom komen jullie nou hier in Urk – of op Urk, sorry – in een kantine bij elkaar? Er zijn zo enorm veel locaties hier op Urk waar ook vanmiddag tal van christenen en kerkgangers samenkomen, en waarom moeten jullie nou zo speciaal in een... Nou, ik kan het u vertellen. In al die kerken daar wordt de Heidelbergse Catechismus verteld. Urk is een reformatorische plaats, nietwaar? En daar wordt de Heidelbergse Catechismus, dat leerboek van 52 zondagen, gedoceerd.

Er is een bekende zondag, zondag 7, vraag en antwoord 20. Weet u hoe die vraag luidt? Dat zal ik u vertellen. Goeie vraag hoor! "Worden dan alle mensen wederom door Christus zalig, gelijk zij door Adam zijn verdoemd geworden?" Goeie vraag hè? Ik denk: waarom vind ik het zo'n goeie vraag? A: het is logisch, en B: ik vind het zo goed omdat de Bijbel hier expliciet – niet impliciet, maar expliciet – antwoord op geeft. En ik heb het zojuist geprojecteerd; het staat er gewoon expliciet.

En weet u wat het antwoord is? Nee. Nee. "Neen zij, maar alleen degenen die Hem door een waar geloof worden ingelijfd." Nou, dat van dat ware geloof klopt wel, dat krijgen ze ook wel. Dat is zo: elke knie gaat buigen en elke tong gaat belijden tot eer van God de Vader. Maar daar gaat het me nu even niet om. Waar het mij om gaat, is hoe men glashard ontkent wat de Schrift zegt. De absolute vergelijking tussen Adam en Christus, de laatste Adam, die wordt hier tenietgedaan.

Nee, door Adam zijn inderdaad allen verdoemd. Geen predikant op Urk die dat zal ontkennen: allen verdoemd. En wat is dan het goede bericht? Dat sommigen... En dan is de vraag nog hoeveel dat er zijn, maar in ieder geval is het beperkt. Ja precies, sommigen zeggen dat er sommigen zijn, anderen zeggen dat er velen zijn. Maar het Bijbelse antwoord is: allen. Hoezo allen? Nou, zoals dat ook in Adam allen betreft. Op geen andere wijze.

Dus de vergelijking is zo simpel en geweldig. En ja lieve mensen, daarom vind ik dit zo'n ongelofelijke, grootse, heerlijke en rijke boodschap. Zo enorm solide. Dit is even een bericht en ongeacht wat je hiervan vindt of denkt, het blijft waar. Onontkoombaar. En ziet u hoe belangrijk het is om daarop zicht te hebben, op een historische Adam? De wetenschap heeft er geen zicht op, en ik moet eraan toevoegen dat de theologie dat deels al evenmin deelt. Bevoorrecht ben je wanneer je ogen hiervoor geopend zijn. Ik zou zeggen: het staat er luid en duidelijk genoeg. Zullen we het hierbij laten?