▶ 00:01 Inleiding: Wat Is Verzoening Werkelijk? ↑ hoofdstukken

Ook van mijn kant een hele goede morgen, dames en heren, beste vrienden. Ik was van plan – en ik heb dat in aanvang ook op mijn website zo vermeld bij de aankondiging van deze bijeenkomst – om een studie te geven over de kandelaar in de tabernakel, zoals we die vinden beschreven in het boek Exodus. Een schitterend onderwerp over de wijze waarop die gebouwd zou moeten worden, de functie daarvan en de wijze waarop dat uiteraard vooruitwijst naar Hem die zou komen: het licht van deze wereld. Het is een schitterend onderwerp en ik wil daar zeker nog een keer op terugkomen.

Totdat ik twee of misschien drie dagen geleden een gesprekje had met een goede vriend van me. Hij wees mij op een forumdiscussie op het internet die ging over alverzoening. Wat daar allemaal werd verteld over alverzoening... met permissie gezegd – en het klinkt misschien wat arrogant – maar de onzin die daar allemaal werd verkocht, dat wil je niet weten. Nu denkt u misschien: dit is een studie voor eigen parochie. Nou, eigenlijk toch niet. Want weet u wat mij het meest verbaasde? Dat was dat degenen die deelnamen aan het gesprek, aan de nogal felle discussie – maar dat heeft het onderwerp gewoon in zich, want het is altijd weer zeer explosief. Iemand zei eens een keertje: "Alverzoening, dat is vloeken in de kerk." Nou, ik ken inderdaad een schrijver die dat kan beamen; hij hoort nog liever een vreselijke vloek dan dat men dat zegt.

Het ging daar heel erg fel aan toe. Maar het punt was vooral dat degenen die volkomen onderschrijven dat God het al met Zich zal verzoenen – zoals dat staat geschreven, ik kom er straks op terug – zich bedienden van argumenten die aan alle kanten rammelden. Het was zelfs zo dat die goede vriend van mij zei: "Ze hebben geen idee wat verzoening is." Ik heb dat gelezen en ik dacht: het is waar. Ze weten heel goed wat het woord 'al' betekent, dat is duidelijk. Dat is niet een beetje, het is ook niet veel, nee: God verzoent alles. Maar wat bedoel je nou eigenlijk met verzoenen? Dan kun je misschien wel een goed idee hebben van dat 'al' en dat dit inderdaad alles is en niet slechts veel, maar als je niet weet wat verzoening is, dan weet je eigenlijk nog niet waar het over gaat. Toch?

Als ik een simpel voorbeeld noem: stel dat ik zeg dat alle kinderen pizza eten, en een ander legt dat uit als: "Alle kinderen drinken cola." Dan zegt men: "Hij heeft het goed begrepen, want het gaat om alle kinderen." Ja, maar wat doen die kinderen? Eten ze pizza of drinken ze cola? Waar hebben we het over? Alverzoening... ja, maar als je niet weet wat verzoening is, dan betekent dat feitelijk dat er nog steeds onbegrip is. En dat zeg ik niet om nog eens een puntje op de i te zetten; het is zelfs heel wezenlijk. Dat wil ik u ook laten zien. Juist ook in het gesprek, want er bestaat zoveel tegenstand tegen die boodschap waarvan Paulus zegt dat het de hoop van het evangelie is.

Ik kom daar straks nog even op terug. Het is niet zomaar een voetnootje dat ondergeschikt is aan het evangelie. Nee, het is dé verwachting waar mijn broer het zojuist over had. Het is de hoop van het evangelie dat het al verzoend zal worden. Maar wat betekent die verzoening zelf nu? Wat is de betekenis van het onderwerp en waarom is dat van belang? Er zijn er velen die zich daartegen verzetten, maar als zij dan vragen stellen waar geen goed antwoord op komt, dan is dat een enorme gemiste kans.

Hoewel het onderwerp natuurlijk vaker aan de orde komt in deze bijeenkomsten – en ik heb zelf ook een website, mijngoedbericht.nl, waar ik het heel pontificaal neerzet – ben ik er namelijk van overtuigd dat het zo belangrijk is dat mensen weten wie Jezus Christus is. Niet alleen maar mijn Redder, ook niet de Redder van de gelovigen, maar de Redder van deze wereld! Mensen, dat is zo belangrijk. Maar dan is het ook van belang dat we een antwoord hebben op de vragen die gesteld worden. Als er over het onderwerp waaronder alles altijd samengevat wordt al geen begrip bestaat, dan geloof ik dat er toch iets is waar we eens heel goed over na moeten denken en de Schrift erop na zouden slaan. De grote misverstanden rond alverzoening, dat is dus de reden waarom ik dit onderwerp heb uitgekozen. Ik wil u een zestal grote misverstanden laten zien – er zijn er meer hoor, maar dit zijn zes grote misverstanden rond dit thema. Laat ik eerst...

▶ 05:23 Misverstand 1: Alverzoening Is een Ketters Begrip ↑ hoofdstukken

Laten we eens bij het begin beginnen. Misverstand 1: alverzoening is een ketters begrip. Het zou niet uit de Bijbel voortkomen, maar later door nieuwlichters en dwaalleraars zijn uitgevonden. Dat is misverstand nummer één.

Waarom zeg ik dat? Als je het goed verwoordt, dan moet je zeggen: het begrip alverzoening is direct ontleend aan Paulus. U moet zich realiseren dat dit verwijt, dit misverstand — ik noem het een misverstand, maar in de praktijk is het vooral een aantijging als men dat soort terminologie gebruikt — een zware beschuldiging is. "Het is een ketters begrip." Ik heb zelfs een hele bekende leraar in Nederland horen zeggen dat het de meest fatale en de meest geniepige dwaalleer is die er in de christenheid gevonden wordt. En het was niet de eerste de beste die dat zo zei. Het is dus echt een aantijging.

En dan te bedenken dat dit vaak dezelfde mensen zijn die de leer van de drie-eenheid als dogma nummer één promoten. Dat woord komt in de Bijbel niet voor, het begrip komt in de Bijbel niet voor, de directe uitleg komt in de Bijbel niet voor, en toch zeggen zij dat alverzoening een ketters begrip is. Denk daar eens over na.

Maar ik zeg u: het begrip alverzoening is direct ontleend aan Paulus. Het komt voor in diverse teksten, maar de tekst waaraan het woord zelf direct is ontleend, is Kolosse 1 vers 20. Daar staat: "...door Hem" — en ik kom op de vertaling straks nog even terug — "...door Hem", en dan gaat het over de Heer Jezus Christus, "...vredemakend door het bloed van zijn kruis". Dat verwijst uiteraard naar Golgotha. God maakt vrede door het bloed van zijn kruis en er staat letterlijk bij: "...het al met Zich" en dan totaal "...te verzoenen door Hem, hetzij wat op de aarde, hetzij wat in de hemelen is."

In het Grieks staat hier de uitdrukking apokatalaxai ta panta. Dat betekent letterlijk verzoening, en dan wel in de zin van een totale verzoening van het al. Letterlijk. Dus mensen die spreken over "de dwaalleer van de alverzoening", die weten in die frase alleen al niet waar ze het over hebben. Als er iemand is geweest die dat verteld heeft en die dat als eerste heeft gepredikt, dan is dat Paulus zelf.

Het is een door en door Bijbels begrip. Als u even doorleest in Kolosse 1 vers 23, dan zegt Paulus dat dit de hoop, de verwachting van het evangelie is. Hij zegt: "Blijf daar standvastig in. Laat je er niet van afbrengen." Omdat dit de boodschap is die hij onder de ganse hemel heeft mogen vertellen. Nou, dat is misverstand 1.

▶ 08:34 Misverstand 2: op het Kruis Zijn Alle Zonden Verzoend ↑ hoofdstukken

We beginnen hier met een misverstand dat ook heel populair is, of dat in ieder geval leeft onder degenen die geloven en onderschrijven dat God 'het al' verzoent. Men zegt – en dat is dus misvatting nummer twee: alverzoening betekent dat op het kruis alle zonden van iedereen zijn verzoend. Ik maak me sterk – ik ga het nu niet doen, maar als ik nu zou vragen wie denkt dat dit zo is, dan steekt natuurlijk niemand zijn vinger op, want ik heb er al bij gezegd dat het misverstand nummer twee is. Dus dat durft u niet meer aan, want dan zou u moeten opstaan en uitleg geven waarom u dat dan wel zo zegt. Nee, dat zal ik u niet aandoen. Maar ik maak me sterk dat u, als ik deze inleiding niet had gegeven, had gezegd: "Nou ja, alverzoening, dat betekent dat op het kruis alle zonden van iedereen zijn verzoend."

Maar het is een groot misverstand. Want het punt is namelijk dat in de Bijbel – en ik geef toe, de Nederlandse vertalingen zijn ons daarin niet ter wille – zonden worden bedekt. In het Hebreeuws is dat het woordje kaphar. Het zit ook in het woord Kippoer, Yom Kippoer of Yom Kippoerim. Dat heeft te maken met bedekken. Dat is niet verzoenen, dat is bedekken. Zonden worden bedekt en die term vinden we heel dikwijls in de Bijbel. De ellende is dat dit ook vertaald is met verzoenen, maar het is een totaal ander Hebreeuws en Grieks woord. Een totaal ander woord. Zonden worden bedekt en vijanden worden verzoend. Dit is essentieel. Verzoening heeft te maken met vijanden; vijanden die weer één worden, die vrede maken.

Het gekke is dat iedereen in de wereld heel goed weet dat dit de betekenis is van verzoening. Vraag maar aan iemand: "Wat is verzoening?" Dan is het antwoord: "Dat betekent dat de ruzie wordt bijgelegd, het conflict verdwijnt en twee mensen die van elkaar vervreemd zijn, of twee partijen of twee landen – de Palestijnen en de Joden bijvoorbeeld – zich verzoenen." Dat betekent dat de vijandschap verdwijnt; dat is de betekenis van verzoening. Totdat je het aan iemand vraagt die in de kerk komt – het maakt niet uit welke kerk, maar zo wordt het verteld – en dan wordt er gezegd dat het te maken heeft met de zonde en dat zonden worden verzoend. Iedereen weet wat verzoening is, namelijk het opheffen van het conflict en vijanden die vrienden worden, maar de verwarring ontstaat zodra je de kerkdeur binnenstapt of een gemeente binnengaat en hoort wat er vanaf de kansel verteld wordt.

Dit is heel belangrijk. Ik zal u een paar voorbeelden geven. Paulus is namelijk de enige die dit woord gebruikt van verzoening en alles wat daarmee verband houdt. De term komt in het Nieuwe Testament, heel betekenisvol als u het mij vraagt, dertien keer voor in de brieven. Alleen Paulus gebruikt dat woord. Maar dan zie je inderdaad dat het niets met zonde te maken heeft. Verzoening heeft niet met zonde te maken. Zijn je zonden verzoend? Nee, zonden worden bedekt, maar vijanden worden verzoend. Daar waar Paulus dit woord gebruikt, blijkt dat ook elke keer weer opnieuw.

Ik wil u dat laten zien in het eerste voorbeeld, Romeinen 5 vers 10. Daar schrijft Paulus: "Want als wij, toen wij vijanden waren..." En Paulus was een vijand hoor! Hij zegt: "Toen wij vijanden waren." Er was geen grotere vijand van het evangelie dan juist deze Paulus, of wat hij eerst was: Saulus. Maar hij zegt: "Want als wij, toen wij vijanden waren, met God verzoend zijn door de dood van zijn Zoon..." De zin loopt verder, maar het gaat mij om dit ene punt: verzoening heeft met vijanden te maken. Ik zei al dat dit eigenlijk een open deur intrappen is, want iedereen weet dat, maar de verwarring ontstaat in het kerkelijke jargon, of zodra de Bijbel opengaat en de vertalingen daar een potje van hebben gemaakt. Omdat twee totaal verschillende begrippen één en hetzelfde vertaalwoord meekregen, ontstaat er verwarring. Wat er gebeurt, is dat je vervolgens de Schrift gaat lezen en wilt komen tot begrip, maar dan moet de knoop weer ontward worden. Daar zijn we nu mee bezig.

Ik wil nog een voorbeeld geven. In 1 Korinthe 7 vers 11 gebruikt Paulus ook dat woord verzoenen, ook in een heel normale, alledaagse context – nou ja, hopelijk niet al te alledaags. Daar gaat het over echtscheiding en verzoening. Ik val midden in het gedeelte binnen, maar je leest daar dat een vrouw haar man niet zou verlaten. Is dit tóch gebeurd, schrijft Paulus, laat zij dan ongehuwd blijven of zich met haar man verzoenen. Dat staat bij Paulus ook in de praktijk centraal. Die verzoening, daar gaat het om. Er is dus vijandschap, of op zijn minst vervreemding. Twee mensen, een man en een vrouw, zijn van elkaar vervreemd geraakt. En dan zegt Paulus: als je de ander verlaten hebt, richt je er dan op dat het weer goed komt, dat je je met de ander weer verzoent. Zo spreekt de Bijbel erover. Het heeft te maken met twee partijen of twee mensen, twee schepselen, die in conflict zijn of vervreemd zijn van elkaar. Dat heeft te maken met verzoening.

Ik zal u nog een voorbeeld geven uit een gedeelte waar ik zojuist al uit citeerde, maar dan een vers later: Kolosse 1 vers 21. Daar lees je dat Paulus zegt: "Ook jullie, eens vervreemd en vijandig gezind in de boze werken, verzoent Hij echter nu." In de toekomst verzoent Hij 'het al', maar nu zijn wij als gelovigen reeds verzoend. Wij waren vervreemd, eigenlijk vreemden van Hem. Vervreemd trouwens ook van elkaar. En we waren vijandig gezind, en het is God die verzoent.

Ik moet er trouwens nog iets bij zeggen over dat woordje verzoenen. Ik gaf zojuist al dat Griekse woord: apokatallasso. Dat 'alasso' betekent eigenlijk gewoon: veranderen. Veranderen. Vele mensen denken bij verzoening dat het een administratief verhaal is. Er wordt iets vergeven, een openstaande rekening wordt verscheurd of een schuld wordt vereffend. Maar dat is het niet. Het is niet iets wat aan jou gebeurt of over jou gebeurt; nee, het is iets waarbij de persoon zelf die een vijand was of vervreemd was, veranderd wordt in een vriend. Dat is wat verzoening is. Verzoening heeft met vijandschap en vervreemding te maken. Nou, dat is bewijs nummer drie. Ik zou er nog meer kunnen geven, maar bij twee of drie getuigen zal de zaak vaststaan, dus ik wil het hier even bij laten. We gaan naar het volgende misverstand.

▶ 17:08 Misverstand 3: Alle Mensen Worden Verzoend ↑ hoofdstukken

Misvatting drie: Alverzoening betekent dat alle mensen worden verzoend. U zegt: is dat ook al een misvatting? Ja, het is een misvatting, want dat is niet wat alverzoening is. Wat goed is: verzoening is universeel, niet alleen de aarde, maar ook de hemel omvattend. Het is niet slechts het mensdom; als je zegt dat alle mensen worden verzoend, is dat een veel te magere omschrijving. Voor sommige mensen is dit al veel te erg. Alle mensen? Ik zal het nog sterker stellen: heel de schepping. Dat is wat Paulus zegt. Lees het bewuste vers nog een keertje na. God maakt vrede door het bloed van zijn kruis, en daar staat achter: het al, dat wil zeggen het alles, het heelal, met Zich totaal te verzoenen. En daar staat bij: door Hem. Nou wordt uitgelegd wat dat 'al' is. Dat was trouwens al eerder uitgelegd in dit gedeelte; lees het maar na in Kolosse 1, vanaf vers 16 al. Dan gaat het gewoon om al wat gecreëerd is door God via de Zoon van zijn liefde. Het al: hetzij troon, hetzij heerschappij, hetzij macht, hetzij zichtbaar, hetzij onzichtbaar, hetzij hemel, hetzij aarde; alle dingen, alles.

Nou, en hier benadrukt Paulus het nog een keer. Hij zegt: God gaat door dat kruis van Golgotha, dat eens in deze wereld stond, het al verzoenen, maar dan ook totaal. Ik kom er straks nog even op terug wat ik bedoel met dat woordje 'totaal'. Maar er staat dus bij te verzoenen: hetzij door Hem. Daar gaat het dus om; verzoening vindt altijd plaats door Hem. Maar het wordt uitgelegd wat dat allemaal betekent, namelijk: hetzij wat op de aarde is. Dat wil zeggen: wij mensen. Sommige mensen hebben gezegd: ja, alle dingen betekent gewoon heel de schepping. Maar laten we wel wezen, verzoening — dat hebben we zojuist al even vastgesteld — heeft te maken met mensen of met wezens die vervreemd en vijandig gezind zijn. Dan gaat het natuurlijk niet over bergen en oceanen en over stenen en over giraffen. Nee, het gaat over mensen, over wezens, over vijanden. En hier wordt gesproken over het al, hetzij wat op de aarde is; gewoon het mensdom dat hier op deze aarde vervreemd en vijandig rondloopt. Eigenlijk al vanaf de hof van Eden, want vanaf de hof van Eden is de mens al van God vervreemd en Hem eigenlijk ook vijandig gezind. We vertrouwen God niet, dat is het eigenlijk.

We zeggen heel vaak: ja, de mens is ongehoorzaam geworden. Ja, maar het probleem is dieper. Waarom werd de mens ongehoorzaam? De ongehoorzaamheid — let op wat ik nu zeg — was niet het probleem. Dat was een gevolg. Het probleem was: de mens vertrouwde God niet. De invluisteringen van de slang nam hij aan, die accepteerde hij. Ik wou zeggen: hij slikte die als zoete koek, maar dat is in dit geval niet helemaal de juiste term natuurlijk. Als een zoete vrucht, ja. Namelijk: ja, God heeft dat wel gezegd, maar Hij weet dat ten dage dat gij daarvan eet, gij als God zult zijn. Dat wil zeggen: daar werd dat gif van wantrouwen ingespoten. God lijkt wel goed, maar Hij is het niet. En dat gif is toen ingespoten en dat is nog steeds in de mensheid. In wezen is dat ook de basis van religie. We vertrouwen God niet en daarom hebben we godsdienst opgemaakt om Hem te pleasen, want we realiseren ons wel dat Hij sterker is dan wij en dus moeten we Hem tevreden houden. We vertrouwen Hem wezenlijk niet!

Die boodschap wordt eigenlijk in alle religie, ook de christelijke religie, verteld: eigenlijk is God niet te vertrouwen. Hij houdt van jou, wordt er dan gezegd, ja, op voorwaarde dat... Want als jij niet voor Hem kiest, dan ga je voor eeuwig in de verdommenis. Ik zeg het expres zo, want dan weet u meteen wat er verteld wordt. Ja, die leer is niets anders dan fundamenteel wantrouwen. Op grond van zo'n prediking zeggen mensen: ja, nou, laat ik dan inderdaad maar kiezen. Maar is dat verzoening? Nee, integendeel, dat is juist een bekering, een kiezen op basis van wantrouwen. Juist omdat je Hem niet vertrouwt, kies je voor Jezus. Maar dat is geen evangelie hoor. Het evangelie is: God houdt van jou. Wie je ook bent, wat je ook doet, hoe jouw reactie ook is, of je het nou vertrouwt of niet: Hij houdt van jou, Hij laat je never nooit gaan. Kijk, dat is de boodschap van Gods liefde. Onvoorwaardelijk. Dat is de boodschap ook van verzoening. Zo maakt God vrede. Hij is goed.

Vraag het maar eens een keertje aan de mensen in deze wereld. Ik bedoel, iedereen weet wel — want God gelooft niet in atheïsten, dat zeg ik weleens vaker — mensen weten wel dat Hij er is, maar toch is daar altijd weer die klacht dat Hij niet goed kan zijn. Want hoe kan een goed God nou al dat kwaad en die ellende toestaan, daar in Azië en Afrika? En trouwens, je hoeft helemaal niet naar een ander werelddeel te gaan hoor. Hoe kan Hij zich dat permitteren? We geloven niet dat God goed is. Het mensdom is vervreemd, daar ging het mij even om. Maar God verzoent niet alleen dat wat op aarde is — alle vijanden die hier op aarde rondlopen of rondliepen of rond zullen lopen, die verzoent Hij, die maakt Hij tot vrienden — maar niet alleen op aarde, ook dat wat in de hemelen is. Want er zijn ook nog vele vijandige overheden en machten. Ja, wat dacht u? De overheden en machten in de hemelse gewesten die strijden, etcetera. Vijandige machten, hemelse machten die achter de schermen van deze wereld opereren, ook vijandig, maar ook die gaat Hij veranderen in vrienden.

Wauw, dat is God! Het is niet een administratieve aangelegenheid; nee, Hij gaat ze veranderen. Vijanden worden vrienden. Niet alleen dat wat op aarde is, maar ook zij die in de hemel zijn. Het is nog veel uitgebreider, alomvattend, niets uitsluitend, all-inclusive: de verzoening. En zij die zich verzetten tegen de verzoening van alle mensen, die zou ik één ding willen vertellen: je verzet je tegen de boodschap dat God alle mensen verzoent, maar het is nog veel erger — tussen aanhalingstekens. Hij verzoent het al, zowel op aarde als in de hemelen.

▶ 25:05 Misverstand 4: Alverzoening Betekent Dat God Iedereen Vergeeft ↑ hoofdstukken

Misvatting 4 is, en ik gaf het zojuist al even aan: alverzoening betekent gewoon dat God iedereen vergeeft. Ook dit is weer zo’n misverstand dat heel sterk leeft. Ik ben ervan overtuigd dat er ook nu weer heel wat mensen zouden zijn die zoiets zouden zeggen: "Alverzoening? Ja, daar geloof ik in. Alles, absoluut. En dat betekent dat Hij alles vergeeft." Eigenlijk is het het idee van een generaal pardon. Dat is het beeld dat velen, zowel voor- als tegenstanders, hebben van alverzoening: God vergeeft alles en iedereen. Maar dat is het niet; dat is niet wat verzoening is. Want het is wel waar dat God vergeeft, maar dat is niet de kern van verzoening. Verzoening is dat God iedereen verandert van vijanden tot vrienden. Dat is verzoening.

Kijk, want dat voorbeeld wordt heel vaak gegeven; het ligt nog vers in ons collectieve geheugen. Als je dan zegt dat God alles verzoent, dan denken mensen: "Ja, dat betekent dat God ook Hitler vergeeft." Ik heb er al meer dan eens met mensen over gesproken, waarbij men elkaar verwijt: "Maar jij denkt dus dat Hitler ook...?" Of er worden andere namen genoemd die te boek staan als de belichaming van het kwaad. Vergeeft God zo iemand ook? Ja, maar dat is niet wat verzoening is. Wat God gaat doen, is niet louter een kwestie van de openstaande rekening van Hitler verscheuren of zijn schuld wegdoen. Dat is vergeving: er niet meer mee rekenen. Maar dat is niet wat verzoening is. Daarom is dit zo belangrijk om goed te zien, want een heleboel mensen zeggen dan: "Ja, maar dat is maar goedkoop." Nee, maar dat gaat God ook niet doen. God vergeeft Hitler niet zomaar. Hij verandert hem.

Kijk uit dat u niet over de snoeren valt, meneer. U heeft zomaar een gat in uw hoofd hoor, dat is ook nog niet de bedoeling. Toch, Ton?

Maar God verandert Hitler van een vijand in een vriend. En let daarbij op – eventjes tussendoor – het is mij vaak opgevallen toen ik destijds vaak in bijeenkomsten van evangelisatiediensten kwam, dat iemand vervolgens naar voren kwam en een getuigenis mocht geven. De mooiste getuigenissen waren altijd die van mensen die zo totaal in de duisternis hadden geleefd. Hoe erger de duisternis, of ze nu in de criminaliteit hadden gezeten, aan de drugs waren of totaal aan de grond zaten, hoe krachtiger het getuigenis. Als ze dan zeiden, of zo’n atheïst – want ik zei al: God gelooft niet in atheïsten: "Ik ben zo’n felle atheïst geweest, of zo’n tegenstander van het evangelie, van het christendom en van de Bijbel." En als iemand dan vertelt dat op een gegeven ogenblik de boodschap bij hem insloeg als een bom, dan roept iedereen: "Halleluja, wauw, wat machtig dat God dat kan doen!" Dat is schitterend.

Maar als je dat dan vertelt in het kader van alverzoening, is het: "Ja, maar Hitler ook?" Ik heb die vraag al meer dan eens gesteld aan mensen: "Stel je voor dat Hitler aan het einde van zijn leven hier op aarde – voor een heleboel mensen is dat de deadline, daarna mag het niet meer, maar daarvoor zou het nog kunnen – stel je voor dat Hitler aan het einde van zijn leven tot inzicht was gekomen van wat hij gedaan had. Het afschuwelijke leed dat hij had aangericht, voor zover hij dat enigszins echt zou kunnen beseffen. Stel je voor dat hij zijn knieën had gebogen en dat hij het Joodse volk en al die slachtoffers die hij door zijn doctrine heeft gemaakt, zijn excuses zou hebben aangeboden en in het stof zou zijn gekropen. Wat denk jij? Zou God dan ook zijn Redder zijn?" Dan is het antwoord: "Ja, ja, dan wel."

Kijk, God vergeeft Hitler niet zomaar. God verandert hem. En dit is belangrijk, want dat is namelijk wat verzoening is. Sommige mensen zeggen: "Ja, God verzoent wel, maar je moet wel geloven." Maar dat is nu juist verzoening! Verzoening betekent namelijk dat je verandert, dat je een vriend wordt, dat je tot erkenning komt van... En daar moet ik nog iets bij zeggen. Ik citeerde dat woord uit Kolossenzen 1, daar staat een heel speciaal woord: apokatallasso. Sorry dat ik weer een Grieks woord gebruik; dat zeg ik niet om interessant te doen, maar om iets aan te geven wat van belang is. Dat 'apo' betekent dat het totaal is. Ik ga er nu niet dieper op in, ik wil daar geen taalkundige kwestie van maken, maar het is een woord dat zelfs in de klassieke literatuur nergens aangetroffen wordt. Paulus is de enige die dat woord gebruikt in zijn laatste brieven in de gevangenis. Apokatallasso: verzoening is al totaal, maar hij gebruikt zelfs een versterkte vorm. Dat betekent niet alleen maar – dat blijkt uit het andere voorkomen in Efeze 2 – dat het gaat over een verzoening naar God toe. Nee, het gaat ook over een onderlinge verzoening.

Want weet u wat het is? De ellende is niet alleen dat de mens vijandig gezind is naar God toe, maar ook nog eens een keertje naar elkaar toe. Wat God doet, is verzoening aanbrengen zodat ze niet meer van Hem vervreemd zullen zijn – dat is waar – maar ook dat de onderlinge vervreemding zal zijn verdwenen. Dat is die apokatallasso, de totale verzoening.

Nu even toegepast op Adolf Hitler, gewoon als extreem voorbeeld. Maar ja, wat heet extreem? Ik bedoel dat echt, want we hebben de neiging om ons altijd maar weer te verheffen boven de anderen. Dan hebben we het over iemand die vervreemd en vijandig was, niet alleen naar God toe, maar bovendien ook naar velen van zijn medemensen, nietwaar? Maar wat God doet door het bloed van het kruis, is dat Hij verzoening bewerkt. Dat wil zeggen: Hij gaat hem veranderen van een vervreemde en een vijandige in een vriend en een liefhebber. Dat is verzoening. Dus alverzoening betekent niet simpelweg: God vergeeft hem. Nee, God verandert hem van een vijand in een vriend. En dan totaal: niet alleen verticaal naar Hem toe, maar ook nog eens een keertje onderling. Alles wordt rechtgezet en de vijandschap maakt plaats voor vrede. Dat is wat God doet.

▶ 33:16 Misverstand 5: God Heeft Zich met Iedereen Verzoend ↑ hoofdstukken

Goed, misvatting vijf. Alverzoening zou betekenen: God heeft Zich met iedereen verzoend. Hoe vaak heb ik dat niet gehoord? Ja, dit is nou typisch zo’n misvatting die ik juist hoor bij degenen die geloven in alverzoening. God heeft Zich met iedereen verzoend... Ik ben even stil. Laat dit even op u inwerken. Is dat dan niet zo? Nee. Nee, God heeft Zich niet met iedereen verzoend.

Weet u wat het is? God was — neem maar een vijand — Hij is echter nooit een vijand geweest van Zijn schepping, de mensheid. Laten we ons even beperken tot hen die op de aarde zijn; dat is het dichtst bij huis, zullen we maar zeggen. De mensheid is vijandig naar Hém toe, maar God niet. God is nooit een vijand geweest. Ik weet dat er dingen verteld worden als: "Ja, God heeft Zich verzoend en nu gaat het om die wederzijdse verzoening", maar die wederzijdse verzoening is totaal anders. Ik ga er nu niet te diep op in, maar ik wil alleen dit vaststellen: nergens in de brieven waar Paulus spreekt over verzoening, wordt gezegd dat God Zich heeft verzoend. En de eenvoudige reden is deze: God is nooit een vijand en kan dus ook niet verzoend worden. Want verzoenen, dat hebben we al eerder vastgesteld, betreft vijanden of mensen die zich vervreemd hebben. Dat is God nooit geweest.

Ik zal u een paar voorbeelden geven om te laten zien dat God Zich niet verzoend heeft. Voorbeeld één: 2 Korinthe 5, een hoofdstuk dat nogal elementair is als we het over dit thema hebben. Daar lees je dat Paulus zegt: "En dit alles is uit God." Daar gaat het trouwens over God die een nieuwe schepping maakt, waar we het al eerder over hadden. "En dit alles is uit God" (vers 18). Ja, dat is prachtig, hè? Zoals de Bijbel dat leert: uit Hem, door Hem en tot Hem zijn alle dingen; Hem zij de heerlijkheid tot in de aionen. Amen. "Dit alles is uit God," en dan staat er achter: "die door Christus ons met Zich verzoend heeft." Eigenlijk staat het hier tijdloos: ons met Zich verzoenend. Maar het gaat me even om de wijze waarop Paulus het formuleert. Er staat niet: "die door Christus Zich met ons verzoend heeft." Nee: "die ons met Zich verzoend heeft." En, zegt Paulus dan, die ons op onze beurt weer de bediening van de verzoening gegeven heeft.

Dan vervolgt hij in vers 19: "Welke immers hierin bestaat, dat God in Christus de wereld met Zichzelf verzoenende was." Niet dat God Zich met de wereld aan het verzoenen was. Nee, dat God de wereld met Zich verzoenende was, door hun de overtredingen niet toe te rekenen. En Hij heeft ons het woord van de verzoening toevertrouwd. Waar het om ging toen God Zijn Zoon zond, was om de wereld tot Zich te verzoenen. Om vrede te maken met die vijandige wereld; om vrede te stichten. Want dat is wat verzoenen in essentie is: om die vijanden tot liefhebbers en vrienden te maken. Dáár ging het God om. En God was in Christus bezig — niet om Zich met de wereld te verzoenen — nee, om de wereld met Zich te verzoenen.

Want dan krijg je ook het verhaal dat zo dikwijls verteld wordt, zowel in dogma’s als vanaf de kansel: dat God toornig was en het kruis van Golgotha hier in deze wereld moest staan omdat Christus Zijn toorn plaatsvervangend moest ondergaan, zodat God ons kon vergeven. Wij verdienden de straf, maar God heeft als het ware een bliksemafleider gegeven en al die straf die ons had moeten treffen, op Christus gebracht. Gods toorn kwam op Hém en zo moest God Zich met de wereld verzoenen. Nou, het is precies omgekeerd. Het is niet een klein beetje ernaast; nee, het is precies het tegenovergestelde. Ziet u hoe juist hier, bij de betekenis van het kruis van Golgotha — waarvan iedereen zal inzien dat dit het hart van de boodschap is — zulke waanideeën en zelfs fatale misvattingen bestaan?

God was niet vijandig. God hoefde niet verzoend te worden. God hoefde niet tot bedaren gebracht te worden. Nee, de wereld was vijandig. En God ging vrede maken met die vijandige wereld, en dat doet Hij door Christus. Hij was in Christus bezig de wereld met Zich te verzoenen. Er staat niet bij dat het gecompleteerd is, want dat is ook nog niet zo. Maar daar gaan we het in de volgende misvatting over hebben.

Lees trouwens nog even verder in vers 20: "En dat Hij ons het woord van de verzoening heeft toevertrouwd. Wij zijn dus gezanten van Christus." Dat wil zeggen: ambassadeurs van Hem. "Alsof God door onze mond u vermaande" — letterlijk staat daar: aanmoedigde. Niet "vermanen"; daar heb je weer datzelfde idee. Dat is allemaal broertje en zusje hoor, zo'n woordgebruik. Het verraadt gewoon het niet begrijpen waar het om gaat. Het is niet alsof God vermaant, nee, God moedigt aan. Hij wil vijanden maken tot liefhebbers en vrienden. Hij wil hun bewijzen: "Jullie wantrouwen Mij. Jullie wantrouwen Mij. Ik ga je bewijzen dat Ik werkelijk goed ben."

Aan Paulus is de bediening van de verzoening gegeven om te laten klinken: God is goed. God is liefde. En die liefde is niet kapot te krijgen. Kijk naar het kruis van Golgotha: zoveel houdt God van jou en van deze hele wereld. Dat vertellen wij, en dat is de bediening van de verzoening. Paulus zegt: "Wij zijn dus ambassadeurs van Christus, alsof God door onze mond u aanmoedigde. In de naam van Christus vragen we u: laat u met God verzoenen." God hoeft niet verzoend te worden met de mens. Hij is liefde, Hij laat je nooit gaan. Maar jij die zo vijandig gezind bent, jij die vervreemd bent van Hem, weet één ding: God houdt van jou.

En als u van al deze misvattingen nou helemaal niets onthoudt... Dat zeg ik ook tegen de jongelui die zeggen: "Nou sorry, ik begrijp het niet helemaal." Ik weet niet of ik erg moeilijk ben vanmorgen, maar goed. Onthoud in elk geval dit ene: God is goed. God is liefde en Hij laat jou nooit gaan. Weet dat zeker. Hij brengt jou op je bestemming. Jouw leven heeft pas betekenis — laat je dat dan ook zeggen — jouw leven krijgt pas werkelijk waarde en betekenis wanneer je Hem leert kennen. Maar Hij houdt van jou, vergeet dat never nooit. Dat is de boodschap van verzoening: Hij laat je nooit gaan. En dat is wat wij delen: laat je met die God verzoenen.

Je denkt dat God niet het goede met jou voor ogen heeft? Vergeet het maar, Hij is één en al liefde en Zijn weg is de beste — altijd. Weet dat. En als je het niet gelooft, is het ook goed. Dan kan je misschien nog heel veel verdriet overkomen omdat je het miskent, maar het blijft waar. Het blijft waar, tot over het graf heen: God houdt van jou. Dat is het woord van de verzoening.

▶ 41:44 Misverstand 6: Iedereen Is Al Verzoend ↑ hoofdstukken

Dan gaan we ten slotte naar de laatste misvatting. Ik moet u eerlijk bekennen – ik gaf het zojuist al eventjes aan – dat juist ook deze misvattingen bestaan in de kringen van hen die geloven dat God het al verzoent. Ik heb het zelf ook verteld, deze misvatting; het staat misschien nog wel ergens op mijn website ook. Je moet daarin gewoon eerlijk zijn. Ik vind dat in het algemeen belangrijk: de waarheid komt namelijk altijd aan het licht. Een mens leert, en hoewel ik ooit tot de ontdekking kwam dat God de Redder is van alle mensen, had ik daarmee meteen een scherp zicht op wat verzoening was? Nee, dat heeft nog jaren geduurd.

Ik heb bijvoorbeeld wel verteld: "Mensen, iedereen is verzoend, alleen je weet het nog niet." Het is goed bedoeld en volgens mij heb je er dan wel een beetje aan geroken, maar je weet dan nog steeds niet – dat moet ik eerlijk toegeven – wat verzoening werkelijk is. De gedachte dat iedereen al verzoend is en dat je het alleen nog niet weet, klopt niet, want verzoening is juist dat je geen vijand meer bent. De waarheid is dat de alverzoening – dat wil zeggen: de verzoening van het al – pas een feit is als er geen vijand meer waar dan ook, in de hemel of op aarde, gevonden wordt. Pas als er geen vijandschap en geen vervreemding meer is, dan is iedereen verzoend. Het is dus niet waar wanneer men zegt dat iedereen al verzoend is. Nee, zolang er nog een vijand is, ben je niet verzoend. Verzoening is juist die verandering van een vijand in een vriend.

Ik moet er trouwens bijzeggen dat die weergave van "dat is al een feit" ook in de hand is gewerkt door de vertaling van dat bewuste vers in Kolosse 1. In de meeste vertalingen lezen we daar: "door Hem vrede gemaakt hebbende door het bloed van Zijn kruis." Alsof het al verleden tijd zou zijn. Maar er staat niet "vrede gemaakt hebbende", er staat een tijdloze werkwoordvorm. Aorist betekent letterlijk 'zonder horizon', en dan vertaal ik het gewoon als "vrede makend". God heeft nog geen totale vrede gemaakt door het kruis; Hij is daarmee bezig.

Wanneer er een schepsel tot erkenning van Hem komt, en inderdaad op de knieën gaat en zegt: "God, U bent goed en U bent mijn Vader", dan ben je verzoend. Dan ben je niet meer vervreemd en vijandig gezind. God roept nu mensen uit door het woord van verzoening, maar er komt een moment dat het al verzoend zal zijn. Die vrede wordt gemaakt, dat is een feit, maar het is nog geen feit in de zin dat het al bereikt zou zijn. God maakt vrede. En hoe verdwijnt die vijandschap dan? Ik heb daar eigenlijk al wel wat over verteld.

▶ 45:15 De Vurige Kolen: Hoe God Vijanden tot Vrienden Maakt ↑ hoofdstukken

Ik wil ten slotte nog één opmerking toevoegen, ik wil daar graag nog iets over zeggen. Hoe maak je nou een vijand tot een vriend? Hoe doe je dat? Dat is een goede vraag hoor. In een wereld waar zoveel vervreemding is, waar zoveel conflicten zijn en waar zoveel misverstand heerst — want dat is wat vervreemding van elkaar is, en daardoor wordt de vijandschap gevoed door wantrouwen. Hoe komt dat nou? Nou, het gaat er niet zozeer om hoe dat komt, maar wat doe je eraan? Hoe kan een vijand nou tot een vriend gemaakt worden?

Ik lees een schitterend voorbeeld daarvan in Romeinen 12. Daar wordt het woord verzoening niet gebruikt, maar wel het woord vijand. En ook hoe die vijandschap verdwijnt. Of eigenlijk gewoon, om even in de metafoor te blijven die Paulus hier gebruikt: hoe die vijandschap smelt. Laat ik het lezen, vers 20 van Romeinen 12. Daar schrijft Paulus: "Maar indien uw vijand honger heeft, geef hem te eten; indien hij dorst heeft, geef hem te drinken. Want zo zul je vurige kolen op zijn hoofd hopen." Een merkwaardige metafoor. Er zit nog heel wat meer achter, want ik denk ook dat het nog met het altaar te maken heeft, maar het gaat er even om dat de vijandschap smelt. Door vurige kolen op je hoofd kun je geen vijand blijven.

Stel je voor. Ik kan zelf een voorbeeld geven, maar de Bijbel geeft hier zelf een schitterend voorbeeld van — ik heb hem in de voetnoot ook bijvermeld: Genesis 45. In die hoofdstukken lezen we over een man wiens broers hadden beraamd hem te vermoorden. Ze hebben hem in een put geworpen en uiteindelijk hebben ze hem verkocht naar Egypte. Ze wilden van hem af, en het liefst hadden ze hem inderdaad gewoon vermoord. Hun vader leefde zelfs ook in de veronderstelling dat hij dood was. Jaren later komt die man via wegen die heel opmerkelijk waren — we hebben het er wel vaker over gehad, en vooral over de betekenis die daarachter schuilgaat. Maar dan krijg je een wereldwijde hongersnoot. In heel het Midden-Oosten in elk geval was er honger en dorst, en zo komen de broers bij Jozef terecht.

Ik hoef het verhaal verder niet uit te leggen en ik veronderstel het even als bekend. Wat doet Jozef dan? Hij geeft ze... zij hadden honger, zij hadden brood nodig. Maar Jozef was nooit een vijand van hen geweest, maar zij waren wel vijanden van Jozef. En Jozef verstrekt ze gewoon dat waar ze behoefte aan hadden, waar ze nood voor hadden. Hij geeft ze brood. Zij hadden honger en Jozef geeft ze brood. En later, als hij zich bekendmaakt, stapelde hij zo de vurige kolen op hun hoofd. In één keer verdween hun vijandschap, want die kon niet blijven bestaan. Ze hadden hun broer verdacht gemaakt en ze vertrouwden hem niet, maar toen had Jozef in die omstandigheden bewezen dat hij werkelijk goed was en te vertrouwen was. De vijandschap was verdwenen en was veranderd in vrede.

Dat is precies ook wat God doet. God verzoent deze wereld. We hebben dat gelezen in 2 Korinthe 5, we hebben het gelezen in Romeinen 5 en we lezen het in Kolosse 1. Als Paulus spreekt over die verzoening, weet u wat hij dan zegt? Dat doet God door het bloed van het kruis. God verzoent een vijandige wereld door Zijn vermoorde Zoon. Hij geeft aan al die vijanden het leven, want dat is waar we als stervelingen toch behoefte aan hebben. We hebben honger, dat wil zeggen: we zijn stervelingen. En waar hebben we als stervelingen behoefte aan? Aan leven! Nou, God geeft het leven. Hoe? Wel, door Zijn vermoorde Zoon. Hij geeft het leven aan al die vijanden, juist door Hem die zij vermoord hebben.

Juist, sterker nog: doordat zij Hem vermoord hebben, kon Hij hun het leven geven. Want doordat zij Hem vermoord hebben, kon Hij opstaan uit de dood en leven, drie dagen later na die moord, na die gruwelijke dood van het kruis. Hij heeft Zijn Zoon doen opstaan en heeft die leven aan het licht gebracht dat bestemd is voor al die vijanden, voor al die mensen, voor die hele wereld die Hem vermoord hadden. Kijk, dat is de wijze waarop God verzoent, waarop Hij de vijandschap doet smelt. Hij gaat leven geven, juist door Hem die zij vermoord hadden. Dat is verzoening door het bloed.

Je hoort dan zeggen van: "Ja, God heeft verzoend aan het kruis." Nee, God verzoent niet áán het kruis. Nee, Hij verzoent dóór het kruis. Het kruis is de wijze waarop God het bewijs levert aan de wereld: "Ik ben goed voor jullie en Ik ben liefde," precies wat Ik in essentie ben. Hij gaat het bewijs leveren en elk schepsel zal tot die erkenning komen en door de knieën gaan en inderdaad zeggen: "Inderdaad, U bent God," tot eer van God de Vader.

En dan wil ik ten slotte nog één ding zeggen. Dat staat ergens in Spreuken 16 vers 7, een prachtig woord. Misschien heb je er nooit zo bij stilgestaan; ik kan me ook niet herinneren dat ik er zelf ooit eens op gewezen heb, maar ik wil bij deze gelegenheid daar graag eens een keertje op wijzen. Er staat in Spreuken 16 vers 7 dit: "Als iemands wegen de HEERE behagen" — letterlijk staat er: "Yahweh behagen" — "dan doet Hij zelfs ook diens vijanden vrede met hem maken." Dat kun je natuurlijk in het algemeen als een woord doorgeven en ter harte nemen en zeggen van: "Nou, als mijn wegen God behagen, dan zal de vijandschap verdwijnen."

Ja, maar het is natuurlijk in wezen een profetische uitspraak en gaat over Hem in wie Gods behagen werkelijk was. Want dat vind ik zo mooi. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken — ik kan het niet bewijzen, maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken — dat Paulus aan dit vers heeft gedacht toen hij Kolosse 1 vers 20 opschreef. Er staat namelijk in Kolosse 1 vers 19 daaraan voorafgaand (we hadden het over vers 20, de verzoening van het al): "Want het heeft de ganse volheid" — en uit de context blijkt dat het gaat over de volheid van God, dat wil zeggen God als een volheid — "behaagd in Hem woning te maken."

Als er één iemand was die God behaagd heeft, dan is het deze Man die in de weg die Hij gegaan is, vanaf de wieg tot aan de laatste ademtocht, de weg is gegaan van God. Wel, dan was Hij het. Wel, en wat doet God? Al Zijn vijanden laat Hij vrede met Hem maken, juist doordat zij Hem vermoord hebben. Dat is nou precies de wijsheid van God. Want het heeft de ganse volheid behaagd in Hem woning te maken en door Hem, vrede makend door het bloed van Zijn kruis, het al — dat wil zeggen totaal — met Zich te verzoenen door Hem, hetzij wat op de aarde, hetzij wat in de hemelen is. Amen.