▶ 00:03 Inleiding en het Thema van de Verloren Tien Stammen ↑ hoofdstukken

Dankjewel Jan voor deze introducerende woorden, en een goedemiddag ook van mijn kant, vrienden. Goed om elkaar hier weer te mogen treffen en ons bezig te houden met de rijkdommen van het Woord van God.

Deze keer hebben we een spannend thema als u het mij vraagt. Het is een onderwerp waar ik me in de loop der jaren al heel vaak mee bezig heb gehouden. Het is een tamelijk controversieel thema, zoals dat met een mooi woord heet. Dat wil zeggen: er is nogal wat strijd over. Ik hoop niet dat wij hier vanmiddag ruzie over gaan maken; als het aan mij ligt gaat dat niet gebeuren. Ik wil graag wat delen van de dingen die ik hierover heb gevonden.

Ik denk, juist ook omdat ik er erg veel vragen over heb gehad – over de kwestie voor mezelf bedoel ik ook, en ik heb daar onderzoek naar gedaan, en er is me al zoveel toegestuurd juist in verband met dit onderwerp – dat er zoveel gedachtegangen zijn, maar ook zoveel verhalen. Alleen al de term ‘verloren tien stammen’ komen we in de Bijbel niet tegen. Maar er zijn ook allerlei versies van antwoorden op de vraag waar die tien stammen zich dan zouden bevinden, met hele bijzondere ideeën over Engeland en over Jozef van Arimathea met zijn kolenmijnen in Zuid-Engeland. Want nou ja, alleen al aan die verhalen zou je met gemak een hele week kunnen spenderen.

Maar dat gaan we niet doen, want we doen bijbelstudie. En dat was het grote probleem waar ik voor mezelf ook op stuitte. Ik vond het wel heel spannend, want ik heb hierover zelf ook die uitgesproken gedachten gehad. Totdat je erachter komt: ja, dat is heel erg boeiend, spannend en interessant, maar wat staat er nou in de Bijbel? En dan blijkt op zijn zachtst gezegd dat dat bar tegenvalt. Ik druk me nu eigenlijk nogal vriendelijk uit.

▶ 02:26 Historische Achtergrond: Splitsing en Ballingschap van Israël en Juda ↑ hoofdstukken

Laat ik het heel basaal aanpakken, ervan uitgaande dat u hier misschien nog helemaal niets van weet. Aan de kwestie zelf heb ik zojuist al een paar woorden besteed, maar het zou kunnen dat u denkt: waar heb je het in hemelsnaam over? Wat betreft de tien stammen en de twee stammen: u zult er ongetwijfeld weleens over gehoord hebben, maar dat hangt er natuurlijk helemaal van af in hoeverre u vertrouwd bent met de Bijbelse geschiedenis.

Laat ik het daarom heel basic benaderen: hoe zat dat ook alweer? Israël bestond van origine, zoals u weet, uit twaalf stammen: de twaalf zonen van Jakob. David is koning geweest over dat hele Israël – trouwens ook in etappes – en vervolgens was zijn zoon Salomo koning over heel Israël, over alle twaalf stammen. Maar daarna ging het in dat opzicht mis, want na Salomo’s dood splitste het rijk van de twaalf stammen uiteen in twee rijken, in twee delen.

Je kreeg het noordelijke rijk, dat de naam Israël kreeg. Dat zijn de tien stammen, die Jerobeam als eerste koning kregen. En je had het zuidelijke rijk: Juda. Dat was in feite een tweestammenrijk, bestaande uit Juda en Benjamin met de bijbehorende Levieten. Er zitten allerlei nuances aan, maar laten we het niet ingewikkelder maken dan nodig is.

Om het even wat duidelijker te maken met een kaartje: dit is het land van Israël, met de Dode Zee en het Meer van Galilea. Je had dus het tweestammenrijk, genaamd Juda, met Jeruzalem als hoofdstad – wat overigens weer in het gebied van Benjamin lag, vandaar de twee stammen. En daarnaast had je het noordelijke rijk Israël, de tien stammen.

Beide rijken hebben twintig koningen gehad. Daarbij moet ik zeggen dat Juda over het algemeen ook goddeloze koningen heeft gehad, maar daar waren wel zeven uitzonderingen van koningen van wie we lezen dat zij wandelden in de wegen van God. Maar bij Israël is het diep triest: vanaf de aanvang, vanaf Jerobeam tot aan het einde van dat rijk – totdat ze gedeporteerd werden naar Assyrië – waren alle twintig koningen stuk voor stuk goddeloos.

Dus we hebben de tien stammen en de twee stammen: het noordelijke rijk en het zuidelijke rijk. Israël wordt trouwens ook heel dikwijls Efraïm genoemd. In de historische boeken heet het meestal gewoon Israël, maar het wordt ook aangeduid met de naam Efraïm, juist omdat die stam daarin zo’n voorname rol speelde.

Na een twintigtal uitsluitend goddeloze koningen is dat tienstammenrijk dus gedeporteerd en in ballingschap gegaan. Dat gebeurde tijdens het Assyrische wereldrijk, onder de wereldmacht van de Assyriërs. Het zuidelijke tweestammenrijk ging later eveneens in ballingschap. Tegen die tijd waren de Assyriërs inmiddels geen wereldmacht meer, maar was de heerschappij overgenomen door de Babyloniërs.

Ruim 130 jaar nadat het noordelijke rijk was verdwenen en gedeporteerd naar Noord-Irak – ik zal het straks ook nog even laten zien – werd Jeruzalem verwoest. Dat gebeurde in de dagen van Nebukadnezar. Niet alleen Jeruzalem werd verwoest, maar vooral ook de tempel ging helemaal in vlammen op. Dat was in de tijd van Jeremia en van Daniël – Daniël die ook naar Babel is verhuisd en daar een hele hoge positie kreeg. Dat vond plaats tijdens het Babylonische Rijk, dus ruim een eeuw nadat het noordelijke rijk al verdwenen was.

Het tienstammenrijk werd weggevoerd door Assyrië en zij kwamen met name in het noorden terecht, in het gebied bij Nineve. De specifieke plaatsnamen worden in de Schrift ook genoemd waar ze terechtkwamen. En het tweestammenrijk werd ruim 130 jaar later eveneens in ballingschap gevoerd en zij kwamen in Babylonië terecht – meer specifiek in Babel, of Babylon, wat de Griekse benaming is. Maar beide zijn dus in ballingschap gegaan.

Dat is wat u als achtergrond moet weten over de twaalf stammen die verdeeld raakten en gedurende een aantal eeuwen zijn aangeduid met Juda en Israël. Maar dan nu de eigenlijke vraagstelling, want daar wil ik eerst nog een inleidende opmerking over maken.

▶ 08:06 De Vraag Naar de Tien Stammen en Buitenbijbelse Tradities ↑ hoofdstukken

Nadat Jeruzalem verwoest is en het volk gedeporteerd werd naar het gebied van Babylon, is Jeruzalem weer hersteld. Dat had Jeremia ook heel uitdrukkelijk al voorzegd. Al voordat de stad verwoest was, had Jeremia al voorzegd dat die verwoesting zeventig jaar zou duren en dat het volk daarna weer zou terugkeren en ook de tempel herbouwd zou worden. En dat is ook precies zo gegaan. Ik kom er straks nog even op terug als we Ezra zullen opslaan.

Dat gebeurde dus onder leiding van koning Kores. Dat was inmiddels trouwens weer een andere wereldmacht. Want je had eerst de Assyriërs waar ik het net over had, daarna kreeg je de wereldmacht van de Babyloniërs en na de Babyloniërs kreeg je de wereldmacht van de Perzen: het Perzische Rijk, het Medo-Perzische Rijk. Die transitie heeft Daniël bijvoorbeeld nog meegemaakt. Je vindt dat ook gewoon terug in het boek Daniël, dat hij een hoge post had in beide rijken.

En de grote vraag is: wat is er nou met die tien stammen gebeurd na die terugkeer in het land en het herstel van Jeruzalem? Er zijn een paar vragen die je daarover moet stellen. Want onder leiding van, of in de dagen van koning Kores is het volk weer teruggekeerd, tenminste naar het gebied van Juda om Jeruzalem te herstellen, vooral ook de tempel in eerste instantie. Maar zijn die tien stammen ooit teruggekeerd? Bleven zij als afzonderlijk volk bestaan?

Want die twee waar ik het over had – het tweestammenrijk en het tienstammenrijk – kwamen beide in wat wij tegenwoordig Irak zouden noemen terecht: Noord-Irak en Zuid-Irak. Maar gedurende die zeventig jaar is er natuurlijk ook veel wisselwerking geweest. Je moet je trouwens ook nog even een ander ding realiseren. Dat goddeloze tienstammenrijk, als ik het even zo mag zeggen – daarmee heb ik denk ik niets te veel getypeerd – toen de twee stammen in ballingschap gingen, waren de tien stammen al lang, al honderddertig jaar in ballingschap. Ze waren sowieso al goddeloos en ze hebben zich in hoge mate ook vermengd, maar nu loop ik eigenlijk een beetje vooruit. Ze hebben een goddeloos bestaan gehad, en toen men onder leiding van Kores weer mocht terugkeren naar Juda en naar Jeruzalem, waren het vooral de twee stammen die daarin in ieder geval de leiding hadden. Ik zal dat straks ook laten zien.

Maar wat is er nou gebeurd met die tien stammen? Dat is de vraag. Zijn ze nooit teruggekeerd? Bleven zij toch als een afzonderlijk volk bestaan? En een vraag die daar direct aan gekoppeld is: vertegenwoordigen de Joden slechts de twee stammen? De logica daarvan is deze: in het Nederlands ontgaat het je misschien gemakkelijk, maar je moet dit even weten: Jood of Joden is in het Hebreeuws Jehudim, en dat betekent eigenlijk gewoon ‘van Juda’. Dus je zou kunnen zeggen – en dat is ook een van de claims of beweringen die dikwijls gedaan worden, ik heb ze in alle toonaarden gehoord: Joden betekent gewoon ‘van Juda’, en dat betekent dat het alleen maar de twee stammen zijn en niet de tien stammen.

Dat geluid komen we in de Joodse traditie nogal eens tegen. Een hele bekende uitspraak is – en ik zeg het nu eventjes ter inleiding, we gaan zo echt naar de Bijbel en voor de rest blijven we ook bij de Bijbel – van een hele bekende historicus uit de eerste eeuw. Hij heeft heel uitgebreid geschreven over de verwoesting van Jeruzalem in de dagen van de Romeinen. Hij had trouwens een hoge positie bij de Romeinen, was zelf een Leviet en eigenlijk ook een priester: Flavius Josephus, een Joodse man dus. Die heeft ooit de uitspraak gedaan – je vindt het in zijn historische werken terug: “De twee stammen bevinden zich in Asia (wat in het huidige Turkije ligt) en Europa, en de tien stammen bevinden zich tot op heden voorbij de Eufraat.” Dat is de wijze waarop hij dat belichtte en verstond.

Hij was niet de enige die er zo over dacht. In het apocriefe boek 4 Ezra vind je een soortgelijke gedachte van die tweedeling: die tien stammen zijn eigenlijk nooit teruggekeerd, die zijn daar voorbij de Eufraat gebleven. In ieder geval die tweedeling. Dit is een geluid dat in de Joodse traditie – ik zeg niet dominant was, maar ik noem nu twee bronnen die dat inderdaad op deze wijze verhalen.

Maar nu even een andere vraag: wat zegt de Bijbel hier nu over? En het Nieuwe Testament? In eerste instantie zou je meteen erg teleurgesteld kunnen zijn, want als je je concordantie opslaat en je kijkt bij ‘de tien stammen’, wat zul je dan ontdekken in het Nieuwe Testament? Dat komt niet één keer voor! Je vindt nooit de uitdrukking ‘de tien stammen’. Je zou het niet zeggen als je sommige studies van bijbelleraren beluistert, want die wekken soms de indruk dat de hele Bijbel er vol van staat, maar in het Nieuwe Testament vind je de tien stammen als zodanig gewoon nooit terug. Maar er is nog wat anders, en dat is…

▶ 14:39 Paulus voor Agrippa en de Twaalf Stammen in het Nieuwe Testament ↑ hoofdstukken

De eerste schriftplaats die ik in dit verband wil noemen, is ook een geluid uit de eerste eeuw. Maar dan niet van Flavius Josephus, een buitenbijbelse bron, maar gewoon van de apostel Paulus zelf. Hij stond voor koning Agrippa in Handelingen 26. Dit is een heel belangrijke schriftplaats, omdat Paulus zich hier heel uitdrukkelijk uitlaat over de twaalf stammen.

Ergens – wat zal het zijn geweest, zo tegen het jaar 60 – zou hij zich verantwoorden voor koning Agrippa. Hij zat daar twee jaar gevangen in Caesarea, aan de Middellandse Zeekust. Op een gegeven ogenblik komt koning Agrippa, de koning van de Joden in die dagen uit de Herodes-familie, daar op bezoek. Die Agrippa had van Paulus vernomen en ook hoezeer hij een omstreden figuur was. Toen had hij van Festus – of wie was het, Felix? Nee, Festus – te horen gekregen dat Paulus daar gevangen zat. Toen had Agrippa gezegd: “Ik wil die Paulus wel eens horen, wat hij te melden heeft”, want er was heel veel commotie over die Paulus.

Dan wordt er een bepaald tijdstip afgesproken waarop Paulus mag voorkomen en zijn verhaal mag doen. En dan zegt Paulus in vers 2 van Handelingen 26 – ik vang hier even aan met het citaat: “Ik heb mijzelf gelukkig geacht, koning Agrippa, dat ik mij heden voor u zal mogen verantwoorden over alle punten waarop ik door de Joden word beschuldigd.” Dat is niet de eerste keer, want hij had zich al eerder daar in Caesarea voor Felix en voor Festus verantwoord, maar nu is Agrippa daar ook bij.

Paulus complimenteert Agrippa vervolgens door te zeggen: “Daar gij vooral een kenner zijt van alle gewoonten en ook twistpunten bij de Joden; daarom verzoek ik u mij geduldig te willen aanhoren.” Feitelijk was Agrippa zelf helemaal niet een gelovige Jood, hij was trouwens een Edomiet. Maar hij was buitengewoon goed op de hoogte, en dat is wat Paulus ook zegt: een kenner van alle gewoonten en alle twistpunten bij de Joden. De ‘hot items’, de kwesties die speelden en de controverses die er op allerlei punten waren. Agrippa was daar een groot kenner van, en mede daarom vraagt Paulus: “Daarom verzoek ik u mij geduldig te willen aanhoren.”

Ik sla nu even een paar verzen over en haak weer aan bij vers 6: “En nu sta ik voor het gerecht om mijn hoop op de belofte die door God aan onze vaderen gedaan is.” Dit is al een hele belangrijke introductie, dat Paulus het op deze wijze naar voren brengt. Hij zegt feitelijk: wat ik doe, is een verwachting koesteren die gebaseerd is op wat God beloofd heeft, wat Hij in de Schriften heeft laten vastleggen en wat al van oudsher aan onze vaderen gedaan is. Alle profetieën die daarop volgden, zijn eigenlijk gebouwd op de beloften die ooit aan Abraham, Isaak en Jakob zijn gedaan.

En nu komt het in vers 6 en 7: “Nu sta ik voor het gerecht om mijn hoop op de belofte die door God aan onze vaderen gedaan is, welke onze twaalf stammen…” Aha, nu wordt het boeiend! Want we hebben het over de stammen van Israël en Paulus zegt: “onze twaalf stammen door intens…” – of “geduriglijk” staat er in de Statenvertaling, of “voortdurend” in de NBG-vertaling, maar eigenlijk staat er zoiets als ‘intens’ of ‘intensief’. Als je iets intensief doet, sluit dat natuurlijk in dat je daarmee voortgaat. Dus: “…welke onze twaalf stammen door intens, nacht en dag, God te vereren, hopen te bereiken.”

Vervolgens voegt Paulus eraan toe: “Om deze hoop, o koning, word ik door Joden aangeklaagd.” Want de Messias die hij predikt en voorhoudt – om even de woorden te gebruiken die ik vanmorgen vaak heb gebezigd – die hoop is nergens anders op gebaseerd dan op wat er geschreven staat. Hij zegt als het ware: het staat gewoon in hun eigen Schriften, en dáár word ik nu door de Joden om aangeklaagd.

Laten we hier eens even op inzoomen, want dit is van groot belang. Wat zegt Paulus hier nu over onze twaalf stammen? Hij hoeft zich tegenover Agrippa, die een deskundige was – Paulus had zojuist immers gezegd: “U bent een kenner” – kennelijk helemaal niet nader uit te leggen over hoe dat zit met die twaalf stammen. Paulus was er niets aan gelegen, hij had er geen enkel belang bij om een heikele kwestie, een discussiepunt of een arbitraire zaak aan de orde te stellen. Dat zou immers alleen maar in zijn nadeel werken; hij wilde zich juist verdedigen. Hij gaat simpelweg uit van bekende gegevens voor Agrippa en de Joden die erbij waren, want het was een openbare bijeenkomst. Hij doet een uitspraak over onze twaalf stammen. Niet over onze twee stammen, maar over onze twaalf stammen.

Die twaalf stammen worden gekenmerkt door drie dingen. Het wordt bovendien in de tegenwoordige tijd gezegd – dus niet: “onze twaalf stammen die ooit…”, maar: “onze twaalf stammen”. Wat zegt Paulus daarover en wat veronderstelt hij bij Agrippa en zijn toehoorders als bekend? Ten eerste: dat zij intens, nacht en dag God vereren. Ten tweede: dat zij die hoop hopen te bereiken. Ze weten dus van de belofte aan de vaderen, ze hopen voortdurend op de vervulling ervan, en door die wetenschap en die hoop vereren zij God dag en nacht.

Dit is een cruciaal punt. Waarom? Omdat de gangbare bewering binnen – als ik het zo mag noemen – de ’tienstammenleer’… En dat bedoel ik helemaal niet denigrerend, maar gewoon om het een naampje te geven en te kunnen onderscheiden: de tienstammenleer is vooral gebaseerd op de gedachte dat de Joden slechts de twee stammen zijn. De tien stammen zouden verdwenen en verloren gegaan zijn. Dat wil zeggen: zij zouden hun identiteit zijn kwijtgeraakt, niet meer weten wie ze zijn en geen idee hebben van wat hun beloofd is.

De variant waar ik het meest mee vertrouwd ben en die ik al tientallen jaren geleden hoorde, stelt dat die tien stammen door migraties van achter de Eufraat in de dagen van de volksverhuizing naar het noordwesten van Europa zijn getrokken, en met name in Engeland terecht zijn gekomen. Nederland zou dan Zebulon zijn, Denemarken Dan, en Scandinavië… Zulke verhalen doen de ronde. Het gaat me er nu even niet om die stammen en landen aan te wijzen – daar zit overigens heel veel dikkedoemwerk bij, maar dat zeg ik er even terzijde bij – want dat doet voor deze kwestie eigenlijk niet ter zake. Waar het om gaat, is dat van die tien stammen wordt beweerd dat zij zelf niet meer weten wie ze zijn. Ze zouden hun identiteit kwijt zijn, maar als volk nog wel voortbestaan.

Maar als dat zo zou zijn, als zij werkelijk losstaan van de Joden en de tien stammen niet bij de Joden horen, hoe kan Paulus dan op deze manier spreken over “onze twaalf stammen”? Dan had hij moeten zeggen: “onze twee stammen”, want die tien stammen zitten ergens achter de Eufraat of waar dan ook en weten niet meer wie ze zijn. Maar Paulus zegt: nee, “onze twaalf stammen”. En wat doen ze? Ze hebben weet van de beloften die aan de vaderen gedaan zijn, ze hopen die te bereiken en ze zijn daar dag en nacht intensief mee bezig. Die wetenschap bezitten zij. Paulus weet van die twaalf stammen en veronderstelt die bekendheid ook bij Agrippa en zijn toehoorders. Dit is een buitengewoon belangrijk gegeven: hij kende zoiets als ‘de verloren tien stammen’ dus helemaal niet.

Paulus kende ze; hij zegt: “onze twaalf stammen”. Waaraan herken je ze? Nou, gewoon doordat ze de belofte aan de vaderen kennen, die hoop hebben en daarmee altijd intensief bezig zijn. Niet twee, maar twaalf stammen. Dit is een hele belangwekkende uitspraak, want hiermee zegt Paulus dus… Hij spreekt nooit over de tien stammen, hij spreekt over onze twaalf stammen als een gegeven. En zo benoemt hij hen ook.

Ja, en nu kom je bij een andere vraag. Ik bedoel, Paulus weet dus waar ze zijn. Trouwens, ik zou ook nog een andere route kunnen kiezen, maar daar ga ik nu maar even aan voorbij. Maar ik wil het wel even noemen: we hebben een brief in de Bijbel, in het Nieuwe Testament, die ook geschreven is aan de twaalf stammen in de verstrooiing. In feite veronderstelt dat ook al dat je weet waar de brief bezorgd moet worden; je moet weten over wie het gaat. Dat is de Jakobusbrief, waarvan Luther ooit zei: dat is een strooien brief, maak daar de kachel maar mee aan. Die kon er niet zoveel mee. Ik denk ook dat het ermee te maken heeft dat hij zelf niet bij die twaalf stammen hoorde. Maar in ieder geval: je leest in Jakobus 2 ook over wanneer iemand in uw synagoge komt. Dus die twaalf stammen kwamen samen in hun synagoge, wat ook alweer een aanwijzing is dat dat inderdaad de plek is waar zij hun samenkomsten hadden.

Maar nu deze vraag: hoe werden de twee stammen onze twaalf stammen? Hé, dat is een verkeerde titel trouwens. Maar goed, ik weet eigenlijk niet hoe ik aan deze titel ben gekomen. Die moet ik thuis nog even wijzigen, want die titel is niet correct. Het gaat er even om: hoe komen die twaalf stammen dan… Hoe kan Paulus daar op deze wijze over spreken?

Nou, dan moeten we even teruggaan naar de geschiedenis. En ik had het er al even over dat daar ooit, in de dagen van koning Kores, een terugkeer heeft plaatsgevonden. Nogmaals, je had dus de twee stammen en de tien stammen die beide in ballingschap zijn gegaan. En vervolgens, na 70 jaar verwoesting van Jeruzalem, is daar een terugkeer geweest. En in Ezra 1, vanaf vers 1, wordt dat ook gewoon kortweg verhaald. En dan staat er dit, laten we het maar gewoon lezen.

▶ 27:11 Het Decreet van Kores en de Profetieën van Jesaja en Jeremia ↑ hoofdstukken

In het eerste jaar van Kores, de koning van Perzië – het Perzische Rijk was juist dat jaar begonnen en Kores (Cyrus) was de koning daarvan – gebeurt er meteen al iets buitengewoon belangwekkends. Er staat geschreven: „In het eerste jaar van Kores, de koning van Perzië, wekte JAHWEH…” En dan volgt er een tussenzin: „…opdat het woord van JAHWEH, door Jeremia verkondigd, zou worden voltrokken.” Dat refereert aan een paar schriftplaatsen in Jeremia, waarin Jeremia al aangeeft dat die periode van verwoesting van Jeruzalem zeventig jaar zou duren.

In Daniël lees je daar ook over. Daniël zegt in hoofdstuk 9 dat hij in de boeken las, in Jeremia, over die periode van zeventig jaar. Die zeventig jaren waren toen net voorbij, dus Daniël gaat op zijn knieën en zegt: „En nu? U hebt uw belofte gegeven.” Dat is overigens de aanleiding voor die geweldige profetie van de zeventig jaarweken. Maar waar het om gaat, is dat die periode van zeventig jaar nu voorbij was. En dan staat er: opdat het woord van JAHWEH, door Jeremia verkondigd, zou worden voltrokken, wekte JAHWEH de geest van Kores, de koning van Perzië, op om door zijn gehele koninkrijk, ook in geschrifte, deze oproep te doen uitgaan.

De machtigste man in de wereld van die dagen, die juist het Babylonische Rijk had vervangen om zo te zeggen, vaardigt dus een edict uit, een bevel in zijn hele koninkrijk. Het gold overal waar hij koning over was; zowel mondeling als schriftelijk ging dit woord uit. En dan staat er in vers 2: „Zo zegt Kores, de koning van Perzië: Alle koninkrijken der aarde heeft JAHWEH, de God des hemels, mij gegeven…” Dit is nogal wat! Het betekent niet dat hij alle koninkrijken per se veroverd had, maar hij domineerde erover, hij gaf leiding over alle koninkrijken der aarde. Hij stond voorop. „…en Hij heeft mij opgedragen Hem een huis te bouwen in Jeruzalem, in Juda.”

Dit is een geweldig verhaal. Ik heb het bij allerlei gelegenheden al verteld, want ik word niet moe om dit verhaal te vertellen. Want het punt is niet alleen dat Jeremia ooit had voorzegd dat de tempel en Jeruzalem zeventig jaar verwoest zouden zijn, maar Jesaja had al tweehonderd jaar eerder voorzegd dat er ooit een Kores zou komen, Cyrus, en dat híj Jeruzalem zou gaan herbouwen. Moet je nagaan: toen Jesaja deze voorzegging deed, zou het nog honderddertig jaar duren voordat Jeruzalem überhaupt verwoest zou worden! Jesaja voorzegt dat niet alleen, en zegt niet alleen dat Jeruzalem daarna weer hersteld zou worden, maar hij noemt Kores zelfs bij name als degene die dat zou gaan doen. Tweehonderd jaar van tevoren geeft hij al aan dat de tempel in Jeruzalem herbouwd zal worden.

In Jesaja 44 – een schitterende passage, je moet het maar eens nalezen – staat in vers 28: „Die tot Kores zegt: Mijn herder, en hij zal al mijn welbehagen volvoeren, door tot Jeruzalem te zeggen: Het worde herbouwd, en de tempel worde gegrondvest.” En als je dan doorleest in het volgende hoofdstuk, hoofdstuk 45, dan lees je dat God zegt: Ik heb je bij name genoemd. Dus als Kores hier zegt: „Hij heeft mij opgedragen”, dan is Kores in aanraking gekomen met de profetieën van Jesaja en van Jeremia. Hij wist dat hij dit moest doen, en hij wist ook wannéér hij het moest doen: namelijk als de zeventig jaren voorbij zouden zijn. En dat was meteen in zijn eerste regeringsjaar. Dus in het allereerste jaar heeft hij direct aanstalten gemaakt om Jeruzalem en de tempel te herbouwen, zoals voorzegd. Hij zegt dus niets te veel wanneer hij verklaart: „JAHWEH heeft mij opgedragen.”

Hoe Kores daarmee in aanraking gekomen is, is voor mij niet zo moeilijk: dat is gewoon via Daniël geweest. Ik geef toe, dat staat niet letterlijk in de Bijbel, maar wat wel in de Bijbel staat, is dat Daniël een hele hoge post bekleedde aan het hof van Kores en van Darius (die daar weer onder stond; Darius was de schoonvader van Kores, om het even ingewikkeld te maken). Het komt er in elk geval op neer dat Kores gewoon kennis heeft gekregen van die profetie. Dat zijn geweldige dingen!

Laat ik er meteen nog iets bij zeggen: profetie is het grote goddelijke bewijs van de waarheid van de Bijbel. Dat is zo indrukwekkend. De eenheid van de Schrift is al een godswonder: al die boeken bij elkaar die één geheel vormen. Zoals het een wonder is als zeventig stukjes van een puzzel naadloos in elkaar passen, dan weet je één ding zeker: het is één ontwerp, één design. Dat kan niet missen, want anders zouden ze nooit passen. Dat is de Bijbel; de Bijbel is immers geen enkel boek, maar een hele bibliotheek.

Maar er is nog iets waarin God Zijn woord bewijst, en dat is door profetie: door de toekomst te voorzeggen. Dat kan geen mens. Een mens kan voorspellen, bepaalde prognoses uiten en daar een zekere waarschijnlijkheid aan toekennen, maar een mens kan niet voorzeggen – zelfs de volgende seconde niet. Eén kan de toekomst voorzeggen, en dat is Hij die het heden kent en de toekomst overziet. Het staat ook in Jesaja, zo’n prachtig woord: dat God van den beginne de afloop verkondigt. Kijk, dat is God! En daarmee bewijst God Zijn woord. Hij kan honderden jaren van tevoren al zeggen – terwijl er nog totaal geen sprake was van een verwoesting van Jeruzalem – dat zeventig jaar later een zekere Kores (wie is Kores?) de stad en de tempel zal gaan herbouwen. Zijn naam stond al vermeld! En Daniël kon zeggen: „Kijk, jouw naam staat al in onze boeken, en dit jaar zijn de zeventig jaren voorbij.” Dus in zijn eerste jaar heeft Kores deze opdracht ter harte genomen: „JAHWEH heeft mij opgedragen Hem een huis te bouwen in Jeruzalem, in Juda.”

Nou moet ik mezelf even toespreken, want ik zou in de verleiding komen om hier nog veel meer over te vertellen, het is namelijk zo’n intrigerend thema. Maar goed, tot zover dat punt: een huis bouwen in Jeruzalem, in Juda. En dan zegt hij dit – want we moeten wel bij ons onderwerp blijven –: „Wie nu…” Dit is dus het bevel dat hij doet rondgaan in heel zijn rijk, terwijl alle koninkrijken der aarde aan hem zijn toevertrouwd.

▶ 35:24 De Terugkeer van Heel het Volk en de Herkomst van de Naam Joden ↑ hoofdstukken

“Wie nu onder u is, uit heel zijn volk” – staat er letterlijk – “zijn God zij met hem. Hij trekke op naar Jeruzalem in Juda en bouwe het huis van JAHWEH, de God van Israël. Dat is de God die in Jeruzalem woont.” Kores wist dat dus. Hij spreekt natuurlijk met het grootste respect over die God. Dat lees je in Jesaja ook al: hij kende God niet, maar God kende hem wel, en Hij kende hem al bij name. En dan zegt hij ook over dat huis dat gebouwd moet worden voor de God die Jeruzalem als plaats heeft gekozen om te wonen.

Maar wie moest er nou terugkeren? Dat is nu vooral mijn punt: wie moest er terugkeren? Het bevel van Kores is heel duidelijk: iedereen onder heel zijn volk. Er staat geen enkele beperking bij; niet slechts van de twee stammen of alleen degenen die daar in Babylon zijn. Nee, iedereen uit heel zijn volk: “zijn God zij met hem, hij trekke op naar Jeruzalem in Juda.” Dus ongeacht de stam of waar ze zich bevinden: als dat op hun hart is, dan mogen ze gaan.

Trouwens, ik moet erbij zeggen: er is relatief gezien maar een handjevol gegaan, hoor. Dat geldt overigens ook voor de twee stammen. Uiteindelijk zijn er zo’n 42.000 gegaan en de meesten zijn gewoon achtergebleven. Dat is in feite niet zoveel anders dan wat er in de afgelopen eeuwen is gebeurd. Ik bedoel: er is weer een Joodse staat. Nu wil ik het herstel van Israël toen en nu niet direct met elkaar vergelijken, maar het gaat mij om het principe: er wordt een initiatief genomen en ze krijgen weer hun eigen land, maar dan blijkt de meerderheid er toch nog geen trek in te hebben. Het merendeel van de Joden bevindt zich immers nog steeds in het buitenland. Waar het om gaat is dat ze toestemming kregen; in feite werden ze aangemoedigd om – wie dan ook van Zijn volk – op te trekken naar Jeruzalem in Juda. En dat moet ik er ook nog even bij zeggen: men trok op naar Jeruzalem in Juda.

En nu komen we bij een ander belangrijk punt. Ik had het er al over: het woord ‘Jood’ is afgeleid van Juda (Jehoeda), van die stam. Maar dat betekent niet dat een Jood dus per definitie een afstammeling van de stam van Juda is. Nee, Jeruzalem bevindt zich in Juda en men zou terugkeren naar Juda. Degenen die zich daar gingen vestigen, werden sinds die tijd Joden genoemd; de term dateert uit die periode. In Koningen, Kronieken en Samuël lees je immers nooit over Joden. ‘Joden’ is een aanduiding die pas in zwang raakte sinds de terugkeer uit de ballingschap. En waarom? Dat is niet zo moeilijk: het volk keerde terug naar Juda, omdat daar – meer specifiek in Jeruzalem – het huis van JAHWEH, Israëls God, stond.

Nog iets opmerkelijks: de twee stammen keerden dus terug naar hun eigen gebied. Iedereen van het volk mocht terugkeren, van alle twaalf stammen. Maar degenen die terugkeerden, kwamen terecht in Juda. Eigenlijk kwamen dus alleen de twee stammen weer in hun eigen gebied terecht. Begrijpt u wat ik bedoel? Iedereen van het hele volk mocht terugkeren, maar de tien stammen kwamen niet meer terecht in hun oorspronkelijke erfgebied in het noorden, of waar hun stamgebied ook lag. Het volk dat terugkeerde kwam terecht in het gebied van Juda. Dat is een wezenlijk punt: de tien stammen keerden nooit als zodanig terug naar hun eigen stamgebied. Ik kom daar straks wellicht nog even op terug.

Dat staat er dus geschreven. En dan lees je – en ook dat is opmerkelijk: “Toen maakten de familiehoofden van Juda en Benjamin, en trouwens ook de priesters en de Levieten…” – die overigens weer geen eigen stamgebied hadden, zoals u weet; alle stammen kregen hun eigen gebied behalve Levi, want hun erfdeel was de HEERE Zelf – “…zich gereed, allen wier geest God had gewekt om op te trekken, teneinde het huis van JAHWEH, die in Jeruzalem woont, te bouwen.” Hieruit wordt heel vaak meteen de conclusie getrokken dat alleen de twee stammen terugkeerden. Maar dat is niet zo! De twee stammen waren weliswaar leidend en dominant doordat ze naar hun eigen gebied terugkeerden, maar het waren echt niet uitsluitend de twee stammen. Dat weten we heel zeker, en daarvoor neem ik u mee naar 1 Kronieken 9.

▶ 41:08 Vertegenwoordiging van Geheel Israël in Kronieken en Ezra ↑ hoofdstukken

Dan staat er in vers 1 dit – dat gaat ook over die terugkeer: de Judeërs, dat zijn dus de twee stammen, die werden naar Babel weggevoerd om hun ontrouw. Oké, en dan? En de eersten die zich weer op hun bezitting in hun steden kwamen vestigen, dat waren Israëlieten. Die worden hier dus ook heel duidelijk onderscheiden van de Judeërs, maar het waren in ieder geval gewoon Israëlieten. In de NBG-vertaling staat trouwens „gewone Israëlieten”. Gewoon, ja. En dat waren zelfs de eersten. Dat blijkt dan ook wel uit het vervolg: de priesters, de Levieten en de tempelhorigen – dat wil zeggen zij die bij de tempel hoorden – en te Jeruzalem woonden van de zonen van Juda en Benjamin. En dan zeg je: „Ah, zie je wel, Juda en Benjamin!” Ja, maar er staat ook: Efraïm en Manasse. Hé, wat doen die daar? Nou, gewoon: ieder van het volk, wie hij ook was, zou gewoon terugkeren naar het land. En ongeacht hoe dat numeriek verdeeld was, ook al zijn de twee stammen daarin dominant geweest en vooral zij daarnaartoe teruggekeerd.

Wat trouwens ook logisch is, want zij hadden ook nog de meest verse herinneringen aan hun land. Het was immers zeventig jaar eerder dat ze gedeporteerd waren, maar dat is nog slechts twee, hooguit drie generaties. Daar staat tegenover dat de tien stammen al honderden jaren eigenlijk niet meer in het land waren. Je kunt je dus wel voorstellen dat de animo onder hen veel minder was. We weten trouwens dat er ook daarvoor al heel vaak Israëlieten uit alle stammen zich bij Juda hebben gevoegd; dat was zelfs al zo in de dagen van Jerobeam. Dus het hele idee dat alleen maar de twee stammen zouden terugkeren, dat was ten eerste al niet de doelstelling van Kores. Kores zegt: iedereen, want heel het volk zou terugkeren. En bij die terugkeer mogen de twee stammen, of de nakomelingen van de twee stammen, wel dominant geweest zijn, maar zij waren niet de enigen.

En nu komen we op nog iets, want we bladeren even door in Ezra en Nehemia. Dan staat er dit: „De priesters nu en de Levieten, alsook sommigen van het volk, de zangers, de poortwachters, de tempelhorigen, gingen wonen in hun steden, en geheel Israël in hun steden.” Hé, die is apart! Want laten we nog even meegaan in het idee dat alleen de twee stammen terugkeerden. Maar de twee stammen heetten altijd – daar hadden we het in het begin al over, je kreeg die verdeling en dat heette – Juda en Israël. Die twee stammen worden nooit Israël genoemd.

Kijk, ik hoop dat u het allemaal nog volgt. Kijk, Israël kan twee dingen betekenen in de Bijbel. Het is óf de naam van alle twaalf stammen – dat is de originele betekenis, dus logisch, tot in de dagen van Salomo was dat gewoon Israël – óf na de splitsing van het rijk werd Israël de aanduiding van de tien stammen. De twee stammen worden never nooit Israël genoemd. Dat is dan gewoon altijd Juda. Maar nu keert het volk terug. Kores zegt: heel het volk mag terugkeren, weliswaar naar het gebied van Juda, maar heel het volk, wie hij ook zij, die zou terugkeren. En dat volk dat dan terugkeert, heet dan ook daadwerkelijk „heel Israël”, niet „heel Juda”. Dus het hele idee dat er na de terugkeer een voortzetting van het tweestammenrijk zou zijn, is niet juist.

Ik geef toe – ik kreeg het van de week nog te horen: „Je bent altijd zo stellig als je…” Iemand van mijn eigen familie zei dat en dat werd als een irritante eigenschap aangemerkt, dus dan moet ik er meteen maar bij zeggen: nou, dat moet u er gewoon maar even aftrekken. Gewoon: check it! Ik geef toe dat ik er in dezen ook van overtuigd ben dat ik dat zo zeg: „heel Israël”, zo wordt het aangeduid, maar check it zelf. Ik deel deze dingen en ik zeg niet wat u moet denken of geloven. Dat vind ik in het algemeen een heel belangrijk principe als ik spreek: check it zelf!

Nou ja, in ieder geval: dat volk heet dan Heel Israël. En het hele teruggekeerde volk heet Geheel Israël. Ja, dan blader ik nog even door naar hoofdstuk 6. Daar staat in Ezra 6 – ik val even midden in de zin: „En zij offerden ter inwijding van dit huis Gods…” Want het huis was als eerste hersteld. Nou ja, het was allemaal niet zoals in de dagen van Salomo hoor, zo’n tempel. Het was allemaal provisorisch en trouwens ook onder heel veel druk. En dan staat er: „ze offerden ter inwijding van het huis Gods (…) verder nog twaalf geitenbokken tot een zondoffer voor geheel Israël, naar het getal van de stammen Israëls.” Aha, waarom twaalf stammen, of waarom twaalf geiten? Nou, gewoon omdat het geheel Israël is, naar het getal van de stammen Israëls. Dus ongeacht de numerieke verhoudingen van de twaalf stammen hoe zij terugkeerden: het werd gerekend als geheel Israël en als de twaalf stammen. Dus als Paulus zegt „onze twaalf stammen”, ja, dan doelt hij gewoon op het volk dat mocht terugkeren in de dagen van Kores. Want zo had Kores het inderdaad ook op het oog, zo heeft hij het ook geformuleerd en zo heeft Israël zichzelf in die dagen ook gerekend. Israël is de naam van het teruggekeerde volk, omdat het alle twaalf stammen representeert. Ik bedoel: het merendeel van het volk bevond zich niet in het land, maar representeerde het wel.

En dan nog even later, in Ezra 8, dan lees je: in diezelfde tijd brachten de ballingen die uit de gevangenschap waren gekomen – dus uit ballingschap kwamen – brandoffers aan de God van Israël. Heb je hem weer: de God van Israël! Twaalf stieren voor geheel Israël, twaalf bokken tot een zondoffer. Het komt dus nogal prominent naar voren dat het volk dat terugkeerde inderdaad heel Israël en alle twaalf stammen representeerde.

Ja, en dan kom je automatisch nog een keer bij de vraag terecht. We hebben dus eerst Paulus’ vaststelling gezien over alle twaalf stammen. Hij kende ze, en wat Paulus niet alleen zegt over de twaalf stammen is dat hij ze kende en wist wie ze waren, maar hij zegt ook dat de twaalf stammen zelf ook weten wie ze zijn. Ze delen namelijk de verwachting van de belofte en hopen daarop, zijn daar intensief mee bezig en vereren hun God. Maar hoe zit dat dan? Dat is dus de vraag.

▶ 48:42 Zijn de Tien Stammen Verloren? Assimilatie Onder de Volkeren ↑ hoofdstukken

Zijn de tien stammen verloren? Het eerste antwoord is: nee. Want eigenlijk — en dat is wat we zojuist hebben gezien — hoezo verloren? Nee, de twaalf stammen zijn gewoon teruggekeerd; zo worden ze gerepresenteerd. Want de Joden vertegenwoordigen in de Schrift geheel Israël: alle twaalf stammen. En daarom kan Paulus dat op die manier ook aanduiden. En dat ze Joden genoemd worden, nou, daar hebben we het zojuist al over gehad. Dat is omdat zij terugkeerden naar Juda, en bovendien bevond zich in Juda Jeruzalem: de stad van God en de plaats van de tempel. Daarom is ‘de Joden’ in feite ook een religieuze benaming in die zin dat ze namelijk de God eren die woont in Jeruzalem.

En ja, de drie punten die ik dus heb aangewezen: de teruggekeerde gemeenschap heet geheel Israël, ze wordt gerekend naar de twaalf stammen van Israël, en daarom spreekt Paulus gewoon ook over ‘onze twaalf stammen’. Hij veronderstelt dit dus ook als bekend.

Maar nu komt er nog een punt, en dat is mijn allerlaatste punt dat ik wil aansnijden. En dan ga ik het tegenovergestelde zeggen. Zijn ze verloren gegaan? Nee, als stammen niet. Alle twaalf stammen worden gerepresenteerd in wat teruggekeerd is, maar ik moet er meteen bij zeggen: getalsmatig, voor een groot gedeelte, hebben de tien stammen zich inderdaad vermengd met de natiën. Trouwens, dat is niet alleen met de tien stammen gebeurd; de twee stammen hebben zich ook… Nou, ik zeg in hoge mate, maar het is eigenlijk wel heel wonderlijk dat vooral de Joden zich altijd hebben onderscheiden.

Maar van die tien stammen, die waren eigenlijk vanaf de aanvang van hun bestaan al goddeloos. Ze vermengden zich al met de godsdiensten van de naburige volkeren, enzovoort. En vervolgens zijn ze gedeporteerd en kwamen ze in Assyrië terecht. Eeuwen later mochten ze dan weer terugkeren, maar daar was niet heel veel animo voor. En zij hebben zich — dat staat ook in Hosea 7 vers 8, waar letterlijk staat: “Efraïm vermengt zich met de volkeren.” Vermengen betekent eigenlijk gewoon dat ze geassimileerd zijn, en dan raak je je identiteit kwijt. Je trouwt met mensen uit de volkeren en zo ben je je roots kwijt.

En bovendien: een kenmerk van het volk is ook dat ze besneden zijn. Dat is ook wat de Jood kenmerkt: wat is het voordeel van de Jood en wat is het voorrecht van de besnijdenis? Dat zijn synonieme begrippen. Ja, en als je die identiteit kwijtraakt, dan ben je gewoon de natiën gelijk geworden. Zij die geassimileerd zijn, zijn dus hun identiteit kwijtgeraakt en verdwenen onder de natiën.

En nu komen we op een heel boeiend punt. Ik stip het alleen maar kort aan, maar ik wil het toch genoemd hebben, want ik vind het een van de meest fascinerende dingen.

▶ 52:09 Efraïm als Volheid van Natiën en de Bediening van Paulus ↑ hoofdstukken

Je leest namelijk over Jakob, die ooit zijn kleinzonen en zijn zonen zegent. Maar al voordat hij zijn zonen zegent en daar voorzeggingen over doet, lees je in hoofdstuk 48 dat hij de zonen van Jozef zegent. Het was de bedoeling dat de oudste, Manasse, de eerstgeboortezegen zou krijgen. Efraïm werd links van Jakob gezet en zou die zegen niet krijgen. Maar Jakob doet dat precies andersom. Het is een bekende geschiedenis en een prachtig verhaal als je dat zo leest: hij kruist zijn armen en legt zijn rechterhand op Efraïm. Dat is overigens een heel bekend fenomeen in het boek Genesis; het eerstgeboorterecht gaat eigenlijk nooit naar de eerstgeborene.

Maar dan wordt er dit gezegd — en het gaat mij even om dit punt: Jakob zegt over Efraïm dat zijn zaad, zijn nageslacht, een volheid van natiën zal zijn. Hij krijgt het eerstgeboorterecht. En wat betekent dat nou, dat zijn zaad een volheid van natiën zal zijn? Dat betekent dat het nageslacht van Efraïm — wat later een benaming is voor de tien stammen — een volheid van natiën wordt. Hij is de stamvader van vele natiën, van heidense volken. Waar kom je die term trouwens nog meer tegen, of in ieder geval een vrijwel identieke term? In Romeinen 11 vers 25!

Maar weet u wat ik nou zo apart vind? Kijk, als Efraïm of de tien stammen voor een groot gedeelte zijn opgegaan onder de natiën en waar ze dan ook verdwenen zijn… Sommigen zeggen: “Ze zijn voor een groot gedeelte naar West-Europa gegaan vanwege die migraties.” Dan zou het kunnen zijn dat u en ik — vooral hier op Urk natuurlijk, heb ik wel eens gemerkt — erfelijk allerlei lijntjes met de tien stammen hebben. Dat zou kunnen, maar het speelt geen rol: ze zijn verdwenen onder de natiën.

Maar weet je wat ik nou zo mooi vind? Toen Israël de boodschap afwees, ging het heil naar buiten. Het zou naar Israël gaan, maar Israël heeft de Messias gekruisigd. En niet alleen dat: ze hebben de opgestane Messias verworpen. Het Sanhedrin heeft Stefanus zelfs gestenigd. En toen kwam er een dertiende apostel in het vizier: die werd een apostel van de natiën. Nu gaat de eerste en de hoogste zegen van het evangelie niet naar Israël, maar naar de natiën. Dat roept jaloezie op, en dat is nu precies de bediening van Paulus. Hij zegt: “Ik ben een apostel van de natiën, ik beschouw het als een voorrecht.” In Romeinen 11 zegt hij: “Ik spreek tot jullie, natiën. Juist omdat ik een apostel van de natiën ben, acht ik dit de heerlijkheid van mijn bediening: dat ik zo mogelijk de naijver, die jaloezie van mijn vlees en bloed, mag opwekken en enigen uit hen mag redden.” Hij wist ook wel dat zijn bediening niet was om heel Israël te redden, maar om nog enigen uit hen te bereiken.

Het mooie daarvan is dat hij eerder al had gezegd dat Israël tot jaloezie gewekt zou worden door “wat geen volk is”. Dat is wat er in onze dagen gebeurt. Israël heeft de boodschap weliswaar verworpen en nu gaat het heil naar de natiën. Maar wie zijn daar dan terechtgekomen? Dat was Israël! Dus via een omweg krijgt dat deel van het volk dat het minst aanspraak kan maken op de belofte, als zijnde de natiën de allerhoogste zegeningen aangeboden. Ik geef toe: ik probeer dit nu in een paar zinnen te zeggen en het verdient een bredere bespreking. Maar het is een wonderlijk verhaal dat Efraïm getalsmatig voor een groot gedeelte onder de natiën terechtgekomen is. Ze zijn sowieso nooit meer als zodanig teruggekeerd naar hun eigen stamgebied, maar wat God nu doet onder de natiën, is het allergrootste. En dat heeft toch weer alles te maken met Paulus.

Dus eindig ik met te zeggen: linksom of rechtsom, God raakt nooit iets kwijt. Hij zoekt het verlorene, net zolang tot Hij het gevonden heeft. Ongeacht hoe die twaalf stammen zijn teruggekeerd, ook zij die verloren zijn gegaan: dan nog, nu in onze dagen, gaat het heil juist ook naar de natiën toe. Is dat geen wonderlijk verhaal?

Ik hoop nu in ieder geval één ding duidelijk gemaakt te hebben vanmiddag. Ik heb het verteld en voor zover in mijn vermogen de bonnetjes erbij geleverd. Het is aan u om dit nu verder te checken, en dat wil ik ook zeer aanbevelen. Paulus wist — daar begon ik mee en daar eindig ik mee — wie de twaalf stammen waren. Hij wist wat zij deden en hij wist dat zij dat zelf ook wisten. Het hele verhaal van de “verloren tien stammen” vind je qua term niet in de Bijbel, maar de gedachte zelf is ook onbekend. Maar onthoud vooral ook dit: God zoekt het verlorene en Hij vindt het ook.

▶ 58:59 Conclusie en Beantwoording van Vragen ↑ hoofdstukken

Zullen we het hierbij laten, beste mensen? Of zijn er nog… nou ja, ik weet niet of ik dat nou ook moet vragen: brandende kwesties?

Wie is daarmee begonnen, met dat hele verhaal van de verloren stammen? Het gaat al jaren rond in de wereld. Wie is ermee begonnen om te beweren dat ze verloren zijn?

Kijk, dat hele idee van de verloren tien stammen, dat stamt al uit de Joodse traditie. Ik noemde al eerder dat die gedachte er was dat er tien stammen ergens anders gelokaliseerd zouden zijn. Dus ook in het Jodendom was die gedachte bekend. Hoewel ik niet denk dat ze dominant is geweest, want als Paulus voor Agrippa staat, laat hij een heel ander geluid horen. En hij veronderstelt ook dat de omstanders dat allemaal weten; Paulus heeft daar dus geen nieuws verteld. Dus ja, ik begrijp die vraag eigenlijk ook wel: wie is op het idee gekomen? Nou, eigenlijk bedoel ik te zeggen: niet uit de Bijbel!

Sinds wij hiermee bezig zijn, hebben we van alle kanten theorieën en verhalen over die twaalf stammen gehoord. En mochten ze weg zijn, dan komen ze straks gewoon weer terug.

Jazeker, zeker. Ik beweer ook zeker niet alles daarover gezegd te hebben, want er zitten hier natuurlijk nog andere boeiende vragen aan vast. Want ja, de twaalf stammen gaan in de toekomst als zodanig ook weer een grote rol spelen. Die 144.000 worden allemaal verzegeld: 12.000 uit die stam, 12.000 uit die stam. Dat komt dus allemaal nog openbaar. En ik verwacht dat dat allemaal niet zo heel erg lang meer duurt. En ondertussen is deze jongeman al actief aan het verzamelen.

Er is nog een vraag: komt die verwarring misschien ook een beetje door die geschiedenis met de vrouw uit Tyrus? Daar komt een vrouw bij Jezus en Hij antwoordt haar met geen woord; Hij spreekt aanvankelijk niet tegen haar. En daarna, als ze blijft aandringen, zegt Hij: “Ik ben slechts gezonden tot de verloren schapen van het huis Israëls.” Dus het begrip ‘de verlorene’… en dat heeft men een beetje verwisseld?

Ja, het is inderdaad een… hoe noemen ze dat? Een contaminatie, toch? Twee termen die door elkaar gegooid worden. Want “de verloren schapen van het huis Israëls”, dat is een bekende term. Maar niet “de verloren tien stammen”. Als je dat door elkaar haalt, dan krijg je dit. Ik merk ook: er is zoveel verwarring. Waar zou dat nou toch door komen? Iemand verspreidt een gerucht, en moet je eens kijken wat ervan komt.