▶ 00:00 Introductie: van Doodskleed Naar Levend Bewijs ↑ hoofdstukken

Dankjewel Jan voor deze introductie. Het klopt, ik heb inderdaad al een hele reis erop zitten voor vandaag en ik kreeg vanuit Nieuw-Buinen, waar ik vanmorgen sprak, van diverse mensen de opdracht om de groeten over te brengen. Dat doe ik bij dezen dan ook maar even in het algemeen. Een aantal mensen werden nog bij name genoemd, maar dat wordt me een beetje te ingewikkeld nu. Dus bij dezen.

Een onderwerp waar ik altijd heel erg graag over spreek – we hebben er zojuist ook over gezongen – dat is de geweldige waarheid. Het is toch de basis van alles dat we een levende Heer hebben, doordat Hij de dood eens voor altijd achter Zich gelaten heeft, het graf verliet en door Zijn God en Vader werd opgewekt, zoals beloofd. Ik heb daar vanmorgen trouwens op een andere wijze, via beelden die we in het Oude Testament aantreffen, over mogen spreken en vanmiddag doe ik dat weer. Ik heb het getiteld: 'van doodskleed naar levend bewijs'.

Inderdaad, zojuist hintte Jan er al even op: ik ga het hebben over doeken, over kleden en over windsels; daarover straks meer. Waar de Heer ooit in gelegd was toen Hij bij Zijn geboorte in de kribbe werd gelegd, dat is waar, en later bij Zijn begrafenis lees je daar weer over.

▶ 01:34 De Actuele Discussie Rond de Lijkwade van Turijn ↑ hoofdstukken

Ik wil eerst iets zeggen over de directe aanleiding van deze studie, want het is een actueel thema. Als u niet geheel onbekend bent met grote podcasts, dan is het u wellicht niet ontgaan dat de afgelopen weken – een maand of anderhalf geleden – de bekende Amerikaanse presentator Tucker Carlson, voorheen van Fox News en tegenwoordig onafhankelijk, een gesprek heeft gepubliceerd dat inmiddels door velen is bekeken. Hij had een gast met wie hij een onderwerp besprak dat enorm veel aandacht heeft gekregen. Dat gaat over de Lijkwade van Turijn, waarvan u hier een afbeelding ziet.

De gast was een gerenommeerde geleerde, zijn naam is Dr. Jeremiah Johnston. Hoewel ik het gesprek zelf nog niet eens volledig heb beluisterd, heb ik er al veel over gelezen en het is buitengewoon intrigerend wat hij daarover naar voren bracht. Vanouds heb ik het thema van de Lijkwade van Turijn – het kleed dat al een eeuw of vier in een grote kathedraal in Turijn bewaard ligt, maar nog veel ouder is – altijd afgedaan als een rooms-katholiek relikwie. Daar bestond immers altijd veel discussie over. Ik moet echter zeggen dat ik daar inmiddels toch wat anders over ben gaan denken.

Voordat ik de indruk wek dat we het vanmiddag uitsluitend over die lijkwade gaan hebben: dat is niet zozeer het punt. Maar ik wil wel de aanleiding geven waarom dit nu ter sprake komt. Johnston betoogt namelijk dat de Lijkwade van Turijn volledig voldoet aan wat het Nieuwe Testament zegt over het linnen kleed waarin Jezus begraven werd. Zonder daar al te veel nadruk op te leggen, wil ik toch een aantal punten aanstippen die hij aandraagt; argumenten waarom hij daar zo van overtuigd is. Het is buitengewoon intrigerend, zelfs als je sceptisch bent of het uiteindelijk verwerpt.

Uiteindelijk maakt het mij persoonlijk ook niet zoveel uit en ik heb er geen uitgesproken opvatting over. Zoals gezegd was ik altijd heel sceptisch, om niet te zeggen negatief, maar inmiddels is dat verschoven en ik vind het allemaal buitengewoon boeiend. Voor wat het waard is, vind ik het een goed argument om dit onderwerp vanmiddag ter sprake te brengen. Het is een mooie aanleiding om ons, naar aanleiding van de beweringen die we horen, af te vragen: hoe zit dat nou eigenlijk? Niet zozeer wat Johnston naar voren brengt, maar wat zegt de Schrift over dit onderwerp? Dat is immers waarvoor we bij elkaar zijn gekomen: om de Schriften te openen.

Johnston noemt een aantal argumenten en ik geef ze door voor wat ze waard zijn. Hij wijst er bijvoorbeeld op dat de weefstructuur van het kleed precies past in de tijd van twintig eeuwen geleden. Ook is er een heel interessant gegeven over de pollen en andere sporen die op het kleed terecht zijn gekomen; deze wijzen specifiek op de regio van Jeruzalem. Zonder deze argumenten verder helemaal uit te spinnen – wat ik expres niet doe, want het gaat om een korte samenvatting – is het duidelijk waarom hij tot zijn conclusie is gekomen en met hoeveel overtuigingskracht hij deze dingen naar voren brengt.

Er was nog iets. Hij wijst erop dat de bloedsporen op het kleed wijzen op een echt gestorven lichaam; het is dus met recht een doodskleed. Wat ook heel opmerkelijk is, zijn de plekken van de wonden op de schedel, waar de Heer een doornenkroon heeft gekregen. Maar ook de polsen, de voeten en de zijde, waar de Heer natuurlijk een doodsteek kreeg van die soldaat – ik kom daar straks nog op terug – komen overeen met de wonden die Jezus heeft ondergaan gedurende de laatste dag voor zijn sterven. Lange tijd is geopperd dat de afbeelding op het kleed, wat je uiteindelijk in het negatief ziet, geschilderd of op een andere wijze geprint zou zijn. Daarvoor zijn echter redenen aangedragen waarom dat niet kan, die echt heel overtuigend zijn. Het kan er dus niet kunstmatig op zijn geschilderd of geplakt.

De belangrijkste reden waarom Johnston hierop wijst, is een tamelijk recente ontdekking: het beeld van de man in dat kleed kan slechts fotografisch zijn ontstaan. Vraag mij niet naar de details; Dr. Jeremiah Johnston wijst daarop en legt dat allemaal heel uitgebreid uit, maar het gaat mijn pet een beetje te boven. Het punt is echter – en dat vond ik het meest intrigerend – dat de afbeelding of de afdruk in dat kleed door een flits van licht en kracht moet zijn ontstaan. Allerlei moderne technieken zijn niet in staat om dit te kopiëren of na te doen. Men staat voor een raadsel, tenzij, zoals Johnston naar voren brengt, dit echt het kleed is geweest waarin de Heer Jezus gewikkeld was bij zijn opstanding. Dat de afbeelding als het ware fotografisch in dat kleed is afgebeeld door die flits van kracht.

Met name dit argument vond ik buitengewoon boeiend. Het is een tamelijk recente ontdekking die later ook weer wat in opspraak is gekomen, dus nogmaals: ik steek mijn nek er vanmiddag niet voor uit om te beweren dat dit kleed absoluut authentiek is. Het enige wat ik ervan kan zeggen, is dat ik het buitengewoon indrukwekkend vind en het zou wat mij betreft zomaar kunnen. Mocht het niet het geval zijn, dan moet u mij daar niet op afrekenen. Ik vind het in ieder geval heel boeiend.

Eén ding staat echter vast voor ons: het getuigenis van de Schrift is wat mij betreft meer dan voldoende om te geloven dat Jezus Christus inderdaad is opgewekt uit de dood. Hij is door vele getuigen gezien en dat getuigenis is unaniem. Het is precies zo gegaan zoals het zou moeten gaan en zoals het was voorzegd: Hij is opgewekt ten derde dage, naar de Schriften. Het is dus allemaal geregisseerd. In alles zoals de Bijbel het voorstelt, wijzen al die getuigenissen erop dat het slechts God kan zijn geweest die dit gedaan heeft, precies zoals Hij het voorzegd had. Dat staat sowieso als een paal boven water en dat is het getuigenis waarin we geloven. Dat dit kleed hetgeen zou zijn wat achtergelaten is en via een omweg uiteindelijk toch nog in ons midden is... het zou zomaar kunnen.

Deze week schreef ik daar nog een klein stukje over op mijn website. Ik wees erop – en dat vind ik ook nog wel boeiend – waarom dat zomaar het geval zou kunnen zijn. Er zijn in de Bijbel namelijk meer gevallen van mensen die hun kleed achterlaten wanneer zij vertrekken. Het is een Bijbels patroon. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk Elia. Maar denk ook aan Jozef; ook hij liet zijn kleed achter. Dat was in de veronderstelling dat hij gestorven zou zijn, maar hij bleek nog te leven. Boeiend is het in ieder geval.

Met name dat laatste argument van Johnston spreekt mij aan: dit is niet zomaar een doodskleed, het is een bewijs. Daarom is hij er zo enthousiast over. Hij heeft er een enorme expertise in opgebouwd en brengt het verhaal met veel verve. Het is een bewijs dat getuigt van de opstanding, van het feit dat Hij levend gemaakt is door niemand minder dan God. De menselijke technieken staan erbij stil, kijken met open mond en weten eigenlijk niet hoe dit gedaan kan zijn. Dat vind ik erg mooi; dat spreekt mij aan.

▶ 11:09 Wat de Evangeliën Zeggen over het Linnen Kleed ↑ hoofdstukken

Wat weten we vanuit de Schrift over het kleed waarin Jezus gewikkeld was bij zijn begrafenis? Elk van de vier evangeliën spreekt daarover, waarbij er heel duidelijk een onderscheid ontstaat tussen de eerste drie, de zogenaamde synoptische evangeliën: Matteüs, Marcus en Lucas. Die zijn verhalend — dat is wat synopsis betekent — en verhalen het getuigenis. Het Johannesevangelie is van een andere orde. Het heeft een heel andere opzet en wijkt in alle opzichten eigenlijk ook wel af van Matteüs, Marcus en Lucas. Maar het getuigenis is toch unaniem. Het opvallende is, en dat kan ik op voorhand al zeggen, dat wat Johannes zegt op een prachtige wijze aanvult wat Matteüs, Marcus en Lucas daarover schrijven. Trouwens, ook Matteüs, Marcus en Lucas vullen elkaar daarin weer aan. Het is niet zo dat wat je in Matteüs leest exact hetzelfde is als in Marcus; elk heeft zijn eigen versie en zijn eigen getuigenis. De wijze waarop het belicht wordt, hangt samen met de opzet die de Schrijver had — en dan bedoel ik de Schrijver natuurlijk uiteindelijk met een hoofdletter.

We gaan naar de vier evangeliën toe en komen iedere keer aan het einde van de evangeliebeschrijving terecht. In dit geval is dat Matteüs 27, waar ik begin te lezen bij vers 59. Daar staat dat Jozef — en dan gaat het hier over Jozef van Arimatea — het lichaam nam nadat hij daarom gevraagd had aan Pilatus. Ik kom daar straks nog even op terug. Jozef van Arimatea was een rijk man. Er doen ook andere verhalen de ronde over hem die ik wel interessant vind, maar die totaal niet bijbels te staven zijn. Zo gaat het verhaal dat Jozef een oom zou zijn geweest van de Heer Jezus, een broer van Maria. Kijk, ik zei al: we doen bijbelstudie en we doen geen studie naar beweringen van Jeremiah Johnston of naar hele oude volksverhalen en legendes. Dus ik laat dat voor wat het is. Je kunt natuurlijk wel verdedigen dat Jozef een goede reden moet hebben gehad dat hij het beheer overnam toen de Heer Jezus was overleden. Hij stond zeker in een betrekking tot Hem. We weten inderdaad dat hij in het geheim een discipel was. In hoeverre daar ook bloedbanden een rol speelden, geen idee.

Waar het nu even om gaat: Jozef nam het lichaam van het kruis en wikkelde het in een zuiver linnen kleed. In de NBG staat "in zuiver linnen", maar het is eigenlijk een linnen kleed, enkelvoud trouwens. Hier komen we een woord tegen dat we ook bij Marcus en Lucas zien: het woordje sindon. Dat komen we zes keer in het Nieuwe Testament tegen en het betekent een linnen kleed. Het is één kleed, over het algemeen een flink laken. We komen dat woord ook nog tegen in Marcus 14 in verband met de geschiedenis in Getsemane. Niet die geschiedenis van de man die door het dak naar beneden werd gelaten, nee, die in Getsemane. Daar staat dat ze de Heer Jezus alleen lieten en allen vluchtten. En een jongeman, die een laken om het naakte lichaam geslagen had — een laken, dat is hetzelfde woord sindon — liep Hem achterna. Ze grepen hem, maar hij liet het laken in hun handen en nam naakt de vlucht. Waar het mij nu om gaat, is dat het daar vertaald wordt met een laken. Dat is niet een klein doekje geweest, maar een flink linnen kleed. Dat vind ik in dit verband van belang. Later komen we nog wel doeken tegen, maar dat is pas in Johannes. Nu is het slechts één kleed, enkelvoud, waarin Hij gewikkeld was. In de Statenvertaling wordt het een lijnwaad genoemd. Dat woord kende ik eigenlijk niet zo, maar het is een linnengewaad.

Ik had het over de lijkwade van Turijn. Lijkwade is natuurlijk ook een tamelijk oud-Nederlands woord; een wade is een kleed waarin het lijk gewikkeld wordt, een doodskleed. Maar het is van linnen, dat is wat iedere keer terugkomt. De aardigheid is dat je in Ezechiël leest dat de priesters linnen droegen. Dat wordt ook gemotiveerd: in linnen wordt niet gezweet. Linnen is bekend als heel licht materiaal. Op de een of andere manier heb ik de indruk dat er bij zo'n kleed nog andere motieven spelen. Er zit hier een begrafenisondernemer in ons midden, Jan, dus misschien zou jij er meer over kunnen zeggen of er nog meer redenen zijn om dat in linnen te doen. Ik beschouw het vooral als een eerbetoon, als een gebaar van "rust zacht". Je hoeft niet meer te zweten, er is geen moeite meer. Dat is mijn uitleg, maar ik weet niet of dat klopt. In ieder geval werd Hij in een zuiver linnen kleed gewikkeld en legde Jozef Hem in zijn nieuwe graf, dat hij in de rots had laten uithouwen. Nadat hij een grote steen — een "megasteen" staat hier, elders lees je "een zware steen", maar dat is een ander woord voor groot — voor de ingang van het graf had gewenteld, ging hij heen. Dat is de versie zoals we die aantreffen in Matteüs.

Dan gaan we naar Marcus 15, waar ik begin te lezen in vers 44. Daar lees je dat het nieuws Pilatus bereikte en dat het hem bevreemdde dat de Heer Jezus reeds gestorven zou zijn. Hij ontbood de hoofdman en vroeg hem of Hij al lang gestorven was. Dat is wel een eigenaardig gegeven. Ik gaf het zojuist al even aan: ik sprak over de speerstoot die de Heer heeft ondergaan en ik geloof inderdaad dat dat de doodsteek is geweest. Er is een heel bijzonder getuigenis daarvan. Ik geef toe dat het niet direct het onderwerp is, maar ik wil er toch graag even op gewezen hebben. Ik heb er ooit een uitgebreidere bijbelstudie over gegeven. In het Matteüsevangelie zijn er twee verzen, of een ruim vers, weggehaald, terwijl het in de grote handschriften wel degelijk vermeld wordt. Alleen omdat men het in strijd acht met het Johannesevangelie — wat ik niet geloof — heeft men het eruit gehaald. Wat staat er in de oorspronkelijke versie van in ieder geval de Sinaiticus en de Alexandrinus? In Matteüs 27 vers 49 staat: "En een ander nam een lanspunt, een speerpunt, en stak in zijn zijde en er kwam water en bloed uit." En dan staat er: "En Jezus nu schreeuwde wederom met luide stem en Hij liet de geest gaan." Het sterven van de Heer wordt dus direct in verband gebracht met het feit dat Hij geslacht werd. En ik moet u zeggen: dat klopt. De gedachte dat die speerstoot pas na zijn sterven zou zijn aangebracht, ga ik nu verder niet aanvoeren, maar ik wijs u erop; denk daar maar eens over na. Op mijn website heb ik er wat meer over vermeld. Dit is in ieder geval onomstreden: de meerderheid van de grote handschriften zegt dit. Het is enkel omdat men er niet mee uit de voeten kan dat men het heeft weggehaald uit de tekst. Waarom dit bijbels gezien typologisch zo voor de hand ligt, is dat de Heer daadwerkelijk op de veertiende als het ware Paaslam geslacht is. En slachten betekent dat iets gedood wordt door verbloeding. Dat is de Heer in dit geval ook daadwerkelijk overkomen. Er kwam water en bloed uit bij zijn nieren, Hij schreeuwde wederom met luide stem en liet de geest gaan.

En dat is dan ook een perfecte verklaring waarom de Heer al op een veel eerder tijdstip is gestorven dan de medegekruisigden. Terwijl ik dit nu zeg, weet ik dat ik hier waarschijnlijk wel wat mailtjes over ga krijgen of vragen. Want hoe zit het dan met het Johannes-evangelie? Maar goed, dat risico loop ik dan maar. Dat moet ik nog maar eens nalezen of bezien.

Hoe dan ook, dit staat er dan zo. Pilatus vroeg aan de hoofdman, de Romeinse hoofdman, de centurio, of Hij reeds lang gestorven was. En toen hij het van de hoofdman vernomen had, schonk hij het lichaam aan Jozef, van wie we lezen dat hij rijk was. Hij was ook — zo weten wij uit Marcus 15, zo zie je hoe de evangelisten elkaar in informatie aanvullen zodat je een compleet beeld krijgt — lid van het Sanhedrin. Deze kocht — er staat een aorist, dus het zou eventueel ook nog kunnen betekenen: hij had al gekocht — een linnen kleed. Hier weer dat woord sindon. Hij nam Hem af van het kruis en wikkelde Hem in het linnen kleed. Twee keer dat woordje sindon en ook hier weer dus dat laken, dat grotere kleed, enkelvoud. En er staat nog bij in Marcus dat Jozef de Heer Jezus in een graf legde dat in een rots uitgehouwen was, en hij wentelde een steen voor de ingang van het graf, zoals ook Matteüs daarover schrijft.

Oké, en dan gaan we naar Lucas. Wat zegt Lucas daarover in Lucas 23? Ik begin te lezen vanaf vers 53: "En na het te hebben afgenomen..." — dat wil zeggen Jezus van het kruis of van de paal, want dat is ook nog een kwestie, maar goed, dat maakt niet zo veel uit — "...van het hout te hebben afgenomen wikkelde hij..." — dan gaat het over Jozef — "...het in een linnen kleed." Weer sindon, dit woord. En hij legde Hem in een rotsgraf. Dat is de derde keer dat we dit vermeld vinden: een graf in de rots uitgehouwen. Er zitten ook, als u het mij vraagt, mooie typologieën in over water uit de rots en honing uit de rots. Nou, dat kun je wel zeggen. Als het inderdaad het graf is waar de Heer ingelegd wordt, maar waar Hij ook vervolgens uit is verrezen, ja, dan is het met recht dat levende water dat uit de rots kwam. U weet wel waar ik nu op doel, of honing uit de rots waar je in de Psalmen over leest. Dat soort verbanden.

Hij legde Hem in een rotsgraf waarin nog nooit iemand gelegd was. Ook dat is, vind ik, heel tekenend en illustratief voor de waarheid. Want eigenlijk was de Heer dus op voorhand al de Eersteling, zelfs toen Hij het graf in gelegd werd. En Hij bewees dat drie dagen later toen Hij als Eersteling uit dat graf verrees en door God werd opgewekt. En het staat er dan ook bij: het was de dag van de voorbereiding en de Sabbat die aanbrak.

Als u het mij vraagt — hier is nogal wat over te doen — maar ik versta het zo dat de Heer dus is gestorven op de 14e Aviv. Dat is de dag dat het paaslam geslacht werd. Johannes zegt er trouwens nog bij — die heeft dat met eigen ogen gezien wat er toen gebeurde bij het sterven van de Heer Jezus — en hij wijst erop dat zijn beenderen niet werden gebroken. Zoals je dat ook leest van het paaslam, dat de beenderen daarvan... het werd geslacht, dat wel, Johannes vermeldt dat ook, maar zijn beenderen werden niet verbroken.

Afijn, dat moet op de veertiende geweest zijn en ik geloof dat dit de dag van de voorbereiding was. Hoezo de voorbereiding? Want de dag daarna was de vijftiende Aviv en dat was het begin van het feest van Pesach. Vandaar ook dat Pilatus er nogal haast mee maakte. Trouwens, het Sanhedrin ook, want voor het feest moest de Heer Jezus — in hun eigen termen — al uit de weg geruimd zijn. En dus had dat haast. Ze wilden dat beslist voor het feest dat op de 15e begon gerealiseerd hebben. De dag daarvoor was dus de dag van de voorbereiding, waarop het lam geslacht werd et cetera. Dat was in de praktijk ook een Sabbat. Dat lees je ook in Leviticus 23: daar zal geen enkele slaafse arbeid verricht worden. In de praktijk was dat een jaarlijkse Sabbat, ongeacht op welke weekdag dat dan viel. Het wordt een Sabbat genoemd omdat de arbeid werd gestaakt. Sabbat betekent ook eigenlijk ophouden of staken. Er werd dus niet gewerkt. Het was inderdaad in dit geval een Sabbat, alleen een jaarlijkse Sabbat, want de dag daarna was wederom een Sabbat en dat was de wekelijkse zaterdag. Vervolgens werd Hij dan opgewekt op de derde dag, ook na drie nachten trouwens. Ook dat is een kenmerk.

Nou ja, dat is eigenlijk alweer een onderwerp apart, dat ik het nu zo even naar voren breng. Maar goed, er wordt zo gewezen op het tijdstip dat de Heer inderdaad stierf, maar vooral ook in dit geval begraven werd. En dan lees je: het was aan het einde van de dag, de Sabbat brak aan. Toen inmiddels de Heer was gestorven, was er haast mee om dat allemaal gerealiseerd te hebben. Er was maar een paar uur de tijd om dat allemaal nog te doen. Daar was haast bij, want deze dag als een jaarlijkse Sabbat was een groots ding en dan mocht er geen arbeid verricht worden. Vandaar dus ook die haast op de dag van de voorbereiding.

▶ 28:02 Het Getuigenis van Johannes: Windsels met Specerijen ↑ hoofdstukken

Oké, dan gaan we nu naar het Johannes-evangelie. Zoals ik al even zei, worden in dit evangelie andere aspecten belicht dan in de verslagen van Matteüs, Marcus en Lucas. We gaan opnieuw naar de geschiedenis van de begrafenis en we lezen daarover in hoofdstuk 19 vanaf vers 38. Daarna vroeg Jozef van Arimatea, een discipel van Jezus, maar in het verborgene uit vrees voor de Joden, aan Pilatus of hij het lichaam mocht wegnemen. In het evangelie van Lucas lees je trouwens dat Jozef weliswaar deel uitmaakte van het Sanhedrin, maar dat hij niet had ingestemd met hun besluit en handelwijze; hij heeft zich daartegen verzet. Hij deed dit overigens samen met een ander lid van het Sanhedrin, namelijk Nikodemus.

In het Matteüs-evangelie lezen we eveneens dat hij een discipel van Jezus was in de verborgenheid vanwege die vrees voor de Joden. Jozef vroeg Pilatus om het lichaam van Jezus te mogen wegnemen en Pilatus stond dat toe. Je mag aannemen dat iemand in zijn positie ook direct toegang had tot een figuur als Pilatus. Jozef kwam dan en nam het lichaam van Jezus weg. En dan staat er iets bij — ik noemde zijn naam zojuist al even — namelijk dat ook Nikodemus kwam, de man die de eerste maal des nachts tot Jezus was gekomen. Johannes is de enige die daarover schrijft; je leest dat in de bekende passage in Johannes 3. Dat Nikodemus tot de Heer Jezus in de nacht kwam, was natuurlijk niet voor niets; het mocht niet gezien worden. Je maakte indertijd geen vrienden en je werd niet populair wanneer je als een gezien figuur affiniteit toonde met de Heer Jezus, laat staan wanneer je een discipel of leerling van Hem was. In ieder geval was ook Nikodemus bij deze gelegenheid betrokken.

Hij bracht een mengsel mee van mirre en aloë. Ik laat die specerijen en wat ze precies betekenen nu even voor wat het is, maar ik wil wel wijzen op de enorme hoeveelheid. Er staat namelijk dat het ongeveer honderd pond was. Nu is een pond in de Bijbel niet hetzelfde als onze huidige pond; het gaat om een Latijnse, Romeinse pond, aangeduid met het Griekse woord litras. Ons woord liter komt daar trouwens weer vandaan. Dit is een gewichtsmaat van ongeveer 327 gram. Dat betekent dat honderd pond neerkomt op zo'n 33 kilo. Nou, dat is een flinke hoeveelheid, kan ik u vertellen.

Met dat mengsel en die enorme hoeveelheid specerijen namen Jozef van Arimatea en Nikodemus het lichaam van Jezus. Ik mag aannemen dat er nog wel meer mensen als hulp bij betrokken waren, maar zij namen dan het lichaam en wikkelden het in — en nu komen we een woord tegen dat we tot dusver nog niet hebben gezien — linnen windsels met de specerijen. Het gaat hier dus wel weer om linnen, maar hier staat niet het woordje sindon in het enkelvoud, maar het woord othonion. Dit zijn doeken of windsels.

Het belangrijkste verschil zit hem in het meervoud. Het is niet dat ene grote kleed, maar het zijn doeken of windsels die met de specerijen werden bewerkt. Ze werden dus geprepareerd door de specerijen. Dit is trouwens een belangrijk punt om het vervolg van de geschiedenis goed te begrijpen. Volgens de beschrijving in Johannes was het dus niet de sindon, dat laken waarin Hij in de andere evangeliën gewikkeld was, dat geprepareerd was door de specerijen, maar die windsels en doeken. Dat gebeurde kennelijk onder leiding van of door toedoen van Nikodemus. Houd dat even vast. Zij namen het lichaam van Jezus en wikkelden het in linnen windsels met de specerijen, zoals het bij de Joden gebruik is te begraven. Ik neem aan dat die enorme hoeveelheid specerijen die hier genoemd wordt niet standaard was, maar het begraven met windsels was in ieder geval een bekend gebruik.

Dit staat in Johannes 19. Nu sla ik even een klein stukje over over de locatie van Golgotha en het feit dat het graf vlakbij lag. Ter plaatse waar Hij gekruisigd was, was een hof en in die hof bevond zich de rots waarin Jozef van Arimatea het graf had laten uithouwen. Dat sla ik nu even over om aan te komen bij Johannes 20, waar we het volgende lezen.

▶ 34:03 De Opstanding op de Dag van het Eerstelingsschoof ↑ hoofdstukken

En nu zijn we dus van de dag van de voorbereiding, de veertiende, aan het begin van de zeventiende aangekomen, namelijk de eerste dag van de week. Nou ja, de eerste dag van de week... ik geloof inderdaad dat het de eerste dag van de week was, maar dit is niet het woord dat er gebruikt wordt. Het is veel mooier. In vrijwel alle vertalingen, volgens mij zowel in de NBG als in de Statenvertaling, wordt dit altijd weergegeven met 'de eerste dag van de week'. Maar er staat eigenlijk niet 'week', er staat een meervoud: sabbatten. Het is dag één van de sabbatten.

En op dag één van de sabbatten, dat heeft alles te maken met een hoogtijddag. Kijk, de eerste dag van de week, dat is tweeënvijftig keer per jaar, maar 'één der sabbatten', dat is het slechts één keer per jaar. En dat is die ene dag waarover je leest in Leviticus 23. Binnenkort mag ik een kapelletje starten met een serie over de hoogtijden in Leviticus 23 en dan gaat dit zeker ook aan de orde komen. Want een van de hoogtijden was de dag van de eerstelingsschoof. En dan staat er heel uitdrukkelijk bij dat het gaat om de eersteling van de gersteoogst.

Het bijzondere is dat daar geen datum genoemd wordt. Heel eigenaardig. Bij alle hoogtijden wordt gezegd wanneer het was: bij Pascha was het de veertiende. Later, bij de dag van het bazuingeschal, was het de eerste van de zevende maand. Grote Verzoendag, Jom Kippoer, is de tiende van de zevende maand. Loofhuttenfeest, Sukkot, dat is de vijftiende tot de eenentwintigste van de zevende maand. Het wordt allemaal genoemd, de data worden vermeld. Maar bij de dag van de eerstelingsschoof wordt niet een datum genoemd, maar een weekdag: daags na de sabbat.

En dat kon dus fluctueren. Vanaf de dag na de sabbat — het gaat hier over de dag na de wekelijkse sabbat, dus inderdaad op een zondag — moest men zeven sabbatten gaan tellen. Dat zijn er dus negenenveertig dagen. En op de dag daarna, na de zevende sabbat, krijg je de vijftigste dag en dat is het Pinksterfeest. Hiervan wordt trouwens ook geen datum genoemd, wat ook logisch is, want dat kon fluctueren. Wat vastgelegd is, is de weekdag, niet de datum. Vandaar ook dat men moest tellen: zeven sabbatten, en na de zevende sabbat krijg je de vijftigste dag.

Die beide hoogtijden worden dus niet gedateerd met een vaste datum, maar met een weekdag. En op dag nummer één van de sabbattentelling, op de dag dat het begon, dat was de dag — kijk er maar naar in Leviticus 23 — dat de eerstelingsschoof door de priester bewogen werd voor het aangezicht van de Heer. Dat wil zeggen: de eersteling van de oogst werd bewogen. Ook al een embleem, een teken, een symbool van leven.

En ja, hoe bijzonder is dat. Ik vind dat zo geweldig. Hoe bijzonder dat juist de Heer Jezus werd opgewekt als eersteling uit de doden op de dag die God al had gefixeerd, vijftienhonderd jaar eerder. Eigenlijk nog veel eerder, want je vindt deze dag zelfs al net na de zondvloed, toen de ark vastliep op de Ararat. Maar goed, dat is weer een verhaal apart.

Waar het om gaat is dat de Heer dit, dat God dit uiteraard had geregisseerd. De Heer stond op die ene dag op, naar de Schriften, en als eersteling. Dat het een zondag was, ja, het zal waar wezen, maar dat is niet het grote punt. Het was dag nummer één van de sabbattentelling. Mensen gingen zeven sabbatten tellen, vandaar die uitdrukking. En dat is de dag geweest dat de Heer als eersteling verrees. Ik wil het toch even goed onderstrepen, want het maakt het zo markant; iedere keer dat we dit lezen in de evangeliën, wordt dit gegeven ook benoemd.

▶ 38:44 Maria, Petrus en Johannes bij het Lege Graf ↑ hoofdstukken

Namelijk op dag één van de sabbatten – soms is de formulering wat afwijkend of in ieder geval variabel, maar iedere keer is dat het idee. Op die bewuste hoogtijdag ging Maria van Magdala vroeg, terwijl het nog donker was, naar het graf en zij zag de steen van het graf weggenomen. Er was trouwens een delegatie van dames op weg naar het graf. Waarschijnlijk was Maria met nog een andere Maria, want het waren een aantal Maria's die op weg waren naar het graf. Maar deze was met een vriendin kennelijk de eerste. Die andere dames hadden zich trouwens ook al gerealiseerd: hoe doen we dat eigenlijk met die stenen? Ze waren kennelijk allemaal nog zo confuus dat ze daar niet over hadden nagedacht. Maar in ieder geval, deze Maria ziet, terwijl het dus nog donker was – ik mag aannemen dat het overal nog niet helemaal licht is – dat de steen van het graf was weggenomen.

IJlings kwam zij dan bij Simon Petrus en bij de andere discipel die Jezus liefhad. Dat wil zeggen: die geliefd werd door Jezus. Het betekent niet dat hij Jezus liefhad; het betekent dat hij geliefd werd door Jezus. De formulering grammaticaal is onmiskenbaar. Johannes is de schrijver en hij benoemt zichzelf niet. Hij noemt wel andere namen van discipelen, maar zichzelf noemt hij niet. IJlings kwam zij bij Simon Petrus en bij de andere discipel. Wij lezen dus Johannes en ik ga ervan uit dat Maria naar hen toe gaat. Kennelijk hebben Simon Petrus en Johannes daar vlakbij het graf overnacht – ik geloof trouwens, want dat is nu ook niet verder aan de orde, dat het op de Olijfberg was. Daar vlakbij hebben zij overnacht, vandaar dat er staat dat zij ijlings bij Simon Petrus en bij de andere discipel kwam. Dat was kennelijk dicht in de buurt.

Zij zei tegen hen: "Zij hebben de Heer weggenomen uit het graf en wij weten niet waar zij Hem hebben neergelegd." Kennelijk was er nog een andere vrouw bij. Maria gaat zonder meer uit van grafschenners, want ze heeft niet eens in het graf gekeken. Ze heeft alleen gezien dat de steen van het graf was weggewenteld en zij gaat dus op voorhand uit van roof. Ze zegt: "Ze hebben de Heer weggenomen." Waarom zou die steen anders weggewenteld zijn? "En we weten niet waar ze Hem hebben neergelegd."

Petrus ging dan op weg en ook de andere discipel, Johannes dus, en zij begaven zich naar het graf. Je kunt je voorstellen dat zij zeer gealarmeerd waren. Wat is hier toch aan de hand? Als je deze dingen zo leest met de kennis van nu, achteraf, dan zeg je: had je dat niet kunnen weten? Later lees je in ditzelfde hoofdstuk nog dat Petrus het nog niet in de gaten had, want zij kenden de Schriften nog niet. Hij had er al diverse keren voor zijn sterven, zelfs nog kort voor zijn sterven, op gewezen dat Hij overgeleverd zou worden, gekruisigd zou worden en op de derde dag zou worden opgewekt. Meerdere keren. Dan zie je hoe het menselijk brein werkt als je niet wilt horen. Of laat ik het anders zeggen: als je ogen daar niet voor geopend worden en je oren er niet voor geopend worden, en je hart het gewoon niet kan handelen, dan komt het niet binnen.

Ik moet zeggen: ik vind dat eigenlijk ook wel een heel mooi gegeven. Dat betekent dat je dingen kunt doorgeven. Voor mij is dat trouwens altijd een fikse troost hoor, als ik het Woord doorgeef. Ik doe dat zo goed mogelijk in mijn vermogen, maar ach, er is er Eén die bij machte is om oren te openen, en als dat nog niet de tijd daarvoor is, dan dus niet. Dat is wel zo makkelijk; ik kan het u aanraden om er zo tegenaan te kijken. "Parels voor de zwijnen" – ja, zo kun je het ook tegenkrijgen. Dat is ook de uitdrukking die je in de Evangeliën vindt: het werpen van parels voor de zwijnen. Nou, zo zou ik het nu trouwens ook weer niet willen zeggen hoor. Maar dat soort gedachten komen dan bij je op als je zo'n geschiedschrijving leest. Dan loop je ertegenaan van: goh, dat ze dat niet begrepen hebben.

Vanmorgen in Nieuw-Beijerland hadden we het nog even over de Emmaüsgangers, ook op de dag van de opstanding. Dat was aan het eind van de dag weliswaar, van die zeer bewogen dag. Zij zijn dan helemaal gefrustreerd: "Wij hadden nog wel gehoopt dat Hij het zou zijn die Israël verlossen zou." Nou ja, in ieder geval dat Hij het zou zijn die Israël zou verlossen. Het was een profeet machtig in werk en woord, dus hoe kon het eigenlijk anders? En dan zeggen ze – en zeker achteraf klinkt dat haast komisch, dat vind ik echt: "Maar thans is het bij dit alles al de derde dag." Als je weet dat het juist op de derde dag moest gebeuren, hadden ze geen enkele reden om gefrustreerd te zijn. Integendeel, als er één hoopvolle dag was, was het juist toen. En dan zeggen ze nog: "Ook hebben enige vrouwen uit ons midden ons verschrikt door te zeggen dat zij Hem hebben gezien." Nou ja, dat was voor hen gewoon al te enthousiaste vrouwenpraat; zo hebben zij het kennelijk aangemerkt. In ieder geval deden die verhalen de ronde.

Petrus ging dan op weg en ook de andere discipel, en ze begaven zich naar het graf. Die twee liepen samen snel vooruit. Ze renden, staat er in een andere vertaling, maar dat is hetzelfde: ze liepen snel samen vooruit. En de andere discipel liep vooruit, dat wil zeggen Johannes, sneller dan Petrus. Dat wil toch wel wat zeggen, want Petrus heeft altijd de reputatie vooraan te gaan, maar in dit geval was Johannes dus sneller en kwam het eerst aan bij het graf. Zich vooroverbuigende, bukkend – kennelijk omdat de opening laag was of omdat het graf lager gelegen was, dat weet ik niet – zag hij de linnen windsels liggen. Hier heb je weer dat woordje othonion. Dat zijn die geprepareerde doeken waar al eerder sprake van was. Die zagen ze liggen. Hij ging echter niet naar binnen. Dus Johannes bukt en kijkt, en hij ziet daar die linnen windsels liggen, die geprepareerde doeken. Ik noem ze maar zo, want ze worden genoemd in verband met die specerijen; die geprepareerde doeken ziet hij liggen. Maar hij ging niet naar binnen.

Simon Petrus kwam toen ook, hem volgende, en hij ging het graf binnen. Kijk, daar hebben we weer een andere sfeer: hij wel, hij ging naar binnen. Maar – dat moet ik er ook bij zeggen – hij zag de windsels liggen, die doeken, ditzelfde woord dus weer. Maar de zweetdoek, de hoofddoek – en dit is letterlijk inderdaad ook een zweetdoek – die op Zijn hoofd geweest was, zag hij niet bij de windsels liggen, maar apart, opgerold. Letterlijk staat er: "gewikkeld". Meestal is de gedachte dat die door de Opgestane zelf na Zijn opstanding zou zijn opgerold. Maar de Heer Jezus was al gewikkeld in doeken, Zijn lichaam. Ik bedoel: Hij was eerst in een kleed, en vervolgens ook in doeken met die grote hoeveelheid specerijen. Even voor de goede orde: u begrijpt, als je zoiets doet... ik heb niet zoveel verstand van al dat soort verschijnselen, maar we kennen allemaal het fenomeen van mummificatie. Dat was hier trouwens niet zozeer het oogmerk om er een mummie van te maken, maar het was ook in verband met het tegenhouden van de stank. In ieder geval waren die windsels zwaar geprepareerd door die specerijen.

▶ 48:42 De Lege Cocon: Waarom Johannes Zag en Geloofde ↑ hoofdstukken

En dan moet je je voorstellen wat er gebeurd is, want toen ging ook de andere discipel, Johannes dus, die eerst bij het graf was gekomen, naar binnen en hij zag het. En hij geloofde! Van Petrus leest hij dat niet, van Johannes wel. Kijk wat Johannes beschrijft: hij heeft het niet over die sindon, over dat grote doek, over dat lijkwaad om zo te zeggen. Hij heeft het niet over dat grote doek of dat laken. Nee, hij heeft het over die windsels die geprepareerd waren met die specerijen die Nikodemus had meegenomen. En die waren heel hard geworden.

Moet je je voorstellen wat Johannes heeft gezien en waardoor hij tot inzicht kwam. Hij zag daar een lege cocon, want dat is eigenlijk het hele idee. Kijk, als de Heer gewikkeld is in doeken en dat met zoveel specerijen is bewerkt, dan was dat hard geworden. En als Johannes dan dat ziet, en los daarvan dus die zweetdoek en vervolgens die doeken om zijn lichaam, en hij ziet dat dat leeg is, dan doet hij deze vaststelling. Petrus doet het niet. Hoe Petrus ertegen aangekeken heeft, weet ik niet; hij heeft niet gezien wat Johannes heeft gezien. Maar in ieder geval is het pas later op de dag dat de Heer ook verschijnt aan Petrus en hij dan pas tot het inzicht komt. Maar Johannes staat daar, hij zag het, hij zag wat er speelde en – ik kan mijn zin niet missen – hij heeft een lege cocon gezien.

Dus die windsels die keihard geworden waren, zowel bij het hoofd als een soort tulband, als bij dat lichaam dat ook gewikkeld was in die doeken die zo zwaar geprepareerd waren. En als Johannes dat ziet... ja, hij ziet het, het kwartje valt en dan gelooft hij. Eigenlijk gebruik ik het woordje 'cocon', maar dat is een prachtig beeld natuurlijk in dit verband. Want dat is wat een rups ook doet; die wordt ook helemaal ingewikkeld. Mijn broer heb ik daar wel eens uitgebreid over gehoord, hoe dat dan in zijn werk gaat, maar in ieder geval: zo'n rups gaat op een gegeven ogenblik poppen. Dan wikkelt hij zich ook helemaal in en op een gegeven moment is dat ook hard geworden. En dan na verloop van tijd, als door een godswonder – want je begrijpt er toch niks van dat een rups gewoon doodgaat en daar in een cocon ligt – dan vervolgens, na x-tijd, stijgt daar een vlinder in nieuwheid van leven uit op en vliegt weg. In plaats van een rups die alleen maar vreet en vastgekleefd zit met zoveel poten aan de aarde, vliegt hij dan als een hemelwezen de lucht in, in grote kleurenpracht. Een wereld van verschil; dezelfde creatie en het is een totaal andere verschijning, een nieuwe schepping.

Dat is wat Johannes heeft gezien. Hij zag het, en hij zag dat hoofd, die doek, en hij zag die windsels van het lichaam, en hij zag het apart. Ja, het was leeg. Het graf was leeg. Nou ja, niet helemaal leeg: de doeken lagen er nog. Maar die doeken, die waren ook leeg. En dat is wat Johannes dus verwoordt en hij geloofde. Hij was dus eigenlijk de eerste die inderdaad tot inzicht kwam. Het is later, pal daarop, dat Maria van Magdala in die tuin komt en dan de tuinman zelf ontmoet. Ja, de laatste Adam, de ware tuinman zeg maar.

▶ 53:02 Het Grote Contrast met de Opstanding van Lazarus ↑ hoofdstukken

Ja, en dan wil ik op nog één plaats wijzen. En dat is een heel mooi contrast. En dat is wat je leest in Johannes 11. Johannes 11 is dat hoofdstuk waarin de geschiedenis van Lazarus uitgebreid beschreven wordt. Ook met geweldige profetische lagen. Ik laat het allemaal even rusten, maar je leest dat de Heer Jezus dan arriveert bij het graf – veel te laat, zogenaamd. Want Maria nam het hem aanvankelijk ook al kwalijk. Maria van Magdala was dat toch? Nee, Maria van Martha. Juist, nou zo zit ik ze zelf door elkaar te halen. Ja, die Maria. Nee, ja, van Martha. Of was het Martha zelf? Ik blijf er even vanaf, sorry. In ieder geval, als de Heer dan arriveert bij het huis van Lazarus, dan zegt zij: "Als u nou eerder was gekomen..." Dat was Martha. Dat was toch Martha. Dankjewel Arnold. "En dan had hij niet eens hoeven overlijden." En dan zegt de Heer: "Ik ben de opstanding en het leven."

Nou ja, in ieder geval gaan ze naar het graf. En de Heer is daar ook buitengewoon aangedaan. Iedereen ziet dat dan ook: "Zie hoe lief hij hem had." Maar de Heer was dan ook verbolgen eigenlijk over de macht van de dood. En dan staat er dit in vers 43 van Johannes 11: "En na dit gezegd te hebben, riep Hij daar op die begraafplaats met luide stem: Lazarus, kom naar buiten!" Ik zeg met luide stem, dus hè? En de mooiste verklaring die ik daar ooit over hoorde was: waarom werd hij bij name genoemd? Als Hij niet had gezegd "Lazarus", dan waren al die mensen daar op de begraafplaats opgestaan. En dat was nog niet de bedoeling.

Lazarus kwam naar buiten. Ja, en dan staat er: "En de gestorvene kwam naar buiten." Opstanding in het leven. En dan staat erbij – dit is zo'n opmerkelijk contrast ook – de voeten en de handen gebonden met grafdoeken en er was een zweetdoek om zijn gelaat gewonden. Hè, hier heb je die doeken en die zweetdoek om zijn gelaat, maar gebonden. Waarom wijs ik hier op? Omdat er een enorm contrast is met de opstanding van de Heer Jezus. Lazarus stond op, maar nog steeds in zijn lijkkleed, gebonden. Ja, waarom? Nou, één ding is zeker: Lazarus is later alsnog weer gestorven. Een tweede dood, vind ik ook wel aardig om het eens zo te formuleren. Inderdaad, een tweede dood; hij stierf voor een tweede keer.

Kijk, Lazarus stond op, maar hij keerde terug naar het sterfelijke bestaan. Hij werd opnieuw weer een sterveling. Het was een machtswonder, zoals ook de jongeling van Naïn of het dochtertje van Jaïrus dat heeft meegemaakt. En ook hier dus Lazarus bij name. Ja, maar ze zouden allemaal weer sterven. De Heer Jezus Christus was de eersteling. En je leest ook dat in die geschiedenis Jezus tot hen zei: "Maakt hem los en laat hem heengaan." En hier zie je het enorme contrast met de Heer Jezus Christus. Want Hij, de Heer Jezus Christus, liet alles achter wat herinnert aan dood en vergankelijkheid. Het lag allemaal keurig daar in het graf nog. Niet gebonden, maar integendeel: vrij.

Dus ja, het wonder dat plaatsvond in verband met Lazarus was geweldig, want de Heer betoonde zich daarmee inderdaad de opstanding en het leven. Maar Hijzelf is de eersteling die daadwerkelijk de dood echt overwon en achter zich liet. En wat Hij leeft, leeft Hij Gode en Hij sterft niet meer, zegt Romeinen 6. Dat wil zeggen: Hij bracht onvergankelijk leven aan het licht. En weet u wat ik het allermooiste vind? Dat leven wat Hij toen aan het licht bracht, dat is bestemd voor de hele mensheid. "Zoals in Adam allen sterven, zo zullen in Christus allen worden levend gemaakt." Ieder in zijn eigen rang.

Nou ja, dat is echt levend maken. Want de Heer Jezus was niet de eerste die opstond uit de dood, maar Hij was wel de eerste die werd levend gemaakt om de dood echt eens voor altijd achter zich te laten. En in die zin is Hij ook de eersteling van allen die volgen. Nou, dat wil ik vanmiddag heel graag eens met jullie delen. Wijzen op Hem die is opgestaan uit de doden. Op dat doodskleed waarin Hij volgens Matteüs, Marcus en Lucas werd gewikkeld. Maar ook die doeken waarin Hij gewikkeld werd, en die bewerkt waren met de specerijen, en die lege cocon. Ik wil het graag met u delen; de waarheid is deze. En dat is waarom dit echt een levend woord is. Dit is echt een levend woord, een woord van leven. Het spreekt van Hem die opgestaan is, eens voor altijd. Nou, ik stel voor...

▶ 58:45 Vragenronde over de Volgorde van de Doeken ↑ hoofdstukken

Gingen die doeken nu eerst en kwam daarna het kleed eroverheen? Dat is een goede vraag. Ik kan dat vanuit de Bijbel niet direct opmaken, maar ik denk juist omgekeerd. Wat is dan de waarde van die lijkwade van Turijn, dat grote kleed? Wat dat precies is geweest, laat ik even in het midden. Maar in ieder geval lees je in de evangeliën van Matteüs, Marcus en Lucas dat Hij gewikkeld werd in dat laken. Ik ga ervan uit dat dit het eerste was en dat er vervolgens doeken omheen zijn gedaan die bewerkt werden met specerijen. Anders zouden we die doeken niet op die manier terugvinden.

Eerst moet het laken er zijn geweest; dat is de enige logische gedachte die zich aan je opdringt. Maar ik moet er ook bij zeggen dat de Bijbel de exacte volgorde niet expliciet noemt. Waar Matteüs, Marcus en Lucas niet wijzen op die windsels en de doeken die geprepareerd waren met specerijen, wijst Johannes juist weer niet op dat linnen kleed en het laken waarin Jezus gewikkeld was. Die twee spreken elkaar niet tegen, ze vullen elkaar juist aan. Hoewel de precieze onderlinge relatie niet letterlijk beschreven staat, dwingt de logica je ertoe om te zeggen: eerst is Hij gewikkeld in dat laken en vervolgens kwamen die doeken daaromheen, die met specerijen zijn bewerkt.

Het is maar goed ook dat die lijkwade daar bleef liggen. Waarom? Nou, zodat het nu door ons gezien kan worden dat Hij waarlijk is opgestaan. Zo wordt voorkomen dat er straks een verheerlijkt lichaam met een geheel ander kleed openbaar zou worden. Absoluut, daar ga ik in mee wat die lijkwade betreft. Ik zei al dat ik daar een beetje laconiek in ben; ik vind het een heel intrigerend verhaal om mee af te sluiten, maar het gaat mij erom: Hij is opgestaan uit de doden! Als mensen juist via deze boodschap – of die lijkwade nu overtuigend is of niet – tot het inzicht komen dat Hij werkelijk is opgewekt uit de doden: hallelujah! Want dat is het enige wat absoluut zeker is.