tot zonde gemaakt
02-04-2023 - Geplaatst door Andre Piet2 april 2023, Urk
Wat in onze bijbelvertalingen een ‘zondoffer’ wordt genoemd, heet in het Hebreeuws gewoon ‘zonde’. Jazeker, priesters maakten een gaaf dier tot zonde en slachtten het. Dat is geen offer – het is zonde! Vervolgens deed met name het bloed nog dienst maar het overgrote deel van het dier werd buiten de legerplaats verbrand.
Bij tal van gelegenheden maakten priesters gave dieren tot zonde maar altijd was dit het Goddelijk antwoord op zonde. Anders gezegd: God beantwoordt zonde met… zonde. De ene misser (=zonde) wordt van Godswege gecorrigeerd door de andere misser. Het is dit motief dat een verrassend licht werpt op het waarom van Golgotha…
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- Introductie: 2 Korinthe 5 en het Naderende Pascha
- De Bijbelse Definitie van Zonde: het Doel Missen
- De Correctie van Zonde: Zonde Tenietdoen met Zonde
- Het Zondoffer: een Dier Dat tot Zonde Wordt Gemaakt
- De Eerste Vermelding van Zonde: een Zondoffer voor Kaïn
- Jom Kipoer: de Geslachte en de Weggaande Bok
- Het Nieuwe Testament: het Ware Zondoffer Buiten de Legerplaats
- Gods Antwoord op de Zonde: Veroordeeld in het Vlees (romeinen 8)
- Tot Zonde Gemaakt voor Onze Rechtvaardiging (2 Korinthe 5)
Introductie: 2 Korinthe 5 en het Naderende Pascha ↑ hoofdstukken
Een hele goedemiddag allemaal, ook van mijn kant. Dankjewel, Jan, voor deze introductie. Ik wil jullie heel graag eens meenemen naar dit onderwerp: 'tot zonde gemaakt'. De kenners onder u weten dat dit refereert aan een tekst in 2 Korinthe 5 vers 21, om precies te zijn.
Daar wil ik uiteindelijk ook bij uitkomen, maar dat is pas aan het slot. Wat we daaraan voorafgaand willen doen – dat was mijn voornemen daarin – is om het zodanig op te bouwen dat we goed begrijpen wat de betekenis is van die geweldige woorden die daar in 2 Korinthe 5 staan.
Het heeft dus alles te maken met de gebeurtenissen waar we juist rond deze tijd, of binnenkort dan weer, in het bijzonder bij bepaald worden vanwege het jaargetijde. En dan bedoel ik niet eens de christelijke kalender, maar de Hebreeuwse kalender; het is binnenkort weer 14 Nisan, of 14 Aviv zo u wilt. Dat is de datum dat onze Heer Jezus Christus als het ware als Pascha geslacht is. Ik kom al een beetje in mijn onderwerp als ik het zo formuleer: Hij heeft buiten de legerplaats geleden, buiten de poort.
De Bijbelse Definitie van Zonde: het Doel Missen ↑ hoofdstukken
Laten we het eerst eens op een fundamenteler niveau bekijken. Als ons thema vanmiddag 'tot zonde gemaakt' is, wat bedoelen we dan eigenlijk met zonde? Meestal wordt dat religieus opgevat als een moreel begrip. Men zegt dan: zonde is de overtreding van de wet. Ik zeg niet dat het daar niets mee te maken heeft, maar strikt genomen kan dat nooit de definitie zijn. Wij weten immers dat er reeds vóór de wet zonde in de wereld was. We hebben het dan over een tijdsspanne van wel 2500 jaar. Met andere woorden: er was al zonde voordat er zoiets was als de wet. Daarom kan dat eerste gangbare antwoord nooit juist zijn.
Het aardige is eigenlijk dat de seculiere betekenis van zonde — Jan refereerde er zojuist al even aan — correcter is dan de godsdienstige betekenis die men aan het woord toekent. Zoals ik al zei, wordt zonde meestal moralistisch opgevat in de zin van 'iets doen wat niet mag'. Terwijl we in het gewone alledaagse spraakgebruik onder zonde verstaan: iets wat zijn doel mist. Stel dat je hierheen bent gekomen omdat je dacht dat de Ketelbrug was afgesloten en je een heel eind om moest rijden. Dan zeg je: "Dat is zonde", want op een fout motief heb je je beleid bepaald. Of je laat een glas water vallen; dan zeg je: "O, wat zonde!" Daarmee bedoelen we dat er iets gebeurt met dat glas en de inhoud ervan wat niet jouw bedoeling was. Het aardige is dat dit inderdaad ook fundamenteel de betekenis is van het woord, zowel in het Hebreeuws als in het Grieks.
We hoeven daar feitelijk niet over te filosoferen, want je leest in het boek Richteren, in het twintigste hoofdstuk — die moet u echt onthouden, want ik vind hem geweldig — een nauwkeurige beschrijving van wat het woord zonde en zondigen betekent. Het gaat daar over de geschiedenis van de Benjaminieten. Er staat dat er van al dit krijgsvolk zevenhonderd uitgelezen mannen waren die linkshandig waren. Dat is ook wel leuk: ze waren heel handig, namelijk links. En dat waren Benjaminieten. Dat is een woordgrapje dat je alleen kunt oppakken wanneer je een beetje vertrouwd bent met het Hebreeuws. Benjamin betekent namelijk 'zoon van de rechterhand'. Ben is zoon, Jamin is rechts. Deze Benjaminieten waren dus allen linkshandig. Dat is op zich al een grappig fenomeen natuurlijk.
En ieder van hen — en dat is waar het nu even om gaat — slingerde met een steen tot op een haar, zonder te missen. Zo staat het in de NBG-vertaling. Hoe het in de Statenvertaling staat, weet ik even niet uit mijn hoofd, maar hier staat voor het woordje 'missen' in de grondtekst het woord hata. Dit woord komt een heleboel keer voor in het Oude Testament en het wordt bijna altijd consequent vertaald met 'zondigen', 'zonde' of 'bezondigen'.
Er is echter één uitzondering en dat is hier: 'te missen'. Eigenlijk vind ik dat zonde, want als men hier had vertaald 'zonder te zondigen', dan hadden we meteen de definitie van het werkwoord zondigen en van het zelfstandig naamwoord zonde te pakken. Het betekent namelijk: missen. Niet in de zin van 'ik mis jou', maar in de zin dat je iets op het oog hebt wat je probeert te raken, en dat lukt niet. Deze gasten, die zevenhonderd man, konden allemaal linkshandig een steen slingeren en zij raakten zonder te 'zondigen'. Dit is fundamenteel de betekenis van het woord zondigen: doel missen.
Het mooie is dat in het Grieks exact hetzelfde fenomeen zich voordoet, zodat de betekenis van het Griekse woord en het Hebreeuwse woord volstrekt overeenkomen. Waarmee dus inderdaad is gezegd dat de gangbare betekenis die wij in het dagelijks leven aan het woordje zonde toekennen — 'ach jammer, doel gemist' — volstrekt correct en Bijbels is. Zonde is het missen van het doel.
Dat is niet alleen boeiend, maar ook van groot belang. Want één ding weten we zeker: God mist nooit Zijn doel. Er staat in Spreuken dat God alles heeft gemaakt voor Zijn doel, zelfs de goddeloze voor de dag des kwaads. Hij heeft met alles een bedoeling. Dat kan ook gemakkelijk, want Hij is de Almachtige. Hij verkondigt van het begin de afloop; alles staat voor Hem vast. Hij heeft een sterke hand, zo zingen we in een lied, die nooit heeft misgetast. Nou, dat is onze God. Het loutere feit dat er zoiets bestaat als zonde, is voor God geen zonde. Ik bedoel: dat Hij de zondaar gemaakt heeft, of de mensheid als zondaar heeft ingezet — daar hadden we het de vorige keer over — dat is voor God geen zonde, want Hij heeft er een bedoeling mee. Het is geweldig om je dat alleen al te realiseren. Maar dan nog iets anders, en dan kom je weer op een vraag van het menselijk denken aan de ene kant en het goddelijke denken aan de andere kant.
De Correctie van Zonde: Zonde Tenietdoen met Zonde ↑ hoofdstukken
Hoe wordt zonde gecorrigeerd? In de menselijke gedachte gebeurt dat meestal door er een goede daad tegenover te stellen. Men denkt: er is sprake van een fout, en door daar nu maar goede dingen tegenover te stellen – veel goede dingen – corrigeer je de fout. Maar dat is natuurlijk niet juist en het klopt ook niet. In Bijbelse zin is het in ieder geval niet zo dat wanneer er sprake is van een doelmissing, het kwaad tenietgedaan wordt door er goede dingen tegenover te stellen.
Kijk, ik noem maar wat. Stel dat je een maaltijd hebt en daar doe je één druppel arsenicum in – vergif. Je kunt er vervolgens honderd topkoks op loslaten die de meest geweldige dingen met het eten doen, maar wat voor goeds je ook toevoegt, dat kwaad maak je niet ongedaan. Het Bijbelse antwoord is dan ook niet dat zonde gecorrigeerd wordt door er iets goeds tegenover te stellen, maar dat zonde tenietgedaan wordt door zonde.
Ik ga dat straks ook echt vanuit de Schriften bewijzen, maar voordat ik dat doe, wil ik eerst even een paar alledaagse voorbeelden geven waarbij je dit principe geïllustreerd ziet. Ik noemde net al een kok. Stel dat een kok, al dan niet per ongeluk, te veel zout toevoegt. Hoe kan hij dat dan corrigeren? Ik begeef me op glibberig terrein, want het is iets waar ik werkelijk geen verstand van heb, maar het laat zich wel gemakkelijk voorstellen. Als je te veel zout hebt toegevoegd, kun je dat corrigeren door een tweede fout te maken, namelijk door er te veel suiker aan toe te voegen. Je maakt weer een fout, maar daardoor hef je de eerste fout op. Dus door een nieuwe fout te maken, corrigeer je de eerste fout.
Of denk aan een boekhouder – een terrein waar mijn vrouw wat meer verstand van heeft. Men spreekt dan over een creditnota of een creditfactuur. Er is een te hoog bedrag gerekend; dat is een fout. Die fout kan goedgemaakt worden door een nieuwe fout te maken, namelijk door een rekening te sturen waarin een te laag bedrag staat. Die beide fouten heffen elkaar dan op. Ik hoop dat deze alledaagse voorbeelden ons even op het goede been zetten om het fenomeen op zichzelf te begrijpen. Maar laat ik me nu gaan bewegen in de richting van de Schrift.
Het Zondoffer: een Dier Dat tot Zonde Wordt Gemaakt ↑ hoofdstukken
Kijk naar het woord voor zondoffer. Ik ga straks op dat woord zondoffer trouwens ook wel het een en ander afdingen. Maar als we dat in onze vertalingen tegenkomen, dan zul je zien dat het in het Hebraeus hetzelfde woord is als het woord voor zonde. Exact hetzelfde. Zodanig zelfs – en ik ga daar straks een mooi voorbeeld van geven – dat men eigenlijk soms niet eens weet hoe men het zou moeten vertalen. In het Hebraeus bestaat het probleem in die zin niet, omdat beide woorden gewoon volstrekt identiek zijn. En het feit dat die twee woorden gewoon identiek zijn, dat is heel veelzeggend.
Laat ik u een paar voorbeelden geven. De eerste keren dat het woord voorkomt in onze vertalingen – ik heb hier de NBG en de Statenvertaling – is in Exodus 29. Laten we daar eens naartoe gaan. Daar lees je in de wetgeving over het vlees van de stier en zijn huid. Er moest een gave stier genomen worden. Zo lees je aan het begin van het hoofdstuk: een gave stier. Dat was trouwens in het algemeen in de offerdienst altijd het geval; het mocht niet ziek of kreupel zijn. Nee, het moest altijd het beste van het beste zijn, een gaaf dier, een volkomen dier. Het vlees van de stier, zijn huid en zijn mest zult gij met vuur buiten de legerplaats verbranden. En er staat bij: het is een zondoffer. Maar hier staat letterlijk: het is zonde.
U ziet trouwens hier in deze interlineair ook dat men het woordje 'offer' in een lichter lettertype heeft gezet om aan te geven dat het er niet staat. Het gaat hier in dit geval duidelijk over een dier, maar er staat dus eigenlijk gewoon letterlijk dat je het met vuur buiten de legerplaats moet verbranden: het is zonde. Of eventueel: het is een zonde. Dat dier is dus zonde. Ik moet daar trouwens nog iets bij zeggen: het dier kwam niet op het altaar. Dat altaar dat in de tabernakel stond, heet meestal het brandofferaltaar. Dat betekent dat daar brandoffers op geofferd werden. Brandoffers hebben als kenmerk dat wanneer zij in rook opgingen, je leest: het was tot een liefdelijke reuk voor Yahweh. Maar zondoffers als geheel kwamen nooit op het brandofferaltaar.
Ik ga nu niet te zeer op de details in, want het bloed werd opgevangen en het vet ook, maar het dier als zodanig werd, zoals je hier leest – en ik heb hier nog een aantal andere voorbeelden – consequent buiten de legerplaats verbrand. Zo'n dier werd tot zonde gemaakt. Degene die dat trouwens deed, werd ook onrein. Daarmee wordt onderstreept dat het inderdaad te maken heeft met zonde. Over de reden waarom dat zo is en wat de typologische of profetische betekenis daarvan is, gaan we het straks hebben, maar ik wil nu eerst gezegd hebben dat waar hier 'zondoffer' staat, er letterlijk gewoon staat: het is een zonde.
Dus in feite wat die priesters deden... nou, laat ik even verder lezen. Want als je een paar verzen verder leest, dan staat er in vers 36: "Dagelijks zult gij een stier als zondoffer bereiden." Maar ook hier staat er letterlijk weer: tot zonde maken. Zie je dit? Ja, 'bereiden', dat is dan een beetje mooi gemaakt, zoals we dat in het Nederlands zouden zeggen. Maar er wordt letterlijk gezegd: gij zult een jonge stier zonde maken. Aangezien het om een dier gaat, heeft men ervan gemaakt: een zondoffer. Maar dat is niet de wijze waarop het in het Hebraeus wordt geformuleerd. Trouwens, in de Septuagint, de Griekse vertaling, ook niet; daar heeft men ook gewoon gezegd: tot zonde. Ook dat wil ik straks laten zien vanuit het Nieuwe Testament.
Het woord 'offer'... ik sluit me vanmiddag een beetje aan bij het algemene spraakgebruik en zeg 'zondoffer', maar dat is eigenlijk gewoon het woord zonde. Strikt genomen is het niet eens een offer in die zin dat het op het altaar zou komen en voor God een liefdelijke reuk zou zijn, want dat is het niet. Het is zonde en het wordt buiten de legerplaats verbrand als zijnde onrein, zelfs als een vloek. Dus hoezo 'zondoffer'? Je zou het eigenlijk, als je het al wilt weergeven, heel neutraal een 'zonde-dier' kunnen noemen. Een dier namelijk – want dat is duidelijk, in dit geval is het de jonge stier – bij andere gelegenheden betreft het een bokje of een schaap, daar ga ik straks een voorbeeld van geven, er zijn diverse varianten, maar in ieder geval is het altijd een dier dat wordt gemaakt tot zonde. Zo staat het er letterlijk. En dat moet toch iets te zeggen hebben.
Er was dan sprake van zonde. Dat lees je trouwens in het algemeen ook in al deze andere voorbeelden, vooral in die eerste hoofdstukken. Als er sprake was van een zonde, dan moest daar een dier voor geslacht worden en dat noemen wij dan een 'zondoffer'. Maar feitelijk is de gedachte: de ene zonde werd goedgemaakt met een andere zonde. Dat is het idee. De priester moest dat dier, in dit geval zo'n jonge stier, tot zonde maken. Wat de priester deed, was bij voorschrift zo geregeld: hij moest iets tot zonde maken. Oké.
Er staat nog bij: "Dagelijks zult gij een stier tot zonde maken ter verzoening." En ja, ik ben wel in de weer, want nu moet ik weer een correctie maken op de vertaling. 'Verzoening' is heel gebruikelijk om het zo te noemen, maar het is beschutting of bedekking. Ook hier geldt weer dat wanneer wij in ons algemene spraakgebruik in Nederland spreken over verzoenen, we het over vijandschap hebben. Toch? Dan is er sprake van vijandschap en verzoenen vijanden of mensen die van elkaar vervreemd zijn zich met elkaar. Twee huwelijkspartners bij wie het bonje is, die verzoenen zich. Of twee landen die met elkaar in oorlog zijn, die verzoenen zich, of ze worden verzoend als er een andere partij is die dat regelt. Snap je? Dan is de betekenis van verzoenen dat er vrede wordt gemaakt waar conflict is. Zo spreekt Paulus erover, ook met dat woord.
Maar hier heeft het woord niets te maken met vijandschap; het heeft te maken met beschutting of bedekken. Ook hier geldt trouwens weer de 'wet van het eerste voorkomen'. Dat wil zeggen dat de eerste keer dat een bepaald begrip genoemd wordt, dat vaak al de toon zet. Dat is de introductie. Ze zeggen weleens: de sleutel hangt bij de deur, of in het Engels: 'the key hangs at the door'. Dus als je ergens binnenkomt, hoe kom je dan binnen? Nou, de sleutel hangt al bij de deur. Op het moment dat je geïntroduceerd wordt in het onderwerp, hangt daarin tevens de sleutel. Dat fenomeen zie je heel vaak.
De eerste keer dat het woordje Kippeer of Kipoer voorkomt... laten we het even houden bij Kipoer, van Yom Kippur, want dat kennen we allemaal. Yom Kippur, de dag van de zogenaamde verzoening of verzoendag. Maar dat Kipoer betekent letterlijk bedekken of beschutten. De eerste keer, zoals ik net probeerde aan te geven – het eerste voorkomen – is in Genesis 6. Zeg ik het goed? Ja, Genesis 6. Daar lees je dat Noach de ark moest beschutten of bedekken. Ik weet niet welk woord we in de vertalingen gebruiken, maar het was exact dit woord. Het is een beschutting, een bescherming dus feitelijk. In dit geval bij Noach was het een beschutting van de ark, die moest worden afgedekt zodanig dat men daar veilig was in de ark. En dat is wat hier ook gebeurde.
Het is een beschutting. En dat heeft alles te maken met de dood, met de slachting, waarbij ik ook moet zeggen wat er na die slachting gebeurt.
In feite... ja, ook dat is weer zoiets. Ik ben misschien een beetje vervelend vanmiddag, maar ik geloof dat ik nog maar tien minuten het woord heb, of is het een kwartier? Ik heb inmiddels al op een heel aantal misverstanden gewezen. Meestal als christenen spreken over het offer, dan denken ze aan de slachting. Maar de slachting is niet het offer. Dat de Heer Jezus stierf aan het kruis, is niet het offer; dat gaat vooraf aan het offer. Pardon, wat er gebeurde op het kruis gaat vooraf aan het offer.
Ga maar na: een dier wordt geslacht en vervolgens, na de slachting, werd het verhoogd op een altaar. Het ging op, het steeg op, en dat was voor God de liefdelijke reuk. Maar dat heeft niet te maken met de dood, maar met wat er na de slachting gebeurt en wat God ermee deed. Het leven dat uit de dood voortkomt, dat is de liefdelijke reuk voor God. En dan begrijp je ook waarom dat beschutting biedt.
Want waarin vindt de mensheid in het algemeen beschutting? Wel, in het feit dat er Eén is die stierf, maar daardoor juist de dood kon overwinnen, waardoor er leven is. Dat is de liefdelijke reuk. Dat is de overwinning op de dood. Dit gaat er dus over dat een dier wordt gemaakt tot zonde en dat dít de beschutting is.
En nu nog een ander ding.
De Eerste Vermelding van Zonde: een Zondoffer voor Kaïn ↑ hoofdstukken
De eerste keer dat het woord zonde gebezigd wordt in de Bijbel, is in Genesis 4. In het Hebreeuwse woord voor zonde gaat daar iets aan vooraf. Laten we een klein quizje doen: waar komt dat woord voor het eerst voor? Nee, niet bij de zondeval in het paradijs. Je kunt natuurlijk zeggen dat men daar ook al zondigde en dat dit zonde was, maar op die plek wordt het woord 'zonde' simpelweg niet gebruikt. De eerste keer dat we de term in de concordantie tegenkomen, is in Genesis 4, in de geschiedenis van Kaïn en Abel.
Nu zou je kunnen zeggen: de zonde moest toch ook al bedekt worden door het slachtoffer van een dier bij Adam en Eva? Jazeker, zij maakten zichzelf schorten van vijgenbladeren en toen werd er een dier geslacht. Dat is waar, maar ik bedoelde het even puur technisch vanuit de termen van de concordantie. Waar wordt het woord voor het eerst aangetroffen? Dat is in Genesis 4, in vers 7.
Laten we dat eerst even lezen. Ik lees het voor uit de NBG-vertaling: "En de HERE zeide tot Kaïn: Waarom zijt gij toornig?" U weet hoe dat is gegaan bij de 'Eerste Wereldoorlog', want dat was het toch eigenlijk? Voor zover we weten waren er vier mensen op aarde, dus een kwart van de mensheid werd toen vermoord. Dat is toch wel een wereldoorlog. Goed, Kaïn was een landbouwer en Abel was een schaapherder. Ze gingen de HERE een offer brengen. Abel bracht van de eerstelingen van de kudde, en Kaïn zag dat het offer van Abel werd aangenomen en dat van hem niet.
Hoe zag hij dat dan? In kinderbijbels wordt dat altijd stevig uitgebeeld: als de rook niet opwaarts gaat, maar wegwaait. Maar dat staat niet in uw Bijbel, hoor. De enige manier waarop ik weet dat de Heer een offer aanvaardt, is dat Hij het Zelf aantreft. Daar vind je nogal wat voorbeelden van in de Bijbel. Nu is er de vraag: "U zei net dat er vier personen op aarde waren, maar hoe kan Kaïn dan gaan trouwen?" Ja, dat is een goeie. Je mag aannemen dat er wellicht al meer mensen geweest zijn. Dat moet dan een zuster van hem geweest zijn. Laten we die vraag eventjes parkeren. Als je tot dusver het verslag hebt gelezen, zou je denken dat er nog maar vier mensen zijn, maar dat blijkt bij nader inzien dus anders te liggen. Waarvan akte.
In ieder geval zei de HERE tot Kaïn: "Waarom zijt gij toornig en waarom is uw gelaat betrokken? Moogt gij het niet opheffen, indien gij goed handelt? Doch indien gij niet goed handelt..." En dan lees ik weer voor uit de NBG-vertaling: "...ligt de zonde als een belager aan de deur, wiens begeerte naar u uitgaat, doch over wie gij moet heersen." Dat staat er tamelijk cryptisch. In veel gangbare vertalingen is de gedachte dat de zonde daar ligt als een belager die probeert jou aan te vallen, en dat jij die zonde moet gaan beheersen.
Het punt is echter dat dit grammaticaal zeer bezwaarlijk is. Dat heeft te maken met het feit dat het Hebreeuwse woord voor zonde vrouwelijk is, terwijl 'wiens begeerte' — letterlijk 'zijn begeerte' — mannelijk is. Het een kan dus nooit op het ander slaan. Als je deze tekst zo tot je neemt, merk je dat het niet klopt; het ene woord is mannelijk en het andere is vrouwelijk, en dat kan dus nooit naar elkaar verwijzen. Tenzij de gedachte hier niet 'de zonde' is, maar een dier dat tot zonde gemaakt wordt: een zondoffer dus.
Er zijn heel wat vertalingen die dit correct weergeven, zoals de Young’s Literal Translation of de Concordant Version. Dan is de gedachte: bij de ingang ligt een zonde, namelijk een zondedier. In het Hebreeuws is dat namelijk hetzelfde woord en hetzelfde begrip. 'Zijn begeerte' is dan naar jou. Dan wordt de gedachte duidelijk. Hoewel zonde zelf een vrouwelijk woord is, wordt er verwezen naar een mannetjesdier, namelijk een bokje of een ram. Het gaat immers over het kleinvee van Abel. Er ligt een mannelijk zondoffer bij de ingang van de schaapskooi.
Vlak hiervoor lees je over de eerstelingen van de kudde van Abel. Nu zegt de HERE als het ware tegen Kaïn: "Hier bij de ingang ligt een zondedier." En zijn begeerte is naar jou, in die zin dat hij luistert naar jouw stem. Zoals dat gaat bij dieren: een schaap of een bokje luistert naar de stem van de herder. Hij heeft zich naar jou toegekeerd. Nu wordt tegen Kaïn gezegd: "Dat dier ligt daar bij de ingang en hij luistert naar jou; neem het en heers over hem." In de zin dat Kaïn het bokje zou slachten, precies zoals Abel dat ook had gedaan.
In deze lezing krijg je een heel andere gedachte. Kaïn wordt niet opgeroepen om een abstracte zondemacht de baas te worden. Nee, hem wordt gewezen op een dier dat een zondoffer is. Het dier lag daar al neer. Hier wordt hetzelfde woord gebruikt als in Psalm 23: "Hij doet mij nederliggen." Het ligt daar niet te loeren als een gevaarlijk roofdier, maar het ligt daar rustig bij de ingang. Kaïn zou het moeten nemen om het te beheersen, wat in deze context betekent: slachten.
Zo krijg je niet de gedachte dat Kaïn de zonde moet overwinnen, maar hem wordt gewezen op het zondoffer dat daar voor hem klaarligt. Het is naar jou toegekeerd; neem het, pak het en beheers het door het te slachten. Dit is de eerste keer dat het woord zonde wordt gebruikt, en meteen gaat het eigenlijk al over de vraag: gaat dit over de zonde zelf, of over Gods antwoord op de zonde? Een zondoffer is namelijk ook 'zonde', of een zondedier zo u wilt. Ik denk dat er veel voor te zeggen is dat Kaïn hier gewezen wordt op dat dier dat daar klaarligt als Gods antwoord op de zonde.
Abels offer was welgevallig, dat weten we allemaal. Door geloof heeft Abel een beter offer gebracht dan Kaïn. Een gaaf dier zou geslacht worden, en dat is 'zonde'. Beschutting vindt in de Bijbel alleen plaats via slachting. Vaak denkt men dat Kaïn het niet met de goede instelling deed, maar in Hebreeën 11 lees je dat Abel door geloof een beter offer bracht. Waarom? Hij wist het. Hoe hij het wist, weet ik niet, maar het was in ieder geval door geloof.
Hij luisterde dus kennelijk naar wat God gesproken had en hij wist dat er alleen door slachting sprake is van beschutting. In feite is dat ook waar Kaïn eigenlijk op gewezen wordt: doe zoals je broer deed. Jij zou juist het dier hebben moeten slachten. Kijk, daar op de dia, dat is het antwoord.
Ja, en het offer – daar had ik het zojuist al even over – het offer zelf is de verhoging, het opstijgen dat plaatsvindt na de slachting.
Oké, dat was de eerste keer dat het Hebreeuwse woord chattath in de Bijbel genoemd wordt. Ik heb natuurlijk zojuist de redenen gegeven waarom ik meen dat we hier moeten denken aan Gods antwoord op de zonde, namelijk een zondedier. Nu gaan we naar nog een andere tekst.
Jom Kipoer: de Geslachte en de Weggaande Bok ↑ hoofdstukken
Er is een nogal uitgebreid schriftgedeelte, Leviticus 16, en dat gaat over de dag van beschutting. Laat ik het maar even correct zeggen: Jom Kipoer. Ik wil er een paar dingen uitlichten, want er staat dat Aäron beide bokken zal nemen. We kennen allemaal het fenomeen van de zonde, maar de term 'zondebok' is eigenlijk ontleend aan Leviticus 16 en de voorschriften die gegeven werden in verband met die dag. Eén dag in het jaar is de heiligste dag, een vastendag. Tot op de dag van vandaag is dit in het jodendom dé dag, hoewel men er eigenlijk niets mee kan, want er is geen tempel. Er is helemaal niets. Wel een woestijn? Die hebben ze wel, ja. Maar zelfs dat vindt niet plaats; er wordt geen bokje in de woestijn gezonden.
Maar goed, hij zal ook beide bokken nemen, want we spraken van twee bokken. Hij zal die stellen voor het aangezicht van JAHWEH aan de deur van de tent van de samenkomst, overigens in oostelijke richting. Dan staat er: twee bokken. De een wordt geslacht en de ander blijft leven. Net zo goed als je twee hoofdstukken eerder leest over twee duiven: de ene wordt geslacht en de andere wordt in het bloed gedompeld en vliegt vrij uit. Een prachtig type van zowel dood als opstanding. Het is symbolisch en typologisch één dier.
Die beide bokken zou Aäron nemen en hij zou de loten over die twee bokken werpen: één lot voor JAHWEH, want dat ene bokje zou worden geslacht en het bloed daarvan zou in het heiligdom gebracht worden. In dat binnensheiligdom, het Heilige der Heiligen, daar kwam nooit iemand, behalve de hogepriester één keer per jaar en dat was bij deze gelegenheid op Jom Kipoer. Het dier dat geslacht wordt, is er een van die beide bokken, en wie van de twee dat zou zijn, dat bepaalt God zelf door het lot. Ik heb juist deze week nog een artikel geschreven over het lotwerpen; dat is de wijze waarop God Zijn keuze maakt.
Eén lot voor JAHWEH en één lot voor de weggaande bok. In het Hebreeuws staat daar 'la-Azazel'. Een begripsvertaling heeft het onvertaald gelaten; men denkt dan aan een bepaalde locatie. In de Septuagint wordt het vertaald met 'de weggaande bok'. Ik laat die kwestie even voor wat het is, want dat doet nu even niet ter zake, maar in ieder geval zijn er dus twee bokken: één bokje wordt geslacht en het andere bokje wordt weggestuurd.
In vers 9 staat: "Dan zal Aäron de bok toebrengen waarop het lot voor JAHWEH zal zijn, en zal hem tot zonde maken." Zo staat het er weer: hij maakt hem tot zonde. De gedachte hier is een zondoffer, in de zin van een zonde-dier, want het gaat natuurlijk over een bokje. Maar er staat gewoon: hij zal hem tot zonde maken. Dus dat dierenbokje wordt eigenlijk helemaal geïdentificeerd met de zonde; het is zonde. Laten we wel lezen: een gaaf dier dat geslacht wordt, dat is toch zonde? Dat is zonde! Dat is wat er staat in dit geval: hij zal het tot zonde maken.
Het idee is dat het dier geslacht wordt, maar de bok waarop het lot zal vallen om een weggaande bok te zijn, zal levend voor het aangezicht van JAHWEH gesteld worden om door dat bokje beschutting te doen. Het idee is eigenlijk dat het geslachte bokje voortleeft in die andere bok. Dat is hetzelfde als met die twee duiven waar ik het zojuist over had. De levende zal voor het aangezicht van JAHWEH worden gesteld; ook hier weer dood en opstanding. Daarin vindt de beschutting plaats, opdat men hem als een weggaande bok naar de woestijn uitlate.
In feite is de hele Hebreeënbrief één groot commentaar op de dingen die plaatsvonden op Jom Kipoer, de Grote Verzoendag. Het gaat over de priester die inging met het bloed, niet van een bokje, maar met zijn eigen bloed. Hij staat nu in het hemels heiligdom. Als je het in termen van Jom Kipoer bekijkt: Hij is als de Hogepriester ingegaan in het hemels heiligdom, daar is Hij nog steeds, en straks komt Hij uit het heiligdom, voor de tweede maal.
En wat gebeurde er als de hogepriester uit het heiligdom kwam? Vervolgens nam hij dat andere bokje, voor Azazel, de weggaande bok. Dan legde hij zijn handen op de kop van dat dier en beleed de zonden van het volk. Vervolgens werd dat bokje, beladen met de zonden, de woestijn in gestuurd. Zo werd Israël vrijgesteld. U begrijpt dat dit is wat er gebeurt en zal gebeuren wanneer de Heer Jezus Christus uit het heiligdom zal komen als de Hogepriester. Dan zal Hij ten tweede male verschijnen — in Hebreeën 9 vers 28 staat dat Hij ten tweede male zal verschijnen voor hen die Hem tot hun redding verwachten. Het volk zal dan daadwerkelijk de beschutting ontvangen en het bokje zal de woestijn in gestuurd worden.
Ik denk eerlijk gezegd dat Azazel ook alles te maken heeft met wat er gaat gebeuren als Israël straks zelf ook de woestijn in zal gaan om te vluchten, en dat zal zijn met Jom Kipoer. Maar dat gaan we nu verder niet uitwerken. Het gaat nu vooral om het punt dat dit dier werd gemaakt tot zonde. Maar ook bij de Grote Verzoendag geldt dat geweldige feit: onze Hogepriester is nu in het heiligdom en straks komt Hij naar buiten. Dan vindt deel twee plaats en zal Israël daadwerkelijk beschutting vinden, en zal die weggaande bok gezond uitgelaten worden naar de woestijn.
Het Nieuwe Testament: het Ware Zondoffer Buiten de Legerplaats ↑ hoofdstukken
We gaan nu naar het Nieuwe Testament, naar Hebreeën 13. Ik zei al dat de Hebreeënbrief feitelijk een heel lang commentaar is op de dingen die plaatsvonden op Jom Kipoer. Dat is misschien een klein beetje overdreven geformuleerd, want er wordt ook uitgebreid ingegaan op Melchizedek en vele andere zaken, maar er wordt dus ook heel uitvoerig gesproken over de dingen die met Jom Kipoer te maken hebben. Hebreeën 13 maakt daarop geen uitzondering. In vers 11, ongeveer bij het slot van de brief, staat het volgende: "Want van de dieren..."
Even tussen twee haakjes: de schrijver — ik vermoed dat het Paulus is geweest — veronderstelt heel veel kennis bij zijn lezers. Het waren Hebreeën die zeer vertrouwd waren met alles wat in de Mozaïsche wet geregeld was. Daarom is het zo geweldig als daarop wordt uitgeweid en de diepere betekenis ervan wordt besproken. Er wordt hier gezegd: "Want van de dieren waarvan het bloed omtrent zonde..." Dat is de technische term voor een zondoffer. Als u precies wilt weten hoe dat zit met die termen, dan zou u de schriftplaatsen waar ik naar verwijs erop na moeten slaan. Dan ziet u inderdaad dat dit de termen zijn die gaan over wat wij zondoffers noemen.
Er staat dus: "De dieren waarvan het bloed omtrent zonde in het heiligdom gebracht werd door de hogepriester." Dan hebben we het specifiek over Jom Kipoer, over Leviticus 16. Slechts één keer per jaar werd er immers bloed in het binnenste heiligdom gebracht door de hogepriester. En van deze dieren worden de lichamen buiten de legerplaats verbrand. Wat hier wordt vastgesteld, is dat die dieren — dat ene dier dat tot zonde wordt gemaakt — werden geslacht en vervolgens buiten de legerplaats werden verbrand. Dat was de gebruikelijke procedure met zondoffers, zoals ik ook in deze lijst laat zien. Als u dat allemaal nog eens wilt nagaan: zondoffers werden inderdaad verbrand buiten de legerplaats.
En nu komt het: Paulus legt dit ook uit in de Hebreeënbrief. Hij zegt: "Daarom heeft ook Jezus, om het volk door zijn eigen bloed te heiligen, buiten de poort geleden." Het gaat hier specifiek over het volk Israël. Hij leed buiten de poort. Ik denk dat het hier gaat over een specifieke poort, de belangrijkste poort. Dit is een geweldig onderwerp waar ik bij andere gelegenheden ook wel bijbelstudies over heb gegeven, onder meer naar aanleiding van boeken die ik gelezen heb van dokter Martin over 'The Secrets of Golgotha'. Hij maakt ook duidelijk dat de Heer Jezus is gestorven, begraven en opgestaan op de Olijfberg.
Dat is ook zo logisch. Hij is gekruisigd vlakbij de stad, vlakbij 'Makom', de plek, oftewel de tempel. Aan de oostkant van de stad had je op de Olijfberg een plek waar de as van de rode vaars, die daar geslacht en verbrand werd, bewaard bleef. Die plaats heette Mifkad, of het Mifkad-altaar. Dat betekent 'een specifieke plaats' of 'een bepaalde plaats'. Dat was ook de plek waar de zondoffers verbrand werden. De zondoffers werden in het heiligdom geslacht, maar ze werden buiten de legerplaats verbrand, wat wil zeggen: aan de oostkant op de Olijfberg.
En dat is uitgerekend de plek waar de Heer Jezus is gestorven, begraven en uiteraard ook weer is opgestaan. Hij leed inderdaad buiten de poort. De belangrijkste poort van de stad naar de tempel was aan de oostkant, aan de zijde van de Olijfberg. Daar is de Heer Jezus inderdaad tot zonde gemaakt en daar heeft Hij geleden. Trouwens, degenen die dat verbranden deden, werden daardoor zelf ook onrein; ook dat is veelzeggend.
Gods Antwoord op de Zonde: Veroordeeld in het Vlees (romeinen 8) ↑ hoofdstukken
Laten we tot slot kijken naar 2 Korinthe 5 en Romeinen 8. Romeinen 8 wil ik even kort naar voren brengen. Het is een typische Paulus-zin, dus niet eens zo heel erg makkelijk; laten we hem even een beetje in stukjes knippen: "Want wat voor de wet onmogelijk was, omdat ze zwak was door het vlees..." De wet lag er dus niet aan, maar de zwakte zit gewoon in de mens zelf. "God zond zijn eigen Zoon in gelijkenis van vlees van zonde." Dat wil zeggen: dit wat wij hier zien, dat is vlees van zonde. Vlees is eigenlijk per definitie zonde en kan ook niet anders dan inderdaad het doel missen. Alle mensen zijn gesteld tot zonde. De Heer Jezus is God, Hij zond Zijn Zoon in gelijkenis van vlees van zonde. Niet dat Zijn vlees zonde was, maar wel in de gelijkenis ervan. Het leek er precies op, gewoon een mens als u en ik, uitgenomen dan de zonde. Maar wel in die gelijkheid. En wel, daar staat het bij: God zond Zijn eigen Zoon in gelijkenis van vlees van zonde, en wel "om de zonde". Ik wil zeggen: om de zonde teniet te doen.
Overigens is dit dezelfde term als in Hebreeën 13. Hij veroordeelde de zonde in het vlees. Door dood en opstanding, daar buiten de legerplaats, daar heeft God de zonde terzijde gesteld. De grootste zonde die ooit heeft plaatsgevonden, die de mensheid ooit heeft verricht, is wat er plaatsvond op 14 Nisan in het jaar 30. God zond Zijn Zoon en de mensheid, hier specifiek Israël, heeft Hem overgeleverd om Hem te kruisigen. Het beste wat God gaf en de mens heeft Hem gezonden. Dat wat er op Golgotha plaatsvond, is de grootste, de gruwelijkste zonde ooit.
Maar het geweldige geheim daarvan is dat het moest gebeuren. Hij moest tot zonde gemaakt worden, want dat is precies de wijze waarop God de zonde tenietdoet. Dus om de zonde heeft God juist de zonde veroordeeld en terzijde gesteld. Daar buiten de legerplaats, daar waar Hij gemaakt werd tot zonde. Dat wil zeggen: de mens heeft Hem vervloekt en Hij is veroordeeld als zondaar. En God heeft Hem overgegeven, Hij Die zelfs Zijn eigen Zoon niet gespaard heeft, maar Hem voor allen heeft overgegeven en daarmee tot zonde gemaakt.
Maar dat is nu juist de wijze waarop de zonde wordt overwonnen en wordt gecorrigeerd. Alles wordt rechtgezet door de grootste zonde ooit. Ja, dit is goddelijk denken. Niet door veel goede dingen te doen lossen we de zonde op, of door ons best te doen, of door de zonde te beheersen. Nee, God lost de zonde op door de zonde.
Er zijn eigenlijk heel veel voorbeelden, die kwamen mij ook in gedachten bij de voorbereiding. Precies... jullie hebben wel kwaad gedacht. En dan zegt Jozef: "Zijn jullie het niet geweest die mij hierheen hebben gezonden? Maar God zelf heeft mij hier..." Hoe staat dat nou precies? "God heeft mij hierheen gezonden om jullie in het leven te behouden." Dus hun zonde was Gods wijze om het volk, en in feite heel de mensheid, in het leven te houden. Ja, daar moet je God voor zijn hè, om zulke dingen te bedenken. Dit is geen menselijk denken, dit gaat daar zo bovenuit. Ik kan hier eigenlijk alleen maar vol bewondering aan denken en het is geweldig.
Zeg je altijd Nisan, is dat hetzelfde als april? Het komt ongeveer overeen ja, de maand Nisan. Het Hebreeuwse woord voor Nisan is Aviv. En Aviv betekent lente. Tel Aviv, dat is het Hebreeuwse woord. Dus het is de lentemaand, het is de eerste maand van het jaar. Tenminste, zo is het later geworden. Oké, dan hebben we nog één schriftgedeelte waar ik nu op naartoe moet.
Tot Zonde Gemaakt voor Onze Rechtvaardiging (2 Korinthe 5) ↑ hoofdstukken
Ik had het u beloofd, want dat was namelijk de titel van deze Bijbelstudie: 'Tot zonde gemaakt'. Die term is ontleend aan 2 Korinthe 5, waar Paulus het overigens ook uitvoerig heeft over verzoening. In dat laatste vers staat over Hem, Christus, die geen zonde kende... Om even in de termen van de offerdieren te blijven: Hij was volmaakt, als een gaaf dier. Hem die geen zonde kende, die Zich volledig heeft gewijd aan Zijn God en Vader en die heeft gezegd: "Zie, hier ben ik om Uw wil te doen." Slachtoffers noch spijsoffers voldeden aan Uw eis. Ik haal nu de berijmde versie en de Bijbelse versie een beetje door elkaar, maar u weet waar ik het over heb; het staat namelijk in Psalm 40.
Hem die geen zonde kende, maakte God tot zonde ten behoeve van ons. Hier heb je die term: Hij maakte Hem tot zonde. God gaf Zijn Zoon over om te worden geslacht. Dat was de grootste zonde ooit. En tegen die achtergrond van haat zien we een explosie van goddelijke liefde die alles overtreft. Tegen de achtergrond van moord wordt juist het Leven – met allemaal hoofdletters – ingebracht: onvergankelijk leven. Hem die geen zonde kende, maakte God tot zonde. Waarom? Ten behoeve van ons allen. Dat staat overigens ook in 2 Korinthe 5: Eén stierf voor allen. Houd dat vast: Eén stierf voor alle mensen, of ze het nu weten, geloven of niet. Eén stierf voor allen.
Hem die geen zonde kende, maakte Hij tot zonde ten behoeve van ons. Waarom? Omdat wij – en dan kun je zeggen: wij als gelovigen – daar als eerste de vruchten van plukken. Maar de mensheid in het algemeen, iedereen in zijn eigen rangorde, zal de vruchten daarvan plukken. Hij werd gemaakt tot zonde opdat wij zouden worden rechtvaardigheid van God in Hem. Dat is wat de mensheid met Hem deed, en vervolgens heeft God Hem opgewekt uit de doden. Dat wij rechtvaardigheid van God in Hem zouden worden, slaat op de opstanding.
U leest in Romeinen 4 vers 25 dat Hij werd overgeleverd door onze zonden. Hij stierf door onze zonde, maar ook om onze zonde. Het was de daad van zonde bij uitstek om Hem aan het kruis te brengen. Dat was zonde, maar juist daardoor wordt de zonde ook tenietgedaan. Hij werd overgeleverd om onze zonden en werd opgewekt om onze rechtvaardiging. Opdat we zouden worden rechtvaardigheid van God in Hem. God ziet ons aan in Hem, die Hij heeft levend gemaakt. De zonde ligt volkomen achter Hem en er is een volmaakt nieuw leven. Dat is wat God in petto heeft voor de hele mensheid, en wij mogen dat nu reeds weten, opdat we zouden worden rechtvaardigheid van God in Hem.
Ik eindig met de woorden uit Romeinen 6: Laten wij dan ook vaststellen dat wij dood zijn voor de zonde – zo rekent God – en levend voor God in Christus Jezus. Voilà. Amen.
UltimateGoodNews