▶ 00:00 Introductie: Theologie of Theologica ↑ hoofdstukken

Theologie of theologika. Dat is een beetje cryptisch geformuleerd, maar ik beloof u: aan het einde van de avond weet u precies wat ik hiermee bedoel. Maar ik ga nog niet meteen verklappen wat ik met beide termen bedoel en wat ik met de tegenstelling die hier gesuggereerd wordt op het oog heb. Dat zal in de loop van deze avond, voor de pauze al, vanzelf duidelijk worden.

Deze avond is min of meer een vervolg op de voorgaande avond. En om even uw geheugen op te frissen: de voorgaande avond hadden we het over het thema 'één God'. Wat officiëler, wat geleerder geformuleerd: het ging toen over monotheïsme. De wetenschap, het Bijbelse onderwijs dat er één God is en de betekenis daarvan. Vanavond is een vervolg daarop en ik stel voor dat we een gedeelte lezen uit Romeinen 1.

▶ 01:04 Romeinen 1: Gods Toorn en de Mensheid Overgeven ↑ hoofdstukken

U kunt zelf uw bijbeltje pakken, maar u kunt ook gewoon meelezen met wat er geprojecteerd staat op de beamer. Romeinen 1 is een prachtig hoofdstuk, zoals Paulus het meteen al aanheft. Maar ik begin pas halverwege het hoofdstuk, juist op een punt waar de toonzetting wat ernstiger wordt en het eigenlijk helemaal niet zo blij begint. Ik kan het ook niet helpen, maar dat is toch het punt waar ik vanavond de draad wil oppakken.

In de voorgaande verzen, Romeinen 1 vers 16 en 17... Nou ja, vers 16 is een heel bekend vers. Wat zegt Paulus daar? "Want ik schaam mij het evangelie niet." Dat is het. Of zoals een andere vertaling zegt: "Want het evangelie beschaamt mij niet." Dat is ook een mooie, dat kan bijna ook. En dan legt Paulus uit wat dat evangelie van God is: het is een kracht van God tot redding voor ieder die gelooft.

Maar dan vers 18, daar begin ik nu dus te lezen. Daar schrijft Paulus: "Want toorn van God openbaart zich van de hemel over alle goddeloosheid en ongerechtigheid van mensen die de waarheid in ongerechtigheid ten onder houden." Even voordat ik verderga: er wordt hier gesproken over Gods toorn die zich openbaart. Niet in de toekomst, maar nu, in de tegenwoordige tijd. Het openbaart zich van de hemel over alle goddeloosheid en ongerechtigheid van de mens. Er staat hier dus niet: over alle goddeloze mensen of over alle onrechtvaardige of ongerechtige mensen. Nee, die toorn van God openbaart zich over alle goddeloosheid. Niet over de mensen zelf, maar over datgene waar ze zich mee bezighouden, namelijk hun goddeloosheid en daarmee ook hun ongerechtigheid.

Dat is eigenlijk hetzelfde. Iemand die God kent, is gerechtvaardigd. Iemand die Hem niet kent, is per definitie onrechtvaardig. Zo rekent God: Hij rekent geloof tot gerechtigheid. Je kunt het ook negatief zeggen: ongeloof rekent Hij tot ongerechtigheid. Maar dan dat andere punt: hoe openbaart Gods toorn zich? Ik moet dat nu even zeggen, want later gaat Paulus dat wel uitleggen in Romeinen 1, maar dat is dan weer net een gedeelte dat we vanavond niet zullen bespreken. Dus ik moet het nu eigenlijk op voorhand even aangeven.

Die toorn van God die zich vandaag openbaart over alle goddeloosheid en ongerechtigheid, is niet in de zin dat God vandaag oordeelt of wraak oefent. Helemaal niet. We lezen later in Romeinen 1 tot twee of drie keer toe dat God de mensheid overgegeven heeft. Dat wil zeggen: Hij geeft de mensheid over, Hij laat ze gewoon los. Als de mens niets met God te maken wil hebben – en dat is eigenlijk gewoon in het algemeen de toestand van de wereld – dan zegt God: "Oké, ga je gang." Hij geeft ze daarin over. "Ga je gang." En God onttrekt Zich daaraan.

Dát is waarin die toorn van God zich dus ook openbaart. Het is dus niet zo dat God daarin openbaar wordt; integendeel, die toorn van God openbaart zich juist daarin dat Hij Zich onttrekt. Zo van: "Zoek het dan maar uit. Nu mogen jullie zelf eens ondervinden wat het betekent om zonder Mij te leven." Dat is eigenlijk de gedachte, want uiteindelijk zit daar natuurlijk Zijn liefde achter, zodat de mens uiteindelijk Hem zou zoeken.

Goed, ik lees verder in vers 19. Over die mensheid die de waarheid in ongerechtigheid ten onder houdt, staat er nog iets bij. Over welke waarheid heeft hij het hier? Dat is in het algemeen trouwens een karakteristiek van de wereld. Hier gaat het heel specifiek over een bepaalde waarheid waarover straks meer, maar in het algemeen is het zo dat de waarheid ten onder gehouden wordt. In de wereld mag de waarheid niet verteld worden. Men heeft de leugen liever dan de waarheid, want de waarheid, u weet het, die kan hard zijn. Bovendien zet de waarheid de mens van zijn troon – dat is uiteindelijk het verhaal – want de waarheid is dat het om God gaat, en dat vindt de mens niet leuk.

Hoe dan ook, de mensheid houdt de waarheid in ongerechtigheid ten onder, en dat wordt verklaard in vers 19: "Daarom dat hetgeen van God gekend kan worden in hen openbaar is, want God heeft het hun geopenbaard." Wat hier dus staat, is dat God in zekere zin en tot op zekere hoogte gekend kan worden. Men weet daarvan; het is in hen openbaar, want God heeft het hun geopenbaard. Dat vraagt weer een toelichting en die krijgen we dan ook in vers 20: "Want hetgeen van Hem niet gezien kan worden..." En u weet het, daar hadden we het de vorige keer al over: God is per definitie de Onzichtbare, de Onzienlijke. "...Zijn eeuwige kracht en goddelijkheid, wordt sedert de schepping der wereld uit zijn werken met het verstand doorzien, zodat zij geen verontschuldiging hebben."

Met andere woorden, Paulus zegt hier: God is weliswaar de Onzienlijke en Zijn eeuwige kracht en goddelijkheid worden ook niet gezien, maar het kan vanaf het begin, vanaf de schepping van de wereld, met het verstand doorzien worden. Dat wil zeggen: iedereen die begiftigd is met hersenen, met een brein, met een verstand dat werkt, die weet uit Zijn werken van God. Meer niet, maar ook zeker niet minder.

▶ 07:49 Poiema: Gods Intelligent Design in de Schepping ↑ hoofdstukken

Iedereen weet dat God er is. Ik wil er trouwens op wijzen dat het woordje 'werken' in de tekst "wordt sedert de schepping der wereld uit zijn werken met het verstand doorzien" niet het gewone woord voor werk is dat Paulus meestal gebruikt. Het is het Griekse woordje poiema. Van dat woordje poiema is ons woord 'poëzie' afgeleid. De King James vertaalt het in Efeze 2 vers 10, waar het woord ook voorkomt, met 'workmanship'. Dat wil zeggen: vakmanschap. In de Concordant Version wordt het vertaald met 'achievement', en dat betekent zoveel als een prestatie. Het gaat dus niet om werken in het algemeen. Nee, in de schepping zien wij Gods vakmanschap. Misschien had men het ook zo moeten vertalen, dat weet ik niet, maar dit is in ieder geval het woord dat Paulus hier gebruikt: Zijn vakmanschap, Zijn design.

U kent het woord waarschijnlijk wel. Minister Van der Hoeven heeft dat begrip vorig jaar zelfs publiekelijk in de Tweede Kamer naar voren gebracht. Iedereen kent inmiddels dat begrip 'Intelligent Design' en iedereen viel eroverheen. Ook christenen, maar dan vaak met een ander oogmerk. Maar hoe dan ook, zij bracht destijds heel terecht naar voren – hoewel nog heel voorzichtig – dat er achter deze schepping een Intelligent Design schuilgaat. Ze zei niet direct dat ze dat geloofde, maar ze stelde dat het op zijn minst eens overwogen zou moeten worden dat we in de schepping gewoon een Ontwerper zien. Met zo’n ongelofelijke intelligentie en complexiteit die daarin zichtbaar wordt, dat één ding duidelijk moet zijn: God moet er zijn, er moet een Ontwerper zijn.

Het is eigenlijk opmerkelijk dat dit in de Bijbel nooit wordt uitgelegd of verdedigd. Wordt het ook niet verdedigd dat God er is? Ook als Paulus elders onder de heidenen is, in het buitenland, dan probeert hij nooit te verdedigen dat God bestaat. Dat hoeft hij eigenlijk ook niet te verdedigen. Ik geef dat ook als tip – en ik weet dat ik me daar in het verleden zelf ook wel meer dan eens schuldig aan heb gemaakt – maar het is niet nodig om te gaan verdedigen dat God er is. Ieder mens weet dat namelijk al. Je kunt die waarheid weliswaar onderdrukken, en dat doet men ook, maar men weet het wel.

Voor de aardigheid zocht ik vandaag, terwijl ik deze presentatie maakte, op Google naar 'Intelligent Design'. Het viel me op dat het bijna allemaal negatief was. Er stonden zogenaamde wetenschappelijke artikelen in, bijvoorbeeld in het blad Skepsis, waarin vooral uitgebazuind moest worden hoe belachelijk het zou zijn dat er achter deze wereld een Intelligent Design schuilgaat. U moet zelf maar eens uittesten hoeveel daartegen gefulmineerd wordt. Dat is een prachtig voorbeeld van wat het is om de waarheid in ongerechtigheid ten onder te houden. Want het is zo duidelijk: elk mens weet dat Hij er is.

Als Paulus in Lystra komt (je leest het in Handelingen 14) of in Athene, dan gaat hij niet verdedigen dat God er is. Hij vertelt gewoon: God is er en Hij is God! Dat vertelt hij. Hij legt niet uit dat God bestaat, want dat weet elk mens. Paulus zegt hier ook: het is in hen openbaar, want God heeft het hun geopenbaard. Iedereen die zijn verstand gebruikt, weet dat. Zelfs mensen die atheïst zijn – en atheïsme betekent letterlijk de ontkenning van God – zijn vaak anonieme theïsten. Je hebt anonieme alcoholisten, maar veel atheïsten zijn anonieme theïsten. Dat wil zeggen dat ze wel weten dat God er is, maar ze fulmineren tegen de bestaande godsconcepten en de godsbeelden die gepresenteerd worden in de religie. En geef ze eens ongelijk, want het concept dat in de godsdiensten geschetst wordt over wie God zou zijn, strijdt vaak met het verstand. En niet alleen met het verstand, maar ook met het gevoel en het hart. Dat kan men niet verkroppen.

Maar atheïsme is iets interessants. Een atheïst kan bijvoorbeeld zeggen dat hij zoekt naar de zin van het leven. Veel mensen hebben een heel vaag idee, dat noemen ze 'ietsisme'. Kent u dat? Ietsisme. Mensen die geloven dat er iets is, maar wat precies weten ze niet. Er moet wel iets van een hogere macht zijn; er is immers meer tussen hemel en aarde. Dat weet iedereen toch? Maar als je op zoek bent naar de zin van het leven, wat zeg je daarmee eigenlijk? Je zegt daarmee dat het leven zin hééft. Oftewel: dat het leven bedoeld is. Er is iemand die er een bestemming voor heeft gehad, die daar een plan mee had. Er is een Ontwerper, iemand die aan deze schepping een bestemmingsplan heeft gegeven. Mensen zoeken naar wat die zin is, maar daarmee is stilzwijgend de veronderstelling aanwezig dat het bestaan zin heeft. Oftewel: Hij is er. God is er, hoe dan ook. Anders zou je niet hoeven te praten over het zoeken naar de zin van het leven, want dat betekent dus dat die zin er is.

En dat is ook zo. Dat weet elk mens. Ook al houd je die waarheid in ongerechtigheid ten onder, ze komt toch iedere keer weer boven. Het is net als met een voetbal die je onder water probeert te duwen. Dat kun je doen, maar zodra je hem loslaat, komt hij vanzelf weer naar boven. Zo is het ook met de waarheid. De waarheid kun je wel onderdrukken, maar zij heeft de natuurlijke neiging om toch altijd weer boven te komen. U weet het: al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem altijd. Dat is een kwestie van geduld. Uit Zijn werken wordt het met het verstand doorzien. Ja, dat is een mooie gedachte.

▶ 15:23 De Theologie en de Belemmering van het Kwaad ↑ hoofdstukken

Want er was afgelopen vrijdag een congres aan de VU in Amsterdam. En daar ging het over dat onderwerp waar ik het zojuist over had – of dat het enige onderwerp was, weet ik even niet – namelijk Intelligent Design.

Een van de sprekers was professor dokter A. van de Beek. Dat is een theoloog. Let op, dat was een theoloog. En die man is nogal eigenzinnig en hij heeft soms hele aardige dingen te melden, maar moet u nu eens opletten wat hij zei. Ik heb dit overgenomen uit een krantenbericht, uit het Nederlands Dagblad om precies te zijn. Daar stond te lezen dat Van de Beek, deze professor, zelfs wel een verbod zou willen uitvaardigen op de ID-gedachte; dat wil zeggen op die gedachte van Intelligent Design.

Hij redeneerde als volgt: "Als je God op het spoor bent in het ontwerp van de werkelijkheid, trek je Hem naar beneden. Je maakt Hem een deel van Zijn schepping. Als het ontwerp naar God zou leiden, dan zou God niet meer transcendent zijn." Ja, als je theoloog bent, moet je natuurlijk ook een beetje moeilijke woorden gebruiken, maar 'transcendent' wil gewoon zeggen: superieur, er bovenuit gaand.

Wat Van de Beek hier gewoon ronduit ontkent, is wat Paulus in Romeinen 1 zo duidelijk zegt: dat uit Zijn werken met het verstand doorzien wordt dat God er is. Van de Beek zegt: nee, dat is helemaal niet zo. Maar weet u wat er eigenlijk achter zit? Kijk, ook Van de Beek weet heel goed dat achter alles een ontwerp zit. Zelfs als je één van de miljarden lichaamscellen neemt, dan is dat al zoveel malen ingewikkelder, complexer en ingenieuzer dan welke computer ook. Dat weet iedereen en dat weet ook deze theoloog. En toch wil hij niet aan de gedachte van een ontwerp.

Weet u waarom? Nou, de aap kwam later in het artikel uit de mouw. Wat stond er geschreven? "Als we geloven dat er een intelligente God is die de wereld gemaakt heeft, dan snappen we niet dat de wereld is zoals die is." Hij noemt daarbij het voorbeeld van een gehandicapt kind. Wie gelooft in een intelligent ontwerp, moet erkennen dat er heel veel in dat ontwerp helemaal niet intelligent of zelfs kwaad is.

Kijk, dit is de bottleneck. Voelt u wat Van de Beek hier zegt? Hij zegt eigenlijk: "Ja, die schepping vertoont dan misschien wel een ontwerp, maar toch wil ik er niet aan. Want als dat inderdaad een ontwerp is, hoe zit het dan met dat kwaad?" Hij geeft hier het voorbeeld van een gehandicapt kind, maar dat lijstje kan wel wat langer gemaakt worden hoor. De hele wereld schreeuwt het als het ware uit, dat kwaad waar hij het over heeft. Hij wil er niet aan dat God ook dàt een plaats geeft; dat dat ook deel uitmaakt van Gods ontwerp.

Nou, daar komen we vanavond verder nog wel over te spreken, maar dat is de echte reden die hij hier noemt. Ik vond het wel aardig om dat eventjes te noemen, wat Van de Beek naar voren had gebracht in verband met wat Paulus schrijft in Romeinen 1. God is God... Nee, zover zijn we eigenlijk nog niet. Maar God is er! En uit Zijn werken, uit Zijn vakmanschap, uit de hele schepping weten we: er is een Schepper.

Goed, dan gaan we nu door naar Romeinen 1 vers 21.

▶ 19:34 De Menselijke Tragedie: Hem Niet als God Verheerlijken ↑ hoofdstukken

Immers, hoewel zij God kenden... Dit is eigenlijk het centrale vers van deze Bijbelavond. Immers, hoewel zij God kenden... Dat wil zeggen: ze weten dat Hij er is. Toch hebben ze Hem niet als God verheerlijkt of gedankt, maar hun overleggingen zijn op niets uitgelopen en het is duister geworden in hun onverstandig hart.

Nu komen we op een heel belangrijke vraag waar je als vanzelf op stuit. Kijk, hier wordt naar voren gebracht dat de hele mensheid ervan op de hoogte is dat God er is. De mens is van nature religieus. Hij weet dat God er is en hij zoekt God ook. Nu hoor ik u zeggen: "Er is toch niemand die God zoekt?" Nee, maar mensen weten dat God er is en op de een of andere manier zoekt men Hem, alleen men zoekt Hem verkeerd. Dat is namelijk wat hier ook staat. Men weet dat Hij er is; ze kennen God wel. Ze weten dat Hij er is, maar ze hebben Hem niet als God verheerlijkt of gedankt.

Het gaat er dus niet om dat men niet weet dat God er is. Het probleem – en dat is de waarheid die ten onder gehouden wordt – is niet dat het bestaan van God ontkend wordt. Bijna niemand doet dat. En zelfs degenen die het wel doen – we hadden het er net al over – blijken verkapt nog wel degelijk te weten dat Hij er is. Nee, het echte punt is dat men weliswaar weet dat God er is, maar dat men Hem niet als God verheerlijkt.

Dat roept een andere vraag op, waarbij we even goed de puntjes op de i moeten zetten: wat betekent het nou dat God, God is? Oftewel, wat betekent dat: "God"? Dat is zo’n basale vraag, maar ik weet zeker dat als u die vraag her en der stelt – hier in de zaal zal het nog wel meevallen, denk ik – maar buiten deze zaal... Vraag het maar eens aan kerkmensen of gewoon op straat: "Wat betekent dat eigenlijk? Waar heb je het over als je het over God hebt? Wat betekent het dat Hij God is?" Reken maar dat je heel vage antwoorden krijgt. Er zijn maar zo weinig mensen die gewoon kunnen zeggen wat dat betekent. Laten we de Bijbel daar nu eens over opslaan.

▶ 22:28 De Ware Betekenis van Theos: God Is de Plaatser ↑ hoofdstukken

Dat woord 'God' dat Paulus hier optekent in het Grieks, daarvoor gebruikt hij het woord dat we allemaal wel kennen: Theos. Dat is afgeleid van een werkwoord en dat werkwoord betekent plaatsen of stellen. We zien dat in allerlei Nederlandse woorden nog terug, maar die Nederlandse woorden die ik hier heb afgebeeld, zijn eigenlijk gewoon Griekse woorden. Denk aan het woord 'these'; dat is een stelling. Je hebt ook het woord 'synthese', wat 'samen' betekent; een synthese is dus een samenstelling. Of een 'antithese', dat is een tegenstelling. Dan heb je ook nog het woord 'theater' en 'theorie'; dat heeft allemaal te maken met dat werkwoord van plaatsen of stellen.

Dat woordje Theos komen we natuurlijk in enorm veel woorden tegen. We hadden het al over atheïsme, maar wat dacht u van monotheïsme of polytheïsme (meergodendom), theosofie, theologie of theocratie? Allemaal woorden waarin dat woord Theos genoemd wordt. Maar dat woord Theos is dus afgeleid van een werkwoord en dat betekent plaatsen of stellen. Dat betekent dat, gewoon puur vanuit de taal die Paulus hier schreef... kijk, dat komt in het Nederlands niet echt tot uitdrukking, maar in de taal die Paulus hier optekende, schreef hij in het Grieks eigenlijk gewoon: 'een plaatser'. Of eigenlijk staat er: 'de plaatser'.

God is de plaatser. En dat betekent gewoon — en dat is wat het woord God betekent — Hij is degene die aan alles zijn plaats geeft. Een hoge plaats of een lage plaats. Het één hier, het ander daar. Het ene op dit moment in de tijd, het andere al duizenden jaren daarvoor. Wij leven nu; wij zijn geplaatst in 2006, op 8 februari. Moet u eens opletten als we dat woord gebruiken: we zeggen dat gebeurtenissen 'plaatsvinden'. Daar moet je eens goed over nadenken. Gebeurtenissen vinden plaats. Ja inderdaad, waarom? Als iets plaatsvindt, betekent dit dat er plaats voor gezocht of uitgezocht is. Dat klopt, er is namelijk een plaatser.

Denk daar eens over na: dingen vinden plaats. Als je het zo zegt — en zo zeggen we het, hè? — of het nu een gebeurtenis is of een ramp die plaatsvindt, dan is de wijze waarop we het zeggen op zichzelf al een goed bericht. Want het betekent dat er iemand is die het een plaats geeft, zodat het een plaats vindt. Hij heeft er een plaats voor uitgezocht en daarom vindt het ook plaats. Er is een plaatser, iemand die alles een plek geeft. Dat is zo'n ontzagwekkende waarheid. God is God, dat wil zeggen: de plaatser. Hij geeft alles een plaats.

Dat is vanuit het Grieks. Als je het vanuit het Hebreeuws benadert, dus de Hebreeuwse Bijbel zoals de Joden die kennen — het Oude Testament is geschreven in het Hebreeuws — dan heb je het woordje El of Al. Dat woord betekent letterlijk 'de onderschikker', of eigenlijk wellicht beter nog: 'de beschikker'. Vandaar ook allerlei afgeleide betekenissen, namelijk van 'machtig'. Ja, God is machtig of almachtig, maar het woord El betekent eigenlijk 'beschikker'. Het is ook afgeleid van een werkwoord dat 'beschikken' betekent.

Zodoende leveren de waarheid die in het Grieks naar voren gebracht wordt en de waarheid die in het Hebreeuws naar voren gebracht wordt, feitelijk één compleet plaatje. Ze brengen feitelijk dezelfde waarheid naar voren, met slechts een klein nuanceverschil. God is de plaatser, oftewel de beschikker. Hij kan plaatsen omdat het hem ter beschikking staat, of het staat hem ter beschikking en daarom plaatst hij het. Dat is God. Hij is de plaatser of beschikker. En omdat er maar één God is, is er dus ook maar één iemand die alles een plaats geeft. Hij plaatst en beschikt dus alles.

Daar hadden we het de vorige keer al over: er is maar één God. Vanavond ligt de schijnwerper gericht op dat woordje 'God'. De vorige keer lag de nadruk op dat woordje 'één' en vanavond vooral op dat woordje 'God'. Hij is God, hij is de plaatser, hij is de beschikker. Nu gaan we weer even terug naar Romeinen 1, want dat vers wil ik eens goed onder de aandacht brengen wat daar precies staat. Er staat: "Immers, hoewel zij God kenden, hebben zij Hem niet als God verheerlijkt of gedankt, maar hun overleggingen zijn op niets uitgelopen, en het is duister geworden in hun onverstandig hart."

▶ 28:46 Zegen Is Dankzegging: Alles Krijgt Zijn Plaats ↑ hoofdstukken

Als God verheerlijkt of gedankt wordt, wat betekent dat dan precies? Laten we kijken naar een gedeelte uit de Bergrede. De Heer Jezus zegt daar: "Wanneer gij dan aalmoezen geeft, laat het niet voor u uitbazuinen, zoals de huichelaars doen in de synagogen en op de straten, om door de mensen geroemd te worden." Letterlijk staat hier ook weer: "om door de mensen verheerlijkt te worden", zodat hun heerlijkheid in het licht gesteld zou worden.

In Lucas 18 lezen we bij de genezing van een blinde dat hij ziende werd en Jezus volgde, God lovende. Al het volk zag het en gaf Gode lof. Maar dat woordje 'lovende' is exact hetzelfde woord als in Romeinen 1, namelijk 'verheerlijkende'. Hij verheerlijkte God. Dat wil zeggen: hij stelde Gods heerlijkheid in het licht. Dat is wat verheerlijken is.

God als God verheerlijken wil dus zeggen dat je Hem verheerlijkt als de Plaatser, degene die alles een plaats geeft. Hij is degene die alles beschikt en alles een plek toewijst, omdat het een plaats heeft in Zijn plan en omdat alles in Zijn goede handen is. God als God verheerlijken heeft dus inderdaad met het hele leven te maken. Waarom? Omdat er niets is wat gebeurt of God geeft het een plaats. Het vindt letterlijk 'plaats'. En wie zou het anders een plaats geven dan Hij? Hij is immers de enige.

Ik wil trouwens ook nog even op dat andere woord wijzen, want er stond: "hebben zij Hem niet als God verheerlijkt of gedankt." Dat woordje 'danken' is het Griekse woord eucharisteo. Daar zit het woordje charis in, wat genade betekent, maar ik denk ook vreugde. Ik zal een voorbeeld geven van wat dat is, dankzeggen. Wij hebben vaak onze vaste gewoonten. Ik weet niet hoe u groot geworden bent, maar ik ben in een calvinistisch nest opgegroeid. Dan vroegen we voor de maaltijd een zegen en na afloop werd er gedankt. Maar moet u eens opletten hoe Paulus die woorden gebruikt. In vers 16 van 1 Korinthe 14 zegt Paulus — en daar gaat het over het spreken in een onverstaanbare taal, dat is even het verband — "Want anders, indien gij een zegen uitspreekt met uw geest, hoe zal iemand die als toehoorder aanwezig is op uw dankzegging zijn 'amen' spreken? Hij weet immers niet wat gij zegt."

Waarom ik dit aanhaal, is om aan te geven dat een zegen uitspreken exact hetzelfde is als danken. De zegen is namelijk juist de dankzegging. Datzelfde kun je vertellen in verband met 1 Korinthe 10. Daar gaat het over de "drinkbeker der dankzegging", zoals de NBG-vertaling het noemt. Maar daar staat letterlijk "de drinkbeker der zegening, die wij dankzeggend zegenen." Dat is trouwens een hele mooie, want dan weet je meteen ook hoe zegenen plaatsvindt. Hoe worden dingen gezegend? Door dankzegging. Dingen worden dankzeggend gezegend. Het is exact hetzelfde.

Er zijn zoveel woorden en begrippen in onze bijbelse woordenschat die we vaak te pas en te onpas gebruiken, maar die voor ons niet echt een betekenis meer hebben. Eén daarvan is 'God'. We praten over God, maar we weten vaak echt niet waar we het over hebben. Ja, we knikken allemaal, maar wat betekent het nou dat God God is? Ik hoop het u net aangegeven te hebben, maar we komen daar nog verder over te spreken. Een ander voorbeeld daarvan is 'zegen'. Wat is zegen? Je vraagt een zegen over de maaltijd, over de komende avond... maar wat is dat precies? Hoe weet je nou dat je gezegend bent? Een gezegende maaltijd is een maaltijd waarvoor je dankzegt.

In dat licht is het eigenlijk heel vreemd om voor de maaltijd een zegen te vragen en na afloop te danken. In de Bijbel vind je dat ook niet. In de Bijbel wordt gewoon bij voorbaat gedankt. Het is ook opvallend dat in het ene Evangelie staat dat de Heer Jezus bij de wonderbare spijziging de zegen uitsprak, terwijl je in het andere Evangelie leest dat Hij dankte. Het verschil is er niet; het is namelijk hetzelfde. De zegen is juist de dankzegging. Een gezegende maaltijd is niet noodzakelijk een maaltijd die lekker smaakt, maar een maaltijd waarvoor je dankzegt.

Dan begrijp je ook dat alles een zegen kan zijn, maar omgekeerd ook alles een vloek. Is gezondheid een zegen? Zeker, dat wil zeggen: als je God ervoor dankt. Maar als je Hem dankzegt, kan zelfs ziekte een zegen zijn. Het is niet gelegen in gezondheid of ziekte, of in voorspoed of tegenspoed. Voor sommige mensen is voorspoed een vloek en tegenspoed juist een zegen. Dat kan allemaal. Het heeft te maken met de wijze waarop je het ondergaat: of je God verheerlijkt en dankt. Dat is wat bepalend is voor de zegen. De zegen is juist dat je Hem ook dankzegt.

Ik ga weer even terug naar Romeinen 1, want er zijn nog meer uitdrukkingen die hier gebruikt worden en die onze aandacht vragen. Ik lees het nog een keertje: "Immers, hoewel zij God kenden, hebben zij Hem niet als God verheerlijkt of gedankt, maar hun overleggingen zijn op niets uitgelopen." Ziet u hoe desastreus en rampzalig het is als God niet als God verheerlijkt wordt? Dat men weliswaar weet dat Hij er is, maar daar heb je nog helemaal niets aan als je Hem niet als God verheerlijkt, want dan lopen je redeneringen alsnog op niets uit. Er staat letterlijk dat ze zijn verijdeld.

Ik heb daar een plaatje bij geplaatst dat uit de Good News Bijbel komt. Het is een heel treffend plaatje bij het boek Prediker. Je ziet Koning Salomo achter de wind aan jagen. U kent dat wel, dat de Prediker zo vaak zegt: "En zie, het was alles ijdelheid en najagen van wind." Het is echt ijdel om te proberen de wind te pakken; dat lukt je niet. Het is ijdel en het leidt tot niets. Het Griekse woord voor 'ijdel' betekent ook 'leeg', evenals het Hebreeuwse woord. Het wordt vaak ook op een andere manier vertaald. In 1 Korinthe 15 zegt Paulus: "Indien Christus niet is opgewekt, dan is uw geloof zonder vrucht." Daar staat exact hetzelfde woord als in Romeinen 1 vers 21. Uw geloof is dan ijdel, leeg, het stelt niets voor; het is simpelweg het najagen van wind. In Matteüs 15 wordt het woord ook gebruikt en daar staat: "Tevergeefs eren zij Mij, omdat zij leringen leren die geboden van mensen zijn." De eer die het volk Israël aan God bracht — want daar gaat het daar over — was volgens de Heer Jezus dus tevergeefs. Het was ijdel en leeg.

▶ 39:00 De Dwaling van de Orthodoxie: Is God de Grote Misser? ↑ hoofdstukken

Theologica is: God is God. U zegt: "Ja, dat is logisch." Ja, dat bedoel ik: God is God. Namelijk, Hij is degene die plaatst, die alles zijn plek geeft. Dat is God als God erkennen. Als je Hem als God verheerlijkt, dan wil dat zeggen dat je Hem in alles wat plaatsvindt, erkent als degene die het een plaats geeft. Goed of kwaad, Hij is degene die het hoe dan ook een plaats geeft, omdat het in Zijn goede handen is.

Theologie – sorry dat ik het een beetje negatief neerzet – is een grote verzamelbak. Want wat is een theoloog? Dat is iemand die zich op de een of andere manier met God bezighoudt. Maar dat kan een boeddhist zijn, een mohammedaan, een vrijzinnig iemand of een orthodox iemand. In al die richtingen kun je een graad behalen in de theologie; dan ben je een theoloog. Je kunt zelfs een atheïst zijn, een atheïstische theoloog.

Ja, er is een hele bekende theoloog, misschien wel de bekendste theoloog: Harry Kuitert. Ja, echt waar. De 'Theos', letterlijk. Een man die ooit als hoogleraar in de gereformeerde theologie lesgaf op de VU, diezelfde VU waar ik het al eerder over had in Amsterdam. Professor dr. H.M. Kuitert heeft een heleboel theologische boeken geschreven en zijn laatste boek komt er in feite op neer: God is er niet. Nou, dan zijn je redeneringen echt vereideld, hoor! Dat betekent dus dat je het eigenlijk helemaal over niks hebt. Dan ben je theoloog, maar Hij bestaat niet eens; Hij is er helemaal niet. Hij zegt – het is een gevleugelde uitdrukking voor hem geworden: "God is een uitvinding van de mens." En dan te bedenken dat Harry Kuitert een uitvinding van God is! Ja, wij zijn allemaal ontwerpen van Hem, maar hij keert het precies om. Dat is een complete vereideling van je redenering, maar dat is theologie.

Theologica, dat is God als God erkennen en Hem zo verheerlijken en Hem daarin danken. Theologie, dat is weliswaar je bezighouden met God, maar Hem niet als God verheerlijken. Laat ik het nu eens beperken tot de orthodoxe theologie. Kijk, als God niet degene is die alles een plaats geeft en alles beschikt, weet u wat de consequentie is? Dat er dus ook van alles mis kan gaan. Want ja, Hij heeft niet alles in de hand. Hij kan niet alles een plek geven. Er lopen Hem ook dingen gewoon uit de vingers. Hij heeft het gewoon niet allemaal onder controle.

Laat ik u dit zeggen: zo wordt het ook inderdaad in de theologie geleerd. Ik bedoel nu niet de vrijzinnigen; in de orthodoxe theologie wordt het zo geleerd. Het is ooit in het verleden misgegaan. Ja, zo wordt het verteld: het is ooit misgegaan. Mensen, denk daar nou eens heel goed over na. Als het in het verleden ooit mis is gegaan, dan is dat een drama. Want dat betekent dat God niet alles onder controle heeft. Dan komt je hele vertrouwen in het heden en in de toekomst compleet op losse schroeven te staan. Want als het in het verleden mis kon gaan, wie geeft mij dan de garantie dat het in de toekomst niet weer misgaat? Nou, eigenlijk kan ik het wel verklappen: die garantie kunnen ze ook niet geven.

Nee, want in het verleden ging het mis, u weet het toch? Dat verhaal dat God de hemel en de aarde maakte, is natuurlijk bekend. Het was allemaal goed en toen kwam Lucifer in opstand; hij viel en nam nog een heel groot gedeelte van die hemelse legioenen van creaturen mee in zijn val. En uiteindelijk, toen God op aarde de mens neerzette, toen ging het weer mis. Dat was ook helemaal niet Zijn planning en toen moest God op 'plan B' overschakelen om te redden wat er te redden viel. Nou ja, dat zou 'alles' moeten betekenen, maar dat lukt Hem ook niet. Want als het ooit misging, dan gaat ook nu van alles mis.

Als God niet de Plaatser is, als God niet God is, wel, dan kon het in het verleden misgaan, dan gaat er nu van alles mis en dan blijft het uiteindelijk ook allemaal mis. Ja, dat is precies de consequentie van die leer, want het komt nooit goed. En ik heb het hier dus over orthodoxe theologie, die inderdaad zegt: het komt niet allemaal goed. Die zegt zelfs dat een groot gedeelte – daar zijn verschillende gradaties in, sommigen zeggen een groot gedeelte, anderen zeggen een minder groot gedeelte, maar in ieder geval een gedeelte – verloren gaat. "Hoe zwaarder, hoe minder", ja precies. Daar is het eeuwig wee. Het is "eeuwig wel" of "eeuwig wee", en dan weet men ook niet wat eeuwig betekent; dat is een ander groot probleem. Als je eenmaal niet begrijpt dat God de Plaatser is, dan weet je ook absoluut niet meer hoe dat zit met die eeuwen en de aionen. Maar dat is een ander punt.

Het gaat er even om: men zegt inderdaad dat het niet allemaal goed komt. Er is... het is misgegaan. En weet u wat hier eigenlijk staat? God is dus de misser. De misplaatser, ja precies, de misser. Hij is de misser en wie zou dat nou bedacht hebben? Dat hele idee dat God de misser zou zijn? Nou ja, de tegenstander; die wil ons dat natuurlijk laten geloven. Want 'misser'... kijk, u kent toch het woordje 'zonde', dat 'doelmissen' betekent? Nou, als er één de grootste doelmisser zou zijn, dan zou God Zelf dat zijn. Dat is de grootste zondaar. En nu hebben we het dus over orthodoxe theologie die in wezen – dat is de consequentie – God als een zondaar etaleert.

Dat is afschuwelijk. Of Hij is de Plaatser, of Hij is de misser. Eén van beide. Maar Hij is de Plaatser. Hij geeft alles zijn plek. Goed en kwaad, Hij geeft alles zijn plek. En er is bij Hem nog nooit iets misgegaan. Bij Hem niet. Voor ons gevoel misschien wel, dat begrijp ik ook wel, dat is een ander punt, maar ik heb het nu over de Schepper. Maar God als God verheerlijken betekent Hem erkennen als degene die alles een plaats geeft.

Nou ja, daar komen we straks nog even over te spreken, want nu moet ik het nog even over dat allerlaatste gedeelte van Romeinen 1 vers 21 hebben. Ik lees het vers nog een keer voor, zodat u straks na afloop Romeinen 1 vers 21 uit uw hoofd kent; dat lijkt mij helemaal geen luxe: "Immers, hoewel zij God kenden, hebben zij Hem niet als God verheerlijkt of gedankt, maar hun overleggingen, hun redeneringen zijn vereideld, zijn op niets uitgelopen en het is duister geworden in hun onverstandig hart."

▶ 47:38 Het Duistere Hart en de Zingeving van Ons Bestaan ↑ hoofdstukken

Ja, hun hart was onverstandig. Dat is eigenlijk al wat aangegeven was in het feit dat hun overleggingen op niets zijn uitgelopen. Dat is niet erg clever, dat is niet erg intelligent, maar het is verduisterd geworden in hun hart dat onverstandig is. Weet u wat het is? Duister. Dat is exact hetzelfde woord dat wordt gebruikt in Matteüs 24. Er staat hier trouwens niet 'duister geworden', er staat 'verduisterd'. Die redeneringen verduisteren. Wanneer je God niet als God verheerlijkt, verduistert dat je hart.

Dat woord 'verduisteren' wordt ook gebruikt in verband met de zonsverduistering. In Matteüs 24 stond dat na de verdrukking van die dagen de zon verduisterd zal worden, de maan haar glans niet zal geven en de sterren van de hemel zullen vallen. Dat gaat over een gebeurtenis in de nabije toekomst in Israël, in ieder geval na de grote verdrukking; de zon zal bij die gelegenheid verduisterd worden. Dat wil zeggen: het licht zal verdwijnen, het wordt donker en duister. Maar precies dat verschijnsel van verduistering vindt plaats zodra de mens of de mensheid God niet erkent als God, als de Plaatser en Beschikker van alles bij wie nooit iets misgaat. Als men Hem niet zo verheerlijkt, dan wordt het duister; dan wordt het verduisterd in je hart.

Wat gebeurt er als het verduistert? Dan ziet men het niet meer zitten. Als het donker is, zie je de dingen niet meer, maar je ziet het dus letterlijk ook niet meer zitten. Zo worden die termen ook gebruikt; dat kun je aan een psycholoog of een psychiater zo navragen. We zeggen dan: het is donker geworden, we zien het niet meer. Paulus gebruikt het in Romeinen 1 ook zo, want hij zegt dat het duister is geworden in hun onverstandige hart, zodat ook de verschillen niet meer zichtbaar worden. Paulus gaat het later in Romeinen 1 hebben over mannelijk en vrouwelijk. Die verschillen worden niet meer gezien. De betekenis van wat mannelijk is en wat vrouwelijk is, wordt allemaal door elkaar gegooid. Unisex heet dat, maar er zijn nog wel veel meer woorden voor waarbij het verschil tussen mannelijk en vrouwelijk niet meer onderkend wordt. Dat is ook de vloek van de maatschappij: waar God buitengesloten wordt, daar verdwijnt het zicht. Daar wordt het donker.

Daar heeft men ook geen waarden meer. Wij hebben het dan over normen en waarden, maar welke waarden? De enige waarde die wij nog hebben, is de vrijheid van meningsuiting. Het moment waarop ik dit zeg, is heel actueel. We zeggen dat alles mag; alles wat heilig is, mag zomaar belachelijk gemaakt worden. Daar staan wij ons dan op voor. Maar we hebben niets meer wat heilig is, en dat betekent eigenlijk gewoon dat ons bestaan volstrekt zinloos is. Dat is ook de officiële leer die in het Westen gepropageerd wordt: dat wij het resultaat zijn van een gigantische kosmische oerknal van zoveel miljard jaar geleden. En alsjeblieft, hier zitten we dan op 8 februari in de zaal van De Voorhof. Het is gewoon dwaasheid, het is absurd. Maar het is de officiële leer, en als je het ontkent, ben je onwetenschappelijk. Toch is het absurd; geen mens gelooft dit werkelijk. Stel je voor dat er een grote explosie in een drukkerij plaatsvindt en alle lettertjes dwarrelen na die explosie op de grond. En waarachtig, wat gebeurt er? Je leest al die lettertjes en ineens blijken de verzamelde werken van Shakespeare daar toevallig op de grond te liggen. Geen mens gelooft dat. Het is absurd, maar wij zouden het resultaat zijn van een oerknal en toeval. Daar moet je echt heel veel geloof voor hebben om dat te aanvaarden.

Het resultaat is wel dat als wij inderdaad het resultaat zijn van een gigantische oerknal, de Big Bang, ons bestaan dus gewoon doelloos is. Het betekent dat er niet Iemand is die aan het begin van de wereld, de schepping en het universum staat, die ons gemaakt heeft met een doel. Dat betekent dat de hele vraag naar de zin en het doel van het bestaan, de vraag naar zingeving, gewoon een illusie is. Daar is geen antwoord op. Nou, daar word je niet vrolijk van als je dat goed op je laat inwerken: dat het bestaan eigenlijk volstrekt zinloos is.

Ik heb ooit een interview gelezen met Robert Long, u weet wel, die artiest. Hij zei het zo: "Het bestaan heeft geen zin. Het gaat maar om één ding: of je er nog zin in hebt." Dat is inderdaad wat er overblijft. Het bestaan heeft geen zin, maar dan is het dus duister geworden in je onverstandige hart. Dan zie je het niet meer zitten en zoek je naar zingeving en verlichting. Maar wat is licht? De sleutel geeft Paulus in Romeinen 1: God als God verheerlijken, als de grote Plaatser. Dat is licht, dat is de zegen, dat is precies wat een mens nodig heeft.

Er is nog iets anders wat ik hier noem. Als mensen naar een psychiater of psychotherapeut gaan — en daar bedoel ik helemaal niets kwalijks mee, integendeel — dan hoor je vaak de uitdrukking: "Je gaat daar naartoe omdat je de dingen weer een plekje moet kunnen geven." Ongeacht wat het dan ook is, de dingen moeten weer een plekje krijgen. Denk daar eens over na. Als je weet dat er een Plaatser is die alles een plaats gegeven heeft, dan scheelt dat een heleboel. Dat kost heel wat minder! Wanneer dit licht doorbreekt in je hart, als deze waarheid duidelijk wordt dat Hij God is, en je gaat Hem zo verheerlijken en danken, dan wordt het licht in je hart. Dat is een absoluut gegeven. Waar je Hem niet erkent als God, als Degene die alles een plaats geeft, daar wordt het stikdonker in je hart. Dat kan niet missen.

Laat ik voor de pauze positief eindigen voordat we een kopje koffie gaan drinken. We hadden het over 'theologica'. Dat betekent God als God verheerlijken of danken. Als 'theologie' inhoudt dat men God niet als God erkent, dan worden de redeneringen verijdeld en wordt het donker in het onverstandige hart. Maar omgekeerd: als je God wel als God verheerlijken en dankt, dan worden je redeneringen niet verijdeld; nee, dan wordt het denken juist heel zinvol en efficiënt. Dat is de meest effectieve manier om van je verstand gebruik te maken, van het brein dat God ons gegeven heeft. Erken God als God. Ik wil straks na de pauze allerlei voorbeelden geven van mensen die in de Bijbel genoemd worden en die inderdaad die theologica kenden, die God als God verheerlijkten en dankten. Wat dat betekent en kan betekenen is dat het hart wordt verlicht; het gaat stralen. De wereld is inderdaad donker, en de reden is simpel: men kent God niet als God. Daar gaat het om. Ik eindig met wat er staat in 2 Korinthe 4 vers 6.

Want de God die gesproken heeft: "Licht schijne uit het duister", die heeft het doen schijnen in onze harten om ons te verlichten met de kennis van de heerlijkheid van God in het aangezicht van Christus.

Want u weet het, hè? Maar daar hadden we het de vorige keer al over: dat Christus het gezicht is van God, van de onzichtbare God. Hij is het gezicht. Maar het gaat erom dat wij verlicht worden door de kennis van de heerlijkheid van God. De heerlijkheid dat God, God is.

En dat is inderdaad kennis die ons verlicht, die ons hele hart, ons hele bestaan verlicht en die ons doet stralen. En die er inderdaad voor zorgt dat we zijn heerlijkheid in het licht gaan stellen en Hem gaan danken. Zo wordt ons leven inderdaad gevuld met zijn glorie. Ik stel voor dat we na de pauze daar verder over gaan, over die theologika.

▶ 00:02 Het Ware Uitgangspunt: bij God Gaat Niets Mis ↑ hoofdstukken

"Je haalt wel heel wat overhoop," hoorde ik zojuist in de pauze zeggen. Want die hele theologie blijkt ijdel te zijn. En dat is nogal een statement, ja. Het is wel zo, en weet u wat het ook is? Daar hadden we het in de pauze ook nog even over. Dat heeft niet te maken met de geleerdheid van de mensen die zich daarmee bezighouden, want dat zijn zulke enorme knappe koppen; zo belezen en zo scherpzinnig. Maar het probleem is niet hun geleerdheid; het probleem is dat het uitgangspunt niet goed is. En waar het uitgangspunt niet goed is, daar is de redenering per definitie ijdel. Als je uitgangsmateriaal, als je startpunt, al niet goed is, dan kan de rest allemaal perfect zijn – scherpzinnig en logisch – en toch leidt het tot niets. Waarom? Je uitgangspunt was niet goed.

Dat is het probleem. Je kunt het wel over God hebben, maar als God niet echt God is – de Beschikker, de Plaatser – dan kun je al je redeneringen vergeten. Die lopen namelijk op helemaal niets uit. In één zin samengevat: bij God gaat er nooit iets mis. Never, nooit. Voor Hem gaat er niets mis, want Hij doet dat namelijk. Kijk, voor de mens gaat er veel mis, maar voor Hem niet. Hij doet dat ook opdat de mens daardoor zijn les zou leren. Maar in het grote geheel, al gaat er nog zoveel fout en de mens zondigt – wat betekent dat hij zijn doel mist – God mist Zijn doel niet. God heeft met alles Zijn doel.

De afgelopen weken ben ik daar nogal mee bezig geweest; dat kwam ook ter sprake via het internet over die tekst uit Spreuken 16 vers 4. Die illustreert prachtig waar we het vanavond over hebben: dat God alles gemaakt heeft voor Zijn doel. Zelfs de goddeloze voor de dag des kwaads. Volgens mij hebben we die tekst de vorige keer ook al gezien. Dat is eigenlijk waar het om gaat: God heeft alles gemaakt voor Zijn doel. Bij God gaat er dus nooit iets mis en daaruit volgt dat het ook nooit echt misgegaan is. Daaruit volgt ook dat alles inderdaad goed zal komen, want Hij is God.

Ziet u, het punt is niet... ik weet wel dat tegenstanders van deze boodschap meteen roepen dat dit ketterij is, en dan hebben ze het meteen over alverzoening. Maar daar gaat het in diepste wezen niet om. Het is geweldig hoor, dat de Heer Jezus Christus Zijn leven heeft gegeven ter verzoening en dat God – want u weet het, God houdt niet van stukwerk – gewoon alles verzoent. Ik ken maar één verzoening en dat is dat Hij alles verzoent; een andere verzoening bestaat er niet. Maar daar gaat het in diepste wezen niet om. In diepste wezen gaat het om wie is God? Wat betekent het dat Hij God is? Wel, Hij is de Plaatser. Bij Hem gaat er nooit iets mis. Hij heeft alles in Zijn hand, alles onder controle en Hij is inderdaad degene die alles op zijn plek zet. Hoe dan ook, wanneer dan ook en waar dan ook. Dat is de clou.

Dat is wat de apostel Paulus in Romeinen 1 ook zegt: het wordt duister in hun onverstandig hart. Paulus illustreert dat ook gewoon door dat hele basale wat we in onze schepping kennen. Alles is mannetje en vrouwtje, en dat heeft ook een betekenis, want het spreekt uiteindelijk van de Schepper en de schepping. De Schepper is mannelijk en de schepping is vrouwelijk. Maar als je de Schepper wegredeneert, dan betekent dat dat je totaal geen zicht meer hebt op wat mannelijk en vrouwelijk is. De consequentie daarvan is dat als je op die weg verdergaat – en God houdt je niet tegen, Hij zegt: "Ga dan maar" – je dat dan inderdaad door elkaar gaat gooien. Mannelijk en vrouwelijk heeft dan helemaal geen enkele zin meer; het is eigenlijk hetzelfde. "Man en vrouw zijn gelijk," zeggen ze dan. Dat is onzin natuurlijk. Man en vrouw zijn hooguit gelijkwaardig, maar als ze gelijk zouden zijn, dan is het mannelijke dus hetzelfde als het vrouwelijke. Dat is onzin.

Ziet u? Men zet alles in het werk om het verschil weg te redeneren. Maar dat is nu juist ook het probleem tussen de Schepper en de schepping. Men weet wel dat God er is, maar het verschil ziet men niet. In wezen heeft men God gedegradeerd tot een schepsel. Dat is in wezen de clou van alle afgoderij. Men heeft God gewoon gedegradeerd; God is eigenlijk een godje geworden. Hij is niet God, degene die alles plaatst en beschikt; nee, Hij is een god geworden. En daarmee wordt Hij vernederd. Dat is ook precies wat Paulus in het vervolg van Romeinen 1 zegt: dat ze Hem gelijk gemaakt hebben aan een schepsel, tot een viervoetig... even kijken hoor, dan moet ik het goed voorlezen.

Er staat in vers 21: "Immers, hoewel zij God kenden, hebben zij Hem niet als God verheerlijkt of gedankt, maar hun overleggingen zijn op niets uitgelopen, en het is duister geworden in hun onverstandig hart. Bewerende wijs te zijn, zijn zij dwaas geworden. En zij hebben de majesteit – letterlijk staat er de heerlijkheid – van de onvergankelijke God vervangen door hetgeen gelijkt op het beeld van een vergankelijk mens, van een vogel, van viervoetige of van kruipende dieren." Kortom, men heeft de Schepper eigenlijk op het niveau van een schepsel geplaatst, oftewel Hij is niet meer God. Dat is het probleem. Dan wordt het duister en lopen de redeneringen op niks uit. Maar nu moet ik snel ter zake komen voor wat ik in het gedeelte na de pauze wil bespreken.

▶ 07:39 Job's Theologica: het Goede en het Kwade Aannemen ↑ hoofdstukken

Ik wil nu voorbeelden gaan geven van theologica. Dat wil zeggen, en dat is een term die ik eigenlijk zelf geloof ik verzonnen heb — ik weet eigenlijk niet of ik hem ooit elders ben tegengekomen. Nee, ik geloof niet dat hij in de Van Dale staat, maar wat ik bedoel met theologica is gewoon dat God, God is. Dat lijkt me vrij logisch en daarom noem ik het theologica. Maar zelfs dit ABC van dat God, God is, dat wordt juist niet erkend. Dat is het grote probleem. Men weet wel dat God er is, maar men herkent God niet als God.

Goed, ik wil allerlei voorbeelden geven van mensen in de Bijbel. Ik geef er maar een paar hoor, want ik doe een greep. Job is een heel fraai voorbeeld. Daarvan lezen we in het gedeelte dat in hoofdstuk 1 en 2 besproken wordt. Daar wordt verhaald hoe Job inderdaad al die Jobstijdingen meemaakt en dat zijn kinderen hem ontnomen worden en uiteindelijk ook zijn gezondheid. Hij wordt melaats en zit onder de zweren. Dan lees je op een gegeven ogenblik dat hij een potscherf nam om zich te krabben, terwijl hij neerzat in de as. Toen zei zijn vrouw — die op dat moment een hele 'opbeurende' en 'bemoedigende' invloed op hem had — tegen hem: "Volhard gij nu nog in uw vroomheid, in uw godsvrucht? Zeg God vaarwel!" In de Statenvertaling staat er letterlijk: "Zegen God!" Dat is heel ironisch natuurlijk, sarcastisch bedoeld. "Zeg God vaarwel en sterf! Want dat zal je wel moeten, nu je er zo bij zit en nu je gezondheid zo is aangetast. Dat zal wel eindigen in de dood. Zeg God vaarwel en sterf."

En dan moet u eens opletten wat Job dan zegt. Kijk, dat is de theologica van Job. Hij zei tot haar: "Zoals een zottin spreekt, zo spreekt ook gij." Dat is hetzelfde woordje als wat elders wordt gebruikt voor 'nabal'. U weet toch wat David over Nabal zei? Nabal heet hij, en een nabal is hij. Gewoon een dwaas. Hier wordt het in de vrouwelijke vorm gebruikt: een sotin. Zoals een sotin spreekt, zo'n dwaas, zo spreek ook jij. Ze hadden blijkbaar gewoon even woorden, zullen we maar zeggen. Maar dan zegt hij: "Zouden wij het goede van God aannemen en het kwade niet?"

Job had zoveel goeds van God ontvangen en nu onderging hij dit. Nu zou je kunnen zeggen: ja, maar dat kwaad wat Job allemaal onderging, dat werd toch niet rechtstreeks door God aangedaan? En dat klopt. Want als je achter de schermen kijkt — en in het boek Job wordt ons een kijkje achter de schermen gegund in wat er in de hemelse wereld plaatsvond — dan zie je dat de grote tegenstander daar zijn stem ook in had en zijn rol daarin speelde. Dat is waar. Maar Job wist dat niet en Job rekent daar ook helemaal niet mee. Want hoezeer God ook misschien andere instrumenten gebruikte, dat maakt niet uit: God had het toch in handen. Daarom zegt Job gewoon: "Ik neem het goede van God aan, maar het kwade ook." Ook dit vindt plaats. En ik gebruik het expres zoals ik het zeg: dit vindt plaats. Dit heeft een plaats in Zijn plan, in Zijn voornemen.

Nu zou je nog kunnen zeggen: ja, dat zei Job wel, maar wie zegt dat dat correct is? Want later in het boek Job nemen wel meer mensen het woord en die zeggen allerlei dingen die niet kloppen. Maar let dan eens op wat erachter staat: "In dit alles zondigde Job met zijn lippen niet." Dus hij sprak hier recht. Hij zegt: ik heb het goede van God ontvangen en dit kwade neem ik ook aan uit Zijn hand. Wie daar dan ook allemaal een rol in spelen, misschien kwade machten, maar ook die heeft God in Zijn hand. Dat vind ik nou het geweldige: ook het kwaad is in Gods hand. Oftewel, ook het kwaad is in goede handen. "In dit alles zondigde Job met zijn lippen niet."

Het hele boek Job is daar een schitterend getuigenis van. Je vindt natuurlijk al die hoofdstukken die daarop volgen, waarin die mannen Eliphaz en Bildad het woord nemen en daaraan het theologiseren zijn. Ja, dat is echt theologiseren, want bij hen is God niet God. Maar aan het einde van het boek, min of meer het einde, in een van de laatste hoofdstukken, neemt God zelf het woord. Dat staat in Job 38 vers 1. Het is zulke theologica die je in Job 38 vindt; er wordt niet één antwoord gegeven, het zijn alleen maar vragen. God neemt daar het woord en zegt: "Gord nu als een man uw lendenen, dan wil Ik u ondervragen." God was in al die voorgaande hoofdstukken bestookt met kritiek en er was zoveel getheologiseerd. Nu zegt God: "Gord je nu maar om en maak je maar op, want Ik ga je ondervragen, opdat gij Mij onderricht."

Dan begint Hij. Ik ga niet het hele hoofdstuk lezen, maar een paar van die passages zal ik eruit pakken. "Waar waart gij, toen Ik de aarde grondvestte? Vertel het, indien gij inzicht hebt. Wie heeft haar afmetingen bepaald? Gij weet het immers!" De spot ligt er zo dik bovenop; God maakt Job en zijn vrienden compleet belachelijk. "Wie heeft haar afmetingen bepaald? Gij weet het toch immers. Of wie heeft haar meetsnoer gespannen? Weet je iets over de omvang van de schepping van deze wereld?" In vers 16: "Zijt gij doorgedrongen tot de bronnen van de zee? En hebt gij door de geheimenissen van de waterdiepte gewandeld? Reikt uw begrip zover als de breedte van de aarde? Vertel het, indien gij dit alles weet." En nog weer even later: "Gij zult dat wel weten, want toen werdt gij geboren en het getal uwer dagen is groot!" Echt spot!

Hoe oud Job ook is geworden, een mensenleven is in verhouding niets. Ik geloof dat het in het boek Job wordt vergeleken met een weverspoel, en elders in de Bijbel met een damp. Het is gewoon zo: je komt en je gaat weer. Dat is een mensenleven. Het wordt ook vergeleken met een schaduw of met gras dat vandaag opkomt; het is als de bloem van het veld die wordt afgemaaid en er dan niet meer is. Een mens komt en hij gaat weer. Dus wat verbeelden we ons eigenlijk?

Nog weer wat verder wordt de blik naar omhoog gericht: "Kunt gij de banden van de Pleiaden — dat zevengesternte — binden of de boeien van de Orion slaken? Kent gij de inzettingen van de hemel? Bepaalt gij zijn heerschappij over de aarde?" Allemaal retorische vragen. Het antwoord is: nee, wij weten daar niets van. Helemaal niets. We zijn gewoon kleine, onoglijke schepseltjes. Wat denken we ons te verbeelden door iets over God te kunnen zeggen of Hem zelfs tegen te spreken, alsof Hij het niet goed zou doen?

In Job 39 gaat God verder met vragen over de dierenwereld. "Kent gij de tijd waarop de gemzen werpen? Neemt gij het jongen van de hinden soms waar? Ga jij daarover?" Dat is de gedachte. "Kunt gij de maanden van haar dracht tellen en kent gij de tijd waarop zij werpen? Regel jij dat voor alle gemzen? Of de dracht nu vier, vijf of negen maanden is, dat maakt niet uit; zorg jij daar dan voor?" Nee, dat gaat allemaal vanzelf; er is Iemand die dat allemaal een plaats geeft. In vers 27 gaat het over de gier, en waar verslagenen liggen, daar is hij. Ja, dat is een heel luguber beeld, maar ook daarvan zegt God: het zijn Mijn creaties. Kun je er iets zinnigs over zeggen hoe dat gaat? Dat is toch een compleet wonder? En dan lees je verder: "En de HERE antwoordde Job: Wil de bediller twisten met de Almachtige? De aanklager van God antwoorde daarop!" En dan zegt Job — en dan komt hij tot inzicht.

God had alleen maar verteld: "Ik ben God." En dat moet genoeg zijn. Ik ben God en dus gaat er niets mis. Dat is het. En als je dan kijkt naar wat Job vervolgens zegt in het laatste hoofdstuk, Job 42 – want ik blader gewoon door dat boek; dat heb ik niet in de gaten als ik iedere keer op een knopje druk, maar eigenlijk blader ik zo door het boek – daar staat: "Toen antwoordde Job de HERE", nadat de HEER opnieuw het woord had genomen en allerlei vragen had gesteld.

"Ik weet" – kijk, dat is een mooie conclusie – "ik weet dat Gij alles vermoogt en dat geen uwer plannen wordt verijdeld." Oftewel: dat er bij U niets misgaat. En dat God alles vermoogt, dat wil zeggen: Hij vermag alles. Wat Hij wil, dat doet Hij. Hij is namelijk de Albeschikker. Dat is toch wat God betekent?

En dat is het einde van het boek Job: bij God gaat er niets mis. Geen van Zijn plannen wordt verijdeld. En dan staat er verder: "Daarom" – dat zegt Job dan – "ik verkondigde zonder inzicht dingen mij te wonderbaar en die ik niet begreep. Slechts van horen zeggen had ik van U vernomen, maar nu heeft mijn oog U aanschouwd." En dat is dan tevens ook een antwoord op het kwaad waar de mens zich mee bezighoudt.

▶ 20:07 Het Grote Meesterwerk: Gods Werk Is Nog Niet Af ↑ hoofdstukken

Kijk, het punt is ook: Gods werk is nog niet af. Wij denken ons een oordeel te kunnen aanmatigen over deze wereld en God even ter verantwoording te roepen. Nog niet zo lang geleden had ik een gesprek met een collega; dat ging nogal hard. Hij zei: "Als ik bij Hem kom..." – ik zal niet herhalen wat hij precies zei, want daar word je koud van – maar hij zou dan volledig uit zijn sloof gaan over wat God hem allemaal had aangedaan.

Maar goed, het gesprek was uiteindelijk wel goed, hoor. Wat je uiteindelijk merkt bij zo iemand, is dat het duister was in zijn hart. Het is echt zo duister. Het is zo verdrietig als je moet leven met het idee: het gaat allemaal mis, het gaat allemaal mis! Wat ik toen tegen hem gezegd heb, doet nu verder niet zozeer ter zake, maar wat ik eigenlijk wil vertellen, is: het werk is nog niet af. Gods schepping, Gods werk, Zijn plan is om zo te zeggen nog maar halverwege.

Kijk, dat is net als met een schilder. Een schilder begint en maakt eerst – ik noem maar wat – een sterrenhemel. Hij schildert eerst een donkere achtergrond. Als je daar dan bij staat, zeg je: "Dat is toch helemaal niks, het is alleen maar zwart." Je gaat een schilderwerk, zo’n creatie, toch niet beoordelen terwijl de schilder nog bezig is? Dat doe je toch niet? Pas als het af is, mag je inderdaad eventueel een oordeel vellen, maar niet als hij nog bezig is. Je gaat een schrijver die halverwege zijn boek is ook niet vertellen dat je er niets aan vindt. Nee, het plot is misschien nog helemaal niet aan de orde gekomen of het is nog niet uit de verf gekomen. Je mag pas iets zeggen over het boek, je mag pas een recensie geven, als je het uit hebt.

Welnu, God is nog bezig het boek te schrijven. Hij is de Auteur en Hij schrijft. Het einde is er nog niet; Hij is nog druk bezig. Daarom kunnen we ons nog helemaal geen oordeel vormen over waar Hij mee bezig is. Het is nog niet af, het is nog niet klaar en God is nu alleen maar bezig met de donkere achtergrondkleuren, opdat Hij daarin de juwelen van Zijn glorie zou laten uitkomen. Dat moet nog komen, het moet nog komen. Dat zei Corrie ten Boom toch ook? Ze heeft zo’n mooi boek geschreven met de titel: Het beste komt nog. Ja, precies.

Het is nog niet af, het beste komt nog. En dan zal blijken dat het totaal – want daar gaat het om, het totaal als het af is – zo meesterlijk was dat alles, goed en kwaad, in Zijn ontwerp en in Zijn plan een plek kreeg en heeft.

Je zou dus kunnen zeggen dat God bezig is de dingen te plaatsen. Hij is inderdaad bezig te plaatsen. Hebben alle dingen dan nog geen plaats? Nee, alles heeft nog niet plaatsgehad, alles heeft nog niet plaatsgevonden. Er moet nog zoveel een plaats vinden. Houd dat woord in gedachte: plaatsvinden. Er moet nog zoveel plaatsvinden en pas als alles geplaatst is, is het af. Dan is het inderdaad het veelkleurige werkstuk dat God zal gaan etaleren. Maar dat is aan het einde; dat is het einde van het plan der aionen. Wat ik daarmee eigenlijk wil zeggen, is: het werk is nog niet af. God is nog bezig. God is God.

▶ 24:11 Jesaja 46: de Albeschikker Verkondigt de Afloop ↑ hoofdstukken

Goed, dan ga ik nu naar Jesaja 46. Daar zegt God: "Ik immers ben God." Jesaja is zo’n geweldig Bijbelboek waarin dat in alle toonaarden klinkt. Ik zou het liefst vanavond ook Jesaja 40 hebben besproken; dat is ook zo'n machtig hoofdstuk. Zie, volkeren worden geacht als een druppel aan een emmer, als een stofje aan de weegschaal. Wie mat de hemelen met een span? Gewoon tussen duim en wijsvinger. Dat gigantische hemelruim, tussen duim en wijsvinger. Wie deed dat? Hij.

In Jesaja 46 zegt Hij: "Ik immers ben God, de Beschikker. Er is geen ander God, en er is niemand Mij gelijk." Daar hadden we het de vorige keer over: er is er maar Één. En dan vervolgens: "Ik, die van den beginne de afloop verkondig en vanouds wat nog niet geschied is; die zeg: Mijn raadsbesluit zal volbracht worden en Ik zal al Mijn welbehagen doen."

God vergist Zich niet. Bij Hem gaat er dus ook niets mis. Dat blijkt wel, want Hij zegt: "Van het begin verkondig Ik al de afloop." Dat kan Hij alleen maar doen omdat Hij alles onder controle heeft en alles in handen heeft. Dat is zo solide; dat is zo’n enorme wetenschap. Als je dat weet, als God werkelijk God is, dan komt er een zee van licht tevoorschijn uit deze woorden: "Mijn raadsbesluit zal volbracht worden en Ik zal al Mijn welbehagen doen."

Er staat nog even verder in dat gedeelte: "Ik heb gesproken, Ik doe het ook komen; Ik heb het ontworpen, Ik breng het ook tot uitvoering." Alsjeblieft: "Ik ben God." Dan ga ik nu nog naar een ander Bijbelgedeelte, namelijk 1 Korinthe 15.

▶ 26:16 Korinthe 15: Zuiver Besef van God bij de Opstanding ↑ hoofdstukken

Ook Paulus laat een stukje theologika zien in 1 Korinthe 15. Daar heeft hij het over de opstanding en over de levendmaking, over het feit dat de dood tenietgedaan wordt. Dat is iets wat bijna geen mens gelooft. Nee echt, bijna geen mens gelooft dat de dood totaal tenietgedaan wordt. Waarom praat men anders over de eeuwige, eindeloze dood? De dood wordt tenietgedaan.

Paulus zegt halverwege het hoofdstuk: "Kom tot de rechte nuchterheid en zondigt niet langer, want sommigen hebben geen besef van God. Tot uw beschaming moet ik dit zeggen." Paulus zegt dat ook omdat die wetenschap direct consequenties heeft in de praktijk. Hij zegt in het voorgaande vers – ik heb dat nu niet afgebeeld, maar daar zegt hij het ook – dat slechte omgang goede zeden bederft. Hij zegt: "Zondigt niet langer." Waarom misten ze daarin het doel? Wel, omdat ze geen besef hadden van God.

Dan gaat Paulus verder in zijn betoog en zegt: "Maar zal iemand zeggen: hoe worden de doden opgewekt? En met wat voor lichaam komen zij dan?" Dat zijn heel mooie intellectuele vragen waarvan je geneigd zou zijn om te zeggen dat het knap is dat iemand dat zo vraagt. Een goede vraag! Daarom moet ik altijd wel weer grinniken als ik lees wat de reactie van Paulus is. Hij had net gesproken over het feit dat ze geen besef hebben van God; dat God ook echt God is. En nu gaat er iemand zo heel geleerd vragen: "Ja, maar hoe worden doden dan opgewekt?" En dan zegt hij: "Dwaas!" Dat is gewoon dwaas.

Hoezo dwaas? Omdat het toch helemaal niet kan? Nee, doden kunnen ook niet opgewekt worden. Naar onze redenering kan dat helemaal niet. Maar dan kan ik u nog wel meer vertellen. De zwangerschap, de geboorte van een mens, kan dat wel? U zegt misschien: "Ik heb het zelf meegemaakt, anders was ik er niet geweest." Dat weet ik, maar dat is toch wel een wonder. Dat kan eigenlijk ook helemaal niet. Dat het bestaat is zo ongelooflijk, maar het gebeurt. Waarom? Omdat er toevallig een God is. Er is een God! En als je weet dat God er is, dan stel je niet zulke stomme vragen – sorry – als: "Ja maar, hoe kunnen doden opgewekt worden?", alsof God niet God is. Hoe zei Abraham dat ook alweer? "Zal voor de Here iets te wonderlijk zijn?" Kijk, dat is theologika. Zal voor de Here iets te wonderlijk zijn? Dan schrompelt zo'n hele intellectuele vraag ineen als een stupide, stomme vraag. Hoe doden worden opgewekt... nou en? Dat is onze zaak toch niet? Wij hoeven doden toch niet op te wekken? Hij is God, Hij doet het, Hij heeft het gezegd. Hij heeft gezegd: "Ik maak aan de dood een eind." En ook die dood heeft een plaats in Zijn plan hoor, vergis je niet. Want ook die dood is geen misser. Ja, het is wel de vijand, maar Hij doet hem teniet. Hij heeft het van tevoren beloofd en dan moet je niet vragen hoe.

Paulus gaat dan een vergelijking maken. Ik had zelf net de vergelijking over de zwangerschap en de geboorte, waarbij we iedere keer als we weer bij een wiegje staan zeggen: "Ongelooflijk." Ik herinner me nog heel goed, dat heb je vooral als je zelf kinderen mag krijgen. Als er een kind geboren wordt en je staat bij dat wiegje: hoe kan dit? Echt zo'n wonder. Dat kan helemaal niet, maar hij is er. Paulus geeft dan het voorbeeld: "Dwaas! Wat gij zelf zaait, wordt niet levend, of het moet gestorven zijn. En als gij zaait, zaait gij niet het toekomstige lichaam, maar slechts een korrel, bijvoorbeeld van koren, of van iets anders."

Ik breek nu een beetje halverwege het betoog af, want Paulus gaat natuurlijk verder. Maar wat hij eigenlijk bedoelt te zeggen is: als jij een zaadje in de grond stopt, dan sterft het ook. Maar er gebeurt ook iets volstrekt wonderbaarlijks. Je stopt een zaadje in de grond en daar komt een mooie plant of een boom uit. We weten allemaal dat het zo werkt, maar het kan toch eigenlijk niet? Het is toch een wonder? Wat Paulus wil zeggen is: het is inderdaad een wonder. We zien dat verschijnsel van de dood, dat iets afsterft in de aarde en dat het vervolgens in een totaal andere vorm alsnog uit de aarde opstijgt. Dat zien we allemaal in de natuur. Dat is de vergelijking die Paulus maakt. Stel dan ook niet zulke stomme vragen over hoe de doden worden opgewekt. Dat is Gods zaak en daar weet Hij heus wel raad mee.

▶ 31:46 Romeinen 4: Abrahams Rust, Zekerheid en Theologica ↑ hoofdstukken

Romeinen 4 is het laatste hoofdstuk dat ik nu als voorbeeld van theologika aan wil reiken. Daarin brengt Paulus de figuur van Abraham ter sprake. Het is een prachtig hoofdstuk over Abraham, die God geloofde. U weet het: Abraham moest op een keer opzien naar de sterrenhemel en de sterren tellen. God had gezegd: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Dat was zonder voorwaarden, want het echte goede bericht – het evangelie – is onvoorwaardelijk. God zegt: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Zie je daar die lichtjes tegen die duistere achtergrond? Kun je ze tellen? Nee. Zo zal jouw nageslacht zijn. En Abraham geloofde God.

Ik spring midden in het hoofdstuk in, bij vers 19: "En zonder te verflauwen in het geloof heeft hij opgemerkt dat zijn eigen lichaam verstorven was, daar hij ongeveer honderd jaar oud was, en dat Sara's moederschoot was gestorven." Dat wil zeggen dat ze in termen van vruchtbaarheid allebei al dood waren: verstorven, onvruchtbaar, impotent – hoe je het ook maar noemt. Maar aan de belofte van God heeft hij niet getwijfeld door ongeloof; integendeel, hij werd versterkt in zijn geloof en hij gaf Gode eer. Dat wil zeggen dat hij eer gaf aan God, van wie hij wist: Hij is God. Eerder in dit hoofdstuk stond al: God is degene die het niet-zijnde tot aanzijn roept en die de doden levend maakt. Dat is God, en Abraham geloofde Hem. God had het beloofd en Abraham wist: Hij is God. Daarom gaf hij Hem de eer, in de volle zekerheid dat Hij bij machte was om wat Hij beloofd had, ook te volbrengen.

Kijk, dat is ook weer theologika. Abraham wist het: God heeft het gezegd. Hij begreep er niets van hoe dat allemaal gerealiseerd moest worden. Wij hebben nu mooi praten achteraf, maar Abraham begreep dat toen niet. Hij maakte zich er echter ook niet druk om. Hij is niet verflauwd in zijn geloof. Integendeel, er staat dat hij aan de belofte van God niet heeft getwijfeld door ongeloof. Hij werd juist versterkt. Hij realiseerde zich: God is God, zou voor de Heer iets te wonderlijk zijn? Daarmee gaf hij God de eer.

En weet u wat het geweldige is? Hij had daarom zekerheid. Hij had daarom vertrouwen, rust, vrede en blijdschap. Wat gebeurt er? Op een gegeven ogenblik wordt de beloofde zoon geboren, het zaad van Abraham – ik gebruik die term nu even bewust dubbelzinnig. En wat voor naam krijgt dat ventje? Yitzchak. Dat betekent: "hij zal lachen". Wie het laatst lacht, lacht het best, zo zeggen we toch? Nou, dat is trouwens ook theologika. Zo is het ook. We hebben geduld. We kennen een God die de tijden overspant en Hij heeft geen haast. Hij zegt: "Wacht nou even met je oordeel. Schort je oordeel over Mij en over wat Ik aan het doen ben nog even op, want je weet het helemaal niet. Het is nog lang niet klaar, en straks zul je je verwonderen." Houd nu je mond. Leg net als Job de hand op je lippen; wees stil. Straks zal het blijken.

Abraham wist dat en hij heeft daar gewoon op vertrouwd. God? Ja, Hij is de ontwerper. Hij is gewoon God. Daarom had hij zekerheid, vreugde en vrede, ondanks alles. Ik bedoel daarmee absoluut niet de omstandigheden te bagatelliseren, want soms kunnen die vreselijk zijn. Maar in die omstandigheden kun je inderdaad volle zekerheid hebben. Abraham had dat: vrede en blijdschap. Dat is precies wat Paulus ook bedoelde in Romeinen 1:21. Als je dat niet kent, wordt het duister in je hart. Maar als je het wel kent, als je erkent dat God God is, dan is dat een enorm licht.

In verschillende religies, zoals de oosterse religies, spreekt men over "verlichting". Dat wordt dan gezien als een heel extatisch verschijnsel waar je door moeizame meditatie toe kunt komen. Maar het is zo eenvoudig. Als je erkent dat God God is en Hem zo gaat verheerlijken in je leven, dan ís dat licht. Dan is er licht in je hart; dat is verlichting. Want dan heb je inderdaad vrede, blijdschap, rust, zekerheid en vertrouwen – kortom, al die attributen die in onze donkere wereld ontbreken. Abraham was in de volle zekerheid dat Hij bij machte was... want Hij is God. Dat Hij bij machte was om te doen wat Hij beloofd had. Laat ik het goed voorlezen: "...dat Hij bij machte was hetgeen Hij beloofd had ook te volbrengen." Hij doet dat, want Hij is God.

En als ik dan sterren aan de hemel zie staan... ja, laten we daar dan inderdaad mee afsluiten. Die zag Abraham dus ook staan, die sterren aan de hemel. En dan is het alsof de nacht mij de naam noemt van een machtig God. Het leek mij een goed idee om deze avond met dat lied af te sluiten.