▶ 00:00 Introductie: Vaardig in het Recht en Gods Liefde ↑ hoofdstukken

Goedemorgen allemaal, vrienden hier in Den Haag! Het is alweer een aantal maanden terug dat ik hier voor het laatst was. Dat was in februari en toen mocht ik twee toespraken houden, maar dat was op één zondag. Nu mag ik weer twee toespraken houden en dat is dan verdeeld over twee zondagen; dat is het verschil. Dankjewel Tineke. Ja, het is zomer hè? Dankjewel, Dineke.

Het voordeel van twee keer achter elkaar mogen spreken is dat je een onderwerp bij de kop kunt pakken dat wat meer tijd vergt dan je in één enkele studie of toespraak kunt verwerken. Dit keer heb ik ook weer een onderwerp dat daar helemaal in past. Volgende week zondag, Deo Volente, gaan we namelijk verder met dit onderwerp, of eigenlijk beter gezegd met deze psalm. Ik zeg deze psalm, maar dat ziet u natuurlijk nog niet op deze dia geprojecteerd, maar ik ga het hebben over Psalm 94. Dat is een psalm die, als ik me niet vergis, 23 verzen telt en het is echt te veel om dat allemaal in één keer te bespreken.

Ik heb het als titel meegegeven: 'Vaardig in het recht'. Dat is eigenlijk een beetje een woordspeling op het woord 'rechtvaardig'. Ik denk dat de meeste mensen dat niet eens zozeer in de gaten hebben, want als je dat woord zo gebruikt, dan betekent dat eigenlijk precies wat ik hier zeg: iemand die rechtvaardig is, is vaardig — ofwel geoefend en bedreven — in het recht. Dat is wat dat woordje 'vaardig' ook betekent. Daar zit het woordje 'vaart' in; dat wil zeggen dat omdat je erin bedreven bent, je er ook snel in kunt zijn. Zo zeggen we dat ook: dan zit er vaart in, snelheid, en dan ben je gereed. Ik heb zelfs begrepen dat het Duitse woord 'fertig' daar ook mee te maken heeft; dan ben je gereed of klaar om in actie te komen. In ieder geval heeft het begrip 'rechtvaardig' daarmee te maken: vaardig in het recht.

Ik denk dat we heel dikwijls een fout idee hebben bij het woord 'gerechtigheid' of het hele begrip dat daarmee wordt samengevat: rechtvaardigheid, recht. Het is een misverstand dat in het algemeen al heel sterk is doorgewerkt in de theologie en de dogmatiek, namelijk dat daar een tegenstelling is gemaakt tussen de liefde van God en Zijn gerechtigheid. Men zegt dan: "God is niet alleen maar liefde, Hij is ook — en dat wordt er dan tegenover geplaatst — rechtvaardig." Daarmee wordt een tegenstelling gecreëerd die absoluut niet Bijbels is. Het idee is niet: "God is liefde, maar Hij is ook rechtvaardig." Nee, juist omdat Hij liefde is, omdat Hij van Zijn schepping houdt, het werk van Zijn handen, juist daarom doet Hij ook recht. Waaraan dan? In ieder geval aan dat wat Hij belooft en aan wie Hij is. Hij doet recht aan Zijn schepselen. Hij zet de dingen recht en Hij brengt de dingen terecht. Daar spreekt toch juist Zijn liefde uit? Dus die tegenstelling die heel vaak wordt gemaakt, is niet naar de Schrift. Het heeft alles te maken met rechtzetten. Laat ik daar eens een beginnetje mee maken.

▶ 04:24 De Profetische Structuur van het Vierde Psalmenboek ↑ hoofdstukken

We gaan naar Psalm 94, die deel uitmaakt van het vierde boek van de psalmen. Zoals u wellicht weet, is de Psalmen eigenlijk niet één boek, maar een verzameling van vijf boeken. Als u dat nagaat in uw Bijbel, ziet u dat de eerste 42 psalmen het eerste boek vormen, enzovoort. In totaal is het onderverdeeld in vijf boeken. Eigenlijk is dit de Pentateuch van de psalmen; het correspondeert volledig met de Torah, de vijf boeken van Mozes. Dat is een wonderlijke overeenkomst tussen de boeken van de psalmen en de boeken van Mozes, waar feitelijk de hele Bijbel op gebaseerd is.

Dat betekent overigens ook — ik zeg het er voor de compleetheid even bij — dat aangezien het boek van de psalmen niet één boek is maar vijf, er dus vier boeken meer zijn dan gewoonlijk worden geteld. Dat houdt in dat de Bijbel ook niet uit 66 boeken bestaat, maar uit vier boeken meer: uit zeventig boeken. Als je een klein beetje gevoel hebt voor typologie, dan voel je wel aan dat dit natuurlijk een heel logische conclusie is: zeventig, en geen 66.

Dat vierde boek omvat de psalmen 90 tot en met 106. Al die psalmen in dit boek gaan over de aarde in de wijde zin des woords en over de natiën. Zoals ik zojuist al suggereerde, correspondeert het met het vierde boek van de Torah, dat wij gewoonlijk Numeri noemen. In het Hebreeuws heet dat boek echter 'In de Wildernis'. Het blijkt dat dit thema — het volk in de wildernis op weg naar het beloofde land en de confrontatie met de natiën — juist in het boek Numeri zo’n grote rol speelt.

Er is overigens nog een aardige onderverdeling binnen dit vierde boek zelf. Psalm 90 tot en met 94 gaat over de rust die voor de aarde verlangd wordt; het is het verlangen dat daarin spreekt. In psalm 95 tot en met 100 wordt de rust voor de aarde voorbereid. Alles komt daar in actie. Je leest bijvoorbeeld in Psalm 97 of 98: "Zie, Hij komt in gerechtigheid." Hij zal de wereld richten in rechtmatigheid; dat is een centraal onderwerp in die psalmen. Vervolgens wordt in psalm 100 tot en met 105 de rust voor de aarde daadwerkelijk gevierd en gerealiseerd. Daarop wordt dan teruggezien, waarna psalm 106 fungeert als een soort naschrift, een epiloog. Er is dus niet alleen een verband tussen de boeken onderling, maar ook binnen het boek zelf blijkt heel duidelijk een structuur aanwezig te zijn.

Als u daar meer over wilt weten — ik raad het vaak aan als ik over deze dingen spreek — dan adviseer ik u echt om een Companion Bible aan te schaffen. Als u de Engelse taal machtig bent, wordt dit soort structuren daarin prachtig toegelicht. Het is wonderbaarlijk wat er zich dan voor je geestelijke ogen ontvouwt.

Laten we de psalm nu eens in zijn totaliteit bezien. De psalm is onderverdeeld in zes delen, waarbij het eerste deel een gebed is. God wordt daarin in de tweede persoon aangesproken. Vervolgens volgt er een gedeelte dat niet direct aan God is gericht, maar waarbij het volk — de redelozen onder het volk — wordt aangesproken. Dat herhaalt zich vervolgens weer in een gebed vanaf vers 12 en 13. In vers 14 tot en met 17 wordt opnieuw het volk aangesproken, waarna vers 18 tot en met 21 weer een gebed tot God is. Ten slotte eindigt de psalm met wederom het aanspreken van het volk over wie God is. Er wordt dan niet zozeer tot God gesproken, maar over God tegen het volk. De structuur is heel simpel, maar je ziet telkens die herhaling. We zullen zien dat dit in hoge mate profetisch is. Dat geldt feitelijk voor alle boeken van de psalmen, maar het blijkt ook heel duidelijk in deze psalm, eigenlijk meteen al in het eerste vers.

▶ 09:48 Een God van Wraken: het Recht Wordt Hersteld in Lichtglans ↑ hoofdstukken

Want u bent het van mij gewend: als ik hier een studie geef, geef ik er ook een interlineair bij. Dat wil zeggen een woord-voor-woordweergave om zo dicht mogelijk bij het origineel te komen. Want dat is immers geïnspireerd, en niet de vertaling. Vandaar ook dat er een vrij letterlijke weergave boven staat. Daar staat: "God van wraken, JAHWEH" – dat is de eigenlijke Godsnaam. Of "God der wraken", "Heere God der wraken", zoals er in de NBG-vertaling staat.

Dat woord "wraken" is trouwens wel interessant. Het is een meervoudsvorm, namelijk wraaknemingen. We kennen "wraken" in het Nederlands ook wel, maar dan heeft het een heel andere betekenis. Het is dan een werkwoord, zoals een rechter wraken; dat wil zeggen dat je hem ongeschikt vindt en hij zou moeten plaatsmaken voor een andere rechter. Maar daar heeft dit niets mee te maken. Dit is het meervoud van wraak, van wraaknemingen. "God van wraken" is in het Hebreeuws het woord NAQAM, en dat betekent letterlijk het herstellen van recht. Dat is feitelijk wat wraak is.

Ook dat is weer iets waarbij we al gauw denken aan iets betaald zetten, met een sterke ondertoon van agressie. "Oog om oog, tand om tand" – een uitdrukking die trouwens vaak verkeerd wordt gebruikt in de zin van: "Ik zal het hem betaald zetten." Maar dat "oog om oog, tand om tand" – ik zeg het misschien ten overvloede als zijpaadje – wil niet zeggen dat je iemand ongebreideld iets betaald mag zetten. Het idee is juist dat het een maximum is. Als de ander jou iets aangedaan heeft, mag de straf nooit erger zijn dan de daad. Het is een maximum, een limiet aan wat jou is aangedaan. Als een ander jou een tand heeft uitgeslagen, mag je niet meer doen dan een tand bij de ander. Het is dus geen minimum, maar juist een grens. Ook dat is wel even goed om u te bedenken.

God wordt hier een God van wraaknemingen genoemd. Dit is heel boeiend, want het is verwant aan een ander Hebreeuws woord: QAM. Dat betekent "opstaan". Je ziet die verwantschap heel duidelijk. Het heeft te maken met opstaan, met herleven en opgericht worden, want dat is wat opstaan is. Je leest bijvoorbeeld dat Jozua 's morgens vroeg opstond; dan wordt dat werkwoord QAM gebruikt. Dat zegt veel over het begrip wraak: het heeft te maken met herstel, met oprichten. Daar zit een geweldige blijde tijding in. Wanneer God wraak oefent, betekent dit dat recht dat beschadigd is en onrecht dat is aangedaan, wordt hersteld. Vandaar ook dat God bezongen wordt als degene die dat doet. Daar waar het onrecht zegeviert en mensen onrecht wordt aangedaan, daar is het God die de dingen weer rechtzet. Dat is wraak.

Dan begrijp je ook waarom Hij daarom bezongen en bejubeld wordt. Het is geweldig! Dat blijkt ook wel uit de tekst: "God van wraken, verschijn blinkend." Alleen dat al geeft aan dat Gods wraak geen donkerheid is. Het is niet duister; integendeel, het is lichtglans. "Verschijn in lichtglans," zegt de vertaling ook. Dit eerste vers geeft al aan dat deze psalm profetisch is. Want wanneer gaat dit gebeuren? Wanneer gaat God opstaan en het recht herstellen? Doet Hij dat nu? Nee, bepaald niet. We leven nu in een aeon, een wereldtijdperk, waarin het onrecht min of meer ongebreideld zijn gang kan gaan. Zelfs de instellingen die van origine de opzet hadden om het recht te handhaven, zijn vaak zelf kampioenen in onrecht. Ik bedoel de overheden; zo gaat dat. Dat is kenmerkend voor deze aeon waarin het onrecht zegeviert en de duisternis daarmee ook. Het is een donkere, boze aeon.

Maar dan is er de oproep: God, JAHWEH – de Godsnaam die "Ik ben" betekent – Hij gaat optreden. Dan gaat Hij het recht herstellen. En als Hij dat gaat doen, zal Hij in lichtglans verschijnen. Dan gaat Hij ingrijpen in de duisternis van deze wereld. Dat is een blijde boodschap. Het is precies waar ik zojuist aan refereerde in Psalm 97 en 98: Hij komt en Hij zal de wereld richten in gerechtigheid. En wat staat erbij? "Halleluja! Prijs Hem daarom!" Wees blij dat God – zoals Paulus op de Areopagus ook zegt – een dag bepaald heeft. God heeft de tijden in Zijn hand en Hij heeft een dag bepaald waarop Hij het aardrijk, deze wereld, rechtvaardig zal richten.

Oordelen... daar heb je weer zo’n woord. Oordelen heeft bij ons vaak een negatieve klank, maar dat is volkomen onterecht omdat oordeel te maken heeft met "richten". Richten is een prachtig woord, omdat het woord "recht" erin zit. Rechten wil zeggen dat je de dingen weer rechtzet. Wat krom is, wordt rechtgemaakt. Dat we dit vaak negatief opvatten, komt omdat het proces vaak pijnlijk is. Maar dat geldt in het algemeen: als iets kromgegroeid is – zelfs in je lichaam – en het moet worden rechtgezet, dan ga naar een orthopeed. "Ortho" betekent trouwens ook "recht". Dat rechtzetten is vaak een pijnlijk proces. Als je alleen naar de pijn kijkt die daarvoor noodzakelijk is, zou je zeggen dat het vreselijk is. Het is als een operatie waarbij iemand met een mes in je lichaam snijdt. Dat lijkt een misdaad, maar als je weet wat de opzet is, dan begrijp je het: het is juist om iemand weer gezond te maken of om de dingen recht te zetten.

Kijk, daar gaat het om. God is het die de dingen rechtzet, hoe pijnlijk dat ook is. Wat ik deze zondag, maar ook de volgende keer, graag wil belichten, is hoe geweldig het is dat we een God hebben die liefde is. Dat bewijst Hij juist door alles recht te zetten. In deze psalm is dat vooral een nationaal en publiek gebeuren, voor wanneer Hij straks zal verschijnen en de nieuwe aeon aanvangt. "Verhef U, Richter der aarde, verhef U!" Dat verheffen draagt dezelfde gedachte in zich als het opstaan. Als God Zich gaat verheffen, betekent dit dat Hij nu niet in actie is, dat Hij passief is en de dingen maar laat gebeuren. Het wordt God vaak kwalijk genomen dat Hij niet ingrijpt. Welnu, dat gaat Hij wel doen, alleen nu nog niet. Op dit moment laat Hij de dingen gebeuren. Hij heeft de wereld tijdelijk losgelaten, zoals we lezen in Romeinen 1.

Maar straks gaat Hij Zich verheffen. In de Psalmen wordt dat vaak gezegd: "Sta op, JAHWEH!" (Psalm 10). "O God, hef Uw hand op." Dat wat nu nog in passiviteit verkeert, die hand die wordt opgeheven, zal in actie komen. Dan staat er ook: "Vergeet de ellendige niet." Ja, als God opstaat, is dat een verheffen, en dat wil zeggen dat Hij gaat ingrijpen om recht te doen. Psalm 93, de psalm die aan Psalm 94 voorafgaat, zegt: "Stromen verheffen, JAHWEH, stromen verheffen hun stem. Stromen verheffen hun bruisen." Daar is het idee niet zozeer het verheffen van de hand, maar...

Je kunt allerlei dingen verheffen en opheffen, maar ook je stem verheffen. En dat doe je ook als je gaat ingrijpen. Dan verhef je je stem. Dat is wat God ook gaat doen. Nu zwijgt Hij, maar straks gaat Hij spreken en met stemverheffing acte de présence geven. Hij gaat ingrijpen: opstaan, Zijn hand opheffen, Zijn stem verheffen. "Verhef U, Richter der aarde." Hier hebben we weer dat woordje 'rechter' of 'richter'. Dat is hetzelfde. In de moderne vertalingen, zoals de NBV, wordt het boek Richteren aangeduid met 'Rechters'. Daar moet u misschien aan wennen, maar het begrip is exact hetzelfde. Een richter is iemand die recht spreekt en recht doet, die de dingen rechtmaakt en rechtzet. Het zijn allemaal begrippen die verband houden met richten en recht doen. "Verhef U, Richter der aarde, verhef U. Breng vergelding terug over de arroganten."

Vergelden is ook weer zo'n begrip dat dikwijls in een negatief licht gezien wordt. Maar vergelden betekent gewoon dat je het verdiende loon geeft: uitbetalen. Geef hen wat hen toekomt. In dit geval gaat het over de arroganten. U moet er misschien een beetje aan wennen als u dat in een Bijbelvertaling leest. In de NBG en de Statenvertaling wordt er gesproken over de 'hovaardigen'. Wie weet: vaardig. Vaardig in hoogmoed; daar kun je ook vaardig in zijn. De NBV spreekt over de hoogmoedigen. Het komt op hetzelfde neer. Andere vertalingen spreken over 'de trotsen'. Dat is wat arrogantie is.

Hoezo arrogantie? Wel, we zullen straks zien waarin die arrogantie in de wereld blijkt: dat de mens zichzelf verheft, zich een naam maakt en spreekt tegen de God van Israël. Hij neemt het tegen Hem op en gaat zelf de dingen bepalen; dat is pure arrogantie. Het is God wegredeneren, of wel weten dat Hij er is, maar totaal niet met Hem rekenen. Niet met Zijn woord en niet met Zijn weg, niet met Zijn volk en niet met Zijn erfdeel. Straks komt dat vanzelf ter sprake. Dat is de arrogantie: de mens die het beter denkt te weten dan de God die alles geschapen heeft. Dat is de reinste hoogmoed of hovaardij – geef het een naam – maar het is arrogantie.

God gaat daar loon voor geven. Dat is negatief natuurlijk, dat begrijp ik, maar God gaat dat inderdaad uitbetalen. Hij gaat hen geven wat hen toekomt. Als je het zo zegt, is het ook weer positief. Wanneer een mens zich zo opstelt, gaat God daar op een passende wijze op reageren. Hij gaat hen geven wat hen toekomt.

▶ 23:35 Hoe Lang Nog? Onze Dagen Tellen tot Zijn Ingrijpen ↑ hoofdstukken

En dan volgt de vraag: "Hoe lang zullen de goddelozen juichen?" Die goddelozen zijn dezelfde als de arroganten uit het voorgaande vers. In het Hebreeuws zit in dat woord echt het element van slechtheid; het gaat om mensen die ontaard zijn en in hun doen en laten geen rekening houden met wie God is. De vraag in dit vers — en die zie je heel vaak in de Psalmen terugkeren — is de roep: "Hoe lang nog, o God?" Het idee daarachter is dat er een tijdslimiet is. We weten dat God dit uiteindelijk niet op zijn beloop laat. Hij gaat ingrijpen, maar de vraag is: wanneer? God heeft de tijd, maar wij mensen zijn in ons bestaan zeer beperkt. Zeker als er onrecht heerst en je daaronder lijdt, duurt het gevoelsmatig allemaal erg lang. Het is niet alleen een vraag naar een specifieke datum, het is een verzuchting: komt er nou nooit een eind aan?

Strikt genomen is "hoe lang nog?" de vraag naar het moment waarop de huidige toestand beëindigd wordt. Ik vind het geweldig dat God inderdaad een dag bepaald heeft waarop Hij gaat opstaan. Hij zal Zijn stem verheffen, Zijn hand opheffen en wraak oefenen. Dat wil zeggen: Hij gaat het recht herstellen en recht doen in de volkerenwereld. Dan grijpt Hij in en is het voorbij met het gejuich en de arrogantie van de goddelozen die denken het allemaal voor elkaar te hebben. God heeft een limiet gesteld, een termijn die nu bijna ten einde loopt. Je zou kunnen zeggen dat Hij een deadline heeft gesteld voor de goddelozen; tot die grens en niet verder.

Als we een paar Psalmen terugbladeren naar Psalm 90, de eerste psalm van het vierde boek, zien we een lied van Mozes. Daar lezen we: "Leer ons zo onze dagen tellen, dat wij een wijs hart bekomen." En direct in het volgende vers staat: "Keer weder, o JAHWEH, hoe lang nog? En ontferm U over Uw knechten." De verleiding is groot om uitgebreid over Psalm 90 te spreken, maar het gaat mij nu om dat "hoe lang nog". Hier wordt de vraag gecombineerd met de bede en de oproep: "Keer terug!" Dat is prachtig, want dan weten we meteen wanneer dit gerealiseerd zal worden, namelijk als de Heere terugkeert; wat wij de wederkomst noemen. Dan keert Hij terug en gaat Hij ingrijpen.

De vraag blijft: hoe moeten wij onze dagen tellen? Psalm 90 geeft daar een schitterende aanwijzing voor in vers 4: "Want duizend jaren zijn in Uw ogen als de dag van gisteren." Dat is de tekst waar de apostel Petrus later naar verwijst als hij zegt dat dit ene ons niet mag ontgaan: dat voor de Heer één dag is als duizend jaar en duizend jaar als één dag. Zo rekent Hij. De Psalm roept ons op om in dat besef onze dagen te tellen; dat we leren rekenen zoals God rekent.

Als we kijken naar de geschiedenis van de mensheid, die nu ongeveer 6000 jaar oud is, dan zien we een patroon. Van Abraham tot Christus is 2000 jaar, en sinds het heengaan van de Christus zijn er weer 2000 jaren voorbijgegaan. Globaal genomen, en eigenlijk vrij precies, zitten we nu aan het einde van de zes dagen. En als we dan vragen "hoe lang nog, Heer?", dan zegt God: de zevende dag is voor Mij.

Je kunt het ook anders berekenen, via de profetie van Hosea 6. Daar staat dat Hij na twee dagen zal terugkeren en Israël op de derde dag als uit de doden zal opwekken. Gerekend vanaf Zijn heengaan van de Olijfberg, nu 2000 jaar geleden, zijn die twee dagen gepasseerd en staat de derde dag op het punt van aanbreken. Dat maakt Psalm 94 en de roep "hoe lang nog?" buitengewoon actueel. Wij zijn bevoorrecht dat we, zonder het op een specifiek jaar of decennium vast te pinnen, weten dat dit alles zeer binnenkort vervuld zal worden. God gaat ingrijpen en de termijn is bijna voorbij. Als je zo je dagen telt, zie je de toekomst in een ander licht. De God van wraken gaat opstaan en alle dingen rechtzetten.

▶ 29:41 De Ongekende Hoogmoed en Wetteloosheid in Deze Boze Aion ↑ hoofdstukken

Ik lees verder in Psalm 94. Daar wordt gesproken over de goddelozen, de hoogwaardigen, de hoogmoedigen en de arroganten. "Zij smalen, ze spreken brutaal. Alle verrichters van wetteloosheid beroemen zich." Dat betekent simpelweg dat ze totaal niet rekenen met Gods normen; daar spreken zij met grote arrogantie over. Ze smalen en spreken brutaal, zonder ook maar enig besef van met wie ze van doen hebben. "Weet je wel tegen wie je het hebt?" Ze beroemen zich, ze juichen en ze denken het allemaal voor elkaar te hebben. Ondertussen smalen ze over alles wat God geregeld en ingezet heeft.

Dat is de tijd waarin wij nu leven. Het wordt zo overduidelijk. Ik weet dat deze boze aion al duizenden jaren duurt, maar we weten ook dat tegen de tijd dat God gaat ingrijpen, in meer dan één opzicht de maat vol is. Niet alleen de tijd is vol, maar ook de maat van de ongerechtigheid is vol. Dan is het genoeg. De boosheid, de arrogantie en de eigenwijsheid van de mens stijgen naar ongekende hoogten. We denken dat we heel veel bereikt hebben en dat we tot zoveel in staat zijn. Er is nog nooit een tijd geweest waarin de mensheid tot zulke prestaties in staat was als juist nu. Het heeft werkelijk Babelse proporties bereikt, zeker wat we de laatste eeuw en het afgelopen jaar allemaal toe in staat zijn geworden. Men zegt nu zelfs dat we in staat zijn om goddelijk werk te doen, namelijk door creativiteit te scheppen met Artificial Intelligence. Het is ongekend!

Het plan is om de mens op een hoger plan te zetten: de mensheid 2.0. Zelfs religie moet naar een hoger niveau worden gepland. Er wordt gesproken over het herschrijven van de Bijbel. De groten der aarde praten met dedain over de Schrift; die zou herschreven moeten worden naar onze moderne inzichten en normen. Het moet inclusief zijn en natuurlijk klimaatneutraal. Al dat soort eigentijdse normen worden op de Bijbel geprojecteerd en dat moet dan in die nieuwe Bijbel komen. Ik ben daar de laatste tijd veel mee bezig en heb er onlangs nog een studie over gegeven in een ander verband. Het is dezelfde geest die hierin spreekt: het smalen en de brutaliteit van de mensheid. Het is het gebral van deze boze aion. Men rekent simpelweg niet met God, de God van Israël, die Zijn volk heeft verkoren en aan hen Zijn woorden heeft toevertrouwd. Via dat kanaal gaat Hij met deze wereld om, zelfs nu Hij dat volk tijdelijk terzijde heeft gesteld.

In vers 5 staat: "Uw volk, o Jahweh, vertreden zij." Hier wordt het heel concreet. Waartegen treedt God op? Tegen de arrogantie en de goddeloosheid die zich uit in het vertreden van Zijn volk. Dit spreekt profetisch over de eindtijd en de grote verdrukking. De laatste fase van deze aion kenmerkt zich door een tijd waarin Israël in een dag van grote benauwdheid wordt gebracht. Het zal een tijd zijn zoals er nog nooit is geweest en ook nooit meer zal zijn, zoals zowel de Heer Jezus als de profeet Daniël dat formuleren. Het laat zien hoe de mens het volk dat God Zich verkoren heeft, zal vertreden. "En Uw lotsdeel vernederen ze." De NBG-vertaling spreekt over "erfdeel", maar het is wezenlijk een lotsdeel. Het land dat God aan Israël gaf, werd verloot, vandaar ook die term.

Let er echter op dat er staat: "Uw lotsdeel". Dat land is niet van Israël; het is van God Zelf. In Leviticus 25 lezen we dat God, wanneer Hij het land aan het volk geeft, zegt: "Bedenk wel, het is Mijn land." De Israëlieten mogen er wonen, maar in feite hebben ze het in bruikleen. Daarom moet het land na zeven jaar rusten; het is voor de Heer. Hij regelt dat. Het is Zijn huis en Zijn land. Vandaar ook de instellingen van het sabbatjaar en het jubeljaar. De mensheid rekent daar echter totaal niet mee. Dat is pure arrogantie. Tegen de tijd dat deze aion ten einde loopt en God gaat ingrijpen, zal de arrogantie van de mensheid een absoluut dieptepunt – of voor hen een hoogtepunt – hebben bereikt, terwijl het volk wordt vertreden.

Vers 6 zegt: "Weduwe en vreemdeling doden zij, en zij vermoorden wezen." Dit zie je altijd bij macht: de zwaksten worden geslachtofferd. Alles moet wijken voor de honger naar meer macht. De zwaksten zijn als eerste de klos. De weduwe, de vreemdeling en de wees – zij die geen rechten hebben en in een kwetsbare positie verkeren – worden weggecijferd. Het menselijke element wordt steeds meer weggeredeneerd ten gunste van controle en machtsuitoefening.

En zij zeggen: "Jahweh ziet het niet, en Jakobs God begrijpt het niet." In de praktijk is dit atheïsme. Er is een term voor: praktisch atheïsme. Je hebt mensen die expliciet zeggen dat ze niet in God geloven, maar je bent in de praktijk een atheïst als je simpelweg geen rekening met Hem houdt. Zelfs een agnost, die bescheiden zegt het niet te weten, rekent in de praktijk niet met God. De optie die hij openhoudt, heeft geen enkele invloed op zijn leven. Het speelt geen rol in zijn denken, laat staan dat het normatief is of zijn uitgangspunt vormt. Daar begint de wijsheid echter wel. Salomo schreef het al: het begin van de wijsheid is de vrees voor Jahweh. Wijsheid begint met het besef: "Ik ben een klein mensje en Hij is de grote God, de Schepper van hemel en aarde." Hij is de enige die ertoe doet. Mijn meningen en gevoelens zijn volstrekt ondergeschikt aan alles wat Hij zegt en belooft. Dat is pas echt rekenen met God; dat is je onderschikken in ware ootmoed voor wie Hij is. Maar zij zeggen: "Wij zien het niet, Jakobs God begrijpt het niet."

▶ 39:26 Wanneer Zullen de Redelozen Verstandig Worden? ↑ hoofdstukken

In vers 8 begint het nieuwe gedeelte waar ik het al eerder over had. Hier worden de redelozen onder het volk aangesproken. Het is geen gebed meer; het volk wordt hier rechtstreeks geadresseerd. Of beter gezegd: de redelozen onder het volk. Hoe staat het er? De irrationelen. In feite betekent het: niet rekenen met God. Zelfs al heb je een IQ van 175, als je niet rekent met God, ben je dom. De dwaas zegt in zijn hart: er is geen God. Ik wil niemand beledigen, maar dat is simpelweg wat de Bijbel zegt. Ik ben het er overigens volledig mee eens, maar dat doet er verder niet toe. Zo spreekt de Schrift daarover: dan ben je gewoon dom. "Begrijp, redelozen onder het volk! En dwazen!" Zo worden ze genoemd als ze niet rekenen met God. En de vraag is dan: "Wanneer zullen jullie verstandig worden?"

Er komt trouwens een moment – en dat vind ik zo mooi – dat God recht gaat doen. Dan gaat Hij ingrijpen en maakt Hij zelfs een einde aan de goddeloze. Maar er komt ook een moment dat Hij degenen die zijn omgekomen, gaat richten. Het is dus niet alleen een publiekelijk, nationaal ingrijpen in deze wereld, maar er komt een moment, helemaal aan het einde van deze schepping, waarop we lezen over een grote witte troon en dat de doden weer opstaan. Dan zal aan iedereen persoonlijk recht gedaan worden. Prijs God dat dat zo is! Alle doden zullen daar staan. En we lezen: het is niet duister, het is bij een grote witte troon. Wit, rein, blank – het is schoon en vol licht.

Dat is wat er zal gebeuren: God gaat alles rechtzetten. Dan zal de mens ook verstandig gemaakt worden. Hij gaat inzien wie hij is. We lezen dat de boeken open gaan; alles wordt openbaar. De mens kan zich dan nergens meer achter verschuilen. Dat krijgt geen enkele aardse rechter voor elkaar, zelfs de beste opvoeder niet, hoe eerlijk en rechtvaardig je ook bent. Geen mens krijgt dat voor elkaar. Wat kan een aardse rechter immers? Eigenlijk heel weinig. Hij kan een vonnis uitspreken, maar wat weet hij werkelijk? Kent hij alle achtergronden? Ik heb vaak interviews gelezen met mensen die zeggen: "Ik kan wel rechtspreken, maar uiteindelijk ken ik een heleboel factoren niet." Alles wat eraan vooraf is gegaan, wat iemand heeft gebracht tot een bepaald onrecht, dat weet je niet en kun je niet meewegen. Je bent God niet. Maar Hij is dat wel en Hij gaat alles rechtzetten.

Dat rechtzetten is ook positief. Het is heel pijnlijk wanneer de waarheid aan het licht komt. Reken maar dat je ineenkrimpt als zaken openbaar worden die je altijd hebt verzwegen, niet hebt willen zien of hebt verduisterd. Maar het geweldige is dat God daardoor de zaak rechtzet en jou ook weer terechtbrengt. Ik geloof dat die grote witte troon er uiteindelijk toe leidt dat Hij al Zijn schepselen, al die mensen, weer terechtbrengt. Dat gaat weliswaar via de tweede dood, maar dat is weer een ander verhaal. In ieder geval is ook dat een reden om Hem te prijzen. Wanneer zullen jullie verstandig worden?

▶ 43:28 Zou Hij Die het Oor Plant Niet Horen? ↑ hoofdstukken

Een van de mooiste versies vind ik al jaren Psalm 94 vers 9: "Zou Hij die het oor plant niet horen? Zou Hij die het oog formeert niet zien?" Dat is zo'n geweldige retorische vraag, want het antwoord ligt natuurlijk meteen bij de vraagstelling al duimendik bovenop. Natuurlijk! Denk je nou werkelijk dat Hij die het oor plantte... Ja, hoe staat het er? Het oor planten.

Ik heb expres even zo'n plaatje gemaakt om te laten zien hoe ingenieus het oor in elkaar zit en hoe dat functioneert. Want je hebt niet alleen maar een oor, maar aan een oor heb je alleen maar wat als je er ook mee kunt horen. En wat daar allemaal achter schuilgaat. Ik ben geen oorarts of oogarts, maar je leest daar wel eens wat over en dan sla je steil achterover als je je realiseert wat daar allemaal bij komt kijken voor één orgaan, het oog of het oor, om dat te laten functioneren. Normaal zou ik zeggen: dat kan niet. Geen AI krijgt dat voor elkaar om zoiets te creëren. En als ze het wel voor elkaar krijgen, dan is het heel goed geïmiteerd. Dus uiteindelijk is het onvoorstelbaar.

En denk je nou werkelijk dat dat zomaar ontstaan is? Sorry, als je denkt dat zoiets intelligents zomaar ontstaan is, dan ben je dom. Het kenmerk van intelligentie is juist dat je ontwerp kunt herkennen. Kijk, een aap ziet niet dat een horloge heel knap in elkaar zit; daar mist hij die intelligentie voor. Maar als je intelligent bent, dan weet je: zo, dat is knap zeg! Een kenmerk van intelligentie is dat je ontwerp herkent. Wauw, wat knap! Als je niet ziet dat een oog en een oor een ontwerp is van een ongekende proportie, dan ben je gewoon stupide.

En nu, dit is eigenlijk de vooronderstelling al, maar dan te bedenken: denk je nou werkelijk dat Hij die het oor plant, niets, zelfs niet zou kunnen horen? Of denk je nou werkelijk dat Hij die het oog bedacht en formeerde, dat Hij niets zou zien? Waar zit je verstand? Dat is een retorische vraag. Met andere woorden: je kunt wel zeggen dat je niet rekent met God, maar door Hem weg te redeneren is Hij niet weg. En daar zal men achterkomen.

Zou Hij die de natiën instrueert — Hij heeft Zijn woord gegeven — niet corrigeren? Heb je het weer: God zet recht. Want in corrigeren, daar zit ook weer het woordje 'recht' in. Hij zet recht. Zou Hij, Hij die de mens kennis onderwijst... Ja, maar dat doet Hij niet voor niks. Dat doet Hij juist ook om de mens niet alleen te updaten, maar ook om hem weer terecht te wijzen en te corrigeren. Soms is het heel pijnlijk om gecorrigeerd te worden. Dat is het heel vaak, want je moet dan inzien dat je een fout hebt begaan. En als je erg arrogant bent... Ja, in feite is het arrogantie. Ik fouten maken? Ja, je bent feilbaar. Maar God corrigeert. Hij leert je dingen. Hij onderwijst je en dat doet Hij juist ook door te corrigeren.

▶ 47:11 De Absolute Ijdelheid van Menselijke Redeneringen ↑ hoofdstukken

Yahweh kent de plannen van de mens; ijdelheid zijn ze. Dit loopt helemaal in lijn met waar we het over hadden: de arrogantie van de mensen. De mens die plannen maakt, maar als hij niet met God rekent, dan is het volstrekte ijdelheid. Hier staat hetzelfde woord waarvan het hele boek Prediker vergeven is: ijdelheid. Dat is simpelweg lucht en leegte; het stelt niets voor. Het kan weliswaar heel veel volume hebben – denk aan een luchtbel of aan zuurdesem – maar het heeft geen inhoud. Het heeft wel volume, maar geen massa en geen gewicht. Dat zijn de plannen die de mens maakt zonder God.

In Psalm 2 zie je dat ook. Daar zie je dat de natiën samenspannen tegen de Heer en tegen Yahweh en Zijn Gezalfde. Er staat: "Die in de hemel zetelt, lacht." Hij spot met hen. Dat lees je zelfs in de geschiedenis van de torenbouw van Babel. De mens bouwt een toren die tot aan de hemel reikt, maar God moet neerdalen om te zien waar ze mee bezig waren. De spot klinkt er zo duidelijk in door. Hij kent de plannen van de mens; alles wat een mens bedenkt is volstrekte flauwekul, tenzij het bij het licht van Zijn Woord is. Dat is wat anders. Maar de mens die dit alles uit zichzelf bedenkt, komt uit op ijdelheid.

Paulus haalt dit aan, en dat is het laatste wat ik nog over deze psalm wil zeggen. Dit vers in Psalm 94 wordt door Paulus aangehaald in de Korinthebrief, in 1 Korinthe 3. Paulus citeert daar een aantal verzen en in vers 20 geeft hij weer een citaat: "De Heer weet wat de redeneringen van de wijzen zijn, dat ze zinloos zijn." Wat ik hier zo apart aan vind, is dat er staat dat de Heer de redeneringen van de wijzen weet. Die zijn zinloos. De redeneringen van de dwazen, ja natuurlijk, daar wordt veel geredeneerd, maar hier gaat het om de wijzen. Dat wil zeggen: zij die in de wereld de naam hebben, waar het intellect zit, zij die doceren op universiteiten. Dat is waar de knowhow en de echte kennis zitten. Neem de centra waar de kennis huist, waar men de reputatie heeft dat je daar moet wezen als je echt wilt weten hoe de vork in de steel zit. Daar zitten de wijzen. En wat daar geredeneerd wordt, daarvan zegt de Schrift: het is zinloos, het is louter vanitas, het is flauwekul, het is niets.

God weet dat. De mens niet. Maar dat is juist ook het kenmerk van alles wat een mens redeneert. Het probleem met een redenering is dat je heel goed en zuiver kunt redeneren – juist wijzen zijn daar heel goed in – maar een redenering is als een ketting: zo sterk als de zwakste schakel. Als het uitgangspunt niet goed is, gaat het mis. Vergelijk het met wiskunde: je maakt een berekening, maar als je met de foute data bent begonnen, met één fout gegeven, dan betekent dit dat hoe goed de berekening verder ook is, het resultaat niet klopt. Waarom niet? Omdat je fout bent begonnen. Dan klopt het aan het einde helemaal niet meer. En dat is precies waar we het over hadden: het beginsel van wijsheid is de vrees van Hem. Als je daar niet begint, loop je per definitie vast. Het eindresultaat is dan gewoon lucht; het is leeg, zinloos en het slaat nergens op.

Met andere woorden: het enige wat telt, is Zijn Woord. Het enige wat telt, is wat Hij beloofd heeft en ook dat Hij – en inmiddels kunnen wij erbij zeggen: zeer binnenkort – gaat ingrijpen. Dan gaat Hij recht doen aan Zijn volk. Trouwens ook aan ons als gelovigen. Ik geloof dat wij zullen worden weggerukt nog voorafgaand daaraan, maar dat is een verhaal apart en nu niet het onderwerp. God heeft een plan met de Ecclesia die vandaag wordt uitgeroepen, met Israël, met de volkerenwereld en, sterker nog, met elk creatuur individueel. Nooit ontglipt er iets aan Zijn oog. Zou Hij die het oog gemaakt heeft zelf niet zien? Niets is voor Hem te groot, maar ook niets en niemand is voor Hem te klein. Alles heeft Hij bedacht en daarom laat Hij het ook nooit varen. Dat is de geweldige liefde van God en juist daarom doet Hij recht en brengt Hij het ook weer terecht. Het is namelijk van Hem; het is Zijn schepping en Hij houdt daarvan. Hij bewijst het en Hij vervult het. Ik stel voor dat we daar de volgende keer mee verder gaan, want ik zie dat het hoog tijd is om af te sluiten.