▶ 00:00 Introductie: de Razendsnelle Opkomst van Artificiële Intelligentie (ai) ↑ hoofdstukken

In aanvang had ik deze samenkomst aangekondigd onder dezelfde titel, maar toen had ik dat vraagtekentje weggelaten. Dus daar stond alleen maar: ‘Een nieuwe religie op komst’. Daar klonk misschien een beetje enthousiasme in door, en toen dacht ik: dat is dan ook weer niet wat ik bedoelde te zeggen. Vandaar toch dat twijfelachtige vraagteken, en dat is meer dan van toepassing inderdaad. Maar dat neemt niet weg dat dat uitroepteken er niet voor niets stond, omdat de Schrift inderdaad leert dat er tegen de tijd van het einde van deze eon een godsdienstige vernieuwing plaatsvindt. Ook dat zou je positief kunnen invullen, maar zo bedoel ik het dus ook niet. Maar inderdaad: een nieuwe religie. Dat zou je gewoon vanuit de Schrift zo kunnen benaderen, en dat gaan we ook zeker doen.

Maar ik moet erbij zeggen dat er ook een speciale aanleiding voor was; vooral de laatste maanden is er nogal veel te doen. Ik weet niet in hoeverre u zich bezighoudt met het nieuws en met allerlei ontwikkelingen, maar er is heel veel te doen over AI. Dat is de afkorting van een Engels begrip, namelijk Artificial Intelligence, oftewel kunstmatige intelligentie. Maar dat is een hele mond vol, dus het is makkelijker om het af te korten. ‘KI’ heeft voor ons weer een andere associatie, toch? Dus we zeggen het maar op z’n Engels; we zeggen voor het gemak AI. Die term zal vanmorgen wel vaker voorbijkomen. Wanneer ik daarop doel, dan heb ik het dus over dit fenomeen.

Dat begrip AI is helemaal niet nieuw. Dat zingt eigenlijk al misschien wel tientallen jaren rond, maar het explodeerde het afgelopen jaar — misschien zelfs nog korter geleden, volgens mij ergens in het najaar — toen het echt enorm de aandacht ging krijgen omdat het ook voor het grote publiek toegankelijk werd. Voor sommigen zegt het misschien helemaal niets, maar een aantal mensen, zeker de jongere generatie, zal meteen weten waar ik het over heb. ChatGPT: je gaat naar zo’n website, je stelt vragen en je kunt gewoon converseren met AI. Je kunt opdrachten geven en het is bizar wat de mogelijkheden daarvan zijn. Het gaat met een ongekende snelheid; zo raast het voorbij.

Onlangs hadden we een weekend, dat was twee weken geleden in Maren, en toen is het ook voorbijgekomen: ‘Art van AI’, weet u wel? Hij coquetteert graag met zijn naam Art, maar in dit geval vindt hij het natuurlijk weer wat minder geslaagd, want het associeert een beetje met die Artificial Intelligence. Art heeft toen een verhaal gehouden over dit fenomeen.

▶ 03:38 Yuval Noah Harari: een Door Ai Herschreven Bijbel en een Superieure Religie ↑ hoofdstukken

En nou, de echte aanleiding was... Wat u hier ziet, was een paar maanden geleden, toen er een presentatie of een interview was in Lissabon waarbij de figuur Yuval Noah Harari nogal prominent naar voren kwam. Hij deed daarin uitspraken over het fenomeen van artificial intelligence en ik vond het echt bizar wat hij daarover vertelde. Bizar, maar ook: wauw. Vanuit dat oogpunt had ik het ook helemaal niet gezien en het is, geloof ik, een paar weken geleden dat ik daar op mijn website nog even aandacht voor heb gevraagd. Afgelopen week ben ik via allerlei kanalen, vrienden en kennissen, gewezen op een artikel.

Maar eerst nog even voor de helderheid over deze Yuval Noah Harari. Het klinkt erg Hebreeuws, Ivriet. Ja, modern Hebreeuws, en dat klopt, want deze man komt uit Israël. Hij is van 1976 en hij is adviseur, en niet de eerste de beste, van het World Economic Forum. Daar hebt u ongetwijfeld ook wel eens van gehoord, want die heeft een grote vinger in de pap in de dingen van deze wereld. Hij is hoogleraar geschiedenis in Jeruzalem en hij wordt door de groten der aarde – Bill Gates, Elon Musk, Rutte – geroemd om zijn visionaire kwaliteiten. Hij heeft zelfs als bijnaam 'de profeet'. De profeet uit Jeruzalem.

Daar komt bij dat hij een heel invloedrijk auteur is. De boeken die hij schrijft hebben een enorme tractie. Hij schrijft heel boeiend en hij is een van de meest invloedrijke denkers op dit moment, zo niet de allergrootste. Hij plaatst de dingen vanuit zijn vakgebied geschiedenis, maar ook de nabije toekomst, in een visionair licht. Hij afficheert zich heel uitdrukkelijk als atheïst en ook als homoseksueel. Ik had daar een drie kwart jaar geleden al eens iets over gezegd vanuit een andere invalshoek, tijdens een spreekbeurt op Urk. Iemand zei toen tegen mij: "Nou, wat jij vertelt klopt niet hoor, want ik lees gewoon op internet dat hij getrouwd is." Dat klopt overigens ook, maar dat kan tegenwoordig allemaal.

Hij is bovendien een transhumanist. Een transhumanist is iemand die gelooft – en dat is iets wat hij heel sterk benadrukt – dat wij ongeveer de laatste generatie van deze mensheid zijn. Daarna gaat de mensheid op een hoger niveau getild worden door modificatie; genetisch, maar ook door robotisering. De mens krijgt goddelijke trekken. De mens is te hacken via chips die ingeplanteerd worden. Op alle mogelijke manieren moet en zal de mens veranderen; dat is volgens hem onvermijdelijk. Hij is niet alleen een propagandist van deze ontwikkeling die het toejuicht, maar hij zegt ook dat het onvermijdelijk is en simpelweg deze kant op gaat. 'Trans' komt tegenwoordig vaak voor in de actualiteit, maar in dit geval zegt hij dat de 'human race', de mensheid, zich momenteel in een transitie bevindt en naar een nieuw, hoger niveau getild gaat worden.

Dat is dus Harari. De reden waarom hij juist de laatste weken in het nieuws was, kwam door dat interview in mei in Lissabon. Toen heeft hij naar voren gebracht dat er binnen enkele jaren een superieure religie verschijnt, die AI-gegenereerd is; voortgebracht door artificial intelligence. Hoewel hij atheïst is, beschouwt hij dat in feite als iets goddelijks. Waarom? Omdat het niet humaan is. Het is een computer, in ieder geval een niet-humane entiteit, zo noemt hij dat. Maar het is wel creatief, en dat is volstrekt nieuw in alles wat de mensheid tot dusver heeft voortgebracht. Zelfs in de laatste fase met computers en internet deed de techniek altijd nog gewoon waar de mens de opdracht voor gaf.

Kijk maar naar de media. Vijf eeuwen geleden kreeg je de boekdrukkunst en kon de Bijbel verspreid worden. Dat wil zeggen: er werd op een technische manier ineens datgene wat de mens graag wilde verspreiden, voortgebracht. Dat kreeg je later ook met tekstverwerkers, met kranten en alle media. Dat zijn middelen waardoor dat wat de mens bedenkt, verspreid kan worden. Maar AI, zo zei hij, is iets wezenlijk anders, omdat het een vermogen heeft dat wij tot dusver altijd aan God en de mens hebben voorbehouden: het vermogen om te creëren. Het is creatief. Ik maak zelf ook nog wel eens gebruik van ChatGPT. Iedere keer als ik het gebruik en een goede vraag stel, is het resultaat verbluffend; op het gewone internet kun je daar niet mee uit de voeten.

Harari zegt dat het in feite een 'superieure god' is. Hij stelde: "AI gaat de Bijbel herschrijven." Dat prijst hij geweldig aan, want dan krijg je een Bijbel zonder desinformatie en zonder nepnieuws. De Bijbel wordt gefact-checked op alle desinformatie. Ik krijg altijd kriebels als ik zulke termen hoor, zeker als dat door autoriteiten wordt bedisseld. Als zij voor jou gaan onderscheiden wat informatie en wat desinformatie is, dan moet je helemaal uitkijken. Maar goed, ik houd me even bij wat hij naar voren bracht: er komt een Bijbel waarin alle desinformatie uitgefilterd is. Een wetenschappelijk verantwoorde Bijbel, een heilig boek. Dat is toch wat je wilt? Een boek dat niet door een mens bedacht en geschreven is.

Dat is trouwens ook nog heel tricky. Hij houdt de Bijbel weliswaar aan, en zelfs de Koran – dat mag allemaal – maar dan '2.0', zeg maar gezuiverd, gefilterd en op een hoger plan getild, zodat het alleen nog maar waarachtig is. En dat dan niet eens voortgebracht door een mens, maar door een niet-humane entiteit, waarin alle desinformatie verdwenen is en die bovendien politiek correct en inclusief is. 'Inclusie' is natuurlijk ook zo'n term van vandaag. Hij zegt dat AI binnen enkele jaren het vermogen krijgt om een nieuwe religie te creëren.

Deze week kreeg ik via diverse kanten – ook hier in de zaal – dit artikel toegestuurd uit het blad 'Gezond Verstand'. Er zijn tenminste nog mediakanalen waar dat wel besproken wordt. Het was overigens een heel slordig geschreven stuk, maar wel frappant. Het was precies datgene waar ik eerder op mijn website al aandacht voor vroeg: Harari wil met AI de Bijbel herschrijven, zodat je een heilige tekst krijgt... Tot dusver had je de wereldreligies en de grote vertegenwoordigers ervan, zoals de Wereldraad van Kerken, die zich al bezighielden met het zuiveren van de godsdienst en de dialoog met andere religies om de godsdienst op een hoger plan te brengen. Maar Harari zegt dat dit straks gaat gebeuren zonder dat wij mensen dat hoeven te doen. Je geeft de opdracht en AI schrijft een Bijbel die voor iedereen acceptabel is. Dat is toch wat we willen? Een tekst die niet is voortgebracht door een mens, maar door een autoriteit, een vermogen, een kracht die boven ons staat.

Een entiteit die boven ons uitgaat, dat is goddelijk. Een entiteit die dat creëert. En dan altijd die religie en de heilige boeken die problemen opleveren. Straks gaat er een religie komen en dat is voor velen echt ideaal, want dan zijn we van al die conflicten af. Ervan uitgaande natuurlijk dat degenen die zich hielden aan het oude heilige boek... ja, wat moeten we daarmee? Daar is natuurlijk geen ruimte voor. Nee, er komt een nieuwe religie en die is inclusief. Of eigenlijk: exclusief voor degenen die vasthouden aan dat wat gemaakt is.

In feite krijg je dus gewoon weer een boek, maar ook een god. Want ja, god... Er zijn trouwens ook al kerken en allerlei instellingen mee bezig om de Bijbel te herschrijven en die God niet meer aan te duiden als Vader en ook niet als een 'Hij', want dat mag natuurlijk niet. Dus dat wordt ook al heel inclusief. Ongetwijfeld wordt dat nieuwe heilige boek genderneutraal; dan hebben we dus ook geen problemen meer. De mens heeft zich op deze wijze weer een nieuwe god gecreëerd, maar dan 2.0. Zo groots, zo goed, zo inclusief, zo gezuiverd van alle desinformatie. Terwijl ik het zeg, klinkt het haast zelfs als propaganda door. Ik weet zeker dat een heleboel mensen denken bij wat ik nu naar voren breng: "Ja, daar is het wachten op, dan zijn we van alle toestanden van religie af."

Maar Harari zegt ook: religie doet ook wel heel veel goeds. De god bestaat niet, maar religie doet iets heel goeds en als we dat met AI omvormen, dan gaan we iets geweldigs krijgen. De Bijbel gaat herschreven worden. 'De digitale Jezus' – alleen al de termen! De digitale Jezus stond in het Nederlands Dagblad, dat daar geen kritisch woord over zei. Ik denk dat die ook... Nou ja, laat me daar niet over uitlaten. De digitale Jezus beantwoordt vragen over geloof, hoop en liefde. We zoeken allemaal naar betekenis. En dat betekent dus dat je naar een bepaalde website gaat. Dat is allemaal door AI gegenereerd en bestuurd. En dan kun je dus converseren met Jezus. En hij geeft antwoorden. Je kunt alles voorleggen en dat kan hij doen. Ik heb het niet ge-fact-checked, maar ik ga ervan uit: natuurlijk, dit soort dingen ga je krijgen.

In feite is dit allemaal de aanloop. Het is nog niet zover, maar het dringt zich aan je op. En het is een kwestie van tijd; dit gaat zo razendsnel, deze ontwikkelingen die gaan komen. Wat is dan dat ideaal? Dat je dan niet alleen meer kunt spreken tot Jezus, maar dat hij ook terugspreekt. In dit gezelschap dat Bijbels georiënteerd is: waar hebben we het in hemelsnaam over? Dit is toch bizar? Dit is gewoon weer oude beeldendienst waarbij de mens feitelijk buigt en religieuze eer geeft aan iets wat hij zelf gegenereerd heeft. In dit geval worden er goddelijke eigenschappen aan toegekend, maar ja, dat is wat men van oudsher altijd al deed aan dingen die men creëerde. Men zet een beeld neer en vervolgens dicht men daar goddelijke kwaliteiten aan toe, en dan is dat God.

Nu hebben we daar een heel technisch hoogstandje voor. Daar praat ik helemaal niet badinerend over, want het is verbluffend; dit is echt het toppunt van Babels kwaliteit. Dus ja, de AI gaat nog echt... dat gaat echt, om het op zijn Engels te zeggen, huge worden. Echt enorm. Maar wat...

▶ 18:25 Openbaring 13: het Beest uit het Land en het Beeld op de Heilige Plaats ↑ hoofdstukken

Deze inleiding heeft alweer lang genoeg geduurd, want wat heeft deze ontwikkeling van doen met de Bijbelse profetie? Want dat is wat we willen weten. En het eerste waar ik aan denk is Openbaring 13. Voor een aantal van jullie, misschien wel voor de meesten, is dit eigenlijk zelfs een begrip. Openbaring 13 gaat over het einde van deze aion. Vlak voor de echte openbaring van Jezus Christus verschijnt er een beest. Een beest dat een rijk blijkt te zijn: een statenbond met een hoofd. Er is sprake van een beest uit de zee en een beest uit het land.

Ik moet dit nu even samenvatten, want bij een andere gelegenheid – ik had het net over die serie in Urk waar ik over ditzelfde onderwerp heb gesproken – ben ik daar veel dieper op ingegaan. Dus ik moet een paar dingen kortweg samenvatten. Je hebt het beest uit de zee – de zee staat voor de volkerenwereld – en je hebt het beest uit de aarde of, beter gezegd, het land. Dat heeft te maken met Israël. De zee is de volkerenwereld en het land is Israël.

Dit beest uit het land is een leider van tweeërlei aard. Je leest dat hij twee horens heeft, wat wil zeggen dat hij twee typen leiderschap bezit. Een hoorn staat voor koningschap en leiderschap, maar hij is én een politiek leider – want hij kan dingen afdwingen in het land – én een godsdienstig leider. Hij wordt trouwens ook de valse profeet genoemd. Hij zal zijn zetel hebben in Jeruzalem. Hij is dus een politiek en een godsdienstig leider in het land.

Van dat beest uit het land lees je dat hij religieuze, godsdienstige verering zal opeisen voor het herstelde kop van het beest uit de zee. Dit is één zinnetje, maar het verdient een toelichting van een uur. Dat ga ik nu natuurlijk niet doen, maar het verhaal is dat er in het Midden-Oosten, rondom Babel, een statenbond zal komen. Ook die stad gaat weer een prominente rol spelen; daar begon het mee en daar eindigt het ook weer mee. In ieder geval zullen daar tien koningen de handen ineenslaan.

Dan lees je dat een kop dodelijk verwond zal worden, maar weer hersteld wordt. Er wordt een aanslag op hem gepleegd en hij sterft, waarmee hij plaatsmaakt voor een nieuw hoofd in dat herstelde rijk. En wat gebeurt er? Zijn dodelijke wond geneest. Hij staat op uit de doden. Er komt een geest in hem; die leider staat op, maar het is een geest uit de afgrond. Het is in feite een bezeten iemand. De hele wereld, zo lees je, zal achter hem aanlopen. Kun je je voorstellen dat een van de grootste leiders van de wereld dodelijk gewond raakt en dat hij dan na drie dagen opstaat uit de doden? Ik zit zomaar te denken – dat verzin ik nu even – maar dat de hele wereld dan zegt: dit kan niet!

Dan zal hij in het land, dat wil zeggen Israël, een kompaan hebben die een beeld neerzet. Ook daar lees je over in de profetie: de gruwel van de verwoesting op de heilige plaats in Jeruzalem. Hij zal opeisen dat men voor dat beeld dat hij zal maken – waar hij trouwens ook bijzondere dingen aan zal toekennen – moet buigen. Het beeld zal namelijk gaan spreken en het zal kunnen doden. Het is bizar wat dat beeld zal kunnen, maar men zal voor dat beeld moeten buigen. Iedereen in het land moet dat doen. Vaak wordt gedacht dat dit een wereldwijd ding is, maar strikt genomen gaat het in Openbaring 13 over het land. Men moet buigen voor dat beeld dat dan is opgericht.

Het is de tijd van de grote verdrukking, van een tijd, tijden en een halve tijd; de tweeënveertig maanden of twaalfhonderdzestig dagen. Het is zelfs zo sterk: wie niet buigt voor dat beeld dat is opgericht ten faveure van dat herstelde kop, van die man die gedood was maar herleefd heeft, zal de gevolgen ondervinden. Ter ere van hem wordt dat beeld op de heilige plaats, op het tempelplein in Jeruzalem, neergezet. Wie niet buigt, ontvangt geen teken op voorhoofd of rechterhand, lees je dan.

En wat is daar zo belangrijk aan? Wel, op het moment dat je dat teken niet op je rechterhand of op je voorhoofd hebt – dat is dus kennelijk een keuze – dan zul je uitgesloten worden van het betalingsverkeer. Je zult niet kunnen kopen en verkopen zonder dat teken. Wat Johannes in de eerste eeuw optekende, zijn dingen en opties waarvan we nu zeggen: ja, natuurlijk. Dit zijn zaken die zich zo dichtbij op de horizon aandienen; dit zou zo werkelijkheid kunnen worden.

Neem het hele verhaal dat het contante geld eruit gaat. Dat is een onderwerp dat voortdurend in de discussie is. Het hele betalingsverkeer wordt gedigitaliseerd, zodat je straks niet meer met pasjes hoeft te 'klooien', maar gewoon een teken krijgt, een chip of een tatoeage. Het hoeft niet eens een operatie te zijn. Hoe dan ook, op die manier kun je dus kopen en verkopen, maar wel onder de voorwaarde dat je dat teken hebt. Als je daarvan uitgesloten wordt en niet meer kunt deelnemen aan de economie, betekent dat ook dat je niet deelneemt aan die religie. Want het is een hele nieuwe religie; men moet buigen voor dat beest.

Ik moet een beetje opschieten. Dezelfde figuur die hier in Openbaring 13 het beest uit het land genoemd wordt, krijgt later in het boek de bijnaam de valse profeet. Hij is dus wel een profeet, maar een valse; pseudo. Notabene in het land, in Jeruzalem, zal hij een enorme invloed hebben, zowel godsdienstig als politiek.

▶ 25:28 Daniël 11: de Eindtijdkoning in Jeruzalem Die Zich Boven Elke God Verheft ↑ hoofdstukken

Deze figuur wordt beschreven in het slot van Daniël 11, de verzen 36 tot en met 39. Daar moeten we even naartoe gaan, want met name daarover wil ik nog wat bijzondere aantekeningen plaatsen, juist ook in verband met dit onderwerp. Eerst moet ik erbij zeggen dat die laatste verzen van Daniël 11 over een figuur gaan die nog steeds toekomstig is. Die laatst beschreven koning zal in de eindtijd optreden. De term 'eindtijd' komen we maar een paar keer strikt tegen in de Bijbel, en dat is juist hier in Daniël 11. Het hele hoofdstuk dat daaraan voorafgegaan is, gaat over koningen die al in het verleden zijn geweest, zoals Alexander de Grote, maar ook over hoe zijn rijk daarna uiteenviel in vier rijken: het noorden, het zuiden, het oosten en het westen. Vooral het noorden en het zuiden treden daarbij op de voorgrond.

Vanaf vers 36 gaat deze specifieke koning optreden. Dat zal zijn in de tijd van benauwdheid zoals die nooit geweest is, zoals we lezen in Daniël 12 vers 1. Ik geef de verzen er even bij; ik kan het nu niet allemaal direct aantonen, maar kijk het maar eens na. Over die koning gaat het dus: een koning in de eindtijd. Het zal zijn in een tijd van benauwdheid — houd die term even vast — zoals er nooit geweest is. Trouwens, de Heer Jezus zegt later ook dat er nooit meer zo’n tijd zal zijn. Het duurt totdat de gramschap en de dreiging voleindigd is.

Dit is de koning die hier beschreven wordt; hij wordt simpelweg 'de koning' genoemd. Niet zoals de koningen die eerder genoemd waren, die telkens de 'Koning van het Noorden' of de 'Koning van het Zuiden' heetten. Wat de Koning van het Noorden deed, is allemaal in het verleden te traceren. Met name de laatste koning die daar genoemd werd, was Antiochus Epiphanes IV, een koning die vlak voor onze jaartelling leefde. Dat was in de tijd van de Makkaweeën. Die Antiochus Epiphanes heeft destijds een letterlijk gruwelijke rol gespeeld, ook op het Tempelplein. Hij heeft op een gegeven ogenblik de offerdienst gestaakt en in plaats daarvan een afgodsbeeld geplaatst. De Joden moesten toen zelfs varkensbloed drinken, geloof ik. Ik blijf even van de details af, maar in ieder geval moesten zij voor een Jood volstrekt afgodische dingen doen.

Maar dat was Antiochus Epiphanes. Daarna slaat Daniël als het ware een hele tijd over en springt hij naar de eindtijd. Vanaf vers 36 heeft hij het over een Joodse koning. Dat het een Joodse koning is, blijkt uit de wijze waarop hij hem noemt. Het is namelijk 'de koning', dat is een heel andere aanduiding. Bovendien wordt hij in vers 40 heel duidelijk onderscheiden van zowel de Koning van het Noorden als die van het Zuiden. Misschien wel de meest veelzeggende aanduiding is dat er staat: 'hij zal geen begrip hebben voor de God van zijn vaderen'. Dat is een bekende term in het Oude Testament. 'De God van zijn vaderen' is de God van Israël, die hij domweg niet zal herkennen. Kort op een rijtje: we hebben het dus over een koning in de eindtijd, aan het einde van deze aioon, vlak voor de terugkeer van de Messias hier op aarde. Het is een Joodse koning, dus iemand in 'het land'.

Met die context lezen we vanaf vers 36: "En de koning zal doen naar zijn welgevallen." Ik moet er trouwens bij zeggen dat er niet staat 'die koning', zoals de Statenvertaling suggereert, maar 'dé koning'. Het wordt namelijk vaak gesuggereerd alsof het nog steeds over Antiochus Epiphanes zou gaan, die beruchte figuur uit de tijd van de Makkaweeën, maar dat is niet zo. Er staat niet 'die' koning; bovendien is hij de koning van Daniëls volk. Er staat: "hij zal doen naar zijn welgevallen. Hij zal zichzelf verheffen en groot maken boven elke god." Boven elke god welke zich ook maar aandient. Dat geeft trouwens ook al aan dat het niet over Antiochus Epiphanes kan gaan. Ik ben nog steeds een beetje in discussie met de gangbare verklaring, maar Antiochus Epiphanes vereerde juist vele goden. Hij past dus niet in het profiel van wat hier gezegd wordt.

Deze koning zal zichzelf verheffen boven elke god en hij zal tegen de God der goden wonderlijke of uitzonderlijke dingen spreken. Dit is ook opmerkelijk. Het betekent dat hij van elke religie eigenlijk gehakt maakt, om het even plat te zeggen. Maar hij zal ook tegen de God der goden — dat wil zeggen de enige ware, de Allerhoogste — wonderlijke dingen zeggen, dingen die niet eerder zo verklaard zijn. Het betekent sowieso dat hij zich expliciet uitlaat over de God van Israël, de echte, de ware God, de God der goden. Het is uitzonderlijk hoe hij zich daarover zal uitlaten. In het licht van wat ik al even aandroeg in verband met de actualiteit, laten zulke dingen zich heel gemakkelijk verklaren. Hij zal namelijk optreden in een tijd waarin hele nieuwe fenomenen zich voordoen, zodat hij inderdaad dingen gaat zeggen en verklaren die volstrekt uitzonderlijk zijn en die ook nooit eerder vernomen zijn.

In eerste instantie zal hij buitengewoon succes hebben in al zijn ondernemingen. Hij zal voorspoedig zijn. Dat correspondeert precies met wat we in Openbaring 13 lezen, namelijk dat de figuur in het land een beeld gaat oprichten voor het beest uit de zee, dat rijk dat daar in het Midden-Oosten komt. Eigenlijk spelen die beide beesten onder één hoedje. Wat je gaat krijgen, is een rijk in het Midden-Oosten, een bond van heidense natiën, die op goede voet staat met de Joodse staat. Dat is op zich een heel wonderlijk fenomeen, want sinds we een Joodse staat hebben, is het alleen maar hommeles geweest in het Midden-Oosten vanwege dat voortsleepende conflict.

Daar gaat dus een oplossing voor komen. Je leest inderdaad dat dit rijk een heel goede connectie heeft met de Joodse staat. Die beide beesten spelen onder één hoedje. Je kunt je voorstellen wat er gebeurt als de Joodse inventiviteit zich gaat samenvoegen met het geld dat in de Arabische wereld en het Midden-Oosten in het algemeen voorradig is. Als dat allemaal gaat samenwerken, dan krijg je haast een Messiaans rijk. Dat betekent dat er ineens vrede komt in Jeruzalem. Alleen dat al zal de Messiaanse gedachte voeden van: "Dit is waar die oude boeken al over spraken." Die nieuwe religie die er gaat komen — die AI-religie — is dus niet alleen maar het wegzetten van de oude religies; het plaatst ze op een hoger plan, in hun eigen termen dan. Men zal dat wat nog steeds 'common ground' is, gaan herkennen. Men zal zeggen: "Ja, die oude boeken schreven allemaal dat het in deze tijd zou gaan gebeuren, en dat is wat nu vervuld wordt." Dit wordt dan gezien als de Messiaanse tijd als daar in het Midden-Oosten en in Jeruzalem inderdaad vrede komt. Hij zal voorspoedig zijn, totdat de gramschap voleindigd is, want dat...

Het is vastbesloten, het zal geschieden. Dat wordt nog weleens een keer in Daniël gezegd, en trouwens ook elders in Jesaja vind je dat terug. Juist deze term wordt heel dikwijls gebruikt in verband met de tijd van het einde.

Dat wil zeggen dat deze figuur gaat opstaan; hij gaat enorme successen boeken en een volle rol spelen totdat God gaat ingrijpen. De tijd is ook gemeten, ook ingekort ter wille van de uitverkorenen. Dat wil zeggen: het duurt tweeënveertig maanden, niet langer.

Het is vastbesloten, het zal geschieden. Want zo staat het namelijk geschreven. Niet herschreven – nee, zo staat het geschreven. Daar had ik het net al even over, maar hier vind je de tekst waaraan dat dan ook duidelijk ontleend is.

▶ 36:09 De Koning Die Afrekent met de God van Zijn Vaderen en Elke Andere Religie ↑ hoofdstukken

"En voor de God van zijn vaderen zal hij geen begrip hebben." U ziet het, ik heb expres die interlineair zoals gebruikelijk erbij geplaatst, want zo staat het er ook letterlijk. Hij zal geen begrip hebben voor de God van zijn vaderen. Dat betekent dus inderdaad dat we te maken hebben met een Jood. Maar dan wel een Jood die volstrekt afstand neemt van de Joodse religie. Ik moet eigenlijk preciezer zeggen: niet alleen de Joodse religie – want u zegt misschien: "Ja, dat doe ik ook" – maar ik bedoel ook van het Oude Testament, van de Hebreeuwse Bijbel en van de God van de Hebreeuwse Bijbel. Daar moet hij dus niks van hebben en hij zal daar ook geen begrip voor tonen.

En als ik nog eventjes denk aan die profeet in Jeruzalem... Tot op dit moment, want even voor de goede orde: sommige mensen zeggen dat ik heb beweerd dat Yuval Noah Harari die valse profeet is. Dat beweer ik niet. Ik zeg alleen dat hij tot dusver wonderwel in het profiel past. Het kan best zijn dat er nog een andere komt die het uiteindelijk gaat worden; ik zeg alleen dat hij tot nu toe in het profiel past. Dus ik zeg dat met de nodige slagen om de arm, maar let op: het gaat erom dat we wakker en alert zijn, om even aan te haken op het thema van twee weken geleden. Want zoals die Harari zich uitlaat over de God en over de Bijbel, dat is met een zeker dédain. Hij spreekt er met enige waardering over in de zin van: "Het is goed geweest voor die tijd", maar hij vindt het hoog tijd dat we het allemaal op een hoger niveau gaan tillen.

"Voor de God van zijn vaderen zal hij geen begrip hebben, noch voor de begeerte van vrouwen." Dat wordt op verschillende manieren uitgelegd, maar de eerste uitleg is dat die man kennelijk homoseksueel is. Hij zal geen begrip hebben voor de begeerten van vrouwen. Trouwens, tegenwoordig wordt heteroseksualiteit sowieso al niet meer begrepen. Men gelooft niet meer dat dat normaal is; alles wat abnormaal is, is tegenwoordig genormaliseerd. Heteroseksualiteit wordt totaal niet meer naar waarde geschat; men ziet het alleen maar als een keuze die een mens maakt voor zijn seksualiteit. Het wordt gezien als een optie: "Nou ja, dat kun je ook nog doen, je kunt ook nog kiezen voor heteroseksualiteit." Maar dat dit gewoon de default is, de standaardinstelling zoals de Schepper dat gemaakt heeft? Nee, daar heeft men totaal geen begrip voor.

Hij zal ook geen begrip hebben voor de begeerden van vrouwen, noch voor enige god. Deze man, deze koning, doet volledig afstand van de God van Israël, de God van de Hebreeuwse Bijbel. Maar bovendien zal hij gewoon helemaal geen begrip hebben voor religiositeit, althans voor wat tot dusver bekend was als religiositeit. Hij is gewoon een atheïst. Daniël had gewoon kunnen zeggen: "Hij is een atheïst." Hij zal geen begrip hebben voor de God van zijn vaderen, maar dan wordt het uitgebreid: "noch voor enige god". Gewoon in het algemeen. Daar hebben wij een naam voor: een atheïst. Hij is zonder God.

Waarom? Omdat hij zichzelf over alles zal grootmaken. Uiteindelijk is dat natuurlijk onvermijdelijk. Als jij geen God kent of erkent, dan word je zelf God. De godheid geldt immers altijd als de norm, als het criterium waar we van uitgaan, het uitgangspunt. Maar als je alle uitgangspunten van bovenaf, of wat zich altijd heeft aangediend, verwerpt, dan betekent het dat je alleen nog maar zelf overblijft. Hij zal zichzelf als mens, en misschien ook als persoon, boven alles grootmaken. Dat is feitelijk ook wat transhumanisme doet: het maakt de mens tot norm en zegt dat we het allemaal zelf moeten doen.

Dat is eigenlijk ook wat Harari zegt in dat interview waar ik net naar verwees. Ik aarzel om het te zeggen, maar je kunt het zo op YouTube terugkijken. Het duurt wel anderhalf uur – ik hoop dat er een Nederlandse vertaling beschikbaar is – maar het is heel boeiend wat hij vertelt. Ik wil bepaald niet de indruk wekken dat die man daar een beetje onzin staat te vertellen. Absoluut niet! Dat hij aangeprezen wordt als visionair en dergelijke, dat is niet voor niets. Die man heeft een geweldig zicht op ontwikkelingen en lijnen. Het is niet voor niets dat de groten der aarde, ook de intellectuele reuzen zoals een Sam Altman, met zoveel achting over hem spreken. Je zou dat interview ook eens helemaal terug moeten luisteren in de hele context waarin hij dit alles plaatst.

Hij zal zichzelf boven alles grootmaken. Ja, dat is logisch: geen God, geen meester. Dat was de Franse leus: Ni Dieu ni maître. Maar dat betekent dus dat ik zelf meester ben, dat ik zelf bepaal wat de normen en de criteria zijn. Ja, dan ben je dus echt... ze zeggen dan "aan de goden overgeleverd", maar nee: je bent aan jezelf overgeleverd.

▶ 42:21 Maöziem: de Verering van een Nieuwe God van Versterkingen (digitale Veiligheid) ↑ hoofdstukken

En nu doet er zich iets heel eigenaardigs voor. Een god van versterkingen zal hij op zijn plaats verheerlijken. Eerst staat er pal in het vers: hij zal de God der vaderen niet herkennen en geen begrip tonen voor enige god. Maar dan staat er: een god van versterkingen zal hij op zijn plaats verheerlijken. Dus toch religieus! Aan de ene kant verwerpt hij elke religieuze pretentie die tot dusver gedaan is, maar er komt iets nieuws voor in de plaats: een nieuwe godheid. Daar wil ik toch even aandacht aan geven, aan die term 'een god van versterkingen'.

Ik had met Art al eerder een gesprek hierover. Hij zei: "Ik zit al vijfentwintig, dertig jaar in de Schriften — dat is wel een hele tijd hoor — maar met deze schriftplaatsen zit ik een beetje in mijn maag. Wat is dat toch? Hoe moet je dat plaatsen?" En ja, totdat je gaat inzien dat hier iets staat wat we tot dusver helemaal nog niet kenden. Logisch dat je het nog niet kon plaatsen, want het is een heel nieuw fenomeen dat zich aandient.

Maar eerst even de term zelf: een god van versterking. In het Hebreeuws staat hier een meervoudsvorm, Ma'ozim. Als u een Statenvertaling hebt, staat hier ook 'Maöziem'. Het wordt daar namelijk onvertaald gelaten. De NBG-vertaling en de meeste moderne vertalingen vertalen het gewoon met 'versterkingen'. Het is het meervoud van Ma'oz. Als u een beetje vertrouwd bent met Ivrit, modern Hebreeuws, dan weet u dat Ma'oz ook een bekende Joodse naam is, zowel als voor- als achternaam. Deze term komt, als ik me niet vergis, zesendertig keer voor in de Hebreeuwse Bijbel. Gewoonlijk wordt het vertaald met sterkte, een vesting, een schutse of een burcht. Het is misschien niet allemaal even congruent, maar de gedachte is altijd hetzelfde. Meestal is het een aanduiding van Israëls God; in de Psalmen en bij de profeten is Hij die schutse, die vesting. Ik kom daar straks aan het eind nog op terug, maar houd hem alvast even vast.

Hier wordt trouwens een meervoudsvorm gebruikt: niet één versterking of burcht, maar versterkingen, vestingen of schutsers. De vraag is: hoezo meervoud? Dat kan duiden op een majesteitsmeervoud. Iets wordt meervoudig aangeduid om het majestueuze en het grootse te benadrukken. Zoals we dat kennen van de koningin: "Wij, koningin der Nederlanden." Dat is een majesteitsmeervoud. Iets wordt meervoudig op het moment dat je het majestueus en groots maakt. In dit geval zou het dus een 'versterking 2.0' kunnen zijn, om even bij de termen van nu te blijven. De koning — want over hem gaat het — zal zijn god als superieur beschouwen. Vandaar Ma'ozim; ik suggereer het met de nodige vraagtekens als een majesteitsmeervoud. Maar in ieder geval is hij een god van versterkingen, van burchten.

Dan staat er pal daarop in vers 38: een god van versterkingen zal hij verheerlijken. Hij erkent geen enkele god en toch is hij religieus. Namelijk: hij creëert zijn eigen god. Dan heb je alle religie verworpen, maar dat betekent dus dat je zelf god wordt of je eigen god maakt. Dat is precies wat ook in Openbaring 13 staat en wat hier gezegd wordt. Die zal hij verheerlijken. En hoezo versterkingen? Een burcht, een Ma'oz? Hij beschouwt die god als een beveiliging, als een burcht; zo zal hij hem vereren.

Dit brengt mij weer even terug bij waar ik het over had. AI wordt nu gepropageerd, de ontwikkeling dient zich aan ons voor. Maar wat is het en wat is de potentie ervan? Waar we in dit tijdperk enorme behoefte aan gaan krijgen, is security: cybersecurity. Maar ook met alle nieuwe technologieën doen zich weer andere problemen voor van fraude; dat moet gedetecteerd worden. Kijk maar eens naar wat er gebeurt: het moet veiligheid op de weg gaan brengen en veiligheid in de gezondheidszorg. Denk bijvoorbeeld aan het implanteren van chips waardoor men kan zien of iemand een bepaalde ziekte heeft of niet gevaccineerd is. De beveiliging en bescherming, dat is wat Ma'oz betekent. Het is een schuilplaats, iets waar je veilig in bent. Hij zal een god maken die een bescherming, een bolwerk biedt. Hè hè, eindelijk!

En ook bescherming — dat is misschien nog wel de belangrijkste — tegen desinformatie. Eindelijk een religie die ons beschermt tegen al die exclusiviteit en die juist inclusief is. Het is ongetwijfeld ook een bescherming van deze aarde, want die moet gered worden; u weet het. Het klimaat, dat grote probleem, moet getackeld worden en ook daarvoor zet men AI in. Ook die god moet gepromoot worden, want die moet voor de oplossing gaan zorgen. Hij zal daadwerkelijk als toevlucht, als burcht, als Ma'oz worden ingezet en die zal hij verheerlijken. Een nieuwe religie, terwijl het atheïsme is. Maar een god die men zelf verheerlijkt heeft en een heilig boek... want daar heb je ook een heilig boek voor nodig. Eentje die we niet zelf hebben bedacht, maar die 'van boven' komt door een niet-humane entiteit. Dat is toch precies wat religie altijd zegt? "Niet door mensen bedacht, nee, dat is van God zelf." Nou, dat is dít. Alle lijntjes komen bij elkaar.

Een god van versterkingen zal hij op zijn plaats verheerlijken. "Op zijn plaats", wat is dat? Dat is daar in Jeruzalem, op de heilige plaats. In de Bijbel is een gruwel gewoon de term voor een afgodsbeeld. Er komt een beeld. Wacht even, er gaat eerst in Jeruzalem weer een offerdienst komen; de Bijbel laat daar geen twijfel over bestaan. Maar na een korte tijd wordt die offerdienst afgebroken en in de plaats daarvan komt een afgodsbeeld. Dat is die gruwel. En dat is meteen ook het begin van de grote verdrukking van 1260 dagen. Degenen die nog net op tijd zijn, zullen gevlucht zijn naar de woestijn. De Heer zegt ook: als je dat ziet, moet je maken dat je wegkomt. Zelfs als je nog iets in huis hebt liggen: laat het liggen en ga naar de woestijn. Dat is het tijdstip.

Op de heilige plaats zal de god van versterkingen, de Ma'ozim, worden verheerlijkt. Dat is waar Paulus het trouwens ook over heeft: dat de mens der wetteloosheid in de tempel gezet zal worden. Dat wil zeggen: een beeld van hem. Dat gebeurt onder één hoedje met het beest uit het land. Er zijn verschillende figuren en machten die daarin een rol spelen, maar hij zal een god van versterkingen op zijn plaats verheerlijken. En hij zal bolwerken van versterkingen — weer die term — maken met een vreemde god. Dat hele bolwerk dat hij maakt, die beveiliging, is natuurlijk waar we het tegenwoordig over hebben: AI, digitale controle. Ik denk dan meteen aan '1984', want dat is het grote schrikbeeld van die absolute controle; dat je geen kant meer op kunt, maar het is ook 'veilig'. Zo wordt het verkocht.

Dat je totaal geen vrijheid meer hebt om te gaan en te staan waar je wilt, maar men zegt: "Ja, maar we zijn wel veilig." Zo wordt cash geld nu ook gewoon weggedaan, waarbij ze zeggen dat er in ieder geval niet meer gefraudeerd kan worden met belastingen. Dat is geweldig, man!

Dus zo wordt de vrijheid weggenomen, maar met een vreemde god. Met die vreemde god, een nieuwe god, want het is een vreemde god; hij was onbekend. Wij vroegen ons altijd af: wat zou dat toch zijn? Ja, de bekenden wisten het ook niet. Maar nu doet het zich voor aan de horizon en het zegt: "Wauw, let maar eens op." Misschien zal het nog een ander naampje krijgen, dat kan heel goed. We noemen het nu nog AI.

O ja, daar zat ook al wat achter met de IA... IA... U moet hem nog maar eens even terugbeluisteren; zaterdagavond heeft Arta daar toen al wat over verteld.

En zij die hem herkennen — dat wil zeggen: dat beeld ook, en die koning en dat wat hij propageert (het is ook een valse profeet) — die zal die heerlijkheid vermeerderen. Hij zal ze doen heersen over de velen en hij zal grond uitdelen als beloning. Dat wil zeggen: een enorm economisch, maar ook maatschappelijk en zelfs politiek voordeel wanneer je meegaat in die dienst.

Omgekeerd is het een drama als je daar niet in meegaat, want dan ben je helemaal buitengesloten. Er zullen ook velen ontkomen. Het wordt dus ook niet voor niets de grote verdrukking genoemd, de tijd van benauwdheid. Ja, nou wordt het hoog tijd, want ik zie dat de tijd voortschrijdt.

▶ 54:13 Yahweh als de Ware en Onveranderlijke Maös (burcht) Ten Tijde van Benauwdheid ↑ hoofdstukken

Ik wil nog een paar schriftplaatsen noemen over Yahweh als Maos. Inmiddels weet u waar ik het over heb: Yahweh als de Maos voor Zijn volk. In Psalm 37 vers 39 staat: "Doch het heil van de rechtvaardigen is van Yahweh, hun schutse ten tijde van benauwdheid." Hier staat gewoon weer dat woordje Maos: hun schutse of hun burcht. Wie is dat? Dat is Yahweh. En wanneer? In de tijd van benauwdheid.

Realiseer je dit: heel dikwijls wanneer er over God als Maos wordt gesproken, gaat het juist over de tijd van benauwdheid. Dat is natuurlijk ook logisch. Wanneer heb je een Maos, een schuilplaats en een burcht nodig? Juist wanneer het erom spant, wanneer je benauwd bent en wanneer er gevaren dreigen.

Juist in die tijd is God een burcht. In de tijd van de grote verdrukking, wanneer dat beeld op het tempelplein zal staan, zullen degenen die naar de woestijn zijn gevlucht een door God bereide plaats hebben waar ze veilig zijn. Daarvóór wordt trouwens de 'mannelijke zoon' weggerukt. Ik geloof dat dat de gelovigen van vandaag zijn, de ekklesia, die wordt weggerukt. Vervolgens lees je in Openbaring 12 dat de vrouw vlucht naar de woestijn. Daar heeft zij een plaats door God bereid en zal zij 1260 dagen gevoed en veilig zijn. De vrouw wordt daar van alle kanten belaagd, maar zij is onaantastbaar. Daar is de Heer werkelijk voor hen een schuilplaats, een burcht.

Ik geloof graag — maar dat is een ander verhaal — dat er goede redenen zijn om aan te nemen dat die plaats in de woestijn Petra zal zijn. Dan heb ik het niet over die geliefde vrouw daar achterin, maar over Petra: de plaats over de Joodse grens in het huidige Jordanië. Het betekent 'de rots', en het is een plek die helemaal is uitgehouwen in de rotsen. Het zal in dat gebied zijn waar de schuilplaats is; daar zullen ze op een goddelijke wijze worden beschermd en onaantastbaar zijn.

Aan de ene kant heb je daar dus de god van de Maozim die op de heilige plaats vereerd wordt door 'de koning' — een vorm van bescherming en beveiliging die natuurlijk fake is. Maar aan de andere kant heb je daar de God van Maos, die een schutse is ten tijde van benauwdheid. Jeremia 16 zegt: "O Yahweh! U bent mijn Sterkte, en mijn Burcht (weer Maos), en mijn Toevlucht ten dage van benauwdheid." Een van de termen voor die periode van de grote verdrukking voor Israël is 'de tijd van Jakobs benauwdheid' (Jeremia 30:7). Over die periode hebben we het. Je hebt dus aan de ene kant de Maozim en aan de andere kant de Maos uit Joël 3: "Maar Yahweh zal een toevlucht voor Zijn volk en een burcht van de kinderen Israëls zijn."

Natuurlijk zijn dit universele waarheden, want bij onze God ben je sowieso veilig. Het is precies zoals Luther ooit zong: "Een vaste burcht is onze God." Zo is dat; bij Hem ben je altijd veilig en op Zijn Woord, de rots, kun je altijd staan. Dat hoeft niet herschreven te worden, God zij dank. Daarom is het juist een rots, want je kunt erop staan. Je staat echter nergens op het moment dat je denkt: "Dit is veel beter, dit is veel hoger, dit zal het wel zijn." De meesten zullen hierin meegaan; de religies, maar ook de christenheid. Ik zie het nu al voor mijn ogen gebeuren. Echt, breek me de bek niet open, want ik zag afgelopen week in de christelijke pers hoe de geest al helemaal wordt klaargemaakt. Als er straks zo’n figuur komt met een herschreven bijbel die 'inclusief' is, 'bevrijd' en 'beschermd tegen alle desinformatie', dan zal die met open armen ontvangen worden. Echt, ze vallen als bosjes!

Dat is precies waarvoor gewaarschuwd wordt in verband met de misleiding van het einde. Die zal zich zó aandienen dat je — tenzij je echt wakker bent en weet wat er staat geschreven — absoluut voor de bijl gaat. Vergis je niet, daarom is het zo belangrijk om je van deze dingen bewust te zijn. Dat geldt nu natuurlijk ook, Hij is een burcht, maar juist in verband met de tijd van het einde en zeker in verband met het volk Israël, dat daar in de woestijn een door God bereide plek heeft, zal Hij een burcht zijn. In Nahum 1:7 staat: "Yahweh is goed, een burcht ten dagen van benauwdheid; Hij kent hen die bij Hem schuilen."

Samengevat heb je in die dag van benauwdheid aan de ene kant de god van de Maozim en aan de andere kant God als Maos, de burcht en de schuilplaats. In het eerste geval is het een valse claim: 'bescherming 2.0', een bolwerk dat gemaakt wordt. Aan de andere kant is daar Hij die helemaal geen '2.0' nodig heeft, want Zijn Woord is van oudsher de rots waarop we kunnen staan. Hij is onveranderlijk, Hij is de schuilplaats. Deze god van de Maozim zal worden opgesteld op de heilige plaats en daar worden vereerd, terwijl de God als Maos daar gekend zal worden als een schuilplaats, letterlijk zelfs daar in de woestijn.

Terwijl deze god hier dood en verderf zal zaaien, is het bij de ware God veilig en safe. Deze valse god wordt straks weliswaar als een 'superieure Maos' vereerd — absoluut, je kunt erop wachten — maar ondertussen was, is en zal de ware Maos de burcht zijn voor Zijn volk. Dat is nu zo en daar verandert helemaal niets aan. De Bijbel hoeft dus niet herschreven te worden. Integendeel, het loutere feit dat deze dingen zich nu aandienen bewijst juist dat het Woord dat God gegeven heeft betrouwbaar is. Deze ontwikkelingen hoeven ons niet te verbazen; dit is precies wat je had kunnen verwachten als je weet dat de tijd van het einde ongeveer daar is. Zonder aan date setting te doen, maar mensen: de tijd is gewoon nabij. De zevende dag gaat zich aandienen, de derde dag komt eraan. Het kan niet missen, zo rekent God. Wees wakker!

Deze nieuwe religie, waar iedereen straks zo graag in mee wil — "Wauw, geweldig! Dit gaat bescherming bieden, dit is Maos 2.0!" — juist het loutere feit dat het zo wordt aangediend, vertelt ons: "Aha, dat betekent dat we er bijna zijn." Nou, dat wilde ik graag ter bemoediging met jullie delen. En zeg nu nog maar eens een keertje dat het niet actueel is.