▶ 00:00 Inleiding: Ouweneel en de Leer over Eeuwigheid ↑ hoofdstukken

Het thema van deze avond lijkt misschien niet echt een Bijbelstudie: Ouweneel over eeuwigheid. Het zou zelfs zo kunnen zijn – want dit stond al langer aangekondigd op mijn website – dat sommigen in de veronderstelling leefden dat dit het thema zou zijn. Het zou zelfs het grote aantal mensen kunnen verklaren dat is opgekomen; zij dachten wellicht dat het vanavond eens een keertje niet André Piet is die spreekt, maar Ouweneel over de eeuwigheid. Dat zou natuurlijk boeiend kunnen worden en misschien bent u daarom wel hier gekomen. Dan valt het nu natuurlijk enorm tegen dat ík hier sta.

Maar we gaan het er wel over hebben. Dat wil zeggen: we zullen ons bezighouden met wat Ouweneel te melden heeft over de eeuwigheid, maar we zullen dat toetsen aan wat de Schrift zegt. Wie Ouweneel is, hoef ik u waarschijnlijk niet te vertellen. De meesten van u zullen ongetwijfeld zijn naam kennen. Al is het niet van zijn spreken, dan is het toch wel van zijn boeken. Hij heeft al zoveel boeken geschreven; hoeveel het er precies zijn, weet hij geloof ik zelf niet eens meer. In ieder geval al over de honderd, en dat was alweer een paar jaar geleden.

Ik moet u zeggen dat ik zelf ook zeker een meter aan boeken van Ouweneel heb en ik ben al lange tijd een groot bewonderaar van hem. Dus als we vanavond wat kritische noten kraken, dan is dat bepaald niet op de persoon gespeeld. Het is ook helemaal niet omdat ik weinig waardering voor deze man zou hebben, want hij is niet alleen een geweldig begaafd spreker met een briljant verstand, hij heeft ook enorm veel inzicht in de Schrift. Ik heb ontzettend veel van hem geleerd. Dat wil ik graag bij voorbaat gezegd hebben: ook als er vanavond misschien eens wat onaardige dingen gezegd worden, dan is dat in ieder geval niet over de persoon van Ouweneel.

▶ 01:49 Ouweneels Artikelenreeks over de Alverzoening ↑ hoofdstukken

Hij heeft – en ik herinner me dat nog heel erg goed – een jaar of wat geleden, dat was om precies te zijn in 1989, een artikelenreeks geschreven in het Bijbelstudietijdschrift De Bode des Heils. Dat is een blad waar ik zelf ook jarenlang op geabonneerd ben geweest en waar ik ook heel veel van geleerd heb. In dat tijdschrift, trouwens het oudste periodiek van Nederland – ik geloof dat het al 160 of 170 jaar ononderbroken maandelijks verschijnt – stond in 1989 een artikelenreeks van Ouweneel met als thema de alverzoening. In een vier- of vijftal artikelen heeft hij de leer der alverzoening weerlegd; althans, dat was de ondertitel van dat boekje.

Of laat ik het anders zeggen: later is die artikelenreeks gebundeld en uitgegeven in een betrekkelijk kleine brochure. Die brochure is mij in de loop der jaren sinds 1992 heel wat keren opgestuurd. En dat terwijl ik al op de hoogte was – ja echt waar, ik heb een veelvoud van deze brochure opgestuurd gekregen. En dat terwijl ik als eerste de artikelenreeks in De Bode des Heils al gelezen had. Is het daarom dat het vaker is gelukt? Ja, wellicht wel, omdat ik zoveel exemplaren heb. Het is momenteel, als ik goed ben ingelicht, niet meer verkrijgbaar. Dat wil zeggen, bij mij wel, tegen een goede vergoeding. Nee, het is trouwens nog wel verkrijgbaar, maar dan als e-book. Dat wil zeggen, dan kun je het downloaden via het internet.

Maar dat is dus de historie van deze Bijbelavond eigenlijk. In dat boekje, in die artikelenreeks, was ook één artikel gewijd aan het woordje aioon, eeuwigheid. Dat wil ik vanavond eens onder de aandacht brengen, want ik ben daar juist recentelijk nog weer een keertje op gewezen in een discussie die op het internet plaatsvond. Toen werd mij verweten dat ik kennelijk niet op de hoogte was van wat Ouweneel geschreven had over eeuwigheid. Hij zou toch dat allemaal wel weerlegd hebben wat ik zoal beweerde, bijvoorbeeld of met name dat aioon een begin en een einde heeft. Nou, toen werd ik gewezen op wat Ouweneel daarover geschreven heeft in dat boekje. En wat ik nou vanavond graag wil doen is de vraag beantwoorden: wat zegt Ouweneel daarover?

▶ 04:46 De Feiten Toetsen: Kritisch Luisteren Naar Academici ↑ hoofdstukken

En klopt dat ook precies? Laat ik beginnen met eens iets voor te lezen uit een ander boek van Ouweneel. Dat is het boek Jeugd in een stervende eeuw, dat in de jaren zeventig is uitgekomen. Een prachtig boek trouwens, waarin hij schrijft over de keuze tussen schepping en evolutie. Schitterend boek, zoals gezegd. Aan het einde van het boek vertelt hij zijn persoonlijke verhaal en hoe hij geworsteld heeft met die hele kwestie van schepping en evolutie. Hij is per slot van rekening als bioloog gepromoveerd en hij heeft heel veel met dat vraagstuk te maken gehad; hij heeft zich er buitengewoon in verdiept.

Hij schrijft hoe dat ging. Als jongen was hij in aanraking gekomen met de Schrift. Hij is daarmee opgegroeid en hij heeft al op jonge leeftijd de Heer leren kennen. Toen kwam de universiteit. De allereerste hoogleraar die hij beluisterde, gaf de studenten een goede raad. Hij leerde hen te beginnen met alles wat hen verteld zou worden niet te geloven, voordat zij zelf de beweringen getoetst hadden. Hij leerde hen kritisch te zijn. Ouweneel luisterde kritisch, totdat hij inderdaad ontdekte dat de feiten die hen medegedeeld werden eenzijdig en selectief waren. Hij zag dat er een alternatief model was en dat het enorme consequenties voor zijn praktische, alledaagse leven had aan welke van de twee beschikbare modellen hij de voorkeur gaf. Toen werd hij verontwaardigd over dat establishment, want hij ging zien hoe afschuwelijk het was dat slechts één model onderwezen werd. Ouweneel heeft het hier over de evolutieleer, over het evolutiedogma waarvan hij ontdekte dat dat helemaal niet wetenschappelijk verantwoord was.

Waar het om gaat, is dat ik de raad die die hoogleraar ooit aan Ouweneel gaf bij het allereerste college, ook graag ter harte wil nemen. Geloof niet zomaar wat iemand zegt, ook al is hij professor, professor-doctor of wat voor academische titels hij ook heeft. Titels tellen niet; het enige wat telt, zijn de feiten. In dit geval, want het is vanavond Bijbelstudie, is de vraag: wat zegt de Schrift? Het is zaak om kritisch te luisteren en ons niet te laten imponeren door wat iemand zegt. Ik heb daar al zo vaak mee te maken gehad wanneer ik de dingen onderwijs die ik naar voren breng in mijn Bijbelstudies. Er komen regelmatig mensen naar me toe die zeggen: "Maar denk jij het dan beter te weten dan Ouweneel?" Of: "Denk je het beter te weten dan professor die-en-die?"

Dan word ik altijd een beetje bescheiden en denk ik: "Nee, dat weet ik niet." Per slot van rekening ben ik ook maar een gewoon iemand. Ik heb alleen de lagere school afgemaakt – schrik niet – en ik werk gewoon in de bloemetjes. Ik durf niet in de schaduw te staan van iemand met een academische titel. Dat meen ik. Maar daar gaat het niet om. Het gaat niet om academische titels. Het is een drogreden die heel vaak wordt opgevoerd en die in de top tien van klassieke drogredenen staat: iets als waar aannemen op basis van autoriteit. Dat is niet overtuigend, want als een autoriteit een leugen vertelt, dan blijft het een leugen. En als iemand die helemaal niet geleerd heeft, een simpel iemand, iets zegt wat waar is, dan is het waar, ook al is het door een simpel iemand gezegd en wordt het weersproken door de hele academische wereld. Dat zegt namelijk niets. De vraag is: wat zijn de feiten?

Kortom, we zouden inderdaad ter harte moeten nemen wat die hoogleraar ooit aan Ouweneel vertelde. Dat wil ik vanavond dan ook doen. We gaan dat bewuste artikel uit De Bode, of dat hoofdstukje uit de brochure Alverzoening, eens nader bezien. Het is een betrekkelijk kort artikel, dus het is goed te doen om dat in een avond in ieder geval tamelijk summier te bespreken. Ouweneel begint dat artikel als volgt.

▶ 09:47 De Betekenis van het Griekse Woord Aion ↑ hoofdstukken

In het vorige artikel hebben we een groot aantal Schriftplaatsen geciteerd die duidelijk maken dat de hellestraf voor de ongelovigen ‘eeuwig’ is. Over die uitdrukking ‘hellestraf’ wil ik nu verder geen woorden vuil maken; dat hebben we bij andere gelegenheden al eens gedaan. We hebben besproken hoe dat zit met het woord ‘hel’ en ‘Gehenna’. Zelfs aan het begin van dit seizoen hebben we daar nog een avond aan gewijd, en dat was trouwens niet de eerste keer.

Goed, Ouweneel had dus betoogd: de hellestraf voor ongelovigen is eeuwig. Laten we dat woord even voor lief nemen. De vraag is echter: wat is ‘eeuwig’? Ouweneel schrijft verder dat we al hebben gememoreerd dat de alverzoeningsleer beweert dat dit woord ‘eeuwig’ op een beperkte tijdsduur doelt. De alverzoeningsleer is de leer die zegt dat God door het bloed van het kruis het al weer met Zich zal verzoenen. Dat is namelijk gewoon wat Kolossenzen 1 zegt. De uitdrukking ‘alverzoening’ is geen louter theologische term, maar een term die rechtstreeks uit de Schrift komt. Er zijn een heleboel theologische termen die ooit zijn opgekomen in het hoofd van een theoloog of een kerkvader, zoals het woord ‘drie-eenheid’ dat je nergens in de Schrift vindt. Dat is een theologische constructie. Maar het woord alverzoening komt rechtstreeks uit de Schrift.

Goed, we hebben dus al gememoreerd, schrijft Ouweneel, dat de alverzoeningsleer beweert dat dit woord ‘eeuwig’ op een beperkte tijdsduur doelt. Dat klopt. Aionen hebben een begin en aionen hebben een einde. De Bijbel spreekt over ‘vóór de aionen’ en over het ‘einde van de aion’, maar ook over de ‘einden der aionen’. Dat vinden we op vele plaatsen terug. Tot zover ben ik het er dus van harte mee eens.

We zullen dit argument nu nader onder de loep moeten nemen. Ouweneel waarschuwt dat dit zal leiden tot een nogal technische uiteenzetting, die we gezien het enorme belang van het onderwerp niet uit de weg moeten gaan. Opnieuw: van harte akkoord. Dat is waar. Ik moet er trouwens wel bij zeggen dat die technische uiteenzetting ingewikkelder wordt gemaakt dan nodig is. Weet u waarom het zo ingewikkeld lijkt en waarom mensen er vaak voor terugschrikken? Dat is omdat men dat woord waar alles op terug te voeren is, het woord aion, op verschillende manieren vertaald heeft. Dat maakt het erg verwarrend en ingewikkeld. Als men het consequent op één manier had weergegeven, was er geen enkel probleem geweest. Trouwens, dan had die leer van de eeuwige hellestraf in de zin van een eindeloze straf niet eens bestaan. Maar inderdaad, we zullen ons misschien door een aantal technische zaken heen moeten bijten; het onderwerp is van buitengewoon groot belang.

Is het waar dat God inderdaad niet laat varen het werk van Zijn handen en dat Hij door de aionen heen uiteindelijk Zijn doel bereikt? Of moeten wij vasthouden aan hel en verdoemenis? Dat is het dilemma en de keuze waar we voor staan. Dat zijn de twee modellen waar we ons vanavond over zullen buigen.

We lezen verder wat Ouweneel schrijft: “‘Eeuwig’ is in het Grieks aionios, een bijvoeglijk naamwoord dat is afgeleid van aion, dat zowel ‘eeuw’ als ‘eeuwigheid’ kan betekenen. Soms ook ‘wereld’.” Kijk, hier begint het al ingewikkeld te worden, want dit is namelijk niet waar. Aion betekent gewoon overal ‘eeuw’. Het kan overal zonder enig probleem weergegeven worden met ‘eeuw’, met dien verstande dat je bij ‘eeuwen’ niet moet denken aan een periode van honderd jaar. Maar dat is ook niet de oorspronkelijke betekenis van het woord ‘eeuw’. Het woord ‘eeuw’ is heel dikwijls het vertaalwoord in onze Bijbels, of u nu een NBG-vertaling of een Statenvertaling hebt. Het woord ‘eeuw’ is heel vaak het vertaalwoord voor aion. Dat staat dus niet ter discussie. Alleen heeft men het niet consequent gedaan, en daar ontstaat het probleem.

Dan zegt hij: “Ja, het kan soms ook eeuwigheid betekenen.” Wat natuurlijk heel vreemd is. Gewoon even op voorhand: ‘eeuw’ betekent een tijd met een begin en een einde. ‘Eeuwigheid’ is precies het tegenovergestelde: een tijd zonder begin dan wel een tijd zonder einde. Dat zijn twee totaal tegengestelde begrippen. Of het is een begin- en eindeloze tijd, of het is een tijd die beperkt is aan zowel de voorkant als aan de achterkant. Dat zijn twee tegengestelde begrippen en die zouden allemaal terug te voeren zijn tot één woord. Het is uiterst eigenaardig dat één woord niet alleen twee betekenissen heeft, maar zelfs twee tegengestelde betekenissen. Realiseert u zich dat? Eeuw en eeuwigheid zijn twee tegengestelde begrippen, en die zouden allemaal terug te voeren zijn tot het woordje aion.

Het is volkomen juist, schrijft Ouweneel dan vervolgens, dat aion soms duidt op een beperkte tijdsperiode, waarbij het overigens niet zozeer gaat om de lengte als wel om de geestelijke kenmerken van die tijdsperiode. Denk aan uitdrukkingen als ‘de tegenwoordige eeuw’, ‘de toekomstige eeuw’ en de eeuw in de meer algemene zin van een ‘bedeling’. Dat laatste laat ik even voor wat het is. Ook kan het woord doelen op een lange tijd in het verleden, in de uitdrukking ‘van oudsher’. Met andere woorden: wat Ouweneel hier zegt, is inderdaad volkomen correct, namelijk dat aion in vele gevallen geen ‘eeuwigheid’ betekent. Eigenlijk geeft hij daarmee aan dat je nooit kunt zeggen dat iets eindeloos is, louter omdat het ‘eeuwig’ wordt genoemd.

Toch wordt het meestal zo opgevoerd. Men zegt: de Bijbel spreekt over een ‘eeuwig oordeel’, over een oordeel ‘tot in eeuwigheid’ of over een straf ‘tot in eeuwigheid’. Maar ook de opponenten weten dat het woordje ‘eeuwigheid’, of althans de stam waar het van afgeleid is (aion), lang niet altijd die betekenis heeft. Daardoor is dat per definitie al geen dwingend argument voor de leer van de eindeloze hellestraf.

Realiseert u zich dit goed: de leer van de eindeloze hellestraf – en daarmee feitelijk een gigantische pijler onder alle orthodoxe theologie – is gebaseerd op de leer van de eeuwige hel, namelijk dat de Bijbel dat ‘eeuwig’ noemt. Men is daarvoor afhankelijk van die specifieke betekenis. Maar als bij nader inzien blijkt dat het Griekse woord dat daarachter schuilgaat niet noodzakelijkerwijs ‘eindeloos’ betekent... Nu ben ik even kwijt waar ik het over had. Laat ik dan even bij het begin beginnen; een beetje herhaling kan immers geen kwaad. Als ‘eeuwigheid’ op deze manier wordt opgevoerd, dan is dat geen dwingend argument. Dan kun je dus nooit meer zeggen: “Ja, maar de Bijbel leert een eeuwige hel, dus komt daar geen eind aan.” Want ook dat weten lang niet alle mensen, maar een man als Ouweneel weet het uiteraard wel, en elke eerstejaars theologiestudent weet het ook: aion betekent strikt genomen heel letterlijk ‘eeuw’. Het duidt op een tijdsperiode, een tijdperk of een wereldtijdperk. In ieder geval is het iets met een tijd, met een begin en een einde. Dat is buitengewoon belangrijk. We gaan even verder.

▶ 19:24 Verwijst Aion Naar een Beginloos Verleden? ↑ hoofdstukken

En nu komt Ouweneel op een wissel. Hij zegt: "Even duidelijk is het dat het woord zeer dikwijls doelt op de eindeloze eeuwigheid, zowel het beginloze verleden als ook de eindeloze toekomst." Hij zegt dus dat het "even duidelijk" is. Daarvoor gaat hij in het vervolg bewijzen geven. Dat gaan we straks allemaal eens na en dan zullen we zien dat hij geen enkel bewijs geeft. Wat we tot dusver gezien hebben in het voorgaande... de Bijbel spreekt over de tegenwoordige eeuw, over de eeuwen die voorbijgegaan zijn, over de toekomende eeuw en over "vóór de eeuwen". Al die uitdrukkingen kent de Bijbel, inclusief het spreken over "het einde der eeuw". Een eeuw wordt dus gezien als een tijdsperiode met een begin en een einde.

Willem Ouweneel zegt: "Ja, maar aion heeft niet alleen die betekenis. Even duidelijk is het dat het woord zeer dikwijls doelt op een eindeloze eeuwigheid, zowel het beginloze verleden als ook de eindeloze toekomst." Eerst even dat beginloze verleden. Hij geeft in een voetnoot de teksten waar dat op gebaseerd zou zijn, de drie teksten waar hij dat op baseert. Let op! Hij overhandigt hier als het ware de bonnetjes. Voor sommige mensen is dat al overtuigend genoeg. Ze zeggen: "O, hij geeft de bonnetjes, dan zal het wel goed zijn." Maar wat wij doen, is kritisch kijken: wat staat er eigenlijk op dat bonnetje? In deze voetnoot geeft hij inderdaad drie teksten waarmee hij wil aantonen dat de Bijbel met het woordje aion ook het beginloze verleden bedoelt. Dat is wat hij stelt.

We kijken vervolgens in die drie teksten. Wat staat er nu? 1 Korinthe 2 vers 7. Daar komt de uitdrukking voor: "vóór alle eeuwen". Hij zegt het zelf al: letterlijk "vóór de eeuwen". En dan zegt hij erbij: "is van eeuwigheid af". Zien jullie wat een gigantische cirkelredenering dit is? Hij zegt dat aion ook de betekenis kan hebben van een beginloos verleden, en de eerste tekst die hij noemt, 1 Korinthe 2 vers 7, spreekt over "vóór de eeuwen". Hij zegt zelf: letterlijk "vóór de eeuwen". En dat moet dan het bewijs zijn dat aion of "eeuw" ook beginloos kan zijn? Sorry, maar dit vind ik dwaas. Dit is juist een tegenbewijs. Dit is een tekst die zegt dat aionen een aanvang hebben, en kennelijk ook een einde, want ze worden weer opgevolgd door een nieuwe aion. De aionen hebben dus een begin. Sterker nog: er ging iets vooraf aan de aionen. Dus dit bonnetje zegt precies het tegendeel van wat Ouweneel hier beweert.

Tweede bewijs dat het woord zeer dikwijls doelt op het beginloze verleden: Efeze 3 vers 11. Daar spreekt Paulus over het "eeuwig voornemen", letterlijk "het voornemen van de eeuwen". Moet je eens opletten wat er gebeurt. Hij zegt dat er inderdaad letterlijk staat "naar het voornemen van de eeuwen", en dan zet hij "eeuwigheden" tussen haakjes. Maar dat moet je gewoon weglezen of niet meenemen; het is letterlijk het voornemen van de eeuwen. Wat zegt dit nu? Hoe toont deze tekst aan dat aion geen begin heeft? Het is juist zo dat aan die aionen een voornemen ten grondslag ligt. Dat is precies wat er staat. En dus is er iets voorafgegaan aan de aionen, en dus duidt deze tekst juist niet op een beginloos verleden.

Hij geeft een drietal getuigen; daar zou de zaak mee vaststaan. Maar de eerste twee getuigen moeten we meteen al afvoeren, want die zeggen precies het tegendeel van wat hij claimt. Ja, dat is jammer. En dan krijgen we Judas vers 25. Judas heeft maar één hoofdstuk. Daar staat: "vóór alle eeuwen", letterlijk "vóór heel de eeuw". "Nou, alsjeblieft," zegt Ouweneel, "dat is een bewijs dat de eeuw geen begin heeft." Ik heb de neiging om hier verder even te zwijgen en gewoon te lezen wat er staat. Dit, Judas vers 25, wordt aangevoerd als een van de drie bewijzen dat de Bijbel aion ook gebruikt als een term zonder begin. Het is precies het tegendeel! Als ik een aantal teksten zou moeten noemen waarin duidelijk blijkt dat aionen wél een begin hebben, dan zou ik juist deze drie teksten noemen. En nog een zootje trouwens, hoor. Hoe kun je nou meer fouten hebben? Ja, ook dat nog, maar dat komt straks nog ter sprake.

We hebben het hier nu specifiek over dat beginloze verleden. Aion zou onmiskenbaar duiden op het beginloze verleden; hij geeft drie bewijzen. Meer geeft hij er niet, en alle drie zeggen ze exact het tegendeel. Ouweneel, sorry, maar dit is geen sterk begin. Laten we het betoog vervolgen. Ik noem ook nog even Hebreeën 1 vers 2. Die tekst wordt trouwens vaak wegvertaald. Ouweneel gaf al aan dat aion wordt vertaald met "eeuw", maar ook wel met "eeuwigheid" en soms met "wereld". Dat heeft men verschillende keren gedaan, volkomen ten onrechte. In Hebreeën 1 vers 2 gaat het over de Zoon, en dan staat er dat God die Zoon heeft gesteld tot erfgenaam van alle dingen, "door wie Hij ook de wereld geschapen heeft". Dat staat in uw vertaling en in de mijne, maar dat staat er oorspronkelijk niet. Laten we de vertaling even voor wat die is. Er staat gewoon: "door wie Hij" — God dus — "ook de aionen geschapen heeft". De aionen zijn geschapen en hebben dus een begin. Vandaar ook dat de Bijbel spreekt over "vóór de aionen". Het is zo simpel als wat. Het is kristalhelder; er is geen twijfel over mogelijk hoe het zit. De aionen hebben wel degelijk een begin; er was iets wat daaraan voorafging. Trouwens, later op de avond zullen we via een andere route daar ook nog bij uitkomen.

Ouweneel gaat verder. Nu komt hij met Griekse uitdrukkingen op de proppen, dus daar ontkomen we ook niet aan, maar dat maakt niet uit. Hij zegt vervolgens: "Letten we op de volgende uitdrukkingen." Hij gaat nu proberen aan te tonen dat het woord aion niet alleen slaat op een beginloos verleden — waarin hij dus niet is geslaagd, zoals we hebben kunnen vaststellen — maar dat het woord aion ook op een eindeloze tijd duidt. Daar geeft hij een hele rits bewijzen voor. We gaan ze nader bezien.

▶ 27:56 Verwijst Eiston Aiona Naar een Eindeloze Toekomst? ↑ hoofdstukken

De eerste uitdrukking is eis ton aiona. Dat wordt vertaald met 'tot in eeuwigheid', maar letterlijk staat er: 'tot de eeuw'. Leuk hè? Ouweneel zegt het zelf ook, wat het betekent en wat er letterlijk staat. 'Tot de eeuw', dat is wat het betekent. Ja, zegt hij daar nog bij, eventueel 'tot de eeuwigheid', maar dan is dat alweer niet letterlijk. Want kijk, als je zegt dat het letterlijk zus betekent, dan moet je dat consequent doen. Anders heeft het geen zin. Je kunt niet zeggen dat een bepaald woord de ene keer letterlijk dit betekent en de andere keer, als hetzelfde woord voorkomt, dat het dan letterlijk iets anders betekent. Dat is dwaas. Dan heeft het helemaal geen zin om te zeggen: "Letterlijk staat er dit." Nee, dan moet je consequent zijn.

Eis betekent namelijk altijd 'tot'. Dat weet Ouweneel ook, en daarom zegt hij ook van eis ton aiona dat het wordt vertaald met 'tot in eeuwigheid', maar dat het letterlijk 'tot de eeuw' betekent. Dit schrijf ik, André Piet, niet hoor; dit zegt Ouweneel zelf. Ik hoef dit hier niet te weerleggen. Ouweneel geeft zelf al aan wat er letterlijk staat. Dat hoef ik helemaal niet te doen: 'tot de eeuw' betekent dat.

Nou, zegt hij, soms is de uitdrukking afgesleten tot 'nooit', zonder letterlijk naar de eeuwigheid te verwijzen. Hij noemt bijvoorbeeld Johannes 13 vers 8. Wat staat daar? Daar zegt Petrus: "Gij zult mijn voeten niet wassen in eeuwigheid." Wacht even, letterlijk staat daar ook die uitdrukking eis ton aiona. Dat wil zeggen: "Gij zult mijn voeten niet wassen tot de eeuw." Dat is de letterlijke vertaling. Dat zegt Ouweneel zelf ook en dat klopt volkomen. Hij zegt: "Ja, soms is die uitdrukking afgesleten tot 'nooit'." Daar heeft hij wel gelijk in, want dat is wat Petrus natuurlijk bedoelt te zeggen: "U mag mijn voeten nooit wassen."

Maar kijk uit nu. Daarmee is natuurlijk niet gezegd dat een 'eeuw' dus eindeloos is. Kijk, als ik zeg: "In geen honderd jaar ga ik mijn auto wassen" — ik zie mijn vrouw al lachen, die neemt dat heel letterlijk. Laat ik maar even geen ander voorbeeld geven, want anders leidt het weer tot een echtelijk conflict en daar heb ik helemaal geen trek in vanavond; het doet niet ter zake. Maar als je zegt "in geen honderd jaar", dan bedoel je in de praktijk 'nooit'. Het is echter dwaas om te zeggen: "O, maar 'in geen honderd jaar' betekent in dit geval 'nooit', dus honderd jaar is eindeloos." Dat is natuurlijk onzin. Dat is namelijk de wijze waarop we een overdrachtelijk woord gebruiken.

Honderd jaar is gewoon een beperkte periode, ook al is het een hele lange. En omdat het zo'n lange periode is, kun je rustig zeggen "in geen honderd jaar", want over honderd jaar ben je er toch niet meer. Zo is het. En als Petrus zegt: "Gij zult mijn voeten niet wassen tot in de eeuw", dan kan hij dat rustig zeggen, want dat betekent inderdaad 'nooit'. Want over een x-aantal jaren is hij er zelf niet meer. Ver voordat de aioon, de eeuw, voorbij is, is hij er al niet meer. Dus hij kon dit rustig zo zeggen, ook al betekent dat inderdaad in de praktijk 'nooit'. Dat is waar, maar de betekenis van het woord blijft gewoon eenduidig. Hij zegt gewoon: "Gij zult mijn voeten niet wassen tot in de eeuw." Nogmaals, dat zeg ik niet, maar Ouweneel geeft dat zelf aan en hij heeft daarin volkomen gelijk. Dat is de betekenis van het woord.

Kortom, dit is dus het eerste bonnetje wat hij overlegt om aan te tonen dat aioon in een aantal gevallen eindeloos betekent. Dit is het eerste bewijs, en hij geeft zelf al aan dat het geen bewijs is, want het betekent gewoon 'tot de eeuw'. Dan is er nog een andere uitdrukking.

▶ 32:07 Het Dubbele Meervoud: de Eeuwen Der Eeuwen ↑ hoofdstukken

Eis tous aionas, tot in eeuwigheid, letterlijk: tot de eeuwen. Dat is een meervoud. Wat trouwens — en Dick gaf het zojuist al eventjes aan — al heel interessant is. Want kijk, als aion inderdaad zou duiden op een eindeloze tijd, wat betekent dan het meervoud? Dan moet je wel gaan praten in termen van een overdrachtelijke betekenis, want anders kom je er niet meer uit. Letterlijk betekent dat namelijk onzin. Iets wat... Sorry? Ja, maar wat versta je daaronder? Nee, precies. Kijk, dat is tenminste eerlijk. Nee, ik zeg niet dat het niet waar is, ik zou alleen niet weten wat het zou moeten betekenen. Kijk, als aion inderdaad betekent dat aan die tijd geen einde komt, dan hoef je dat niet in het meervoud te gebruiken.

En we zullen straks zelfs zien dat het voorkomt in een dubbel meervoud. Dat is onzin; als dat letterlijk genomen zou moeten worden, is het onzin. Juist het feit dat de Bijbel die uitdrukking gebruikt in het enkelvoud, maar ook in het meervoud en zelfs in het dubbel meervoud, geeft juist aan dat het woordje aion een betekenis heeft van een beperking in de tijd. Dat het namelijk duidt op een tijdsduur of een wereldperiode, zal ik maar zeggen. Ouweneel geeft een heel aantal voorbeelden van een andere uitdrukking die heel vaak voorkomt in de Bijbel, met name in het boek Openbaring. Dat ziet u ook in dat lijstje dat Ouweneel overlegt: eis tous aionas ton aionon.

Tot in alle eeuwigheid, of tot in alle eeuwigheden, wordt het ook wel vertaald. Letterlijk: 'tot de eeuwen van de eeuwen', zegt Ouweneel. En daarmee is in wezen de kous af. Letterlijk betekent die uitdrukking 'tot de eeuwen der eeuwen'. Het is gewoon onomstreden, dat is de betekenis. Als u trouwens een Naardense Bijbel hebt — eerder deze avond, vlak voor aanvang, werd ik er even op gewezen; ken je de Naardense Bijbel? Nou, die ken ik niet zo heel erg goed, maar hij is tegenwoordig trouwens ook online te bekijken, dat wil zeggen de hele Bijbel is in die vertaling na te zien. Het is een nieuwe vertaling, maar opgebouwd volgens het concordante principe. Dat zou ons natuurlijk moeten aanspreken. Oussoren, dat is de vertaler van de Naardense Bijbel, die heeft dat woord ook keurig weergegeven met 'tot de eeuwen der eeuwen'. Inderdaad conform de letterlijke betekenis. Dat is namelijk wat er staat.

Het wordt vaak vertaald met 'tot in alle eeuwigheid'. Dat woordje 'alle' wordt er dan ineens bijgevoegd, terwijl het er helemaal niet staat. 'Eeuwigheid' kan al helemaal niet, want er staat: tot de eeuwen der eeuwen. Er staat in werkelijkheid een dubbel meervoud en het wordt gereduceerd tot één woord. Dat kan niet. Dus: tot de eeuwen der eeuwen. Ik heb even één schriftplaats onderstreept waar die uitdrukking voorkomt, in Openbaring 11 vers 15. Daar wordt uitgeroepen bij de zevende bazuin: "Het koningschap over de wereld is gekomen aan onze Here en Zijn Gezalfde, aan Zijn Christus, en Hij zal als Koning heersen tot in alle eeuwigheden." Dat staat in de NBG-vertaling: tot in alle eeuwigheden. Maar zoals Ouweneel terecht aangeeft, letterlijk staat er: 'tot de eeuwen der eeuwen'.

Inderdaad, wij weten ook dat de Heer zal heersen, Christus zal heersen tot in de eeuwen der eeuwen, tot in de toekomende eeuwen, de komende aeonen. Maar niet eindeloos. Hij moet heersen, zegt 1 Korinthiërs 15, totdat Hij namelijk de laatste vijanden tenietgedaan zal hebben. En dan is ook het plan der aeonen afgerond en dan zal God eindelijk worden: alles in allen. En dat is het grote einddoel van dat voornemen der eeuwen. Ik wijs er eventjes op omdat Ouweneel al die schriftplaatsen opsomt waar die uitdrukking voorkomt. Maar opnieuw moeten we vaststellen — want ik ga nu even niet in op deze tekst zelf, maar het gaat er eventjes om: Ouweneel geeft hier opnieuw een bewijs, of hij claimt dat het een bewijs is dat aion eindeloos betekent, terwijl ook deze uitdrukking precies het tegendeel weer aangeeft. Namelijk dat aionen niet eindeloos zijn, maar elkaar opvolgen. Vandaar dat meervoud en vandaar zelfs dat dubbele meervoud.

Dus tot dusver is geen enkel bewijs dat ons is overgegeven door Ouweneel solide. Bij nader inzien blijkt iedere keer dat het niet klopt. En het aller aardigste vind ik van het verhaal dat Ouweneel zelf de munitie die hij aanreikt voor zijn stelling, namelijk dat aion eindeloos zou zijn, eerst demonteert voordat hij die aanreikt. Dan zeg ik: dankjewel, dan hoeven wij dat niet meer te doen. Nee, want wat bedoel ik met 'hij demonteert het eerst'? Nou, hij zegt zelf al: het betekent gewoon letterlijk 'tot de eeuwen der eeuwen'. Dan zeg ik: prima, volgende, kom maar op. De Bijbel is gewoon consistent in het onderwijs dat de aionen een begin hebben en een einde. Consistent, zo duidelijk.

En Ouweneel kan wel zeggen van: ja, het is onmiskenbaar dat het soms duidt op een beginloos verleden, maar alle voorbeelden die hij geeft, moeten we gewoon zo van tafel vegen. En de voorbeelden die hij tot dusver geeft van dat het duidt op een eindeloze tijd, die kloppen evenmin en bewijzen precies dat wat hij probeert te weerleggen. Ja, oh wacht even, maar daar hadden we het al over. En nu gaat Ouweneel concluderen: "Uit deze opsomming blijkt duidelijk dat, als we even afzien van de teksten die over het eeuwige oordeel spreken, niemand eraan kan twijfelen dat aion in de geciteerde plaatsen eindeloze eeuwigheid betekent." Sorry, maar ik heb het niet kunnen ontdekken. Alle voorbeelden die hij tot dusver heeft gegeven, is dat aion letterlijk gewoon 'eeuw' betekent en opgevolgd wordt; de ene aion volgt de andere op. Vandaar dat meervoud en dat dubbele meervoud, enzovoort.

Dus niemand kan eraan twijfelen? Hij heeft een heleboel teksten genoemd en al die teksten zeggen precies dat waarvan hij het tegendeel probeert aan te tonen. Goed. "In geen enkele schriftplaats waar we de constructie met eis (dat is een Grieks woord, het betekent 'tot' of 'tot in') vinden, zijn aanwijzingen te vinden dat het om een beperkte tijdsperiode zou kunnen gaan." Sorry, maar we hebben het tot dusver allemaal wat specifieker gezien naar allerlei voorbeelden; dat hebben we niet kunnen vinden. Hij zegt dat er geen aanwijzingen zijn dat het om een beperkte tijdsperiode zou gaan, maar we zagen tot dusver dat hij allemaal teksten heeft gegeven over 'tot in de eonen', waarvan hij zegt: nou, letterlijk staat er 'tot in de eeuwen'. Hoezo blijkt daaruit dat het eindeloos is? Wat is de logica daarvan? Sorry, maar ik kan het niet ontdekken. Maar ja, ik ben ook inderdaad geen professor, dat is waar.

Nu gaan we naar nog een andere kwestie, of liever gezegd een variant van het woord. Let op wat Ouweneel hier zegt: "Dit is zo mogelijk nog duidelijker het geval in de overtreffende trap: tot in de eeuwigheden van de eeuwigheden." Letterlijk stond dat dus 'tot de eeuwen der eeuwen', had hij zelf al gezegd trouwens, dus daarmee vallen we hem niet lastig. "Waarin we maar liefst tweemaal het meervoud 'eeuwigheden' vinden." Pardon, eeuwen — had hij ook al zelf gezegd. "Welnu, dan kan er geen enkele twijfel over bestaan dat in Openbaring 14 vers 11 en 20 vers 10, waar die uitdrukking voorkomt, over een eeuwige, dit is een nimmer eindigende hellestraf voor het beest en de valse profeet en hun aanbidders gesproken wordt."

Nou sorry, maar dan moet je het er eerst inleggen hoor, voordat je het eruit kunt halen. En met die truc kun je natuurlijk alles rechtbreien en kun je alles bewijzen. Als je eerst je eigen gedachte er al in legt, dan moet je je er niet over verbazen dat je die er vervolgens ook weer kunt uithalen. Dat woordje 'eeuwigheid' heeft hij – dat hele idee – er eerst ingelegd.

En dan vervolgt hij: "Op zijn minst deze zeer grote categorie mensen zal dus een eindeloze hellestraf ondergaan. Daarmee is het absolute universalisme in feite al weerlegd." Het universalisme is de leer waarmee hij bedoelt dat God alle mensen redt, dat Hij alles verzoent en dat Hij dat universeel, wereldwijd en wereldkosmosomvattend doet. Hij zegt: "Daarmee is het in feite al weerlegd."

Nou, ik zou het liever om willen keren. Juist omdat inmiddels, vanwege de aangereikte Schriftplaatsen waarin gesproken wordt over aionen, in wezen weerlegd is wat de claim is van de leer van de eindeloze hellestraf. Namelijk dat 'eeuwig' eindeloos betekent. Alle bewijzen die worden aangevoerd, deugen niet. Sterker nog, die zeggen het tegendeel van wat ze proberen aan te tonen.

Ja, dat zal hij ook niet ontkennen. Hij zegt alleen: "Ja maar, bijvoorbeeld: smal is de weg die ten leven leidt en breed is de weg naar het verderf en velen zullen die weg betreden," enzovoort. En in die zin bedoelt hij dus dat een groot deel inderdaad verloren zal gaan. Dat staat ook helemaal niet ter discussie. Het eeuwse oordeel staat niet ter discussie, daar gaat het helemaal niet om. Maar de opvatting dat dat eindeloos is, dat is waar het om gaat. En ik zei al, wellicht dat we daar straks nog even op komen. Ik ga nog eventjes verder voordat ik dat wil aanvoeren wat ik nu in gedachten had.

▶ 44:22 Het Bijvoeglijk Naamwoord Aionios (eeuws) ↑ hoofdstukken

Kijken we nu naar het bijvoeglijk naamwoord aioonios. Dat is een bijvoeglijk naamwoord. We hadden het eerst over dat zelfstandig naamwoord. Zegt u dat nog wat? Nou, een zelfstandig naamwoord is iets waar je een lidwoord voor kunt zetten, bijvoorbeeld 'de eeuw', 'de aioon'. Je kunt het ook bijvoeglijk gebruiken en dan is het bijvoorbeeld 'eeuwig oordeel'. En dat is het Griekse woord waar dat op teruggaat: aioonios.

Ouweneel zegt dat het 'eeuwig' is. Dan zeg ik: ik heb er geen probleem mee als je het eeuwig noemt, maar dan wel met een spatie tussen 'eeuw' en '-ig'. In de zin dus van 'eeuw-ig': verband houdend met een eeuw. Maar aangezien de meeste mensen die associatie niet leggen, geef ik veruit de voorkeur aan het woord 'eeuws'. Want als aioon 'eeuw' betekent – en Ouweneel heeft het zelf keurig allemaal al voor ons aangereikt, daar hoef ik niets aan toe te voegen; hij heeft het aangereikt, ik niet – als aioon 'eeuw' betekent, dan is het bijvoeglijk naamwoord 'eeuws'. Zoals wij zeggen van iets wat verband houdt met de twintigste eeuw: dat is twintigste-eeuws.

Dan is het dus niet het 'eeuwig oordeel', want dan denken we meteen al aan een eindeloos oordeel, omdat 'eeuwig' dan verband houdt met 'eeuwigheid'. Maar het heeft verband met 'eeuw' en dat is dus het 'eeuwse oordeel'. Het oordeel dat verband houdt met de eeuw of eventueel de eeuwen. Kijk, het grote probleem is dat wij twee woorden kennen: 'eeuw' en 'eeuwigheid'. In het Grieks niet. Ouweneel zegt nog: "Ja, het is allemaal aioon," maar wij hebben het onderverdeeld tussen eeuw en eeuwigheid. Dat zou je echter helemaal niet moeten doen. Als je Bijbels wilt denken, dan moet je overal hetzelfde woord invullen. Waar de Schrift eenzelfde woord gebruikt, moeten wij ook eenzelfde woord gebruiken. Wij moeten natuurlijk niet gaan scheiden wat God heeft samengevoegd, toch? Dat staat er. Dus overal waar je 'eeuwigheid' leest, moet je gewoon 'eeuw' lezen, zonder enig probleem. En 'eeuwig' houdt verband met 'eeuw'.

Goed, Ouweneel zegt: "Kijken we nu naar het bijvoeglijke naamwoord aioonios, eeuws. Eeuwig," zegt hij dan. "Hier is de balans nog veel verder doorgeslagen van eeuw naar eeuwigheid." Nou ja, sorry, maar dat vind ik zo langzamerhand een gotspe. Want we hebben gezien dat aioon gewoon 'eeuw' is. En we zullen straks zien – want we gaan eerst even pauzeren, niet al te lang, want ik heb nog een heel traject te gaan – dat dat met 'eeuwig' of dat woordje aioonios, oftewel 'eeuws', evenzeer zo duidelijk is. Namelijk dat het verband houdt met aioon of met 'eeuw' en 'eeuwen'.

Maar we gaan eerst even een kopje koffie drinken om de gedachten zuiver te houden, zullen we maar zeggen. In ieder geval, dat werd me zojuist ook al eventjes gezegd: "Je hebt het je in wezen niet gemakkelijk gemaakt door Ouweneel als opponent te kiezen." Dan zeg ik: dat is waar. Maar tot dusver vind ik het niet erg moeilijk om dit te weerleggen. Er kwam zelfs iemand naar me toe die vroeg: "Is dat een hoogleraar die dit schreef?" Ja, maar kijk, als ik bijvoorbeeld een brochuretje had besproken dat geschreven was door een bloemenkweker, dan hadden ze gezegd: "Ja hallo, dat kan ik ook." Nee, in die zin heb ik het me niet gemakkelijk gemaakt, maar dat maakt dus niet uit. Het gaat om het hoofdstukje dat nu besproken wordt. Het gaat natuurlijk om een leer die hij hier verdedigt in dat boekje; een leer die al zulke oude papieren heeft en die een mens compleet kan verblinden. Dat is een zwaar woord, maar dat is echt zo. Iemand zei in de pauze ook al tegen mij – want in de pauze hebben we heel wat overleg, toch? – die zei: "Weet je, professor Rookmaker zei al: een mens weet niet wat hij ziet, maar een mens ziet wat hij weet." Dat is een hele diepe hoor! Als je 'weet' dat aioon eindeloos is, dan zie je dat ook. Ook al staat het er niet, dan ga je hallucineren. Want eigenlijk is dat het dan. Johan Cruijff zei: "Je gaat het pas zien als je het doorhebt." Dat is bijna net zoiets als wat professor Rookmaker zei. Je kunt het iemand niet kwalijk nemen dat hij iets niet ziet, tenzij je natuurlijk de ogen kunt openen.

Laten we maar gewoon weer verder gaan. We hebben het tot dusver voor de pauze gehad over dat zelfstandig naamwoord, het woordje aioon. Nu gaan we het hebben over het bijvoeglijk naamwoord aioonios. Ouweneel schreef: "Hier is de balans nog veel verder doorgeslagen van eeuw naar eeuwigheid." Nou, we zullen zien. Hij stelt: "Slechts in drie plaatsen hangt aioonios samen met de betekenis aioon." Let op hoe hij het formuleert. Eeuw is een beperkte tijdsperiode. Aha, dus toch, denk ik dan. Dat aioonios slechts in drie plaatsen zou samenhangen met de betekenis aioon, zou toch wel heel eigenaardig zijn. Normaal gesproken is het bijvoeglijk naamwoord direct gekoppeld in betekenis aan het zelfstandig naamwoord. Als je jarig bent, wil dat zeggen dat er weer een jaar is toegevoegd aan je leven. Zo is aioonios direct gekoppeld aan aioon. Maar Ouweneel zegt inderdaad dat aioon 'eeuw' betekent, maar dat aioonios slechts in een drietal plaatsen samenhangt met die betekenis.

Nou, we zullen zien. Hij zegt dan dat die Schriftplaatsen Romeinen 16 vers 25, 2 Timoteüs 1 vers 9 en Titus 1 vers 2 zijn, waar we steeds de uitdrukking "de tijden der eeuwen" vinden. Nou, dat is niet helemaal correct, dat zal hij straks zelf ook nog wel aangeven. Wat hij bedoelt, en wat zal blijken, is dat deze drie Schriftplaatsen wel echt killing zijn voor zijn opvatting dat aioonios niet verband houdt met 'eeuw', oftewel een beperkte tijdsperiode. We gaan ze na.

▶ 04:19 Drie Paulinische Teksten over Aionische Tijden ↑ hoofdstukken

De eerste keer dat die uitdrukking voorkomt, is in Romeinen 16 vers 25. Daar schrijft Paulus — dat is aan het slot van de Romeinenbrief — over de openbaring van het geheimenis dat eeuwenlang verzwegen was, maar thans geopenbaard is en door profetische geschriften, volgens het bevel van de eeuwige God, bekendgemaakt is. Hij gebruikt daar trouwens twee keer het woord aionios. De eerste keer staat er letterlijk: 'aionische tijden'. De Statenvertaling vertaalt dat consequent met 'de tijden der eeuwen'. Eeuwige tijden, of beter: eeuwse tijden, zijn in de praktijk hetzelfde als de tijden der eeuwen; zo heeft de Statenvertaling het weergegeven. Niet helemaal letterlijk — letterlijk zou het 'eeuwse tijden' of 'aionische tijden' zijn — maar 'de tijden der eeuwen' geeft in wezen diezelfde gedachte aan. In de NBG-vertaling is het heel vrij vertaald met 'eeuwenlang', maar het is gewoon 'aionische tijden'.

Paulus zegt dus dat die openbaring van het geheimenis gedurende aionische tijden verzwegen was. Maar let op: daarmee is dus gezegd dat aionios niet tegenover 'tijd' staat, maar daar juist aan gekoppeld is. U kent toch de uitdrukking 'tijd en eeuwigheid', waarbij de tijd overgaat in de eeuwigheid? Ik zeg niet dat de gedachte daarachter niet correct kan zijn, ik zeg alleen dat het woordgebruik van geen kant klopt. Dat kun je Bijbels niet hardmaken. De Bijbel spreekt over 'eeuwse tijden'.

Let er trouwens ook nog even op — misschien komt het straks nog ter sprake — dat die tweede keer dat het woordje 'eeuws', aionios, voorkomt in vers 26, er gesproken wordt over de 'aionische God'. Welnu, als aionische tijden gewoon de tijden der eeuwen zijn, dan is de aionische God gewoon de God der eeuwen. Toch? Dat is consequent. De aionische God is de Eeuwse God. Zo zeggen we het normaal gesproken niet, dat weet ik wel, maar het is de God der eeuwen. Ik weet wel: 'de eeuwige God', daar denken mensen bij aan de God zonder begin en zonder einde. Natuurlijk heeft God geen begin en geen einde; sterker nog, Hij is het begin en Hij is het einde. Maar dat Hij de eeuwige God is, of beter de eeuwse God, de God der eeuwen, duidt aan dat Hij de God is die de eeuwen omspant. Hij is de God die de eeuwen gemaakt heeft, die een plan der eeuwen heeft en die die eeuwen volvoert en brengt naar hun bestemming, naar hun einddoel. Dat is het Bijbelse concept.

De tweede schriftplaats — want we moeten echt vooruitgaan — is 2 Timotheüs 1 vers 9. Alle drie de uitdrukkingen komen voor in de brieven van Paulus; dit is een prachtig voorbeeld. Daar schrijft Paulus over God, die ons behouden heeft, gered heeft en geroepen met een heilige roeping, niet naar onze werken, maar naar Zijn eigen voornemen en de genade die ons in Christus Jezus gegeven is 'voor eeuwige tijden', zoals de NBG-vertaling zegt. De Statenvertaling geeft daar: 'voor de tijden der eeuwen'. Precies. Even tussen haakjes: het gaat hier dus over de genade Gods, die niets te maken heeft met onze werken en ook niet met onze keuze. Nee, dat was al voor de aanvang der aionen, voor de tijden der aionen, of zo u wilt: voor de eeuwse tijden. Dat was al gegeven; in Christus Jezus lag het vast. Kijk, dat is Evangelie, daar kan niet aan getornd worden. Dat ligt namelijk vast in God, die werkelijk God is. De eeuwige tijden, de tijden dus der aionen, en vóór de tijden der aionen lag dat al vast. Daarmee is dus gezegd dat de aionen wel een begin hebben, dat er iets aan voorafgegaan is. En wat ging eraan vooraf? Wel, Gods plan, Gods voornemen. Toen zijn de dingen beslist. En die aionen zouden elkaar opvolgen, vandaar dat meervoud: de aionen.

Goed, de derde schriftplaats is Titus 1 vers 2, waar ook exact dezelfde uitdrukking voorkomt: 'in de hoop des eeuwigen levens'. Dat ziet u nog wel eens als u op een begraafplaats komt; dan ziet u dat op een steen staan: 'overleden in de hoop des eeuwigen levens'. Alleen ben ik bang dat de gedachte die daar vaak achter ligt niet echt Bijbels is, zo van: 'nou, de persoon die hier ligt, die hoopte het eeuwige leven te beërven, maar hij was er niet zeker van'. In de Bijbel is 'hoop' echter 'verwachting'. De verwachting van het aionische — heb je het weer? — het eeuwse leven. Ik kom daar straks op terug. Dat heeft God, die niet liegt, 'vóór aionische tijden' beloofd. Ook hier weer in de Statenvertaling: 'vóór de tijden der eeuwen'. Of beter, heel letterlijk: 'vóór aionische tijden'.

Hier hebben we dus dat bijvoeglijke naamwoord waarvan Ouweneel claimt: "Ja, aion kan inderdaad nog wel de betekenis hebben van een beperkte tijdsperiode, maar aionios betekent, op een drietal uitzonderingen na, zonder einde." Nou, dan geeft hij drie voorbeelden en juist daar wordt het tegendeel aangegeven. En ja, sorry, ik ga even door. Als het kort is? "Hij bepaalt dat." Wie? Ouweneel? Want hij meent dat het in deze drie plaatsen niet zo is. Nee, juist deze drie plaatsen zijn heel karakteristiek; die geven precies aan wat aionios betekent. Als je wilt weten wat aionios is, dan zijn deze schriftplaatsen wel heel erg verhelderend, omdat ze ons inderdaad vertellen dat het gekoppeld is aan tijden en dat het een aanvang heeft. Het is begonnen 'vóór aionische tijden'. Dat hele begrip 'de aionische tijden' werpt een zee van licht op deze hele zaak.

Goed, de voetnoot. Ik lees nu verder in Ouweneels brochure. Hij verwijst naar de voetnoot in de Telos-vertaling — dat is een vertaling waar Ouweneel zelf aan meegewerkt heeft, een vertaling van het Nieuwe Testament. Het is een hele goede vertaling, behalve op het gebied van aion en nog wel een paar voorbeelden, maar over het algemeen is het een hele goede vertaling. Maar moet u eens opletten: in de voetnoot in de Telos-vertaling — de kans is groot dat Ouweneel zelf die voetnoot heeft geschreven — staat bij de eerste tekst: 'letterlijk eeuwige tijden'. Nou ja, oké, eeuwse tijden dan, hè? Maar er staat: 'het woord voor eeuwig duidt hier op eon, niet op eeuwigheid'. Ouweneel beroept zich hier dus op, of verwijst liever gezegd naar de Telos-vertaling, waar terecht staat dat 'eeuwige tijd', het woordje 'eeuwig', aionios, duidt op 'eon' en niet op 'eeuwigheid'. Alsjeblieft, zo is het ook! Aionios duidt op eon, niet op eeuwigheid.

En dan zegt hij erbij: 'hier zijn niet alle uitleggers het trouwens mee eens'. Nou, dan denk ik: sommigen willen ook hier de betekenis 'eeuwigheid' inlezen. Maar hoe dan? Als 'eindeloze tijden' ofzo? 'Vóór de begin- en eindeloze tijden'? Hoe kan er nou iets zijn 'vóór' een beginloze tijd? En hoe kan een eindeloze tijd ook weer opgevolgd worden door andere? Mensen, het is dwaasheid! Het is echt dwaasheid. Ik ga u hier niet al te lang mee vermoeien; deze laatste zin is echt grote onzin. Hij gebruikt het alleen maar om weer een beetje afstand te creëren, zo van: 'ja, er zijn ook nog uitleggers die zelfs dat ontkennen', zodat het waarschijnlijk toch niet helemaal zeker is. Nou, het is gewoon kul. Kulder de kul. Ja, ik weet even niet hoe ik het moet zeggen, ik struikel bijna over mijn woorden. Het is echt kul, gewoon grote kul. Kulder, ja precies.

In ieder geval worden de bewijzen steeds magerder en zelfs belachelijker, zou ik haast zeggen, maar zijn zelfvertrouwen neemt omgekeerd evenredig toe. Want moet je eens opletten hoe hij dan gaat schrijven: "Maar in ieder geval is er in alle overige tientallen plaatsen geen enkele innerlijke aanwijzing..."

...dat het woord in deze beperkte betekenis zou moeten worden opgevat. Dus eerst heeft hij aangegeven dat aionios inderdaad in een aantal schriftplaatsen heel duidelijk te maken heeft met aion, dat wil zeggen met een tijdperk. Maar, zegt hij, in alle overige schriftplaatsen is dat niet het geval. Hij zegt dat er geen enkele innerlijke aanwijzing is dat het woord in deze beperkte betekenis zou moeten worden opgevat.

Nou, een innerlijke aanwijzing zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat aionios is afgeleid van aion. Dat is een innerlijke aanwijzing, toch? En van dat woord aion hadden we al vastgesteld dat het inderdaad letterlijk 'eeuw' betekent. Hij zegt echter dat er geen enkele innerlijke aanwijzing is. Hij zegt: "Lees dan toch allemaal wat er staat." Integendeel, zegt hij, het woord dient in het Nieuwe Testament juist om het onvergankelijke, onverderfelijke, boven de tijd verhevene aan te duiden dat ons door het werk van Christus ontsloten is.

Dat is half goed. Dat is half goed, dus fout. Ja, met recht. Of bijna goed; het is bijna goed, bijna geslaagd. Dat voorbeeld heb ik al vaker gegeven. Dat verhaal ga ik u niet vertellen, want dat hebben al te veel mensen hier gehoord. Ik heb het al zo vaak genoemd.

We gaan even door. Want Paulus... of 'alles' moet je zeggen. Ouweneel gaat hier... ik ga zelfs die namen door elkaar halen. Dan ga ik het 'ouwelen', maar dat is weer een ander werkwoord. Denken we alleen al aan de uitdrukking: het eeuwige leven?

▶ 16:18 Het Eeuwse Leven: Leven van de Toekomende Eeuw ↑ hoofdstukken

Het eeuwse leven dus. Dat kan oudtestamentisch eventueel nog met het Messiaanse Rijk op aarde verbonden worden. Ik heb een brochure van deze zelfde Ouweneel onder de titel 'Wat is het eeuwige leven?'. Daarin betoogt hij dat in het Oude Testament het eeuwige leven duidt op de toekomende eeuw. Dat zegt hij hier dus eigenlijk ook, alleen hij neemt hier een beetje afstand door te zeggen dat het oudtestamentisch eventueel nog met het Messiaanse Rijk op aarde verbonden kan worden. Hij zegt er dan nog bij, in Daniël 12 vers 2 bijvoorbeeld, waar die uitdrukking voorkomt. Zo vaak komt die in het Oude Testament trouwens niet voor. Het wordt in die zin door velen als beperkt in de tijd opgevat. Hijzelf doet dat trouwens ook. Ja, dat zeg ik er even bij: hijzelf doet het ook.

En daarbij moet ik het bijzeggen: als in het Nieuwe Testament de uitdrukking 'het aionische leven' of 'het eeuwse leven' voorkomt, dan is dat gebaseerd op de Hebreeuwse betekenis van het woord, dat inderdaad duidt op de toekomende eeuw. Ik kom daar straks trouwens nog eventjes op terug. En zelfs in dat geval hebben we geen enkele aanwijzing in de Schrift dat een gelovige na de toekomende eeuw dat leven weer zou kunnen verliezen. Was u daar bang voor dan? Integendeel, in feite bezitten zij het eeuwige leven dus wel degelijk tot in alle eeuwigheid.

Kijk, en dan zie je hoe verwarrend taal kan worden wanneer je gewoon dat ene Griekse woord aion op verschillende manieren gaat weergeven. Het aionische leven is gewoon het leven van de aion of van de aionen; dat is gewoon wat het woord betekent. In het Oude Testament, zo geeft Ouweneel zelf aan, heeft het inderdaad de betekenis van het Messiaanse Rijk dat straks zal komen. Dat is het leven van de eeuw, van de toekomende eeuw. Olam Haba'a, zeggen de Joden. Ik geloof dat dit zelfs tegenwoordig nog de standaarduitdrukking is voor de toekomende eeuw: het Messiaanse Rijk dat gaat komen.

Hij zegt dan wel: 'Ja, maar we hebben geen enkele aanwijzing dat een gelovige na de toekomende eeuw dat leven weer zou kunnen verliezen.' Nee, dat is het punt ook helemaal niet. Het gaat er ook helemaal niet om dat we na de eeuwen het leven zouden kwijtraken. Integendeel, aan het einde van de eeuwen wordt juist de dood tenietgedaan, zodat niet het leven het nakijken heeft, maar de dood het nakijken heeft. De dood wordt verslonden in de overwinning. Ouweneel is kennelijk bang, gevoed door zijn godsbeeld — want sorry, zo ligt het dan toch — dat als het eeuwige leven niet duidt op het eindeloze leven, we reden hebben om bang te zijn, want dan zouden we het eventueel weer kwijt kunnen raken.

Er zijn trouwens, dat moet ik bijzeggen, uitdrukkingen in de Bijbel die wel duiden op de onvergankelijkheid van het leven. Wat voor uitdrukking bijvoorbeeld? Nou, het onvergankelijke leven bijvoorbeeld. De Bijbel spreekt over — ik noemde zojuist 2 Timotheüs 1 — daar zegt Paulus dat Christus Jezus de dood tenietgedaan heeft en onvergankelijk leven aan het licht gebracht heeft. Kijk, dat is leven dat niet vergaat. Dat eeuwige leven of dat eeuwse leven, dat is het leven van de toekomende eeuw. Vergaat dat dan wel? Nee, dat is het punt niet. Alleen dat betekent die uitdrukking niet. Het eeuwse leven wil gewoon zeggen: het is het leven van de toekomende eeuw. En wat daarna mee gebeurt, ligt domweg niet in het blikveld van die term zelf. Dat is het punt. Het is het leven van de toekomende eeuw, dat is wat de term betekent. En dat het onvergankelijk is, ja, dat weten we uit andere informatie. Zo moeilijk is het allemaal niet hoor.

Goed, maar waar de Heer Jezus de uitdrukking met name in het Johannes-evangelie verbindt met de hemelse dingen, schrijft Ouweneel vervolgens: '...is in ieder geval elke beperking in de tijd volstrekt onmogelijk. Wie dit leven heeft, gaat niet verloren in eeuwigheid.' Letterlijk staat daar natuurlijk: 'in de eeuw'. Dat is precies wat in het Johannes-evangelie ook naar voren gebracht wordt. Ook een boekwerk waarin de Heer Jezus spreekt, want het gaat over de Heer Jezus die zich wendt tot de verloren schapen van het huis Israëls en hen wijst op de toekomende eeuw. En wie gelooft, heeft dat leven in die toekomende eeuw en die is daar zeker van. Wat daar na de eeuwen ligt, is niet het onderwerp van die uitdrukking. Dus daar hoef je je ook helemaal geen zorgen over te maken; dat ligt gewoon niet in die uitdrukking besloten.

▶ 21:26 Een Eeuwse Behoudenis, Erfenis en Heerlijkheid ↑ hoofdstukken

De gelovige die weet voor de hemel bestemd te zijn, bezit dan ook een eeuwse behoudenis. Een eeuwse behoudenis. Weet u wat dat betekent? De behoudenis der eeuwen. De behoudenis in verband met die toekomende eeuwen. Dat is de eeuwse behoudenis. In Hebreeën 5 vers 9 komt die uitdrukking voor. Een eeuwige verlossing. Wat is dat? Ik zou zeggen: vul het plaatje zelf verder in. Dat is gewoon de verlossing der eeuwen of eventueel der eeuw – de verlossing die verband houdt met die toekomende eeuwen.

En een eeuwige erfenis. Ja, wat zou dat dan zijn? Nou, het is gewoon de erfenis van de eeuwen. Een eeuwig huis. Het verhaal wordt eentonig: dat is het huis dat bestemd is, het huis dat we zullen betrekken in de toekomende eeuwen. Een eeuwige heerlijkheid. Dat is de heerlijkheid van de eeuwen. Want u weet het hè: we leven tegenwoordig in een boze aion, geregeerd door de god van deze aion. De tegenwoordige boze aion. Maar als deze boze aion beëindigd is – want een aion heeft een einde... we hebben het er nog over, over het einde van deze aion. Als deze aion beëindigd wordt, dan zullen de toekomende aionen gaan aanbreken.

Want dan gaat het koninkrijk van deze wereld over in handen van de enige echte rechthebber, namelijk van de Zoon. De Erfgenaam. En dat is de Here Jezus Christus. Dan gaan de heerlijke aionen aanbreken waarin Hij orde op zaken zal stellen, waarin Hem de heerschappij toekomt en waar Hij als Koning zal gaan heersen. Dat zijn heerlijke aionen. De Schrift spreekt in al haar beloften met name over die aionen die gaan komen. Niet dat dat het laatste is, maar dat zijn de tijdperken, de wereldtijden die gaan komen. En dat is ook een eeuwig koninkrijk, dat is het koninkrijk der eeuwen.

Niet alleen gaat het daarbij trouwens over de duizend jaren die hier in deze oude wereld nog zullen aanbreken straks, maar ook over dat nieuwe Jeruzalem waarvan we lezen in Openbaring 21 en 22. Dat is ook die laatste aion, de aion der aionen zegt de Bijbel dan. Allemaal wegvertaald in onze Bijbel. Het is gewoon een ramp, weet u dat? Wat ze met dat woordje aion gedaan hebben is compleet verkracht. Ja, het is een grof woord, maar het is echt waar, want daardoor is een compleet dramatisch idee binnengeslopen of eigenlijk binnengehaald: namelijk dat God 'eeuwig', dat wil zeggen eindeloos, zou verdoemen. Terwijl de Bijbel juist door middel van dat woord aion, dat zo vaak voorkomt maar iedere keer is wegvertaald of misvertaald of verward... juist door middel van dat woord, als we dat gewoon onvertaald laten of laten staan zoals de Schrift het zelf aanreikt, dan ontwaren we gewoon een geweldig panorama op het plan dat God aan het uitwerken is en de toekomst die God voor deze wereld in petto heeft.

Goed, ik ga even verder met wat Ouweneel schrijft: "De gelovige is dan ook in betrekking gebracht tot de eeuwige God." Over die uitdrukking hebben we het al even gehad. Hij verwijst naar Romeinen 16 vers 26. U weet wel, dat was in datzelfde vers waarin gesproken werd over de aionische tijden. En wat was dat ook alweer? De aionische tijden waren de tijden der aionen. De aionische God is dus, juist, de God der aionen. De God der eeuwen. De eeuwige Geest. En Hem die is tot in eeuwigheid. Nou, in Hebreeën 13 vers 8, waar Ouweneel naar verwijst, staat letterlijk: "tot in de eeuwen". Tot Hem die eeuwige kracht bezit. Dat is de kracht die verband houdt met die eeuwen die komen gaan.

Wie zou in ook maar één van deze gevallen aan een beperking in de tijd durven denken? Waarom is dat een beperking? Als wij zeggen dat God de God der eeuwen is, wil dat dan zeggen dat Hij niet ook een God is van na de eeuwen? Waarom is dat een beperking? Want dat is dan het idee en de indruk die Ouweneel hier probeert te wekken: namelijk dat als we spreken van Gods eeuwige kracht en dat in verband brengen met de eeuwen, je daarmee Zijn kracht zou beperken. Maar wat een onzin is dat. Als ik zeg dat God de God van Israël is, heb ik Hem daarmee beperkt tot één volk? Is Hij dan ook niet de God der heidenen, zegt Paulus? Jazeker, ook der heidenen – Paulus geeft zelf het antwoord op zijn eigen vraag. En als God de God der hemel is, is Hij dan ook niet de God der aarde? Ja, dat is Hij ook. Dat is toch geen beperking?

Het feit dat God de God der eeuwen is, beperkt Hem helemaal niet tot de eeuwen. Integendeel, Hij is daar de God over en Hij omspant dat. Dus de logica ontgaat mij ook hierin. Hier wordt gewoon via... ik vind het haast een slinkse redenering, maar dat is niet aardig gezegd, want daarmee zou ik suggereren alsof Ouweneel hier bewust de boel verdraait. Dat is helemaal niet wat ik bedoel te zeggen. Maar het is gewoon een drogreden van formaat. We beperken God helemaal niet, integendeel. En waarom zou dat eindig zijn? Dat weet ik niet. Je wilt soms heel graag iets verder denken.

Er werd zojuist in de pauze ook al gevraagd of ik nog wat zou willen zeggen over dat einde der aionen en wat daarna komt. Nou, a: dat is het onderwerp nu niet, en b: dat is een heel uitgebreid onderwerp denk ik. Aan de andere kant staat er in de Bijbel niet zoveel over. Maar het is waar: de Schrift spreekt in wezen over de aionen. Wat daaraan voorafging? Ja, God had een voornemen, en de Bijbel spreekt over 'vóór de aionen'. En dan spreken we ook over 'na de aionen'. Maar het is summier hoor. Dat is waar. Jazeker, dat heb ik net ook al laten zien in Hebreeën 1 vers 2. Logisch.

En dat uitgangspunt is... hoewel ik zelfs dan moet zeggen dat zelfs dat geen logica is. Ik begrijp wat je bedoelt te zeggen, want kijk: in wezen hoeft 'eeuwig' voor mij niet per se altijd 'eindeloos' te betekenen. Wacht even hoor, voor mij hoeft aion... nee, nou zeg ik het helemaal verkeerd. Nu is mijn logica even kort. Aion mag voor mijn part best vaak 'eindeloos' betekenen. Ja, wat is het probleem? Ouweneel zegt zelf: ja, soms betekent het 'eeuw', soms betekent het 'eeuwigheid' of 'eindeloos'. Oké, dat betekent dus dat de mens moet gaan kiezen welk vertaalwoord hij uitkiest. Nou, als men het mag kiezen, dan mag ik het ook kiezen. Maar dan kun je het domweg niet meer opvoeren als argument. Daar gaat het mij om. Je kunt nooit meer zeggen van: "Ja, maar de Bijbel spreekt over een eeuwig oordeel, dus is het eindeloos", want hij had zelf al aangegeven dat het dat lang niet altijd betekent. En zelfs dat bijvoeglijke naamwoord aionios betekent het ook al niet altijd. Dus het klemmende argument is eigenlijk al weg. Het is niet meer noodzakelijk, en in wezen is dat voor ons voldoende. Maar ik ga verder en ik zeg gewoon: daar waar de Schrift één woord gebruikt, zou men het op een eenduidige wijze moeten weergeven en niet gaan verwarren. Er bestaat daartoe helemaal geen enkele aanleiding. Ik ga toch even verder.

▶ 30:18 Korintiërs 4: het Aeonische Versus het Ogenblik (proskairos) ↑ hoofdstukken

Nergens gaat Ouweneel verder, nergens wordt deze typisch nieuwtestamentische betekenis van aionios — want daar gaat het om — duidelijker tot uitdrukking gebracht dan in 2 Korintiërs 4 vers 18, waar het eeuwige in klaar contrast wordt gesteld tot het tijdelijke. Als er een argument is dat heel dikwijls genoemd wordt, een schriftplaats die zou moeten weerleggen wat ik hier in deze Bijbelstudies naar voren breng — en gelukkig niet ik alleen, maar vele anderen met mij — dan is het deze tekst. Er is er nog eentje, en Ouweneel gaat die ook nog opvoeren. Dan zeg je: "Hè hè, eindelijk dan toch een Bijbeltekst." In 2 Korintiërs 4 vers 18 zegt Ouweneel dat het eeuwige in klaar contrast wordt gesteld tot het tijdelijke. Dan zeg ik in de eerste plaats: als dat zo is, is dat toch wel erg eigenaardig. Want we hebben net een heel aantal schriftplaatsen gezien waar 'eeuwig' gekoppeld wordt aan tijd: aan de eeuwse tijden, de aionische tijden. En hij zegt dat het in 2 Korintiërs 4 vers 18 met elkaar in contrast wordt gebracht. Is dat zo?

In 2 Korintiërs 4 vers 18 zegt Paulus: "...daar wij niet zien op het zichtbare, maar op het onzichtbare; want het zichtbare is tijdelijk, maar het onzichtbare is eeuwig." Dat wil zeggen: het is aeonisch. Nu dat woord 'tijdelijk'... is dat datzelfde woord als waar we het eerder over hadden? Als dat zo is, dan is de Bijbel in tegenspraak. Maar het is niet zo. Daar staat namelijk niet het woordje... Kijk, ik ga het ook even ingewikkeld doen, hoewel het eigenlijk ook weer niet zo ingewikkeld is. Bij dat woord waar we het net over hadden, 'eeuwse tijden', wordt het woordje chronos gebruikt. Dat is het gewone woord voor tijd in de Bijbel, in het Nieuwe Testament. Hier wordt echter een ander woord gebruikt, namelijk kairos. En dat is niet 'tijd' in algemene zin, maar meer specifiek 'gelegenheid'. Soms, als die woorden bij elkaar gebruikt worden in het Nieuwe Testament — chronos en kairos, bijvoorbeeld in 1 Tessalonicenzen 5 — dan wordt het ook zo vertaald: "de tijden en gelegenheden". Ja, dat klopt. Kairos houdt verband met een gelegenheid. Vandaar ook dat het vertaald wordt met "een ogenblik".

Die Griekse uitdrukking komt vier keer voor: proskairos. "Voor de gelegenheid". Dat is wat het eigenlijk letterlijk betekent. Het komt hier voor in 2 Korintiërs 4 vers 18. Een tweetal keren in de evangeliën, in parallelteksten over de gelijkenis van het zaad. Daar staat op een gegeven ogenblik dat het zaad geen wortel in zich heeft. Het zaad komt op, maar het heeft geen wortel in zich. "Doch het is iemand van het ogenblik." Daar komt exact die uitdrukking voor: proskairos. Niet gewoon 'tijdelijk', niet 'tijd', nee: "het ogenblik", "voor de gelegenheid". Het is iemand van het ogenblik. Wanneer er echt een verdrukking of vervolging komt omwille van het Woord, dan komt hij terstond ten val. Dat is het woordje proskairos. De vierde keer dat het voorkomt is in Hebreeën 11 vers 25. Daar staat dat Mozes liever met het volk van God kwaad verdroeg dan "tijdelijk" — zo wordt het hier weergegeven — van de zonde te genieten. Maar letterlijk is het: "voor de gelegenheid" of "voor een ogenblik" van de zonde te genieten. Dat is de gedachte.

Als we nu weer even teruggaan naar 2 Korintiërs 4 vers 18: aion, aionios of "eeuws" wordt niet in contrast gebracht met de tijd. Helemaal niet. Dat doet de Bijbel niet. De Bijbel spreekt immers over de aionische tijden. Nee, het wordt in contrast gebracht met het ogenblik. Het korte ogenblik van het leven hier, want dat is maar een kort ogenblik. Het wordt in contrast gebracht met de wereldtijd waarin we zijn, waarin we eigenlijk verdrinken, waarvan we het begin nauwelijks kunnen zien en het einde niet kunnen ontwaren. Dat is de wereldtijd. Hier wordt het ogenblik in contrast gebracht. Ons kleine leventje, of de verdrukking van een paar jaar die we hier zouden lijden, wordt in contrast gebracht met die wereldtijden die God kent, die God gemaakt heeft en die Hij ook ten einde brengt. Dat is het contrast. Niet tijd en eeuwigheid, maar de gelegenheid, het ogenblik in contrast met aion. Dat is een heel ander verhaal.

Ouweneel vervolgt: "Duidelijk is ook Filemon vers 15, waar aionion 'voor altijd' betekent." Het is trouwens de enige plaats waar het woord zonder zelfstandig naamwoord voorkomt. Dat laatste klopt natuurlijk. Meestal is het 'eeuwig oordeel', 'eeuwige straf', 'eeuwse kracht' of 'eeuwse heerlijkheid'. Maar hier wordt 'eeuws' zonder zelfstandig naamwoord gebruikt. Wat staat er in Filemon vers 15? Daar schrijft Paulus aan zijn vriend, en dan gaat het over die slaaf. Hij is misschien wel daarom een tijdlang weg geweest, opdat gij hem voorgoed zoudt terughebben. Er staat letterlijk: "voor een uur is hij dan weg geweest". Ook niet letterlijk natuurlijk, maar hij is dan voor een uur weg geweest, schrijft Paulus aan zijn vriend. Hij zegt: "opdat gij hem aionisch zoudt terughebben". "Voorgoed" staat er inderdaad in onze vertaling. En Ouweneel heeft een punt wanneer hij zegt dat de gedachte hier inderdaad 'voorgoed' is. Als je het parafraseert, zeg ik: prima, dat is de betekenis. Maar het woord dat Paulus hier gebruikt is gewoon: "opdat gij hem voor de eeuw zoudt terughebben". Nou, aangezien je zelf de eeuw helemaal niet uitleeft, heb je hem gewoon voorgoed. Dus in de praktijk is het inderdaad voorgoed, maar het is niet de betekenis van het woord. Ik herinner nog eventjes aan het eerdere voorbeeld dat ik gaf: als ik zeg "in geen honderd jaar", dan bedoel ik inderdaad 'nooit'. Maar daarmee betekent 'honderd jaar' niet ineens 'eindeloos'. Ja, ik hoop dat u zo tegen tienen dit allemaal nog een beetje oppakt. Maar het is allemaal niet zo moeilijk hoor. Dit vers doet voor de rest niet zo heel erg ter zake.

Ook hier moeten we concluderen dat niemand het recht heeft om in plaatsen die over de eeuwige hellestraf spreken — nou ja, zo spreekt de Schrift er al niet over, maar goed — aan het woord aionios ineens de idee van een beperkte tijdsduur te verbinden. Hij keert de zaak hier om. Aion heeft gewoon verband met 'eeuw', en dat is een beperkte betekenis. Hij heeft in zijn betoog, dat tot dusver nog niet zo heel erg lang geduurd heeft, nog geen enkel voorbeeld van het tegendeel kunnen aangeven. Geen enkel! Dat is niet omdat hij intellectueel onvoldoende begaafd is, maar het voorbeeld is er simpelweg niet! Ja, dan kun je het ook niet aandragen. We kijken verder; Ouweneel gaat door...

▶ 38:09 Matteüs 25: de Eeuwse Straf Versus het Eeuwse Leven ↑ hoofdstukken

Dat is een andere tekst die heel vaak opgezongen of genoemd wordt. In allerlei toonaarden heb ik hem al voorgeworpen gekregen. Kijken we bijvoorbeeld naar Matteüs 25 vers 46. Daar is de eeuwse straf — pardon, de eeuwse straf, de aionische straf — parallel met het eeuwse leven. Het argument luidt: als dit laatste eindeloos is, dan ook het eerste.

Waarom is Ouweneel hier wel consequent? Want hij was dat bijvoorbeeld niet in een eerdere schriftplaats die we noemden in Romeinen 16. Daar zegt hij bij 'aionische tijden' dat dit verband houdt met tijd. Maar als er in hetzelfde vers gesproken wordt over de 'aionische God', dan is het ineens eindeloos. Dat is inconsequent, dus waarom mogen wij dan een keertje hier niet 'inconsequent' zijn? Bovendien deugt de veronderstelling al helemaal niet; het is niet waar. Want het aionische leven is helemaal niet eindeloos. Dat wil zeggen: het leven is wel eindeloos, maar die aion niet. Hebt u hem? Het leven is wel eindeloos, daar gaat het niet om, maar die aion, daar komt een begin aan en er is een einde aan. Heel simpel. Zodat ik het argument zou willen omkeren: aangezien het eeuwse leven tijdelijk is, is de eeuwse straf het dus ook.

Kijk, in die tekst van Matteüs 25 vers 46 staat dus dit. Het gaat over die scheiding van de schapen en de bokken. De koning zal zijn plaats innemen op de troon van zijn heerlijkheid en hij zal de schapen en de bokken scheiden. Dat wil zeggen: de volkeren worden daar onderverdeeld. Dat is een verhaal apart natuurlijk. Het gaat voorafgaand over de duizend jaren, over de toekomende aion. Dan zullen de volkeren die inderdaad goed geweest zijn voor de broeders, de minsten van zijn broeders, het leven van die toekomende eeuw mogen ingaan: het eeuwse leven. De rechtvaardigen zullen naar het eeuwse leven ingaan, maar die anderen, de bokken, naar de eeuwse straf.

Dat eeuwse leven, die uitdrukking komen we bijvoorbeeld ook in Lukas 18 tegen. Dan gaat het over de gelovigen en dan staat er dat hij vele malen meer zal ontvangen in deze tijd — degene die de Heer volgt, hij zal vele malen meer ontvangen in deze tijd — en in de toekomende eeuw het eeuwse leven. Dit is nou zo'n prachtig voorbeeld waarin je ziet waar dat eeuwse leven, dat 'eeuwige' leven, gelokaliseerd moet worden. Hoezo eeuwse leven? Nou, het is het leven van de toekomende eeuw. Dat is dat eeuwse leven. En aangezien die toekomende eeuw inderdaad beperkt is — dat wil zeggen: er komt een begin en er is een einde aan, want ze wordt namelijk weer opgevolgd door de aion die daarna komt — is die eeuwse straf dus ook helemaal niet eindeloos. Het argument verdwijnt als sneeuw voor de zon zodra je gewoon weet waar je het over hebt. En met excuses voor de arrogantie.

In Judas vers 6 lezen we van engelen... ik moet een beetje opschieten, ik kijk iedere keer op mijn klokje, maar die gaat steeds sneller, lijkt wel. In Judas vers 6 lezen we dus van engelen die tot het oordeel van de grote dag met eeuwse boeien bewaard worden. Hier beweert men dat 'eeuwig' niet betekent 'duren tot aan die grote dag', maar dat het aangeeft dat op die grote dag het definitieve oordeel over deze engelen wordt uitgesproken en dat zij ook na die grote dag in de duisternis van het eeuwige vuur zullen verblijven. Alsjeblieft, nou, dat is ook onzin. Want ze worden bewaard met eeuwse boeien voor de grote dag. Waarom? Hoe worden ze bewaard? Nou, ze krijgen boeien. En die boeien zijn eeuws. Dat wil zeggen: ze doorstaan de eeuwen, want ze moeten dienen tot de grote dag. Het voorbeeld laat zien dat aionios hier ook inderdaad een verband houdt met een tijdperk. Nee, klopt. Idios, hè? Ja, dat is net een iets ander woord. Nou, zullen we het maar niet al te ingewikkeld maken? Ja, dat is nog een ander probleem: de duisternis van het eeuwige vu.

▶ 43:00 Judas 7: het Voorbeeld van het Eeuwige Vuur ↑ hoofdstukken

Over dat eeuwige vuur gaan we het nu nog even hebben. Een normale, gezonde, onbevooroordeelde uitleg van Gods Woord kan onder de eeuwige straf of de eeuwse straf, het eeuwige vuur en het eeuwig verderf niets anders verstaan dan een hellestraf die altijd voortduurt tot in alle eeuwigheid. Nou, die conclusie is voor Ouweneels rekening; het betoog dat hij tot dusver heeft opgezet, rechtvaardigt in ieder geval niet deze gevolgtrekking.

Dat eeuwse vuur is trouwens ook nog wel aardig, want hij verwees net naar Judas vers 6, maar in het vers daarop wordt die uitdrukking gebruikt: het eeuwse vuur. In Judas vers 7 verwijst Judas naar Sodom en Gomorra en de steden in hun nabijheid, die daar liggen als voorbeeld onder een straf van eeuwig vuur. Dus als je wilt weten wat eeuwig vuur is, dan zegt Judas dat je eens moet kijken naar Sodom en Gomorra en die steden daar in de nabije omgeving, want dat zijn voorbeelden van eeuwig vuur.

Brandt dat vuur nu nog? Nee. En bovendien, hoewel dat vuur voor de eeuw zijn werk gedaan heeft – want tot op de dag van vandaag bestaan die steden helemaal niet meer – moet u eens opletten wat er in Ezechiël over Sodom en Gomorra en haar zustersteden geschreven staat. Daar worden heilsprofezieën gegeven aan Juda, aan Israël, aan Samaria en aan haar dochters. Sodom en haar dochters, dat wil zeggen de omliggende steden, die zullen terugkeren naar hun vorige staat. Dat wil zeggen naar de heerlijkheid die die steden ooit hadden, en het waren prachtige steden. Dat moet je maar eens navragen aan Lot; het waren geweldige steden in een prachtige omgeving. Welnu, die steden zullen weer terugkeren in de toekomende aion naar hun vorige staat. Dat wordt weer paradijselijk, als de Hof van Eden staat er geloof ik ergens.

Een voorbeeld van eeuwig vuur... daarvan weten wij dus dat daar een eind aan komt. Ja, daar komt een eind aan. Dus dat is een voorbeeld van eeuws vuur. Nou, ik nader nu het eind.

▶ 45:26 Klaagliederen 3: Gods Tijdelijke Toorn en Zijn Eeuwig Welbehagen ↑ hoofdstukken

Ik moet het eventjes min of meer afraffelen, want ik wil bij het einde komen. Als toegift bij dit gedeelte wijzen we nog op Klaagliederen 3 vers 31, dat in dit verband wel eens aangehaald wordt. Daar staat: "Niet voor eeuwig verstoot de Heer." Nu komen we dus op een Hebreeuws woord waar het uiteraard op teruggaat: niet voor olam verstoot de Heer. Welnu, redeneert men: als 'eeuwig' dan inderdaad eindeloos moet betekenen, dan hebben we hier toch een duidelijk getuigenis dat de Heere niet voor eeuwig zal verstoten.

Ouweneel zegt dan: "Dat is waar, maar over wie gaat het hier? Over elk denkbaar mens die ooit geleefd zal hebben? Nee. De wenende profeet vertolkt hier de gevoelens van het getrouwe overblijfsel van Israël, een overblijfsel naar de verkiezing van de genade, zoals ook Paulus daarover spreekt in de Romeinenbrief. Dat overblijfsel weet van Gods oordelen, maar ook van Zijn genade en herstel." Inderdaad, daar heeft Ouweneel trouwens gelijk in. Je kunt die tekst uit Klaagliederen niet simpelweg aanvoeren als bewijs dat God niet eeuwig oordeelt, of 'eeuws' oordeelt, want het gaat daar inderdaad over het overblijfsel van Israël. Als het volk zich bekeert, dan kan het zo terugkomen en hoeft het echt niet voor de eeuw van God verstoten te zijn. Als je dat als argument aanvoert voor de alverzoening, dan ben je heel zwak bezig. Daar heeft Ouweneel een punt.

Maar ik lees nog even verder: "Daarbij valt te bedenken dat het hier niet om eeuwig oordeel gaat, maar om de oordelen die God in Zijn regeringswegen op aarde voor een tijd over Zijn volk brengt. Zulke oordelen zijn niet voor altijd, maar dienen tot loutering en inkeer." Amen? Maar zo is het altijd! God oordeelt nooit op zich; God oordeelt altijd met het oog op. Het is altijd Zijn liefde die kastijdt. En als hij in dat verband Klaagliederen zou lezen — want hij had het over Klaagliederen 3 vers 31: "Want niet voor eeuwig verstoot de Heere." Nee, dat is waar. Dat vers kun je niet aanvoeren als bewijs dat er dus niet zoiets bestaat als een eeuws oordeel. Daar heeft Ouweneel gelijk in.

Maar lees nu even door, want er gaat een heel Godsbeeld achter schuil dat zo verkeerd is. Laat ik even lezen wat er in Klaagliederen staat: "Want als Hij bedroefd heeft," — het gaat over God — "dan ontfermt Hij Zich naar de grootheid van Zijn gunstbewijs. Immers, niet van harte verdrukt en bedroeft Hij de mensenkinderen." Dat is algemeen, hoor. Het gaat hier niet eens specifiek over Israël, maar gewoon in het algemeen. Niet van harte doet God dat. Hij doet dat altijd met een oogmerk. Het is altijd Zijn liefde die straft, terechtwijst en corrigeert. Altijd wanneer het eenmaal het doel bereikt heeft, dan is dat oordeel ten einde. Het is Zijn liefde die Hem beweegt om te straffen en te oordelen.

Kijk, en dat is geweldig. Dan is oordeel en straf ook niet meer zwart; nee, dan wordt het juist wit. Dan is het een instrument in Gods handen om Zijn schepselen weer terug te brengen en dan ineens ontwaar je Zijn liefde. Hoe is het altijd gepredikt in de traditionele theologie? Het is inktzwart, waarbij God verdoemt. Het is hel en verdoemenis en als je niet gelooft, dan is het "voor eeuwig" — en men bedoelt dan eindeloos — voor je bekeken. Dan kun je nooit meer rekenen op Zijn ontferming. Dit is inktzwart. Wie heeft dat toch bedacht? Wie heeft zo'n karikatuur van God gemaakt? Daar protesteer ik niet alleen tegen, dit is een lastering van God. Zo is God niet. Niet van harte doet Hij dat. Integendeel, het is altijd Zijn liefde die oordeelt en straft. Als je dat ziet, dan krijg je ineens een heel andere Bijbel.

Daarom protesteer ik ook zo erg tegen dat woordje 'eeuwigheid'. Want als je dat eenmaal ingevoerd hebt, volkomen ten onrechte — en ik hoop dat ik dat vanavond heb aangetoond middels die brochure van Ouweneel — dan ontneemt het namelijk dat zicht. Voor zover dat mogelijk is hoor, want het licht schijnt er toch dwars doorheen. Zelfs door zulke onbenullige en waardeloze vertalingen heen. Het licht is namelijk zo sterk dat je het toch nog op allerlei Schriftplaatsen ziet. Maar het is een blokkade, en die blokkade moet worden weggenomen zodat het licht vrijer kan schijnen. Zodat het licht inderdaad gezien wordt van die God die inderdaad — en daar eindig ik dan mee zoals dat staat in Psalm 30: "Psalmzingt de Heere."

Ja inderdaad, dat is een reden voor een lofzang. "Psalmzingt de Heere, gij Zijn gunstgenoten, en looft Zijn heilige Naam." Waarom? "Want een ogenblik duurt Zijn toorn, een leven lang Zijn welbehagen. Des avonds vernacht het geween, tegen de morgen is er gejuich." Je kunt natuurlijk een hele ingewikkelde en wijdlopige studie houden over de verhouding tussen Gods oordeel en Zijn welbehagen, maar hier heb je het in een notendop. Hoe verhoudt Gods toorn zich tot Zijn liefde, tot Zijn welbehagen? In theologieën is daar zo moeilijk over gedaan. De vreugde, de blijde boodschap, het goede bericht is daardoor onthouden.

Als je dan ziet wat de Schrift zegt: "Een ogenblik duurt Zijn toorn." Dat wil zeggen: ook al duurt het lang, dan is het nog een ogenblik in verhouding tot Zijn welbehagen. Want zelfs al duurt dat duizenden jaren, dan is het nog steeds maar een moment. Dat oordeel dat over Sodom gaat, dat 'eeuwige vuur' — ja, Sodom is na duizenden jaren nog steeds een puinhoop, maar het is maar een ogenblik in verhouding tot het welbehagen dat Hij gaat openbaren. Kijk, dat is de God die wij kennen en daarom: psalmzingt de Heere! En dat gaan we nu ook doen. Ton, dank u wel.