▶ 00:01 Introductie: de Leer van God Onze Redder en Zijn Reddende Genade ↑ hoofdstukken

Ik wil vanmorgen heel graag uw aandacht vragen, vrienden, broeders en zusters, jongens en meisjes – ook hen, jazeker, want dat heeft alles te maken met het onderwerp voor dit thema: opvoeden in genade. Het gaat dus over opvoeden, maar het gaat ook over genade, en ik wil u laten zien hoe die twee in de Schrift alles met elkaar te maken hebben.

Overigens is die uitdrukking 'opvoeden in genade' direct ontleend aan woorden die de apostel Paulus ooit heeft opgetekend in Titus 2. Ik wil u daar om te beginnen mee naartoe nemen, hoewel ik erbij moet zeggen dat je bij die woorden over opvoedende genade misschien niet direct denkt aan de context van ouders en kinderen. Dat klopt, en toch is het juist wel de basis daarvan.

In Titus 2 vers 10 val ik midden in het gedeelte, want Paulus schrijft daar over de uitdaging die slaven hebben. Slaven kennen wij in onze dagen en tijd niet meer, maar dat waren dus lijfeigenen. Stel je voor, een slaaf had de boodschap van God leren kennen, de leer van God onze Redder, zoals het hier staat. Zo iemand bevond zich in de omstandigheden waarin hij geplaatst was als slaaf, misschien wel met een harde heer die hem onderdrukte en geen enkele vrijheid gaf. Juist in zijn omstandigheden had zo'n slaaf de gelegenheid om iets te laten zien van de rijkdom van wie God is en de boodschap die hij had leren kennen. Welnu, daar staat dan dat de slaaf de leer van God onze Heiland – Heiland is oud-Nederlands en betekent gewoon Redder – in alles tot sieraad moet strekken. Ik vind dat zo'n mooie zin. Uiteindelijk kom ik aan het slot van deze bijeenkomst, van deze studie of predicatie, hoe je het ook maar noemen wilt, daar nog op terug.

Waar het om gaat is dat Paulus dit zegt over slaven, maar niet alleen over hen. Juist zij die in zulke moeilijke omstandigheden geplaatst zijn – en slavernij was in die dagen in de praktijk dikwijls een groot onrecht – kunnen juist wanneer ze veel onrecht, onderdrukking en moeilijkheden ondervinden, laten zien wie God onze Redder is en dat tot sieraad strekken. Dat wil zeggen: de leer versieren in alles wat je doet. Laten zien hoe mooi de leer van God onze Redder is. Ziet u, hiermee wordt feitelijk een aanduiding gegeven van het evangelie. Wat is het evangelie? Dat is de blijde boodschap of het goede bericht. Maar wat houdt het in? Het is de leer, oftewel het onderwijs, dat God Redder is.

Dan vervolgt Paulus, en die zin is bekender, maar ik wijs u juist even op het verband. Dan staat er namelijk achter: 'Want...' Om de voorgaande zin te begrijpen, moet je deze zin kennen. De leer van God onze Redder in alles tot sieraad strekken, dat wil zeggen in alles: in heel je leven, in je doen en laten, in je woord en spraak, in alles versieren. Waarom? Wel, er staat: de genade Gods is verschenen, heilbrengend voor alle mensen. Letterlijk staat het er nog mooier: de reddende genade van God is verschenen aan alle mensen. Nu zijn we eigenlijk weer terug waar we mee begonnen, namelijk bij die genade van God, over dat goede bericht, over de leer van God onze Redder. Volgens vele christenen is dat een dwaalleer, iets misleidends. Maar het is de geweldige leer van God onze Redder, die inhoudt dat de reddende genade Gods is verschenen aan alle mensen.

Ik heb er een plaatje bij gezet van een mensenmassa. Zo enorm. Inmiddels zijn er volgens de telling van de Verenigde Naties momenteel zeven miljard mensen hier op deze aarde. Daar is geen voorstelling van te vormen, maar weet u, ik denk er graag aan: aan die grote aantallen mensen die er nu zijn. Want ik denk: hoe meer mensen er zijn, hoe meer ziel en hoe meer vreugd – al denkt niet iedereen daar zo over. Maar ik weet wel dat hoe meer mensen er zijn, hoe groter de waarheid is dat God onze Redder is. Hij is de Redder van al die miljarden mensen.

De ellende is dat de meeste mensen het nog niet weten. En het probleem met veel christenen is dat ze het niet willen weten. Dat is het grote verschil tussen heidenen en christenen: de heidenen weten het niet, en die anderen willen het over het algemeen niet weten. U zegt: 'Nou, probeer het maar eens uit, vertel het maar eens een keertje: God is de Redder van al die mensen.' Ze weten het niet, maar daarom moeten ze het ook horen. Hoe zouden ze anders die rijkdom weten van wie die God is? Wat ze altijd te horen hebben gekregen onder het label 'evangelie' is: 'Als jij je niet bekeert, dan ga je voor eeuwig naar de hel, daarom moet je kiezen voor Jezus.' Nou, ik zal u dit vertellen: dat is niet de leer van God onze Redder.

De leer van God onze Redder is dat de genade van God verschenen is, reddend aan alle mensen. Hij is jóuw Redder. En de prijs is voor elk mens betaald. Wil je weten hoeveel God van jou houdt? Dan moet je kijken naar het kruis van Golgotha. Daar gaf Hij Zijn leven voor jou, voor jou en voor al die miljarden mensen. Dat is de leer van God onze Redder. Ook die mensen en die figuren, die massa's en volkeren die jou niet zinnen, waar je niks mee hebt. Hij is de Redder van hen allen. Dat is de leer van God onze Redder die we mogen versieren. Welnu, die is reddend verschenen aan alle mensen, maar nu komt het.

▶ 06:50 De Opvoedende en Verlichtende Werking van Gods Genade ↑ hoofdstukken

Paulus vervolgt dit gedeelte en hij zegt: de genade Gods, de reddende genade Gods, is verschenen aan alle mensen. En er staat achter: om ons op te voeden. Aan de ene kant is die genade Gods een garantie van de redding van alle mensen. Zo staat het hier niet letterlijk, maar dat kunt u elders in de brieven lezen. Maar dat is niet de enige uitwerking. Degenen die deze boodschap kennen, die de leer van God onze Redder kennen en erkennen, beamen, daar gebeurt wat mee. Die worden namelijk opgevoed. Die reddende genade Gods is verschenen. En wat doet die genade Gods? Wel, die redt alle mensen op Zijn tijd. Inderdaad, zoals Paulus schrijft: ieder in zijn eigen rangorde. De genade Gods redt alle mensen, maar dat niet alleen: ze voedt ons ook op.

Het woord dat hier door Paulus gebruikt wordt, kennen we allemaal wel. Het is het Griekse woord waarvan ons woord 'pedagogiek' is afgeleid. Pedagogiek betekent opvoedkunde. Wat trouwens wel interessant is: als je de Concordant Version leest – een Engelstalige letterlijke vertaling van het Nieuwe Testament – die zegt: training us. Die genade Gods, die reddend is verschenen aan alle mensen, voedt ons, die geloven, op. Dat wil zeggen: ze traint ons. En als u een Statenvertaling hebt, dan leest u: 'die onderwijst ons'. Dat zit allemaal opgesloten in dat woord. Opvoeden is denk ik nog de meest correcte weergave, maar het betekent inderdaad onderwijzen, onderrichten bij herhaling, en dat is ook weer het idee bij trainen. Die genade van God traint ons, oefent ons door ons te wijzen op wie Hij is; ze verandert ons van binnenuit.

Dat is wat de genade doet, en wat is dan vervolgens de uitwerking daarvan? Er staat namelijk achter dat die genade Gods, die reddend is verschenen aan alle mensen, ons opvoedt tot wat? Zodat wij de goddeloosheid – letterlijk staat er de oneerbiedigheid – en de wereldse begeerten verzaken. Dat wil zeggen: de begeerten naar alles waar de wereld naar hangt, waar de wereld naar verlangt en uitziet omdat ze niet beter weet. Welnu, die genade Gods maakt dat wij dat gaan verzaken. Verzaken betekent gewoon: zeggen dat je het niet erkent. Het is eigenlijk dit: er gewoon geen aandacht aan geven. Het betekent ook vooral het loochenen; ik meen dat de Statenvertaling dat ook zo zegt. Dat is niet meer interessant. Want die genade van God vertelt niet dat je de wereldse begeerten en de goddeloosheid niet meer mag doen. Dat is wet. Dat is wat algemeen in godsdienst verteld wordt: dat mag je niet meer doen en dat moet je vooral wel doen. Maar dat is niet wat de Schrift leert. De genade Gods voedt ons op. De uitwerking ervan is dat wat in de wereld is, wat duister is, wat leugenachtig is en al dat soort negatieve predikaten meer, dat gaan we verzaken. Het is niet langer interessant, zodat ons hart daar domweg niet naar uitgaat. Wanneer je beter weet, dan ga je daardoorheen kijken en dan heb je in wezen alleen maar compassie met een wereld die niet beter weet en ook niet beter heeft.

Er staat nog bij dat die genade Gods ons opvoedt, zodat we, de goddeloosheid en wereldse begeerten verzakende, bezadigd leven. Letterlijk staat er gewoon dit woord: verstandig. Ik begrijp wel hoe men gekomen is bij 'bezadigd', maar bij ons heeft dat een beetje een negatieve betekenis gekregen, alsof er helemaal geen fut meer in zit. Maar het Bijbelse idee is dat het je verstandig maakt. Het verlicht je. Die genade van God leert ons onderkennen wie God is, en dat maakt dat we heel anders tegen de wereld aankijken, maar ook anders in het leven staan. De minnen die wij in ons leven zien, zijn geen minnen, maar het zijn plussen die nog niet af zijn. Je ziet een heel andere wereld. We kijken op deze wijze naar deze wereld en dat verlicht ons. Je leeft in een wereld waar velen onverstandig zijn en niet op de hoogte zijn, maar juist omdat we verlicht zijn, zijn we in staat om de juiste keuzes te maken.

Die genade van God voedt ons op; het maakt ons verstandig en rechtvaardig. Dat wil zeggen: het zorgt ervoor dat we het rechte pad bewandelen. Niet naar links of naar rechts afwijken, maar recht door zee. Dat heeft trouwens ook weer alles te maken met trouw en betrouwbaarheid. En vervolgens godvruchtig, wat een oud-Nederlands woord is, maar het betekent letterlijk dit: het heeft te maken met 'goede verering'. Je vereert God. Als er één ding is dat je leert ontdekken wanneer je de Schrift gaat verstaan, dan is het dat God werkelijk God is. Ik heb altijd de neiging om, als ik het woord God opschrijf zoals de Bijbel Hem leert, dat met allemaal hoofdletters te doen. Hij is niet maar een godje. Hij is niet maar een opperwezen dat toekijkt hoe het hier toegaat en dan maar afwacht wat de mensen doen, en dat uiteindelijk aan het eind moet kijken wat de buit voor Hem is en dan het grootste merendeel aan de tegenstander zou moeten achterlaten omdat het ooit in het begin misging. Kijk, dat is een godje. Dat is een loser ook. Maar onze God is God. Hij heeft alles in Zijn hand. Er is ook nooit in het verleden iets misgegaan; in onze beleving en optiek misschien wel, maar bij Hem niet. En die genade Gods voedt ons op. Het geeft ons zicht op een God die alles in Zijn hand heeft en alles daar brengt waar Hij het hebben wil. Dat is toch een geweldig goed bericht? Als je dat mag kennen en daarmee mag leven: verstandig, recht door zee, de rechte koers, niet krom, maar ook Hem vereren, Hem werkelijk als God erkennen. Je staat 's morgens op in het besef: U bent God, bij U gaat er nooit iets mis en ik mag U in mijn leven verheerlijken. Dat is wat de genade van God doet: het voedt ons op van binnenuit.

De genade van God is een boodschap die ons blij maakt. In het Nederlands komt dat niet zo uit de verf, maar het woord genade in het Grieks is charis. En charis betekent eigenlijk gewoon vreugde; het is afgeleid van het woord voor vreugde, blijdschap. Wat doet genade? Het maakt je blij. Het verheugt het hart. Je hart gaat sneller kloppen en dat verandert je inderdaad in je denken, in je spreken en in je gedrag. Je wordt namelijk een ander mens. Genade verandert ons van binnenuit. Dat is wat Paulus schrijft over die opvoedende genade. De genade Gods die alle mensen redt, maar die ons die geloven, die de leer van God onze Redder kennen, verandert en opvoedt. U zegt: wat heeft dit dan nog met het opvoeden van kinderen te maken? We zullen nog een aantal andere Schriftplaatsen zien. Ik moet er nog aan toevoegen dat er staat dat we verstandig, rechtvaardig en eerbiedig in deze aeon leven.

Dat staat in de vertaling: in deze wereld. Nee, er staat: in deze boze. Elders wordt er gesproken in Galaten 1 vers 4 over de tegenwoordige boze aeon. Wij leven momenteel in een boze aeon; dat is niet zo moeilijk te onderscheiden. Je herkent dat in alles. Je doet ’s morgens de radio aan en je hoort het nieuws, je leest de krant en alles geeft aan: deze wereld is boos. Zij wordt ook geleid door leugen en bedrog.

In die boze aeon mogen wij verstandig, rechtvaardig en eerbiedig leven en ons zo ook onderscheiden. Inderdaad, ik vind dit wel een mooi plaatje hoor. Dit is die boze aeon: de leugen die de mensen triest maakt. Ze kunnen ook niet omhoog kijken, want daar kennen ze geen God. Maar degene die God kent en de genade Gods, die reddend is verschenen aan alle mensen, dat maakt je gelukkig en dat doet je opzien naar boven. Zo mogen we in deze boze aeon leven, staan en wandelen, en die boodschap ook uitdragen. Goed.

▶ 18:26 Verhoudingen in het Huisgezin: Leven in Dankzegging ↑ hoofdstukken

We gaan nu naar Kolossenzen 3, want ik wil u een aantal schriftplaatsen voorhouden die spreken over het huisgezin, over ouders onderling en over de verhouding tot hun kinderen. Dat doen we in dubbele zin: de verhouding van de ouders naar de kinderen, maar ook vice versa. Voordat ik bij de verzen 18, 19 en 20 uitkom, lees ik eerst vers 17. Daar bemoedigt Paulus ons met deze woorden: "En al wat je doet, met woord of werk, doe het alles in de naam van de Heer Jezus." Dat betreft dus ons spreken, ons handelen en onze hele wandel.

Wat betekent dat precies? Paulus voegt eraan toe: "God de Vader dankende door Hem." Ik wijs u hier op het woordje danken, want in het Nederlands komt het niet altijd goed uit de verf, maar in het Grieks dat Paulus gebruikte wel. In het woord danken zit namelijk het woordje 'charis', wat genade betekent. Het Griekse 'eucharisteo' is letterlijk het spreken van genade. Danken is niets anders dan spreken van genade. Waar Paulus hier over spreekt, is wat we zouden moeten doen als we weten dat God onze Redder is en we die boodschap hebben beaamd. Dan mag je vervolgens in je leven, in woord en werk, alles doen in de naam van de Heer Jezus Christus, de Redder.

Dat betekent dat je heel je leven in het teken staat van Gods genade. Hij geeft wat nodig is. Hij is degene die bij machte is om ons in elke omstandigheid, ook in de diepe dalen, te verlichten met Zijn vreugde en Zijn vrede. Het geeft het zicht op Hem om Hem in alles te danken. Dat is werkelijk een leven dat straalt van genade. Ik hecht aan die connectie: alles doen in de naam van de Heer Jezus en van daaruit kijken naar de verhoudingen.

Vervolgens schrijft Paulus: "Vrouwen, weest uw man onderdanig, gelijk het betaamt in de Here." Dat wil zeggen: schik je aan hem onder. De vrouw wordt opgeroepen om de man als man te erkennen; laat hem werkelijk de heer des huizes zijn. Ik weet dat dit geen taal is die u in een modern blad leest, maar het is wel de taal die Paulus optekende. Het betekent dat de vrouw haar man de positie geeft waarin God hem geplaatst heeft: degene die voorop gaat. Niet als een dictator, maar als degene die leiding geeft in het team.

Daarna wordt er tegen de mannen gezegd: "Hebt uw vrouwen lief en wees niet ruw," of zoals er letterlijk staat: "wees niet bitter tegen haar." U zegt misschien dat dit wel heel romantisch klinkt, maar wat is daarop tegen? Men zegt wel eens dat je niet moet overdrijven, maar op je trouwdag draag je je vrouw op handen. De liefde waar het hier over gaat, is niet de erotiek of de gewone menselijke liefde. Het Grieks is rijk aan woorden, en het woord dat hier gebruikt wordt voor liefhebben is 'agape'. Dat is de goddelijke liefde, de liefde waarmee God ons liefheeft. Die liefde is er niet vanwege een eigenschap van ons of omdat we zo aardig zijn; God heeft ons lief, hoe dan ook. Waarom? Omdat we Zijn schepsel zijn. We zijn door Hemzelf bedacht en gemaakt. Je bent het werk van Zijn handen en daarom houdt Hij van je.

In wezen komt dit heel dicht bij de liefde van ouders voor hun kinderen. Waarom heeft een ouder het kind lief? Vaak niet vanwege het gedrag, soms zelfs integendeel. Een ouder houdt van het kind omdat het je kind is. Wat het ook uitvreet, wat het ook doet en welke weg het ook kiest: het blijft je kind. Zo is het ook met ons als schepselen. Wij zijn Gods creatie, het werk van Zijn handen, waarvan God op voorhand de garantie geeft: "Ik laat dat nooit varen." Je kunt door diepe wegen gaan, je kunt Hem verlaten en bemerken dat je niet zonder Hem kunt, want een mens kan heel eigenwijs zijn en ver van God verdwalen. Maar God gaat altijd met je mee. Hij zal je door alle dwaalwegen heen brengen daar waar Hij je hebben wil.

Aan God valt nooit te ontkomen. Dat is zo'n geweldige boodschap; je kunt je niet aan Hem onttrekken. Al zou je naar de hemel stijgen of naar het dodenrijk gaan, zoals Psalm 139 zegt: "U bent daar." Ook aan de andere kant van de zee is Hij aanwezig. Hij laat je nooit in de steek. Dat is de God die trouw is. Met die agape-liefde mogen wij elkaar liefhebben. Dat geldt voor gelovigen onderling, maar ook voor de mensen om ons heen: wandelen in de liefde die God heeft gedemonstreerd.

Een man mag zijn vrouw zo liefhebben. Liefde betekent vooral ook de ander de ruimte geven zodat zij mag zijn wie zij is. Niet ruw zijn, niet bitter, geen hoge eisen stellen, maar haar werkelijk tot haar recht laten komen. Je kunt je afvragen wat moeilijker is, maar ik zal u dit vertellen: als je de genade van God kent, is geen van beide moeilijk. Sterker nog, het verandert ons van binnenuit. Als je Gods genade kent, dan zul je de ander erkennen op de plaats waar God die ander geplaatst heeft, en zul je zelf de plek innemen waar God jou geplaatst heeft: als man, als vrouw, of als kind.

▶ 26:32 Kinderen en Ouders: Gehoorzaamheid als Belofte van Geluk ↑ hoofdstukken

Want zo vervolgt Paulus in de rest van deze brief in Kolosse 3. Daar schrijft hij in vers 20: "Kinderen, gehoorzaamt uw ouders in alles." Daar zit dat woordje 'horen' in. Luister naar hen. Wees gewoon kind. Hier wordt aan een kind geen belasting opgelegd. Ik zal het u straks ook nog wat duidelijker laten zien vanuit Efeze 6, maar het betekent: luister gewoon naar je ouders. Ik spreek nu even tegen de kinderen: wees bereid om te horen. Luister naar je ouders en geef gehoor aan wat zij zeggen, want dat is wat de Heer inderdaad welbehaaglijk is. Het doet Hem plezier; zo heeft Hij het bedoeld. En bovendien – ik loop nu even vooruit op wat ik straks nog daarover zal zeggen – is het de weg waarin jij gelukkig wordt. Het is geen last die het kind hier wordt opgelegd, maar het is de weg die gewezen wordt naar geluk.

En dan vervolgens vers 21 van Kolosse 3. Dit gaat echt over opvoeden. "Vaders, prikkelt uw kinderen niet, opdat zij niet moedeloos worden." Gek trouwens dat hier alleen de vaders worden aangesproken. Kennelijk hebben moeders veel minder die neiging. Trouwens, ik moet er ook bij zeggen: hoewel vader en moeder gezamenlijk de kinderen opvoeden, heeft de man, aangezien hij het hoofd is en leidinggeeft, ook de eindverantwoordelijkheid bij de opvoeding. Niet de vrouw, niet de moeder. Ik weet dat ik hiermee misschien tegen heilige huisjes schop of tegen gedachten die afwijken van wat u denkt, maar het is de man die daar uiteindelijk voor verantwoordelijk is. En hoe gemakkelijk kan dat niet gebeuren? Dat de man juist aan de kinderen eisen stelt waaraan ze niet kunnen voldoen, waar ze moedeloos van worden. "Vaders, prikkelt uw kinderen niet, opdat zij niet moedeloos worden." Nou, het hoeft nog niet eens zo erg te zijn zoals in dit plaatje, dat zo'n kind helemaal ontmoedigd de koffers pakt en zegt: "Ik vertrek." Maar het beeld is wel veelzeggend: dat kinderen niet voldoen aan de verlangens en aan de verwachtingen van de ouders. Geef ook als ouders het kind de ruimte. Spreek van die genade Gods. Onderwijs hen daarin. Want daar ga ik nu vervolgens naartoe. Ik heb nu een paar verzen gelezen uit Kolosse.

Maar nu neem ik u even mee naar Efeze, waar Paulus deze dingen nog veel uitgebreider en met toelichting naar voren brengt. Daar schrijft hij dit – en ik moet er even bij zeggen dat wat Paulus hier in Efeze schrijft, parallel loopt met wat hij schrijft in Kolosse. Zijn gezichtspunt, zijn optiek is wat anders, maar de passages lopen gelijk op. Hij schrijft dit in Efeze 6 aan de kinderen: "Eer uw vader en uw moeder." Dat wil zeggen: geef hun de eer die hun toekomt. Waarom? Omdat ze je vader en je moeder zijn. En dan schrijft Paulus erbij – let op: "Dit is immers het eerste gebod, met een belofte." In uw vertaling staat 'met een belofte', maar er staat letterlijk 'in belofte'. Want je zou de vraag kunnen stellen: hoe kan Paulus, die overal in zijn brieven benadrukt dat wij leven uit genade en niet onder de wet staan, hier nou de wet citeren? De Tien Geboden? Daar staan wij toch niet onder? Nee, maar Paulus citeert dit en hij zegt: "Dit is een gebod." Maar eigenlijk is het een belofte. Het is het eerste gebod waar kinderen mee te maken hebben. Wat is immers het eerste waar kinderen mee te maken hebben? Dat is dit woord: dat ze hun ouders – hun vader en hun moeder – zouden respecteren in de plaats waarin God hen gesteld heeft. Dat wil zeggen: luister naar hen. En daar staat bij: "Het is het eerste gebod in belofte, opdat het u welga en gij lang leeft op aarde." Ik versta dat zo, dat Paulus dit citeert met de bedoeling: opdat het je welga zolang je leeft op aarde.

Het idee is: eigenlijk is dit dus helemaal niet een gebod in de zin van een last van 'dat moet je doen'. Nee, dit is een belofte. Het is helemaal omgeven door beloften; het is met recht veelbelovend. Waar de kinderen hier op gewezen worden – en dat doe ik bij dezen dan ook, en u als ouder kunt dat vervolgens aan uw kinderen doorgeven – is: "Eer je vader." Dat is een belofte. Want wil je werkelijk dat het je welga als kind en dat je gelukkig bent in je leven zolang je hier op aarde bent? Wel, eer dan je vader en je moeder. Dat is met recht een belofte. En dan vervolgt Paulus door tegen de vaders te zeggen – waarom ik dat met een hoofdletter heb gedaan weet ik even niet, maar in ieder geval: "En gij, vaders, verbittert uw kinderen niet." Hier wordt trouwens een iets ander woord gebruikt dan wat we zojuist lazen in Kolosse. Vaders, verbittert uw kinderen niet, maar voedt hen op. Hier wordt gesproken over ouders die hun kinderen kunnen verbitteren of ontmoedigen. De bedoeling is juist datgene wat God ook van ons mensen maakt: die genade Gods die ons opvoedt en ons van binnenuit verandert. Als vader leer je om je kinderen niet te verbitteren, maar om hen – net zoals jijzelf – blij te maken met de genade van God. Dat is de tegenstelling.

Vaders, verbittert uw kinderen niet; met andere woorden: doe precies het tegendeel. Doe precies dat wat genade in een mensenleven doet, namelijk gelukkig en blij maken. Het doet ons opzien naar boven en het doet ons beseffen wie Hij is en wat Hij geeft: rijkdom, rijkdom en nog eens rijkdom. Leef daaruit! Ik ben ervan overtuigd dat we over die genade van God altijd te gering denken, terwijl het een onuitputtelijke bron is. Paulus zegt niet voor niets: verblijd u te allen tijde in de Heer en in dat wat Hij gesproken heeft. Niet zo mondjesmaat. En dan zeggen we: "Ja, maar ik heb ook nog wel belangrijke dingen te doen in mijn leven. Ik heb nog wel wat anders te doen dan blij te zijn." Gek hè, wat voor ideeën sommige mensen hebben? Ja, op het moment dat ik deze dingen onder woorden breng... hoe belachelijk is het hoe we ons als gelovigen ook daarin laten misleiden door godsdienst, maar in het algemeen door de wereld. We zijn zo enorm rijk! De vraag is: weet je hoe rijk je bent? Nee, de vraag is nog sterker: besef je hoe rijk je bent? Besef je hoe groot Hij is en hoe Hij jouw leven kan veranderen, van binnenuit? Dank Hem daar gewoon dagelijks voor. Er is geen betere manier – het is, als u het mij vraagt, zelfs de enige manier om werkelijk gelukkig en blij te zijn – en dat is: te gaan danken. Danken wil niets anders zeggen dan: ik ga spreken van Gods genade. Daarmee herinner je niet alleen anderen, maar vooral ook jezelf aan wie Hij is.

Dankzegging maakt ons blij. In het woord dankzegging – ik herhaal het nog eens – zit het woordje 'charis', vreugde. De vreugde wordt ontketend door te spreken van Zijn genade, door te danken voor wat Hij geeft en Hem te loven om wie Hij is. Dat ontketent de vreugde van binnenuit. En als vaders mag je je kinderen daar gewoon in voorgaan, want uiteindelijk is dat wat leiderschap is. Leidinggeven, hen opvoeden en grootbrengen betekent niets anders. Het betekent niet hen te vertellen: "Dat moet je doen" en "Dat mag je niet doen." Als je zo'n idee hebt van opvoeden, dan denk ik dat je er nog weinig van hebt begrepen. Opvoeden wil gewoon zeggen: je gaat voorop. Je wijst hen de weg, zoals een gids dat doet, met recht. En je mag dat zelf voorleven in die vreugde, en je kinderen wijzen op dat wat Zijn Woord zegt. En er staat nog meer bij...

▶ 36:44 Kinderen Onderwijzen in Genade in Plaats van de Wet ↑ hoofdstukken

Vaders, verbittert uw kinderen niet, maar – en nu komt het tegendeel – voed hen op in de tucht... Maar hier staat "tucht". Ja, ik houd daar niet zo van; ook dat woord heeft een negatieve betekenis gekregen. Maar dat woord wat hier staat, tucht, dat kwamen we al eerder tegen en ik heb het al even toegelicht toen we het in Titus 2 tegenkwamen. Daar werd het, afhankelijk van de vertaling die u gebruikt, vertaald met het opvoeden. Dat is wat het is: onderwijzen. Het wil zeggen: breng hen groot in de opvoeding, in de onderwijzing des Heren.

Wat is onderwijzen? Dat is dingen leren. Vertel hen hoe de dingen zijn. Ik bedoel niet alleen Zijn Woord; vertel niet alleen hoe rijk Zijn Woord en Zijn belofte is en hoe groot die toekomst is die Hij voor ons heeft weggelegd, maar wijs hen vooral ook op de rijkdom van wat Hij nu in ons leven kan doen. Ze komen met vragen, toch? Je kinderen komen met vragen en leer ze dan; wijs ze de weg.

Ons Nederlandse woord "onderwijzen" is heel mooi, want dat betekent letterlijk dat je wijst op wat er staat, zoals een moeder dat doet bij haar kinderen. Je wijst ze op dat wat geschreven staat. Je wijst ze op rijkdom, je wijst ze op hoe de dingen zijn. Maar let vooral ook op dat deel van het woord: "onder-wijzen". Je wijst onder de oppervlakte naar wat er verborgen is. En zo is dat met recht ook ontdekkend; je neemt de bedekking onder de oppervlakte weg. Wijs hen daarop, op Zijn Woord.

Zo leren ze gewoon ook in alles dat onderwijs iets fundamenteel anders is dan het stellen van een wet. De titel van deze Bijbelstudie heb ik gegeven: opvoeden in genade. Het is niet opvoeden in de wet. Je moet niet een vader in de wet zijn. In het Engels klinkt dat helemaal leuk: geen father-in-law, nee, een father in grace en een mother in grace. Als vader en moeder wijzen op genade, op wat Hij geeft.

En dan volgt ook inderdaad dat andere woord waar ik het ook al even over had: onderwijzen, maar dan ook trainen bij herhaling. Wijzen op dat wat er in de Schrift staat. Het is niet de kinderen onder een wet stellen – dat is wat ik zojuist nog wilde zeggen en even vergat – maar vertel hen hoe de dingen zijn. Niet wat ze moeten doen, maar hoe de dingen zijn. Je kunt tegen kinderen zeggen: "Je moet niet aan de drugs gaan", maar vertel ze gewoon wat drugs is en wat het doet, hoe vernietigend het is. Dat is de negatieve kant. De positieve kant is: vertel hen hoe het is als je niet aan dat spul verslingerd bent en hoe rijk je leven kan zijn.

Weet u wat het mooie is? Nu haak ik weer even aan op wat ik zojuist zei over Titus 2. Als je eenmaal Gods genade gaat verstaan, ga je de dingen van de wereld, waarin mensen zichzelf in de vernieling helpen – dat weten we allemaal – verzaken. Dat doe je omdat je zoveel rijkere dingen hebt leren kennen. Je gaat de armoede van de wereld inderdaad miskennen en je kunt daar overheen kijken. Zo voed je je kinderen op in de vreugde van Zijn Woord.

Dan staat er nog bij: "en in de terechtwijzing des Heren". Ja, want we worden voortdurend geconfronteerd met leugens en bedrog. Deze aion waarin we leven, dit tijdperk, is leugen en bedrog. Dat wat we vanuit de wereld te horen krijgen over hoe de dingen zijn, is leugenachtig. Dan is het zo geweldig om te leven bij het licht van Gods Woord en daar ook je kinderen op te wijzen. Vertel het ze. Wat ze ermee doen is hun zaak, maar leer het ze voortdurend. In Deuteronomium 6 wordt van de Israëlieten gezegd: prent het ze in. Weten zullen ze het! Spreek ze van die rijke genade van God, niet zo af en toe eens, maar dagelijks. Wijs hen erop hoe rijk God is en hoe geweldig Hij in hun leven is en kan zijn. Dat is waar Paulus hier ook over schrijft.

▶ 42:29 Praktijkvoorbeeld en Slotwoord: een Krans van Genade ↑ hoofdstukken

Ik hoorde van de week een verhaal op televisie. Het was een journalist van de NOS, de zoon van EO-presentator Feike ter Velde. Misschien hebben sommigen van u dat ook gezien of gehoord? De zoon van Feike ter Velde, de man die jarenlang voor de EO op televisie was, is zelf journalist geworden bij de NOS als buitenlandcommentator. Hij heeft nu een boek geschreven onder de titel De Vader en de Zoon. Daarin schrijft hij met veel respect over de opvoeding die hij van zijn vader kreeg. Hij schrijft het van zich af om het te verwerken en was naar aanleiding daarvan uitgenodigd bij diverse praatprogramma's op televisie.

Ik zag daar een stukje van bij Omroep MAX. In die uitzending waren zowel Peter ter Velde als Feike ter Velde uitgenodigd. Peter vertelde hoe verstikkend hij de evangelische opvoeding heeft ervaren. Dat constante 'dat mag niet' was erg belastend. Om zijn vader te pleasen is hij toch in dat spoor meegegaan. Ik vond het overigens heel confronterend zoals hij dat beschreef. Hij hield van zijn vader en zei: "Mijn vader heeft absoluut niet gefaald in de opvoeding." Maar hij dacht: "Als ik nu afstand neem van het geloof zoals mijn vader dat altijd heeft verteld, dan raak ik mijn vader ook kwijt." Om hem te pleasen is hij altijd toch maar in dat spoor verdergegaan, maar op een gegeven ogenblik werkte dat niet meer en liep hij vast.

Hij beschrijft dat in zijn boek. Hij was ook bang, want hij had altijd onderwezen gekregen: "Als je het geloof verlaat, ga je voor eeuwig verloren." Dat was dat evangelische geloof; het was helemaal niet zo blijmakend, hij heeft het als zeer verstikkend ervaren. Ik heb daar heel erg over nagedacht toen ik dat op de televisie zag. Hoe belangrijk is het niet voor ouders om de kinderen te vertellen van de genade van God? Zodat zij weten dat, ook al kiezen zij een andere weg en zeggen ze: "U hebt die weg gewezen van het Woord, maar dat wil ik niet", ze in elk geval weten dat op welk pad ze ook gaan, ze verzekerd zijn van Gods liefde én van jouw liefde. Dat zij er niet minder om zijn omdat ze toevallig niet meer de weg van het Woord gaan. Dat is een tragische weg, dat is waar, maar het verandert niets aan Gods liefde. God vindt ook hen.

Ik sta hier zelf natuurlijk ook als vader. Dat is altijd tricky, want mijn eigen kinderen en mijn vrouw zitten hier. Ik bedoel dat helemaal niet pretentieus, maar weet u waar het naar mijn diepe overtuiging om gaat in de hele opvoeding? Het gaat er niet om dat je perfect bent of dat je geen fouten maakt; het gaat erom dat je in je leven mag putten uit die bron van vreugde van wie Hij is, en je kinderen daar altijd op te wijzen. Dat is wat hier ook staat: je kinderen niet verbitteren, maar hen onderwijzen in de leer van God, onze Redder. Ook al gaan zij een heel ander spoor, ze moeten ervan verzekerd zijn dat die genade er is. Dat moeten ze weten, wat ze verder ook doen. Mijn ervaring is ook dat wanneer je zelf in die vreugde mag leven en hen daarin mag voorleven en op mag wijzen, dat dit juist ook de kinderen zal triggeren. Niet de wet, maar genade; dát voedt werkelijk op.

Ten slotte wil ik deze studie afsluiten met woorden uit het boek Spreuken. Ik wil er niet te diep op ingaan, maar het sluit helemaal aan bij wat ik in de aanvang al zei. Daar lees je dat Salomo zegt: "Hoor, mijn zoon, de tucht" – dat wil zeggen de opvoeding – "van uw vader, en verwerp de onderwijzing" – en hier staat het Hebreeuwse woord Torah – "van uw moeder niet." Ziet u dat de moeder daar wel degelijk mee te maken heeft? Ook al is de vader eindverantwoordelijk, als ouders onderwijs je samen je kinderen. En er staat bij: "Want zij zijn een lieflijke krans voor uw hoofd." Weet u wat er echt staat? "Ze zijn een krans van genade." Hier staat het Hebreeuwse woord voor genade. Weet u wat dat is? Dat is chen, waar ons woord 'gein' vandaan komt. Ze zijn een krans van genade: dat wat een bron van vreugde is, wat je doet lachen, wat verlichting geeft en de last van je afneemt. "Ze zijn een lieflijke krans voor uw hoofd, een keten voor uw hals." Met andere woorden: je mag je kinderen voorgaan in het onderwijzen in de genade. Altijd weer opnieuw zo in de vreugde mogen staan en je kinderen in die vreugde opvoeden en onderwijzen. Ik wil het graag hierbij laten.