▶ 00:00 Introductie: de Letterlijke en Overdrachtelijke Betekenis van Nuchterheid ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen allemaal, vrienden. Mag ik jullie heel hartelijk bedanken voor de uitnodiging wederom. Het is niet zo heel erg vaak dat ik hier sta, maar ik vind het altijd toch wel weer een hele belevenis om hier naartoe te komen. Ik heb al een heerlijke ochtend gehad en je zou het misschien niet zeggen gezien het onderwerp dat ik ga bespreken, maar ik heb er ook al een ontbijtje op. Dus het is niet op nuchtere maag dat ik hier sta, maar wel nuchter in de gebruikelijke zin van het woord; dat kan ik u verzekeren.

Ik wil jullie namelijk graag eens bepalen bij dit woord. Als je dat onderwerp eens nader wilt bezien en wilt weten wat de Bijbel daar nu eigenlijk over zegt, dan zou je het beste een concordantie kunnen pakken. Dan krijg je zo'n trefwoordenregister — want dat is wat een concordantie is — en je zoekt het woordje 'nuchter' op. Dat wil zeggen: het eigenlijke grondwoord zoals dat gebezigd wordt. Ik beperk me vanmorgen tot het Nieuwe Testament. Je kijkt dan waar het zoal voorkomt en wat de diverse schrijvers daarover te melden hebben. Dat zijn in dit geval Paulus en Petrus.

Het zal u niet ontgaan zijn dat er zo enorm veel invloeden momenteel op ons afkomen. Ik denk dat dat meer is dan ooit tevoren, waardoor je zomaar inderdaad 'onder invloed' zou kunnen raken en in die zin ook bedwelmd kunt worden. En dat is toch eigenlijk wat 'niet nuchter zijn' betekent.

Laat ik dat woord eens nader bezien. Ik vind het altijd wel aardig om even naar het Nederlandse woord te kijken en de woordherleiding te bezien. Dat heet dan etymologie. Er gaat bijna geen dag voorbij of ik kijk via het internet in het etymologisch woordenboek. Ik vind dat razend boeiend om te zien waar een woord vandaan komt. Nu blijkt dat het woordje 'nuchter' — het is enigszins omstreden, maar men gaat er gewoonlijk van uit — te maken heeft met 'ochtend'. Ja, die klanken, die klinkers, daar moet je je bij die woordherleidingen nooit zoveel van aantrekken. Dan begrijp je trouwens ook wel wat het idee is, want in de ochtend als je opstaat, dan heb je nog niet gegeten. Vandaar ook de nuchtere maag, en doorgaans ook nog niet gedronken, en dan met name geen bedwelmende drank. Dat is het idee.

Als we het hebben over het Griekse woord — want we doen bijbelstudie vanmorgen — dan zie je dat het woord in het Grieks luidt: nefo. Dat blijkt nog weer verband te houden met ons woord 'nevel'. Dat is ook heel erg leuk. Dat heeft trouwens ook te maken met het woord voor wolk, want een wolk is ook een nevel. Eigenlijk is het dan ook weer heel interessant, want in dit geval is het de negatieve vorm daarvan: niet beneveld, onbeneveld. Dat betekent in ieder geval niet zozeer 'niet gegeten hebben', als wel 'niet gedronken hebben'. En dan hebben we het niet over water of over frisdrank, maar over bedwelmende drank; alcoholische drank waardoor je onder invloed raakt. In de ochtend ben je dat doorgaans, als het goed is, niet.

Het was Petrus die op de Pinksterdag zei, toen zij beschuldigd werden van "deze mensen zijn vol zoete wijn": "Dat kan niet, want het is nog maar het derde uur van de dag." Dat is rond een uur of negen, zeg maar. Ja, dat is niet erg gebruikelijk. Meestal verstaan we in de letterlijke zin onder nuchter: niet gedronken hebben. Dat is het meest essentiële, elementaire element van de betekenis. Maar gewoonlijk, en meestal zelfs durf ik te zeggen, gebruiken we het figuurlijk. Ga maar eens na wanneer je het woordje nuchter gebruikt. Dan kan dat inderdaad fysiek gewoon letterlijk nuchter zijn, maar meestal bedoelen we, als we het hebben over iemand die een nuchtere kijk heeft op de dingen of iemand die nuchter in het leven staat enzovoort, de overdrachtelijke betekenis.

Dan betekent het: vrij van alles wat de geest kan vertroebelen. En er zijn nogal wat dingen die maken — en dat is echt niet alleen alcohol of andere bedwelmende middelen, want daar zijn er vele van — dat je niet meer helder kunt denken, waardoor je ook niet meer de dingen scherp kunt zien en waardoor je ook niet meer stevig in je schoenen staat en een rechte gang kunt maken. Want dat is allemaal wat het betekent, ook in de overdrachtelijke zin.

Als we willen weten wat de Bijbel daar zoal over zegt en het belang daarvan willen ontdekken, dan kijk je: waar komt dat woord voor? De eerste tekst die ik met jullie wil opzoeken... nou ja, opzoeken, je kunt het inderdaad natrekken, want u bent natuurlijk nuchter en wakker en wilt weten of ik het wel goed citeer. Kijk het maar even na in 1 Korinthe 15. Een kleine variant wordt daar gebruikt voor dat woord, maar ik vind het erg boeiend om dat te zien, eigenlijk ook als uitvalsbasis. Voor de rest is het tamelijk willekeurig zoals ik door de schriftplaatsen heen ga, maar dit wilde ik graag gebruiken als uitgangspunt. Daar beginnen we.

▶ 06:47 Ware Nuchterheid Fundeert op de Kennis van God ↑ hoofdstukken

Want nuchterheid heeft alles te maken met het kennen van God. Dat zie je in 1 Korinthe 15. U ziet, ik heb een interlineair bij me; dat is meestal zoals ik de Bijbelstudies ook doe. Ik vind het mooi om u te laten zien hoe het er letterlijk staat. In dit geval ziet u die interlineair onderaan deze pagina, met de Griekse tekst bovenaan. Daaronder de groene tekst, dat is de meest letterlijke weergave, en die grijze derde regel is de wijze waarop de NBG-vertaling het in dit geval heeft weergegeven. De vertaling die u daarboven ziet, is daarop gebaseerd.

Paulus zegt daar – en het is midden in zijn betoog over de opstanding van Jezus Christus, want u moet weten: er waren in Korinthe geluiden die zeiden: "Ja, de opstanding van de doden, bestaat er wel zoiets?" Paulus valt bij wijze van spreken van zijn stoel, want hij zegt: "Hoe is het mogelijk dat dat betwijfeld wordt?" Als er geen opstanding van de doden is, dan is ook Christus niet opgewekt. En als Christus niet is opgewekt, ja, dan is onze boodschap leeg en leeg is jullie geloof ook. Hij wijst ze ook op de consequenties van dat toch wel dwaze idee.

In dat kader, even tussendoor: ik ben eigenlijk aan de ene kant wel blij dat die geluiden ooit daar in Korinthe zijn vernomen. Want het is voor Paulus een aanleiding om echt uit te pakken en een geweldig betoog te houden over de waarheid van de opstanding. Hij laat zien hoezeer dat het fundament is, een werkelijk bewezen historisch feit. Dat is één ding, maar hij wijst vooral ook op de geweldige universele impact van dat feit, namelijk dat de dood is overwonnen en uiteindelijk ook tenietgedaan gaat worden doordat alle mensen worden levend gemaakt. Zoals in Adam allen sterven – dat is vers 22 – zo zullen in Christus allen worden levend gemaakt. Die dingen brengt hij allemaal naar voren. Schitterend.

Maar goed, als je eenmaal gaat twijfelen en vraagtekens gaat zetten bij die waarheid van de opstanding van de doden, dan laat Paulus zich dit ontvallen: "Onnuchtert recht." Dat wil zeggen: kom op een rechtvaardige, op een rechte wijze tot nuchterheid. En zondigt niet. Want dat is eigenlijk de consequentie: zondigen betekent je doel missen. Op het moment dat je de waarheid van de opstanding niet meer ziet, dan is alles zinloos en dan mis je met recht het doel.

Hij zegt: "Want sommigen..." Dat motief vind ik heel boeiend, daarom noem ik het eigenlijk ook als eerste. Hij zegt: "Onnuchtert recht, op de rechte wijze, en zondig niet." Dat is min of meer hetzelfde, namelijk: zondig niet, want sommigen hebben geen kennis van God. Want als je werkelijk weet zou hebben, benul zou hebben van de waarheid die er in God is, dan zou je geen twijfel hebben over de vraag of er opstanding van de doden is. Want ja, als er geen God is, dan is het logisch dat je ook niet rekent met een opstanding.

Maar als daar een God is, als daar één grote "Platser" is – want dat is wat het woord God betekent: één grote Regisseur, iemand die niet alleen de Schepper is, maar een geweldig plan heeft met ieder creatuur en die nooit het werk van Zijn handen laat varen – ja, dan kan het met de dood natuurlijk niet afgelopen zijn. Dat is een bizar idee. Integendeel, Hij gaat alle dingen tot een goed einde brengen. Hoe weet ik dat? Nou, ik ken een God. Als je God kent, dan weet je: de goede afloop is op voorhand verzekerd. Want Hij heeft alles onder controle. Hij maakt geen fouten, Hij mist geen doel. Hij bereikt altijd met iedereen en elk schepsel dat wat Hij Zich daarmee heeft voorgenomen. Logisch, want Hij is God.

En je ziet: op het moment dat je daar niet mee rekent, dan heb je eigenlijk dus geen kennis van God. Je hebt dan nooit goed nagedacht over de consequenties van dat concept, van dat idee. Vandaar dat Paulus zegt: "Onnuchtert." Word nou alsjeblieft nuchter. Denk eens goed, helder en scherp na over dat wat jullie hier in Korinthe betwijfelen. "Onnuchtert recht, zondig niet, want sommigen hebben geen kennis van God."

Dus ja, ware nuchterheid... daar valt een heleboel over te zeggen en we gaan nog meer schriftplaatsen langs, maar in ieder geval is het ook dít: het weten dat er Eén is die God is. En als je dat weet, dan kun je werkelijk ook gezond denken. Dat is gezond verstand. We zullen trouwens ook nog op andere plaatsen zien hoe die twee aan elkaar gekoppeld worden: gezond denken, gezond verstand en nuchterheid.

▶ 12:31 Gezond Verstand en Bezonnenheid in de Gemeente ↑ hoofdstukken

We gaan wat voorbeelden langs in de Titus- en Timotheüsbrief. Dat zijn twee persoonlijke brieven die Paulus heeft geschreven aan zijn medewerkers: Titus op Kreta en Timotheüs in waarschijnlijk vooral Efeze. Paulus wijst daarin een aantal mensen aan die gekwalificeerd zijn en die geacht worden voorbeelden te zijn voor de gelovigen. In het algemeen wordt nuchterheid, nuchter van zin zijn, aanbevolen voor alle mensen. Je kunt tegen iedereen zeggen: denk na, wees bezonnen. Dat geldt voor alle gelovigen, maar in het bijzonder voor de mensen die geacht worden voorbeelden te geven en vooropgaan. Zij zouden daarin bij uitstek een voorbeeld moeten zijn.

In Titus 2 lezen we dat Paulus Titus beveelt om alles te onderwijzen wat met de gezonde leer overeenkomt. Het moet stroken met de gezonde leer. Verschillende groepen worden aangesproken: hoe Titus de oudere mannen, de oudere vrouwen en de jongere vrouwen zou aanspreken en welke kwaliteiten voor hen in hun leven van belang zijn. Het gaat om wat God allemaal in een mensenleven kan uitwerken, want Hij is het die dat doet. Paulus spreekt daar heel concreet over, te beginnen bij de senioren, de oudere mannen. Als je 61 bent, hoor je daar natuurlijk nog niet bij – dat is een grapje natuurlijk. Want wat is ouder? Dat is een heel betrekkelijk begrip. Ik zei dat weleens tegen mijn oudste dochter toen ze tien was: "Jij bent de oudste." Ze had twee jongere broertjes, dus dan ben je de oudste. Wanneer ben je een oudste? Dat is een relatief begrip. Hier gaat het over de oudere mannen in contrast met de jongere mannen, waarbij de grens daartussen tamelijk fluïde is.

Het moet in elk geval duidelijk zijn: oudere mannen zouden nuchter moeten zijn. Dat is het eerste wat van hen gezegd wordt. Is dat voor jongere mannen ook een mooie aanbeveling? Jazeker, letterlijk en figuurlijk. Maar we kennen allemaal het woordpaar dat we dikwijls gebruiken: jong en onbezonnen. Die twee hebben vaak met elkaar te maken. Men wordt geacht dat, wanneer je in leeftijd toeneemt, de wilde haren er wat vanaf gaan en je nuchterder en meer bezonnen wordt. Ik zeg niet saai of bezadigd. Ik heb een beetje een hekel aan het woordje 'bezadigd'. Dat schiet me even te binnen: in de NBG-vertaling wordt in de Titusbrief iedere keer gesproken over bezadigd. Ik weet niet hoe dat hier in Nieuw-Buinen klinkt, maar bij mij heeft dat de klank van saai en futloos. Maar de grap is dat het Griekse woord duidt op 'bezaden', wat 'bezet met gezond verstand' betekent. Dat staat in dit vers ook: verstand tonend, gezond verstand. En dat is wat bezadigd eigenlijk is. Het is veel mooier: gezond verstand.

Die connectie tussen nuchterheid en gezond verstand is evident. Vaak is het zo dat je, naarmate je ouder wordt, wat meer afstand van de dingen neemt. Je bent niet meer direct betrokken bij alles, wat betekent dat je wat meer kunt relativeren. Dat is gezond verstand, dat is nuchterheid. Je leert een woord vaak ook kennen door de tegenstelling ervan te verstaan. Als je wilt weten wat hoog is, kijk je naar de tegenstelling: laag. Zwart tegenover wit, groot tegenover klein. De tegenstelling van nuchter is emotioneel. Is emotioneel fout? Nee, daar gaat het niet om, maar het is wel het antoniem van nuchterheid. Iemand die emotioneel reageert, zit in zijn emotie, maar heeft dikwijls niet echt over de dingen nagedacht. Zo iemand reageert primair op hoe het voelt, en dat is vaak onevenwichtig.

Dat geldt trouwens ook letterlijk. Iemand die niet nuchter is, in de zin van beschonken, staat niet stevig en kan heel moeilijk zijn balans behouden. In figuurlijke zin is dat ook zo: als je niet nuchter van zin bent, heb je dikwijls geen gebalanceerd idee over de dingen. Wij spreken dan over wegen en overwegen. Dat is wat denken toch is? Je weegt iets, en de andere kant weeg je ook. Zo krijg je een gebalanceerd begrip van de dingen door hoor en wederhoor. Dat is evenwichtigheid. Dat is ook wat bezinning is: over de dingen denken met de denkzin. Dat heeft allemaal te maken met die nuchterheid. Zeker voor oudere mannen wordt dat als eerste eigenschap genoemd, naast eerbaarheid, gezond verstand en gezond zijn in het geloof. Het heeft allemaal raakvlakken met elkaar.

In 1 Timotheüs 3 wordt gesproken over de opziener, degene die verantwoordelijk is voor de prediking en daar toezicht op houdt. Er wordt gezegd dat het vereist is dat de opziener onbesproken is, de man van één vrouw. Over die eigenschappen hebben we het nu even niet, het gaat mij om het woord 'nuchter'. Ook hier staat het weer in verbinding met gezond verstand; die connectie is heel duidelijk. Ordentelijk, gastvrij, vaardig in het onderwijzen – het zijn allemaal belangrijke eigenschappen. Maar ook hier geldt, juist voor iemand die leiding geeft, die vooropgaat en toezicht houdt, dat het van belang is om nuchter te zijn. Dat heeft inderdaad met een goed oordeel te maken en met het niet onder invloed zijn, in de dubbele zin van het woord. Je zou in deze tekst zelfs kunnen verdedigen dat het erom gaat dat die opziener niet beschonken is als hij in functie is. Dat kun je verdedigen, maar we voelen allemaal wel aan dat de betekenis breder is.

Dat wordt trouwens ook gezegd over de vrouwen. Ook van hen die dienen, de diakonessen, wordt gezegd dat zij eerbaar moeten zijn en geen verdachtmaaksters. Eigenlijk staat daar het woord 'diabolisch'. De NBG-vertaling zegt kwaadspreeksters, maar 'diabolos' is ons woord voor duivel: degene die de dingen door elkaar gooit. Het heeft dikwijls de betekenis van verdacht maken. Hoe deed de Diabolos dat van origine? Door God verdacht te maken. Eigenlijk was het karaktermoord wat hij pleegde. "God heeft dat dan wel gezegd, maar Hij heeft kwalijke motieven." Dat gif heeft hij erin gebracht en tot op de dag van vandaag wordt God zo verdacht gemaakt. Sommige mensen geloven inderdaad dat God niet goed kan zijn. "Als er een God is, hoe kan dan...?" Dat kan een directe beschuldiging zijn of de verdenking die op God rust: hoe kan Hij liefde zijn? Die vraag is er tot op de dag van vandaag en het vervreemt de mens van God, of het maakt hem tot een regelrechte vijand. Maar is Hij te vertrouwen? Wat God in het verzoeningswerk doet, is feitelijk Zijn liefde bewijzen. Bewijzen! En zo verzoent Hij het mensdom en Zijn schepselen weer met Zichzelf. Maar goed, die verdachtmaaksters zouden de vrouwen dus niet zijn; zij moeten nuchter zijn. Ook voor hen geldt dat uiteraard. Ik weet wel dat het een cliché of een vooroordeel is dat vrouwen de reputatie hebben wat emotioneler te zijn.

Goed, die controversie zal ik nu niet aangaan. Ik denk inderdaad – laat ik het zo zeggen, dan zeg ik het in ieder geval niet fout – dat vrouwen een meer ontwikkeld gevoels- en emotioneel leven hebben dan mannen. Ja, nu zeg ik het positief, maar de andere kant van het verhaal is dat de bezonnenheid, de evenwichtigheid en het rationele wat minder op de voorgrond treden.

Overigens is het zo dat op het moment dat je iemand verdacht maakt, dit betekent dat je zonder bewijs kwade motieven gaat veronderstellen. Dat is trouwens vandaag de dag ook het geval. Als je zo’n praktisch onderwerp als het woordje ‘nuchterheid’ bespreekt, dan kom ik er al sprekende achter dat er toch allerlei hete hangijzers passeren.

Want ja, ik krijg dagelijks linkjes van mensen doorgestuurd met complotten. En om eerlijk te zijn: ik geloof ook bepaald niet alles wat er in de wereld verteld wordt. Ik denk dat we verschrikkelijk worden voorgelogen. Maar aan de andere kant zie ik ook hoe gemakkelijk mensen daarin onder invloed kunnen raken. Ze zijn dan niet meer bezonnen en zien achter elke boom een spook. Ze durven eigenlijk geen stap meer te zetten en alles is verdacht. Dat is als levensinstelling niet echt aan te bevelen. Dan ben je eigenlijk ook onder invloed; je kunt dan geen zuivere weg meer gaan en je zit op voorhand al in een bepaalde modus of staat al op een bepaald standpunt. Dat is niet gezond.

Gewoon gezond bewijs vragen voor een bewering die gedaan wordt, dat heeft te maken met nuchterheid. Laat je niet meeslepen door wat de wereld zegt, maar laat je ook niet meeslepen door allerhande complottheorieën, want die zijn er ook vele. Dat is iets wat ik uit eigen ervaring heb opgedaan. Dus ook daarin is het zaak om evenwichtigheid en nuchterheid te kennen.

▶ 25:29 Waakzaamheid en Nuchterheid in de Tijd van het Einde ↑ hoofdstukken

Petrus spreekt in zijn eerste brief een drietal keer over het woordje nuchterheid. En het is opvallend dat hij dat in alle drie de gevallen doet, juist ook met het oog op de tijd van het einde. Eerst in 1 Petrus 1 vers 13, daar zegt hij: "Daarom, omgord de lendenen van jullie denken." Omgord de lendenen wil zeggen: wees paraat. Op het moment dat je je gordel omdoet, dan til je als het ware je kleed omhoog, zodat je kunt gaan en je vrij kunt bewegen. Dat heeft de gedachte dat je gereed bent. In dit geval gaat het om de lendenen van jullie denken. Zodat je in je denken paraat en gereed bent. Dat heeft alles te maken met nuchterheid, zodat je kunt denken en daarmee ook volkomen de hoop vestigend, zegt Petrus dan, op de genade die jullie gebracht wordt in de onthulling, de apocalypse van Jezus Christus.

Hier zie je dus dat die nuchterheid alles te maken heeft met het feit dat je je niet laat beïnvloeden door alles wat er om je heen speelt, maar dat je volledig je hoop gericht houdt op dat wat ons is voorgehouden in wat er staat geschreven. Dat staat vast. Je laat je zo gemakkelijk meeslepen door wat er gezegd wordt, ook in onze dagen, door de media. Dan ben je echt onder invloed, dan ben je niet nuchter meer. Nuchter ben je wanneer je je gewoon houdt aan dat wat vast en solide is, namelijk het Woord. De rots, waar we zojuist ook van zongen, waar je werkelijk op kunt staan.

1 Petrus 4. U ziet, ik ga zo van de ene tekst naar de andere. Als je meeleest in je bijbeltje dan blijf je bladeren. Maar goed, zo blijf je ook wakker. 1 Petrus 4 vers 7: "Van alle dingen echter is het einde genaderd." Het einde aller dingen is nabijgekomen, zegt de NBG-vertaling. Wees dan, met het oog daarop, gezond verstandig. Hier heb je weer dat woord: wees verstandig, kom tot bezinning. Het idee is dat van gezond verstand. God heeft ons verstand gegeven. Gezond verstand wil niet zeggen dat je veel verstand hebt, maar dat je het verstand wat je hebt gezond gebruikt. Daar gaat het vooral om. Het punt is meestal niet zozeer dat mensen geen verstand hebben, maar gewoon hun verstand niet gebruiken. En dat is zonde, want daarvoor heb je het niet gekregen natuurlijk.

Wees dan gezond verstandig en nuchter. Ziet u hier ook weer die link? Ook met het oog op de gebeden, de connectie met God. Onze broeder zei het zojuist nog in het gebed dat we zouden bedenken de dingen die boven zijn. Maar dat kan ook alleen maar wanneer je niet onder invloed staat van het denken hier op aarde. Dat kan je zomaar gemakkelijk in beslag nemen en feitelijk ben je dan bedwelmd, onder invloed. Je denkt feitelijk niet meer zuiver en kunt niet volledig je hoop vestigen op wat aangekondigd en beloofd is. Nuchterheid is nodig om inderdaad het zicht te houden en de connectie levend te houden met Hem.

En dan 1 Petrus 5, nog een. Ik zei al, er waren drie keren dat Petrus in zijn brief spreekt over die nuchterheid. Dan zegt hij: "Wees nuchter, waakt." Ja, die twee hebben natuurlijk alles met elkaar te maken. Namelijk dat je wakker bent, je ogen open hebt en dat je de dingen scherp kunt zien. Hoezo? Wel, de tegenpartij van jullie, de diabolos, de duivel gaat rond als een bruisende, een brullende leeuw, zoekende wie hij zal verslinden. En waarom is het dan van belang, zegt Petrus, om nuchter te zijn? Nou, gewoon om alert te zijn. Want daar waar gevaar dreigt, kun je het je niet permitteren om beschonken of onder invloed te zijn. Nee, dan moet je bewust zijn van de gevaren die er zijn.

Ik vind het heel opmerkelijk dat Petrus dit juist doet in verband met de tijd van het einde. We gaan nu naar de Thessalonicenzenbrief. Ook Paulus benadrukt dan juist weer dat wakker zijn en daarmee dat nuchter zijn. Want juist in de tijd van het einde zouden de gevaren zo groot zijn. Waarom? Met het oog daarop, vanwege de misleiding. En juist als je misleid wordt, of als die dreiging daar is, is het van belang om wakker te zijn. Dat je je niet laat beetnemen of je zomaar laat inpakken door mooie verhalen.

Eén van de meest karakteristieke dingen van de eindtijd zie je bijvoorbeeld als de Heer Jezus de rede op de Olijfberg houdt over de laatste dingen. Als Hij dan kijkt naar de stad Jeruzalem en wijst op het einde van de Aion, dan is het eerste wat Hij zegt: "Zie toe dat niemand jullie misleide." Met andere woorden: misleiding is het meest karakteristieke van de gevaren in die tijd. En daarvoor word je alleen maar behoed wanneer je nuchter bent. Bezinnen, bij zinnen zijn, zodat je leeft bij het licht van het Woord en niet door wat men zegt. Wakker en nuchter.

▶ 32:23 Niet Dutten, maar Waken als Kinderen van de Dag ↑ hoofdstukken

Ja, ook Paulus spreekt daarover, en dan wijs ik op de brief aan 1 Thessalonika. Hij heeft het daar over de dag van de Heer. Hij zegt: "Jullie weten zelf wel van de tijden en de gelegenheden." Hij vindt het niet nodig om daarover te spreken, want hij had hen daarover al op de hoogte gesteld. Maar hij wijst er dan wel op: "Laten wij dan dus ook niet dutten." De NBG-vertaling zegt 'sluimeren', maar dat komt zelden voor in die betekenis. Sluimeren of dutten is eigenlijk de toestand waarin je je bevindt tussen waken en slapen in; je slaapt niet helemaal, maar je bent ook niet helemaal wakker. Laten we niet dutten zoals de overigen. Hij bedoelt in dit geval de onwetenden, de ongelovigen, die niet veel weten.

Kijk, als je je helemaal niet bewust bent van het feit dat het einde nadert – en dan bedoel ik in de zin van de dag van de Heer – dan mis je die alertheid. Ik weet hoe jullie er hier in Nieuw Buinen in staan, maar hier klinkt ook de boodschap van de terugkeer van de Heer Jezus Christus. Hij komt, en dat kan allemaal niet zo heel erg lang meer duren. De termijn verstrijkt simpelweg. Naarmate dat moment nadert, wordt het belang van deze instructies alleen maar groter, namelijk om wakker en alert te zijn. Laten we dus niet dutten zoals de overigen, maar wakker en nuchter zijn.

Dat betekent dus dat je ook weet wat er speelt. Paulus spreekt over de tijden en gelegenheden, ook in verband met wat er gebeurt in het Midden-Oosten. Hoe zeggen we dat? Je leest de krant. Als je alleen maar de media tot je neemt, dan ben je onder invloed. Maar aan de andere kant: als je de Schrift leest en het nieuws beziet in het licht van de Schrift – en niet de Schrift beziet in het licht van de krant, want dat is niet nuchter – dan houd je zicht op de waarheid. Heel veel gelovigen doen dat laatste wel; die lezen iets in het nieuws en zeggen dan: "Hé, ik heb wel eens in een tekst iets dergelijks gelezen. Dat zal nu wel de vervulling zijn!" Of ze zien dat er in Rusland van alles aan de hand is, dat er in de Oekraïne een Joodse president is en dat daar nu een inval plaatsvindt. Spreekt de Bijbel niet over een inval van Rusland in Israël, over Gog en Magog? Ik ga dat onderwerp nu niet uitgebreid bespreken, maar het laat zien hoe gemakkelijk je door een beetje te associëren onbezonnen conclusies trekt. Dat is op de klank af je uitleg geven.

Maar omgekeerd geldt: als je weet wat de Schrift zegt, dan zal het wereldgebeuren je niet verbazen. Dan weet je dat de termijn verstrijkt. Logischerwijs gaat alles zich steeds meer concentreren op het Midden-Oosten; dat is voorzegd. Alleen als je wakker bent en weet hoe laat het is – dat is een mooie uitdrukking: weten hoe laat het is – dan kun je die dingen ook gewoon plaatsen, begrijpen en verstaan. Dan zie je het. Als je je niet bewust bent van de tijd en geen idee hebt van de ontwikkelingen die daarmee verband houden, dan sluimer je. Om niet te zeggen: dan slaap je eigenlijk gewoon. Dan zie je namelijk helemaal niets, of je ziet het maar half. Dan dut je.

Paulus wijst op het belang van dat niet-dutten: wakker zijn en nuchter. In vers 8 gebruikt hij het woord nuchter nog een keer: "Wij echter zijn van de dag." In de tussenliggende verzen had hij gezegd dat zij die dronken zijn, gewoonlijk des nachts dronken zijn. Maar wij zijn van de dag. Wij zijn kinderen van het licht en wij wandelen bij het licht. Wij echter zijn van de dag, zodat we nuchter zouden zijn, "aantrekkend het borstharnas van geloof en liefde". Want dat is geloof: het vertrouwen op het Woord van God is een borstharnas. Het bewaart je hart en beschermt je; het beschermt je hart, je meest vitale deel. Het borstharnas van geloof en liefde. Ik geloof dat het hier gaat over de liefde van God die je hart bewaart. Je vertrouwt op God, op wat Hij beloofd heeft, en je weet: Hij is God. Hij houdt van Zijn schepping en Hij brengt alles tot een goed einde. Dan heb je hoop, omdat je Zijn liefde kent. En dan heb je ook de hoophelm van redding. De NBG-vertaling spreekt over "de helm van de hoop der zaligheid", maar het is eigenlijk de hoophelm van redding. Wij zijn ons bewust van een Redder en Hij redt ook uit. Daar had Paulus in de brief aan 1 Thessalonika ook over geschreven. Die dingen, daarvan moeten we ons bewust zijn. En dan heb ik er nog één.

▶ 38:51 Nuchter in Alles te Midden van Religieus Verval ↑ hoofdstukken

En daarmee wil ik ook afsluiten. Dat doen we met de laatste brief die Paulus heeft geschreven, de tweede brief aan Timotheüs die we in het Nieuwe Testament aantreffen. Het is zijn geestelijk testament. Je leest daarin dat Paulus Timotheüs erop wijst dat het moment van zijn verscheiden voor de deur staat. Hij zou geëxecuteerd worden; zijn leven zou worden uitgegoten als een plengoffer. Dat stond voor de deur, maar Paulus is allerminst pessimistisch. Integendeel, hij heeft een enorme hoop en verwachting. Hier zie je echt het verschil tussen Hoop hebben met allemaal hoofdletters en zijn als zij die geen hoop hebben, die denken dat de wereld en hun leven geregeerd worden door het lot of het noodlot — de vette pech. Maar nee, er is een God — heb je het weer? Er is een God en Hij plaatst de dingen. Paulus is zich daar zo van bewust terwijl hij vanuit de gevangenis nog instructies geeft aan Timotheüs.

Hij is enorm hoopvol, maar ik moet er eerlijkheidshalver bij zeggen dat hij in één opzicht ook heel pessimistisch is: over de ontwikkelingen in de christenheid. Dat stelt hij al vast in zijn eigen dagen. Hij zegt in 2 Timotheüs 1: "Allen die in Azië zijn" — en Paulus kende er velen, want hij had er vaak gearbeid — "die hebben mij verlaten." Maar dan steekt hij Timotheüs een hart onder de riem, terwijl hij hem ook waarschuwt. Hij zegt: "Weet wel dat er in de laatste dagen zware, moeilijke tijden zullen komen." Hij wijst daarbij op de ontwikkeling in de christenheid, want men zal een schijn van godsvrucht hebben, van eerbied, maar de kracht ervan verloochenen. Met andere woorden, wat Paulus ziet, is een regelrechte neergang van de ontwikkelingen in de christenheid.

In 2 Timotheüs 4 vers 5 kom ik zo, maar kijk eerst even naar vers 3 en 4. Daar zegt hij: "Er komt een tijd dat men de gezonde leer niet meer zal verdragen." Dat betekent dat hij het hier echt over de christenheid heeft, waar men de gezonde leer ooit wel kende en waar men ook geacht wordt die te kennen. Hij zegt: "Er komt een tijd, Timotheüs, dat men het niet meer zal verdragen. Men kan het niet meer horen." En wat maakt daar dan plaats voor? In plaats van de gezonde leer komen er allemaal verdichtsels en mythen, zaken die men zelf heeft bedacht. En zijn er dan mensen die dat willen leren? Ja hoor, hij zegt dat ze gewoon in de rij staan. Mensen zullen leraren bij hoopjes verzamelen die hun gehoor kietelen. Dat is het woord dat hij gebruikt. Het moet allemaal lekker klinken en aansluiten bij wat de wereld zegt, zodat ze ook in de wereld meetellen. Allemaal mythen en leuterpraat, dat is wat het is; het slaat helemaal nergens op. Maar kom niet aan met de waarheid of met de gezonde leer die Paulus in zijn brieven had opgetekend. Hij zegt: dat zullen ze niet verdragen.

Is het belangrijk om dat te weten? Ja, het is heel erg belangrijk, zodat je niet de illusie koestert dat we populair worden of dat de zalen vol zullen stromen wanneer die tijd eenmaal bereikt is. Nee, reken daar nou niet op. Dat is van belang, want de beste methode om gefrustreerd te raken is om hoge verwachtingen te hebben die niet uitkomen. Wij hebben ook hoge verwachtingen, maar dat zijn verwachtingen die wél uitkomen. Frustratie is juist het gevolg van andere verwachtingen die niet worden waargemaakt. Als je die verwachtingen hebt van de ontwikkeling in de christenheid, dan heb je — zoals mijn schoonvader zou zeggen in een echte Rijnsburgse uitdrukking — "van de bok gedroomd". Ik kende die uitdrukking ook niet, maar hij zei het vaak. Hij leeft inmiddels niet meer, maar hij zei het vaak: dan heb je van de bok gedroomd. Het wil zeggen dat je het wel op je buik kunt schrijven en met je hemd weer kunt afvegen; dat gaat hier niet gebeuren.

Daarover heeft Paulus het: in de christenheid zal men de gezonde leer niet verdragen. En dan vraagt hij: "Maar jij?" Hij spreekt hier de enkeling aan, Timotheüs, niet eens meer een gemeente. Hij zegt: "Maar jij, wees nuchter." Zie je hoe belangrijk het is, juist in die tijd, om nuchter te zijn? Nuchter in alles. In alles wat er op je afkomt, in alle omstandigheden, en je niet van de wijs laten brengen. Laat je niet leiden door gevoelens of door de indrukken die via de zintuigen binnenkomen — wat je ziet, wat men zegt of wat je voelt. Dat is allemaal "onder invloed" zijn; dan ben je niet nuchter. Nuchter ben je wanneer je staat op het Woord. "Maar jij, wees nuchter in alles, kwaad lijdend."

Want dat is van belang: in de tijd dat men de gezonde leer niet meer zal verdragen, moet je je ervan bewust zijn dat je leeft in een sfeer van afwijzing. Je wordt niet gepruimd. Dat moet je weten, zodat je geen illusies koestert die tot frustratie leiden. Het hoeft je niet te frustreren als je het van tevoren weet. Je calculeert het in en weet: zo moet het gaan. "Maar jij, wees nuchter in alles, kwaad lijdend." En dan zegt hij erbij: "Doe het werk van een evangelist, verricht je bediening ten volle." Dat zegt hij tegen die mens Gods, zoals hij hem noemt.

Daarmee wil ik ook graag afsluiten. In een tijd waarin zoveel speelt en de dag gaat aanbreken, wees je ervan bewust dat de misleiding steeds groter wordt — in de wereld, maar in de christenheid des te meer. Wees je ervan bewust dat men de gezonde leer niet zal verdragen, maar tegelijkertijd: don't worry. Laat je er niet door van de wijs brengen. Wij kennen een God en we kennen werkelijk een goed bericht, een blijde tijding. Vertel dat! Vertel het de mensen, want ook in deze dagen is er zoveel verwarring. Er is zo'n behoefte aan werkelijke, solide wetenschap. Laat mensen horen en vernemen: er is een God, Hij heeft een geweldig plan, en Hij heeft Zijn liefde bewezen door de dood van Zijn Zoon, door Hem op te wekken en dat leven te geven aan de ganse schepping. Er is een geweldige hoop. De mensen moeten weten dat er een plan is en dat alles onder controle is. Kijk, dan ben je nuchter. En ja, laat ik samenvattend nog even dit mogen zeggen.

▶ 47:35 Samenvatting: de Kenmerken van een Nuchter en Helder Leven ↑ hoofdstukken

Wat betekent het nou als je nuchter bent? In de letterlijke zin van het woord, gewoon in de meest primaire betekenis, maar ook in de figuurlijke zin. Ik wil vijf kenmerken noemen. Wie nuchter is, is in staat om de dingen scherp te onderscheiden. Als je niet nuchter bent, dan is het allemaal troebel.

Als je nuchter bent, dan ben je wakker. Dan ben je alert en dus ook bewust van de gevaren. Je weet dan ook van de gevaren van alle beïnvloeding; van kwalijke beïnvloeding waardoor je van de wijs raakt en waardoor je uit het spoor geraakt. U weet het hè, iemand die niet nuchter is, die is onder invloed. Hoe meer je drinkt, hoe moeilijker het wordt om een recht spoor te trekken.

Nou, hoe kun je nou gewoon het rechte spoor behouden? Wel, door nuchter te zijn. Niet af te gaan op gevoelens of op wat men zegt, maar op wat er staat geschreven. En daarmee heb je ook stevige, solide grond onder de voeten; een rots waarop we werkelijk kunnen bouwen. En daar wilde ik het voor nu graag bij laten met deze nuchtere woorden. En ik stel voor dat we met elkaar nog...