▶ 00:00 Introductie: het Probleem met het Woord 'hel' ↑ hoofdstukken

Goedemiddag hier allemaal. U krijgt trouwens de hartelijke groeten; dat is me vanmorgen vanuit verschillende hoeken gevraagd om te doen. Ik doe het dan maar zomaar even in het algemeen. Ik heb vanmorgen in Nieuw-Buinen gesproken, dat ligt daar ergens in het noordoosten van het land. Heel ver en diep vandaan; het was nog anderhalf uur rijden vanmiddag. Maar ik heb dus al heel wat kilometers erop zitten. Nogmaals: de hartelijke groeten allemaal vanuit Nieuw-Buinen.

Toen had ik het over een heel ander onderwerp. Ik kan me voorstellen dat u zich misschien met dit thema een beetje misdeeld voelt. Want ik had het vanmorgen namelijk over 'gezeten aan Gods rechterhand' en dan kijken we omhoog. En als je dit thema beziet, dan kijk je eigenlijk per definitie omlaag: 'nedergedaald ter helle'.

Maar ja, je hebt meteen al het probleem bij dat woord 'hel'. Ik weet niet wat voor associaties u erbij hebt; dat hangt er namelijk ook heel sterk vanaf. Over het algemeen word je daar niet zo heel erg vrolijk van. En het grootste probleem — en dat zal ik later nog wel duidelijk maken, want we hebben dit onderwerp in de loop der jaren hier op deze locatie, of in ieder geval in deze setting, al heel wat keren besproken, maar toch ook wel op een heel andere wijze weer aangevlogen — het grootste probleem met de term is niet zozeer de oorspronkelijke betekenis van het woord 'hel', alswel de enorme verwarring die erachter ligt met vertaalwoorden.

Want het woord 'hel' blijkt, zoals wij het herkennen en zeker als je een Statenvertaling hebt, de weergave te zijn van heel verschillende woorden die totaal niets met elkaar te maken hebben. Als je die dan allemaal bij elkaar gaat brengen, je gaat ze husselen en je voert daar nog eens een keertje heel veel andere menselijke overwegingen bij — om niet te zeggen demonische overwegingen, nou zelfs dat, sorry, maar zo ligt het wel — dan komt er iets uit wat niet erg Bijbels is.

Ik vond het wel grappig dat zojuist Jan zei: "Ja, ik vond bij dit thema niet een echt bijpassend lied." En dat is eigenlijk maar goed ook trouwens. "Blijf mijn hartje, zo blijven?" "Blijf mijn hartje, zo blijven," ja. Nee, het vraagteken achter het thema 'nedergedaald ter helle', dat vraagteken is veelzeggend. En we gaan er dus wat kanttekeningen bij plaatsen.

▶ 02:43 De Twaalf Geloofsartikelen Onder de Loep ↑ hoofdstukken

En voor degenen die een kerkelijke achtergrond hebben – en ja, ik ben hier op Urk en dan mag je dat voor een merendeel toch wel veronderstellen, hoewel er natuurlijk ook heel wat niet-Urkers tussen zitten – die kennen natuurlijk allemaal die term wel: nedergedaald ter helle. Want als je zondags in de kerk zit, dan wordt, volgens mij in de meeste kerken, in ieder geval de protestantse kerken, dat elke zondagmiddag voorgelezen. De zogenaamde twaalf artikelen des geloofs.

En ja, daar moet ik meteen alweer bij een correctie beginnen. Er wordt heel wat gecorrigeerd vanmiddag. Want ten onrechte wordt deze geloofsbelijdenis die dan wordt voorgelezen, de apostolische geloofsbelijdenis genoemd. Of ook wel, dat is wat deftiger Latijn: het apostolicum. Officieel heet het de twaalf artikelen van het geloof. Twaalf artikelen zijn er in ieder geval; of het hét geloof is, is nog weer een ander verhaal. Maar ze worden ten onrechte de apostolische geloofsbelijdenis genoemd om de simpele reden dat dit veronderstelt dat de apostelen – degenen die de Heer heeft afgevaardigd, de twaalf, of de kring die groter was in ieder geval rechtstreeks door de Heer zelf afgevaardigd – dit zouden hebben opgesteld. Maar dat is helemaal niet het geval. De eerste versie wijkt nogal af van wat we tegenwoordig kennen, maar die schijnt uit het jaar 170 te dateren. Dus dan praten we toch echt over een generatie ver na die van de apostelen in de eerste eeuw. Dus het apostolicum is het in ieder geval niet.

Laten we even goed voor de geest krijgen waar we het over hebben als we naar die twaalf artikelen van het geloof kijken. Het zijn er dus twaalf, dat is duidelijk. Ik lees even voor, tenminste tot en met het zevende artikel. Het begint met: "Ik geloof in God de Vader, de Almachtige, Schepper van de hemel en de aarde." Daar valt niets op af te dingen, want dat is inderdaad een bijbels getuigenis op zoveel plaatsen. Trouwens, dat geldt voor heel wat van die artikelen. Het is nou echt niet zo dat ik hier vanmiddag gekomen ben om deze artikelen een beetje te bashen, maar wel om voor zover ze afwijken van de Bijbel, dat aan te wijzen. Maar dit, en dat geldt voor vele navolgende artikelen ook, is volstrekt duidelijk.

"Ik geloof," dat is het tweede artikel, "in Jezus Christus, Zijn eniggeboren Zoon, onze Heere. Die ontvangen is van de Heilige Geest, geboren uit de maagd Maria." Ook dat is precies zoals de Bijbel daarover spreekt. Vandaar ook dat Hij niet door tussenkomst van een man is verwekt, maar de kracht, de geest van de Allerhoogste overschaduwde haar. En zo werd Hij inderdaad geboren uit de maagd Maria en is Hij ook de eniggeboren Zoon van God, letterlijk. Want er is slechts één die daarvoor in aanmerking komt.

Dan gaat het verder in artikel 4: "Die geleden heeft onder Pontius Pilatus," de Romeinse stadhouder dus, "is gekruisigd, gestorven en begraven, nedergedaald ter helle." Let trouwens even op de volgorde, ik kom er straks nog op terug. Dit wordt geacht een chronologische opeenvolging te zijn: ontvangen en verwekt van de Heilige Geest, geboren, geleden, gekruisigd, gestorven, begraven en dan vervolgens nedergedaald ter helle. "Op de derde dag opgestaan uit de doden, opgevaren naar de hemel en zit aan de rechterhand van God, de Almachtige Vader, vanwaar Hij zal komen om te oordelen de levenden en de doden." Dat laatste is dan weer veel minder, want dat is niet zoals de Bijbel dat beschrijft. Kijk, dit heeft ook te maken met theologie. Men denkt dat als Jezus Christus bij gelegenheid zal terugkeren, dat dit de 'jongste dag' is. Van duizend jaren weet men helemaal niets; dat er nog een regering hier op aarde komt en de duizend jaren waarin Satan gebonden zal zijn. Men denkt dat dat allemaal in één gebeurt. Maar het Bijbels getuigenis is dat Hij zal terugkeren om te oordelen, te richten namelijk, de levenden, en pas duizend jaar later worden de doden bij de Grote Witte Troon geoordeeld. Dus deze formulering klopt in ieder geval niet. Ik zeg dat even om aan te geven dat deze tekst bepaald niet onfeilbaar is en dus ook helemaal niet apostolisch in de letterlijke zin van het woord.

Maar we gaan het dus hebben over die zinsnede: nedergedaald ter helle. Eén ding moet duidelijk zijn: de term zelf is al duidelijk niet bijbels. Ik bedoel, het is niet zo als wanneer je zegt dat Hij de eniggeboren Zoon van God is. Die frase is rechtstreeks afkomstig uit de Schrift zelf, dat is een gezond woord, een bijbelse formulering. Maar zoals je dat met zoveel van die leerstukken en dogma's hebt, zijn dat termen en uitdrukkingen die men zelf bedacht heeft. We hebben het er wel vaak over gehad: de term 'drie-eenheid' vind je bijvoorbeeld domweg niet in de Bijbel. Het is het belangrijkste dogma, maar nergens zul je het in de Bijbel tegenkomen. Het is een constructie van heel veel theologiseren en filosoferen en het duurde dan ook eeuwen voordat zoiets eens op schrift werd gesteld. Maar het is geen bijbelse uitdrukking. Dat is geen beschuldiging, maar gewoon een vaststelling. Pak een concordantie, zo'n trefwoordenregister, en je zult het nergens zo aantreffen.

▶ 09:18 Historische en Theologische Opvattingen (rooms-katholiek en Protestants) ↑ hoofdstukken

Ik kan u wel zeggen, dat is even de historische kant van het verhaal, hoe dat er zo bijgekomen is. Want van oudsher – kijk het maar eens na op Wikipedia bijvoorbeeld – wordt de term uitgelegd als het voorgeborgte. Dat is heel rooms-katholiek wat ik nu zeg. Ja, op Urk zegt u dat natuurlijk niets, want dat is een protestants dorp. Maar met het voorgeborgte bedoelt men de bewaarplaats waar de zielen naartoe gaan bij het overlijden. Dat wil zeggen: degenen die voor de komst van Jezus Christus in het Oude Testament stierven, kwamen terecht in een plaats van het dodenrijk, en dat heet dan het voorgeborgte.

Het idee is, met name in de rooms-katholieke kerken, dat er over veel gespeculeerd en getheologiseerd is. Jezus zou na zijn sterven daar naartoe zijn gegaan. Er zijn verschillende versies van: om de zielen van de oudtestamentische rechtvaardigen te bevrijden en ze mee te nemen naar de hemel. Dat ontleende men aan Efeze 4. Ik kom daar later nog even op terug. Het is zo eigenaardig; men linkt dat dan aan een bepaalde Bijbelpassage, maar als je de passage zelf opslaat, blijkt het daar in het beste geval zelfs niets mee te maken te hebben. In het beste geval, moet u nagaan.

Een andere versie is dat Jezus na zijn sterven is neergedaald in de hel om daar te proclameren aan vijandige geesten. Dat is dan weer ontleend aan 1 Petrus 3, terwijl daar precies het tegenovergestelde staat. Dus ja, mooier kunnen we het niet maken. Eigenlijk is er op voorhand hier al aardig wat over gezegd. Er is trouwens wel iets leuks voordat ik nog wat verder in de historie duik. In het komende jaar – ik heb daar de afgelopen weken en maanden verschillende artikelen over gelezen – gaat er in de bioscoop een film hierover verschijnen. Van Mel Gibson, die ooit die enorme bioscoopkraker maakte: The Passion of the Christ. Ik vond het een vreselijke film, maar goed, ik ben hier niet uitgenodigd om een filmrecensie te geven. In ieder geval ging dat over de passie van Christus, waarin buitensporig veel geweld werd getoond. Nu schijnt Mel Gibson dus een film in de maak te hebben die volgend jaar in de bioscoop zou moeten uitkomen, en dat heet dan The Resurrection of the Christ.

Ik heb hier van een website iets afgehaald: "Mel Gibson hoopt volgend jaar te beginnen met filmen." Maar dat bericht was uit 2020. Oké, wanneer hij precies in de bioscoop komt, weet ik niet, maar ik zeg dit omdat ik er nog iets over las. Je zou zeggen dat het mooi is als hij aan het grote publiek de Bijbelse boodschap doorgeeft, maar dat valt, kan ik u nu al vertellen, vies tegen. Ik las in een krant het volgende: "Wat de verhaallijn in Resurrection precies wordt, is nog onduidelijk. Wel lijkt Gibson hoog in te zetten." Gibson is trouwens fanatiek rooms-katholiek. "Hoewel de film zich afspeelt tijdens de drie dagen tussen Jezus' dood en opstanding, wil Gibson uitzoomen." Even later in dat artikel staat: "Er zijn een aantal gekke dingen," had Gibson gezegd. "Om het verhaal echt goed te vertellen, moet je beginnen met de val van de engelen. Wat betekent dat je op een andere plek bent, in een ander rijk. Je moet naar de hel toe gaan." Dus om iets te kunnen vertellen over wat Jezus heeft gedaan, is het idee: wat gebeurde er in die drie dagen dat zijn lichaam in het graf lag? Hij was niet echt dood, maar hij is naar de hel toegegaan. Naast de opstanding zou de film ook gaan over de nederdaling van Jezus in de hel. Hier zie je dus dat zo'n oud dogma, waar zoveel mythologische voorstellingen aan vastgeknoopt zijn, weer heel actueel in de picture komt. Volgend jaar wordt daar in de bioscoop zelfs grote aandacht voor gevraagd. U bent dus al voorbereid; ter introductie geef ik deze Bijbelstudie, dan bent u in ieder geval gewapend. Tenminste, dat hoop ik maar. Dat is mijn hoge inzet dan weer.

Dat is vooral de rooms-katholieke benadering, of in ieder geval zoals men erover gesproken heeft. Ik moet ook wat zeggen over hoe de protestanten, en meer speciaal de calvinisten, dit hebben benaderd. Want de Heidelberger Catechismus heeft aan dit artikel uit de Twaalf Artikelen ook een speciale zondag gewijd. Die vat dat trouwens heel vreemd op. Dat is een heel eigenaardige uitleg, want die betrekt het op Jezus' "helse pijnen van Godverlatenheid". Ik neem u even mee naar een andere website die ik willekeurig vond; er zijn heel wat toelichtingen op. Als je kijkt naar zondag 16 – er zijn 52 zondagen in de Heidelberger Catechismus – dan luidt vraag 44: "Waarom volgt daar: nedergedaald ter helle?" Dat is de vraag. Overigens valt dat allemaal onder het kopje "God de Zoon en onze verlossing". Ja, wat moeten we daar nu mee?

Dan ben je eigenlijk al met een gigantische fout begonnen. Want wat zegt de Bijbel hier gewoon luid en duidelijk over? In 1 Korinthe 8 zegt Paulus: "Voor ons nochtans is er één God, de Vader, uit wie alle dingen zijn en tot wie wij zijn." Trouwens, de Heer Jezus zei dat ook ooit: "Dit nu is het eonische leven, het eeuwige leven, dat zij U kennen, de enige waarachtige God, en Jezus Christus die U gezonden hebt." Het hele idee van "God de Zoon" is typisch zo'n formulering die uit het menselijk brein komt en totaal nergens in de Schrift voorkomt. De term "God de Vader" vind je tientallen keren in de Bijbel: God, de ene God, de Vader. De uitdrukking "de Zoon van God" vind je ook heel dikwijls natuurlijk, tientallen, misschien wel honderden keren. Maar de term "God de Zoon"? Never nooit. Het strijdt er ook mee, want als er één God de Vader is en Jezus Christus is de Zoon van die ene God, dan kan de uitdrukking "God de Zoon" nooit kloppen. Hier moet je dus over struikelen als je het puur Bijbels beschouwt.

Maar goed, dat was even omdat ik viel over dat kopje. In de Heidelberger Catechismus luidt het antwoord op de vraag waarom "nedergedaald ter helle" volgt: "Opdat ik in mijn hoogste aanvechtingen verzekerd zij en mij ganselijk vertrooste, dat mijn Here Jezus Christus door zijn onuitsprekelijke benauwdheid, smarten, verschrikking en helse kwelling, in welke Hij in zijn ganse lijden, maar inzonderheid aan het kruis, gezonken was, mij van de helse benauwdheid en pijn verlost heeft." Wat de Catechismus dus zegt over dat artikel is dat het betrekking heeft op Jezus' lijden, inzonderheid aan het kruis. Dat is trouwens een hele rare verklaring, want we stelden bij aanvang al vast dat het in de Twaalf Artikelen chronologisch wordt geplaatst: gekruisigd, gestorven, begraven, nedergedaald, op de derde dag opgestaan uit de doden. Chronologisch klopt deze uitleg dus niet. Dat vind ik overigens nog het minste probleem; het betekent alleen maar dat de Heidelberger Catechismus de Twaalf Artikelen niet correct uitlegt. Nou ja, denk je dan, het gaat tenslotte om de Bijbel.

▶ 19:34 Het Bijbelse Getuigenis: Handelingen 2 en Psalm 16 ↑ hoofdstukken

Wat zegt de Schrift nu over die dagen dat de Heer Jezus in het graf was? Ja, Hij is gestorven. Laten we dat eens gaan zien. Dan gaan we om te beginnen naar Handelingen 2. Dan hebben we het over een Bijbelpassage die direct gaat over wat er ooit gebeurde op die pinksterdag. Die vijftigste dag na Jezus’ opstanding, het wekenfeest. En Petrus, u weet het, dat was de dag waarop die wonderlijke fenomenen plaatsvonden en Petrus staat dan op daar op het tempelplein en hij gaat tekst en toelichting geven, tekst en uitleg op wat daar plaatsvond en wat daar zo het belang van is. Want iedereen had wel in de gaten dat hier iets goddelijks aan de hand was. Dat kon je eigenlijk niet missen. Ja, sommige spotters zeiden van: "Ja, ze hebben te veel wijn gedronken." Maar het was een onmiskenbaar talenwonder wat daar bijvoorbeeld ook plaatsvond. En het geluid van die geweldige windvlaag, et cetera. Dat was iets heel bijzonders.

Petrus neemt het woord. En je moet je daarbij eventjes goed voorstellen en bedenken dat hij spreekt over dingen die nog maar kort tevoren — ik praat dus over een week of zeven, acht geleden — hadden plaatsvonden daar in die zondestad, Jeruzalem. Inmiddels was er heel veel gebeurd en dan zegt hij dit. Ik begin te lezen in vers 22. In werkelijkheid was de toespraak al veel eerder begonnen, maar hij zegt dan in vers 22 dit: "Mannen van Israël, hoort deze woorden: Jezus de Nazarener, de man uit Nazareth, een man u van Godswege aangewezen — hoe dan wel? — door krachten, door wonderen en tekenen, die God door Hem in uw midden verricht heeft, zoals jullie zelf weten." Dus hij herinnert hen gewoon aan iets wat voor hen evident was en ja, ze wisten: er waren door die man waar hij het over heeft van Godswege al die krachten, wonderen en tekenen gebeurd en zoveel dingen die onverklaarbaar waren en die alleen maar aan God konden worden toegeschreven.

En dan staat erbij, en ik lees verder: "Deze man uit Nazareth, naar de bepaalde raad en voorkennis van God uitgeleverd, hebben jullie" — het staat eigenlijk in het meervoud — "door de handen van wetteloze mensen aan het kruis genageld en gedood." Het is wel heel bijzonder wat hier door Petrus gezegd wordt. Hij zegt: "Want jullie hebben Hem door de handen van wetteloze mensen" — dat wil zeggen mensen die de wet niet hebben, de Romeinen — "hebben hem overgeleverd en die hebben hem op jullie initiatief aan het kruis genageld en vervolgens gedood." Maar het belangrijkste heb ik nu eventjes overgeslagen, want er staat dus: "naar de bepaalde raad en voorkennis van God." Dus jullie hebben dat gedaan, maar God wist dat van tevoren. Want ja, laten we wel wezen, dat is nogal logisch: God is alwetend. Hij is degene bij wie nooit iets fout gaat en bij wie ook nooit zomaar bij toeval iets gebeurt. Dáár is Hij God voor.

En Hij wist dit van tevoren, maar dat niet alleen: Hij heeft het ook voorzegd. Dat is een van de meest karakteristieke dingen die je altijd weer opvallen wanneer je het boek Handelingen leest. Als daar toespraken worden gehouden, bijvoorbeeld hier door Petrus, dan wijst hij erop dat de Jezus waar hij het over heeft, voorzegd is. Dat Hij zou komen, waar Hij zou komen, hoe Hij ter wereld zou komen en wanneer zelfs. Kortom: alles is voorzegd. Dus het was niet alleen maar dat God het van tevoren wist, maar God heeft het ook van tevoren laten optekenen. Dus het was geprofeteerd. En dat niet alleen, het gaat nog verder: het is ook naar de bepaalde raad van God. En dat betekent: het was ook Gods intentie. Het moest niet alleen gebeuren, het was niet alleen voorzegd, maar het was ook wat God bedoelde, namelijk dat dit zou gebeuren. Via die weg zou Hij inderdaad de overwinning gaan behalen.

Want ik lees nu verder in vers 24: "God evenwel" — de tegenstelling is dus: jullie hebben hem door de handen van wetteloze mensen aan het kruis genageld en gedood — "God evenwel heeft Hem opgewekt," namelijk drie dagen later. "Want Hij," God, "verbrak de weeën van de dood." Prachtige uitdrukking: de weeën van de dood. Want de dood wordt hier voorgesteld als een moederschoot, vandaar dus de uitdrukking 'de weeën van de dood'. En God heeft de weeën verbroken en uit de dood Hem voortgebracht. Zoals een moederschoot nieuw leven voortbrengt, zo heeft God uit de dood Hem voortgebracht. En Petrus zegt er ook bij: "naardien het niet mogelijk was dat Hij door hem," de dood, "werd vastgehouden." Het kon niet.

Waarom kon dat niet? Wel, God had dat namelijk ook voorzegd. Het was naar de voorkennis; God heeft het laten optekenen. Want Petrus bewijst dat ook. Dat is heel typerend als je dat in Handelingen 2 leest. We hebben ooit, jaren geleden, hier ook wel eens een paar keer over dit hoofdstuk gesproken. Een Bijbelstudieserie op deze plaats ook gehouden over dit hoofdstuk, over deze toespraak. Maar het was niet mogelijk dat de dood Hem zou vasthouden. Hoezo niet? Nou, het was namelijk opgetekend. Tevoren was gezegd wat er zou gebeuren. En wanneer? Ik bedoel, de Heer Jezus stierf op de 14e Aviv. Dat was de dag, een Joodse hoogtijddag, de dag van het paaslam. En uitgerekend op die dag werd het Lam van God geslacht. En drie dagen later was er trouwens de dag van de eerstelingenschoof, ook weer een Joodse hoogtijddag. En dat was de dag, daags na de sabbat, dat Jezus rees uit de doden als Eersteling. Dus alles was getimed. Ik bedoel: God had 1500 jaar eerder al aan Israël een kalender gegeven met allemaal hoogtijddagen en feestdagen en alles was van tevoren al gefixeerd: dan gaat dat gebeuren. In type; ik zeg niet dat men van tevoren alles al wist, maar achteraf kon dit vastgesteld worden.

Nou, en nu gaat Petrus vanuit het boek van de Psalmen — eigenlijk moet ik zeggen de boeken van de Psalmen — gaat hij dat aantonen. Hij gaat naar Psalm 16, want dat is bij uitstek de Psalm — lang niet de enige, want er zijn vele, vele Psalmen van David, maar ook met name dan van David — waarin dat al voorzegd wordt. En Petrus gaat het doen, want David zegt van Hem, de Christus dus die God heeft opgewekt. En dan volgt er een citaat. Hij citeert dus uit het boek van de Psalmen, en ik kan het u al verklappen: dat is Psalm 16. En dan staat er dit: "Ik zag de Here te allen tijde voor mij," dus David spreekt in de eerste persoon, ik. "Ik zag de Here te allen tijde voor mij, want Hij is aan mijn rechterhand, opdat ik niet wankelen zou." En dan zegt David: "Daarom is mijn hart verheugd en mijn tong verblijd; ja ook mijn vlees, dit sterke lichaam, zal nog een schuilplaats vinden in hope. Omdat U mijn ziel niet aan het dodenrijk zult overlaten, noch Uw Heilige ontbinding wilt zien." Hé, David spreekt hier in de eerste persoon over zichzelf en hij zegt van: "Ja, U zult mijn ziel niet aan het dodenrijk overlaten, noch Uw Heilige" — ik dus, door U apart gezet, want dat is wat een heilige betekent — "ontbinding doen zien." Nou, we moeten even stoppen.

▶ 29:00 De Werkelijke Betekenis van Dodenrijk, Hades en Sjeool ↑ hoofdstukken

Want nu zijn we natuurlijk helemaal bij het onderwerp waar we het vanmiddag over hebben. Want hier staat dus in de vertaling het woord dodenrijk. Ik moet toegeven: ik ga daar vaak in mee. Omdat we... nou, laat ik het zo zeggen, het is de meest gangbare uitdrukking. Ook dat kan ik niet veel mooier zeggen. Maar er kleven wat bezwaren aan het begrip dodenrijk, want als je het woord zo neemt, dan denk je — ja, je weet niets hè — en je krijgt het woordje dodenrijk voorgeschoteld. Wat zou je dan denken? Wat suggereert het woord? Nou, dat suggereert een rijk kennelijk, dus een gemeenschap of misschien zelfs een koninkrijk waarin men verenigd is. En wie zijn de burgers van dat rijk? Dat zijn doden. Maar dat roept natuurlijk meteen al de gedachte op dat de doden daar eigenlijk verder leven.

Dit is een gedachte die al... ja, hoe oud is die? Ik zou haast zeggen: zo oud als de slang. De eerste die kwam met de gedachte dat een mens niet echt zou sterven, dat was de slang. Eva had dat gezegd toen ze in dat gesprek was in de Hof van Eden: "Ten dage dat wij daarvan zouden eten, van die verboden vrucht, dan zouden we sterven." En dan zegt de slang, die spreekt dat tegen: "Nee, je ogen zullen juist open gaan." Dus de eerste leugen die de slang uitte, was niet alleen maar dat hij wantrouwen creëerde naar God toe — dat is één — maar twee: dat hij ook de dood ontkende. Hij beweerde dat de dood eigenlijk een andere vorm van leven is. Je sterft niet echt, maar je leeft op een andere manier voort.

Nou, dat idee is eigenlijk karakteristiek voor elke religie. Elke religie. Ongeacht of je het nu hebt over de onsterfelijke ziel. Dat is in de christenheid, in de christelijke religie, net zo goed het geval. Via Plato is dat binnengekomen: de onsterfelijke ziel. Een mens gaat niet echt dood; alleen als hij de laatste adem uitblaast, dan legt hij zijn lichaam af en dan is dit het stoffelijk overschot. Zo wordt dat dan genoemd, maar je leeft eigenlijk gewoon verder. Kijk maar eens een keertje naar al die advertenties, ook in de christelijke bladen. Het is altijd het idee dat een mens "bij Gods troon" is — in het beste geval dan. En anders doen we er liever het zwijgen toe.

Maar dat iemand slaapt, gewoon zich van niets bewust is, dat is namelijk de Bijbelse gedachte. Een mens die dood is, weet niets. Ze zijn dood. Dood is in de Bijbel niet een andere vorm van leven; het is het tegenovergestelde van het leven. Wie dood is, leeft niet. Ja, je zegt nu misschien: dit is wel erg een open deur intrappen. Ja, maar de meeste mensen zeggen eigenlijk het tegenovergestelde: "Nee, ze zijn niet echt dood. Ze leven gewoon op een andere manier verder, of op een betere manier, een mooiere manier." Maar dat is dus wat er gedacht wordt bij dat dodenrijk.

Trouwens, in feite hebben ze ook in de oosterse religies weliswaar niet zozeer de onsterfelijke ziel, maar spreekt men van reïncarnatie. Maar eigenlijk is dat ook een variant op de onsterfelijke ziel. Want de ziel — whatever that may be — die leeft dan weer verder. Die verhuist dan weer in een ander schepsel en dan reïncarneert hij. Dat wil zeggen: hij wordt weer opnieuw vlees in een andere gestalte, in een ander mens of in een ander dier of hoe dat dan ook mag gaan. Maar in ieder geval is ook dan het idee: de mens gaat niet echt uit.

In de Bijbel is de hoop nooit gevestigd op een voortleven na het sterven of een onsterfelijke ziel, maar de hoop is altijd de opstanding. Het lichaam zal opstaan en daarmee weer wakker worden. Als de wekker gaat, dan word je gewekt en dan sta je op. Zoals je dat 's morgens ook altijd meemaakt: je was onbewust, dan word je gewekt en je staat op. Nou, dat is eigenlijk de Bijbelse gedachte. "Ontwaak jij die slaapt, en sta op uit de doden." Waarbij het wekken eigenlijk meer een psychisch ding is, of in ieder geval iets van het bewustzijn; je wordt gewekt en vervolgens sta je op, wat natuurlijk een fysieke daad is. Maar je wordt altijd eerst gewekt.

Nou, als u een Statenvertaling hebt trouwens, en u leest mee in vers 27: "Omdat Gij mijn ziel niet aan..." staat er in de oude Statenvertalingen. Ik weet eigenlijk niet hoe dat in de Herziene Statenvertaling staat, want dat heb ik niet nagekeken. Staat daar "graf"? Oh, nou, dat is een stuk beter. Maar in de Statenvertaling staat dus: "hel". "Gij hebt mijn ziel om niet aan de hel over te laten." En ik zei al eventjes — ik ga er nu niet te diep op in — maar als je in de Statenvertaling het woordje "hel" opzoekt, dan blijkt het een weergave te zijn van het Griekse woord wat hier gebruikt wordt (dat komt straks ook terug) en ook nog een heel ander woord, namelijk "Gehenna", het dal van Hinnom. In beide gevallen heeft het niets met de hel te maken.

Het is trouwens op zich, als je de oorsprong van het woord "hel" beziet, dan is daar niet zoveel mis mee hoor. Het is meer de verwarring die het opgeroepen heeft en het feit dat men allerlei andere woorden en begrippen door elkaar husselt. Maar etymologisch — dat is het mooie dure woord daarvoor — is het woord "hel" ontleend aan en betekent het zoiets als "verbergen". Ons woord "hullen" of "verhullen" of "verholen", of het woord "hol" in de zin van een gat in de grond, de "rabbit hole", het konijnenhol: dat heeft allemaal te maken met het woordje hel. Het idee daarbij is dat iets verborgen is.

Het Griekse woord — misschien kent u dat wel — dat hier gebruikt wordt... ik bedoel, het Nieuwe Testament is opgetekend, dat weet u wellicht, in het Grieks. En hier wordt in het Grieks het woord Hades gebruikt. Dat is heel interessant. Dat wordt dus in de NBG-vertaling weergegeven met "dodenrijk", maar letterlijk betekent dat woordje Hades — kijk maar in alle willekeurige handboeken na — letterlijk "het ongeziene". Dat wat je niet kunt zien. En dat is eigenlijk heel veelzeggend, want wat gebeurt er als een mens zijn ogen sluit? Dan ziet hij niets meer. Nee, dan slaap je; ook Bijbelse beelden komen er dan bij.

En dan heb je ook nog het Hebreeuwse woord. Want om het nu even ingewikkeld te maken — je moet nu wel even wakker blijven, want sommige mensen hebben er een beetje moeite mee. Dit ga ik nog te horen krijgen: er is een groepje hier dat een intensief weekend gehad heeft en hier nu misschien enigszins slaapdronken zit. Die denkt: "Ik kom alvast in de stemming van het onderwerp van Hades enzo, ik ga de binnenkant van mijn ogen bekijken." Kijk, ik zei al: dit is opgetekend in het Grieks, maar het is een citaat uit de Hebreeuwse Bijbel. In het Grieks staat hier gewoon het woord — en in de Griekse vertaling ook — Hades, dat zei ik net. In het Hebreeuws heeft men daar weer een ander woord voor, en dat is het woordje She'ol.

Dat is ook wel interessant, want She'ol betekent "vragen". Dus het hele idee is dat als een mens sterft, waar komt hij dan? Ja, we weten het niet. Een Griek zegt: "Het is het ongeziene, het onwaarneembare." En in het Hebreeuws is het woord She'ol. Het heeft trouwens ook alles te maken met... voor degenen die wel eens wat Ivriet hebben geleerd: het Ivriet voor vragen, dat is... hoe moet ik het goed zeggen... Sja'al, ja, dat is het woordje. Of wat dacht je van de naam Sha'ul, Saul? Dat betekent "gevraagd". Dat is het Hebreeuwse woord. Maar het idee is: bij She'ol zou je gewoon een vraagtekentje kunnen zetten. Dat is eigenlijk het idee van het woord. We weten het niet, want het is aan de andere kant. En dat is ook wat de meeste mensen over de dood zeggen als je het puur in termen van waarneming bekijkt.

Ja, wat gaan de mensen over de dood zeggen? Dat weten we niet, want wat is nou altijd het antwoord? Er is nog nooit iemand teruggekomen. Wat bijna klopt, maar niet helemaal, want daarover hebben we het nu juist. Maar kijk het maar na: ook in de Bijbel is er een figuur als Lazarus, die is later weer opnieuw gestorven. Een tweede dood feitelijk. Maar Lazarus werd ooit opgewekt en de Heer Jezus had gezegd: hij slaapt eigenlijk gewoon. Je leest ook helemaal niet dat aan Lazarus later vragen worden gesteld: wat heb je allemaal meegemaakt in die vier of vijf dagen dat je dood was? Nee. Nou, hij sliep gewoon. Ja, wat maak je mee in narcose? Niks, gewoon. Dat is het hele idee bij de dood. Geweldig zoals God dat geregeld heeft. Een mens sluit zijn ogen en het volgende bewuste moment staat hij op. Al verlopen hier op aarde nog duizenden jaren, dat is gewoon blanco, niets.

Het komt wel enthousiast, maar goed, even over dat woord dodenrijk. Laten we het dan maar gewoon zuiver zeggen, dus even wennen: "Gij zult mijn ziel niet aan de Hades overlaten, noch Uw Heilige ontbinding doen zien." Dus David zegt: ik zal niet aan het dodenrijk worden overgelaten. Dat is eigenlijk het idee: je zal misschien wel sterven, maar ik word er niet aan overgelaten. En sterker nog: ik zal zelfs geen ontbinding zien, in zeer korte tijd zal ik opstaan. Waarover heeft David het? Petrus gaat nog even verder met een citaat uit Psalm 16: "U hebt mij wegen ten leven doen kennen en Gij zult mij vervullen met verheuging voor Uw aangezicht." Omdat wat David gewoon zegt: mijn ziel wordt niet overgelaten aan het dodenrijk, mijn vlees zal zelfs geen ontbinding doen zien. Waarom niet? Omdat U mij wegen ten leven doet kennen en U vervult mij met verheuging voor Uw aangezicht.

Nou, en dan gaat Petrus verder. Dit is het einde van het citaat, dan gaat Petrus verder: "Mannen broeders!" Hij gaat de tekst een uitleg geven aan mensen die ook echt goed op de hoogte waren van de Bijbelse geschriften. "Mannen broeders! Men mag vrijuit tot u zeggen van de aartsvader David dat hij én gestorven én begraven is." Sterker nog, zijn graf is bij ons tot op de huidige dag. Hij kon het gewoon bij wijze van spreken aanwijzen, want het graf van David bevindt zich in Jeruzalem; je kunt het ook nu nog steeds bezoeken. Daarmee zegt Petrus dus eigenlijk: David is in het graf en in de Hades, dat wil zeggen: waar hij niets ziet, want dat is wat de Hades betekent. Oftewel, hij is gewoon dood.

Daar hij nu een profeet was – dat wil zeggen dat hij voorzegde wat er nou gaat gebeuren. En het woord profeet betekent dat. Profetie is eigenlijk in het Grieks 'voorzeggen'. Niet voorspellen, maar voorzeggen. God voorzegt en David was een profeet. Ik vind het altijd mooi, men zegt over Psalm 16: als David dan zegt dat zijn vlees geen ontbinding zal zien, dan is dat poëtisch. Dat is dichterlijke overdrijving. En zeker als je daar nog een beetje zweverig gaat praten, dan slik je het allemaal als zoete koek. Maar ik ontken niet dat David een poëet was, een dichter en schrijver van liederen. Natuurlijk was hij dat. Maar hij was ook een profeet. En dat is wel andere koek, want dat betekent namelijk dat hij van Gods wege kon voorzeggen. Geen mens weet iets van de toekomst, zelfs niet van het volgende moment. Je kunt in het beste geval goede prognoses maken, maar dat is het ongeveer. Maar hij voorzegt.

En daar hij nu een profeet was en hij wist dat God hem, David, onder ede gezworen had één uit de vrucht van zijn lendenen op zijn troon te doen zitten. Dat is een hele plechtige manier van zeggen natuurlijk, maar "één uit de vrucht van zijn lendenen", dat wil zeggen: die zou voortkomen uit hem, een lijfelijke nakomeling. Dus ooit zou er iemand komen, een nakomeling van David, en die zou als de Messias definitief op de troon van David terechtkomen. En dat had God niet alleen maar beloofd, Hij had het zelfs gezworen. Dat gebeurt maar heel weinig, dat je leest dat God zweert. Maar in Psalm 110 lees je het ook nog – ik heb er juist vanmorgen over gesproken in Nieuw-Buinen, daarom weet ik het ook nog zo goed: God heeft onder ede gezworen: "Gij zijt priester naar de ordening van Melchizedek." Nou ja, zo is het.

Dus daar hij nu een profeet was en wist dat God hem onder ede gezworen had één uit de vrucht van zijn lendenen op zijn troon te doen zitten, heeft hij in de toekomst gezien en gesproken van de opstanding van de Christus: dat Hij, de Christus, niet aan de Hades is overgelaten – ik heb het meteen maar goed weergegeven – noch Zijn vlees ontbinding heeft gezien. Nee, want Hij is binnen drie dagen opgestaan en dus heeft Zijn vlees ook... Hij is niet alleen opgestaan, maar Hij heeft zelfs geen ontbinding gekend. In zo'n korte tijd heeft God Hem opgewekt uit de doden. En David, ongeveer duizend jaar eerder al, heeft dat al in zijn geschrift in de Psalmen voorzegd en daarover gesproken.

En dan zegt Petrus erbij: "En deze Jezus, die jullie dus hebben gekruisigd" – een week of zeven geleden – "die heeft God opgewekt." Jullie hebben Hem gedood en God heeft Hem opgewekt uit de dood. Hij zegt: wij zijn daar unaniem getuigen van. O, getuigen! Dus we kunnen het allemaal bevestigen. We hebben Hem gezien, honderden broeders zelfs tegelijk. Met andere woorden: dit is historisch, het is puur gedocumenteerd en het is bovendien geheel in lijn met wat er is voorzegd en wat er is geschreven. Dus wat wil je nog meer?

Ja, nou, wat ik hiermee dus gezegd heb, is dat Petrus toelicht wat er is gebeurd in die dagen dat de Heer Jezus stierf. Nou, het antwoord is: Hij is begraven. En waar was Hij? In de Hades, het ongeziene. Hij heeft niks gezien en God heeft Hem op de derde dag gewekt. En wat gebeurde er in die drie dagen? Nou, Hij was dood. Of anders gezegd, dat is wat metaforisch zeg maar: Hij sliep. En om daarmee uit te drukken dat Hij zich van niks bewust is, want dat is dan het idee. En het is eigenlijk wachten. De metafoor van slaap is prachtig. Waarom? Omdat het aangeeft dat wat dood is, gewoon in termen van beleving: je bent je van niks bewust. Dat is één ding. En het andere is: het is tijdelijk, normaal gesproken. Je wordt namelijk weer gewekt. En daarom is het een mooie term: je ontslaapt. Met andere woorden: je wordt weer wakker. Dat is eigenlijk wat de term betekent. En God wekt jou op Zijn tijd.

Dus al die filosofieën en gedachten van: ja, je leeft eigenlijk op een andere manier voort, of je juicht om de troon, of je bent in het dodenrijk, of het voorgeborchte, of in de hel, of in de Tartarus – dat is nog weer een andere term. Nee, dat heeft niks met vlees te maken. Maar er zijn heel veel voorstellingen daarvan. Er is één bezwaar dat altijd weer klinkt. Als je een beetje Bijbels onderlegd bent, dan kan ik me goed voorstellen dat je daar ook mee komt, en dat is wat de Heer Jezus ooit gezegd heeft tegen de moordenaar aan het kruis.

▶ 47:33 Het Misverstand Rond de Moordenaar aan het Kruis ↑ hoofdstukken

U weet, Hij was met een aantal gekruisigd. Sommige mensen zeggen met twee, ik denk zelf met vier, maar daar hebben we het verder niet over. In ieder geval kwam één van die moordenaars tot inkeer. Ik laat de context even voor wat die is, maar hij realiseert zich met wie hij van doen heeft. Hij zegt: "Ik hang hier omdat ik met recht geëxecuteerd word, maar degene die hier hangt, die hangt daar onschuldig." En hij realiseert zich — hoe weet ik niet, maar hij heeft het geweten — dat dit inderdaad de Koning is. Dat stond trouwens ook boven Jezus vermeld, weliswaar spottend: Jezus van Nazareth, de Koning van de Joden.

Maar goed, toen zeide hij, oog in oog met de dood — hij wist dat hij binnen afzienbare tijd zou sterven — en dan vraagt hij: "Jezus, gedenk mijner, wanneer U in Uw Koninkrijk komt." Daarmee geeft hij aan: U bent inderdaad de Koning, en als U eenmaal Koning zult zijn... In feite is dat een geweldige vraag, ook van geloof. Hier hangt iemand aan een paal, aan een hout te sterven, maar hij weet: deze man zal eenmaal Koning zijn. Ja, dus hij heeft met alles wat hij op zijn kerfstok had, toch heel veel geweten van de profetie en van de identiteit van Jezus. Vandaar ook deze vraag: "Gedenk mijner wanneer U in Uw Koninkrijk komt."

En dan zegt de Heer tot hem: "Voorwaar, Ik zeg u, heden zult gij met Mij in het paradijs zijn." Ik heb het nu expres fout gezegd. Maar waarom heb ik het fout gezegd? Omdat dit namelijk altijd gedacht en verteld wordt: wat gebeurde er toen Jezus stierf? Nou, toen is Hij naar het paradijs gegaan en degene die naast Hem hing ook; zij hebben elkaar toen al getroffen, diezelfde dag nog. "Heden zult gij met Mij in het paradijs zijn." Dit is het bezwaar bij uitstek dat wordt ingebracht tegen wat ik zojuist naar voren bracht, namelijk dat Jezus stierf, dood was, zich van niks bewust was en dat Hij op de derde dag werd gewekt door God.

Dat is een goede, hè? Hoe zit het dan? Het punt is: dit is vertaling naar theologie. Het is in dit geval een kwestie van het leesteken. U moet zich realiseren dat wij heel makkelijk gebruikmaken van leestekens — dat geven we direct toe — maar het Grieks kent geen leestekens. Dat wil zeggen: geen punten, geen komma's en trouwens ook geen hoofdletters waar de nieuwe zin begint. Geen leestekens in het Grieks. Er staat eigenlijk gewoon dit, en de grap is dat je dit ook in de interlineair kunt zien. Ik heb hier nu in kapitaalletters weergegeven wat hier gewoon staat: "Ik zeg je vandaag met mij zul jij in het paradijs zijn." "Jij zal zijn in het paradijs." Zo staat het. Dit is de interlineair, dat wil zeggen: gewoon een woord-voor-woord weergave, zo letterlijk mogelijk. Dat geeft niet altijd hele lekker lopende zinnen, want zo werkt dat als je iets van de ene taal in de andere taal omzet, maar dit is gewoon wat er staat: "Ik zeg je vandaag, met mij zul jij in het paradijs zijn."

Is dit een bewijs dat Jezus die dag nog in het paradijs was? Nee, natuurlijk niet. De wijze waarop dit nu weergegeven is in onze vertaling suggereert dat wel: "Ik zeg u, heden zult gij met mij in het paradijs zijn." Maar u moet zich realiseren wat de vraag van deze man was: "Heer, gedenk mijner wanneer U in Uw Koninkrijk komt." En dan zegt de Heer: "Wanneer ik in Mijn Koninkrijk kom... ik verzeker je vandaag dat jij met Mij in het paradijs zult zijn." Dat is een totaal andere gedachte dus. De Heer gaf die dag, terwijl Hij daar aan het kruis hing, aan deze man de garantie: jij zult — wanneer dan ook en hoe dan ook — met Mij zijn. Het gaat mij nu ook niet om de vraag wat dat paradijs precies is en wanneer dat zal zijn; dat is even een ander punt. Het gaat mij puur om dat woordje "heden". Dat slaat niet op het verblijf in het paradijs; dat slaat op het moment dat Jezus dit uitsprak. Hij zegt: "Ik zeg je heden. Jij vraagt mij je te gedenken als ik in het Koninkrijk kom? Nee, ik verzeker je vandaag. Amen! Ik zeg jou voorwaar, jij zult met Mij in het paradijs zijn."

Dus deze tekst, die altijd wordt ingebracht tegen de gedachte dat Jezus niet echt gestorven is, moet ik er toch zo in zien. U moet mij natuurlijk checken. Ik geef toe dat ik nogal stellig overkom, dat kan ik me heel goed voorstellen. Dan moet je dat er allemaal aftrekken. Het gaat erom — en daar ga ik vanuit — dat jullie luisteren en dat je het gewoon moet checken. Klopt het of niet? Dus ik zeg helemaal niet: ik zeg het, dus moet je het geloven. Nee, controleer het. Maar ik geef het door zoals ik het versta en ik kan het niet anders zien. We zijn hier niet bij een kerkgemeenschap of bij een paus die dogma's oplegt en zegt hoe je moet denken. Welnee, we zijn vrije mensen en de waarheid maakt vrij. Lees de Schrift, onderzoek het, check het, ga na in de Schrift of het inderdaad zo is. Onder dat voorbehoud draag ik dit nu gewoon aan. Ik heb de vrijheid om door te geven wat ik gevonden heb en u hebt de vrijheid om daarmee te doen wat u wilt. U kunt uw eigen conclusies trekken; denk zelf ook na en check het in de Schrift. Oké, ik vind het toch van belang om dat iedere keer weer even goed te benadrukken.

Het is inmiddels al vijf of zes uur, dus je mag nog wat. Ja, ik heb nu allemaal nog een heleboel teksten. Ik heb me heel erg vergist, hè? Het is nog wintertijd... oh nee, maar dan kunnen we nog een uur doorgaan! Ik zal het kort doen, ik ga de bocht een beetje afsnijden.

▶ 55:07 Andere Veelgebruikte Teksten (efeze 4 en 1 Petrus 3) ↑ hoofdstukken

Ik zei al dat een van de teksten die ook worden genoemd voor wat er gebeurd zou zijn – de gedachte dat de Heer Jezus is neergedaald naar de onderwereld – Efeze 4 is. Paulus citeert daar ook weer uit de Psalmen, uit Psalm 68, en dan staat er: "opgevaren naar de hoge". In feite is dat natuurlijk ook een provincie. Opgevaren naar de hoge nam Hij de gevangenschap gevangen, dat wil zeggen: de gevangenis en allen die daarin zaten, oftewel de ballingen. En vervolgens gaf Hij gaven aan de mensen.

Ja, de gevangenis hier – ik neem nu even de korte route – dat is gewoon de Ecclesia, dat wat uitgeroepen wordt. Wij staan buiten de maatschappij. In de Bijbel is de gevangenschap eigenlijk ook niet zozeer dat je opgesloten zit, maar dat je buitengesloten bent. Dat is een andere gedachte. De ballingen die buiten de maatschappij staan, die heeft de Heer meegenomen naar boven. Dat is een van de grote centrale thema's in de Efeziërbrief: de Ecclesia is met Hem meegenomen en verbonden met die ene Mens daarboven in de hemel, verbonden met elkaar als hoofd en lichaam. En ondertussen voorziet Hij dan ook in gaven. Wat Paulus in Efeze 4 zegt, staat in het verborgene al opgetekend in Psalm 68.

Paulus gaat die tekst uit Psalm 68 ook verder uitleggen. Wat betekent dit: "Hij is opgevaren", anders dan dat Hij ook is neergedaald naar de lagere delen van de aarde? Daarom haal ik dit nu even aan, omdat dit vers met name in de rooms-katholieke uitleg altijd wordt aangehaald om te zeggen dat Hij naar de onderwereld is gegaan. Hij zou in de onderwereld terechtgekomen zijn, dat wil zeggen: nedergedaald ter helle, om daar de zielen te bevrijden en die mee naar boven te nemen. Nou, daar gaat het totaal niet over.

Trouwens, dat "nedergedaald naar de lagere delen van de aarde" is ook gewoon heel letterlijk waar. Hij kwam in vernedering, dat is een feit. Dat is moreel gezien al een nederdalen. Maar de Heer verbleef ook letterlijk, zelfs tijdens Zijn omwandeling op aarde en tijdens Zijn vernedering, in de lagere delen van de aarde. Wij leven in Nederland – 'ver-neder-land' – een heel laag land. Nou, hier niet, maar wij in Rijnsburg leven onder de zeespiegel. Dat is allemaal wel mooi gedaan met die dijken en dergelijke, maar het is onder de zeespiegel. Toch is er geen plaats op de hele wereld waar het zo laag is, zo ver beneden de zeespiegel, als waar de Heer gewoond heeft. Hij woonde namelijk eerst in Nazareth en later in Kapernaüm. Kapernaüm ligt tweehonderd meter beneden de zeespiegel. Er is geen plek op de wereld – behalve de Dode Zee, die ligt met driehonderd meter nog lager – die zo laag is. De Heer heeft daar ook gewandeld, in de woestijn enzovoort. Hij is dus met recht ook nedergedaald naar de lagere delen van de aarde. Dit heeft niets te maken met de onderwereld.

Inderdaad, de Heer Jezus is vervolgens ook gestorven en kwam onder de aarde terecht. Ook al was Hij begraven in een rots, Hij kwam onder het aardoppervlak terecht. Ook dat is een vernedering, maar het heeft niets te maken met het bevrijden van mensen uit een onderwereld.

Dan heb ik er nog één, die ik ook even kort zal doen. Ik had deze wat langer ingepland, maar goed. Het gaat over het prediken aan de geesten in de gevangenis. Bij zo’n thematisch onderwerp kom je langs allerlei schriftplaatsen die je moet toelichten. In 1 Petrus 3 staan woorden die wat obscuur lijken. Er staat in vers 18 dat de Heer Jezus Christus gedood is naar het vlees – naar het sterfelijk lichaam – maar levend gemaakt naar de geest. Een zielslichaam is gedood, maar een geestelijk lichaam, een pneumatisch lichaam, is opgewekt. In welke – namelijk in dat levend gemaakte lichaam – Hij ook is heengegaan en als heraut gepredikt heeft aan de geesten in de gevangenis.

Even helemaal los van de vraag wat die geesten in de gevangenis precies zijn – dat wordt later trouwens uitgelegd – maar los daarvan: wanneer heeft de Heer hier nu als heraut opgetreden? De traditionele uitleg is dat de Heer na Zijn sterven in de onderwereld terechtkwam en daar gepredikt heeft aan de geesten in de gevangenis. Maar daar gaat het hier juist niet over. Er staat zelfs precies het tegenovergestelde. Kijk maar: Hij die gedood is naar het vlees, maar levend gemaakt naar de geest, in welke... Het Grieks is buitengewoon precies. Ik zei net dat de Grieken geen leestekens hebben, maar je weet precies waar "in welke" op slaat: op het levend gemaakt zijn naar de geest. Nadat Hij dus levend gemaakt is naar de geest, in een onsterfelijk lichaam, is Hij vervolgens heengegaan en heeft Hij als heraut opgetreden voor de geesten in de gevangenis.

Daarmee kun je die hele uitleg dat Hij naar de onderwereld is gegaan en daar gepredikt heeft, meteen naar de prullenbak verwijzen. Het gaat nergens over. Wat die geesten in de gevangenis betreft: dat is een mooie reden om dat nu even over te slaan, want dat is een onderwerp apart. Misschien dat we het daar later nog eens over gaan hebben. Ik laat de dia’s gewoon staan en ik zet ze ook op mijn website, dus als u geïnteresseerd bent, kunt u dat daar nog even nakijken. Bij een andere gelegenheid moeten we het daar nog maar eens over hebben. Ik ga nu afsluiten.

▶ 01:02:08 Conclusie: het Ware Sterven van Christus en de Kernboodschap van Opstanding ↑ hoofdstukken

En wat moeten we vooral nu onthouden? Als u mij vraagt wat ik nu graag wilde doorgeven, dan is het dit: na zijn sterven was de Heer Jezus dood. Dit lijkt misschien het intrappen van een open deur, maar dit is wat ik nu juist met nadruk wil zeggen. Waarom is dit zo belangrijk? Omdat de Heere Jezus anders niet echt gestorven is. De gangbare gedachte is vaak een ontkenning van de dood en daarmee in feite ook een ontkenning van de opstanding. Of in ieder geval: je ondermijnt het. Want de leer van de onsterfelijke ziel is altijd een ondermijning van de boodschap van de opstanding.

Want stel je voor dat je sterft. En dat is de algemene gedachte... Nou Jan, jij bent uitvaartondernemer. Jij zult dit in Nunspeet notabene helemaal kunnen bevestigen, want je hoort dit zo vaak. Altijd is het: de geliefde of de overledene leeft nu verder; die juicht voor Gods troon – nogmaals, in het beste geval. En dan is altijd de gedachte dat men als onsterfelijke ziel verder leeft. Maar wat voor zin heeft de opstanding dan nog? Want hij is al in heerlijkheid, hij juicht al voor Gods troon; waar is de opstanding dan nog voor nodig? Dat is dan toch volstrekt overbodig geworden?

Kijk, als een mens dood is en de dood wordt niet ongedaan gemaakt, dan kan dat maar één ding betekenen: een mens moet levend worden gemaakt. Maar als de dood een andere vorm van leven is, ja, dan wordt de opstanding volstrekt overbodig. Dat noemen ze dan 'suiker op de honing': iets wat al zoet is, wordt nog weer zoeter gemaakt, maar het gaat uiteindelijk nergens meer over. De boodschap van de opstanding wordt zo volkomen vereideld; het betekent namelijk niets meer. De Bijbelse boodschap stelt niet de vraag wat er na het sterven gebeurt in het hiernamaals. Nee, de vraag is: zullen de doden herleven? Dat is de boodschap. Kijk maar eens naar Ezechiël 37.

Het betekent dus ook dat als God Jezus Christus niet zou hebben opgewekt, Hij nu dus nog steeds dood zou zijn. En ja, dat heeft dus ook alles te maken met die leer dat Christus 'God de Zoon' zou zijn. Want als Hij 'God de Zoon' was, hoe kon Hij dan sterven? Dan kon Hij helemaal niet sterven. Kan God sterven dan? En trouwens, dan kun je dus nooit echt van harte geloven dat Hij stierf, laat staan dat je kunt geloven dat God Hem uit de doden heeft opgewekt. Want als Hij Zelf God was, dan kon Hij wel uit eigen kracht opstaan. Maar dat zeggen ze ook hè: 'Ja, want Hij stond op uit het graf door eigen kracht, want Hij is God, bekleed met macht.' Dan hoefde Hij helemaal niet door God opgewekt te worden, want Hij was Zelf God.

Zie je dat je in feite de meest essentiële waarheden – namelijk dat Jezus Christus stierf en door God werd opgewekt – vereidelt, nutteloos maakt en uitholt? Dat heeft alles te maken met dit punt, ook als je ontkent dat dood werkelijk dood is. Er blijkt bij nader inzien dus heel veel gemoeid te zijn met dit onderwerp. Dus die term 'nedergedaald ter helle', ik adviseer u om die maar niet meer te gebruiken. Hij stierf, Hij is gestorven, en op de derde dag is Hij opgewekt. Amen.