▶ 00:00 Introductie op 1 Korinthe 15: Christus Is Opgewekt! ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen, vrienden, eens bij dit geweldige gegeven, dit feit bepalen. Het is een tekst uit 1 Korinthe 15: "Maar nu...". En dat kondigt een tegenstelling aan, en dat wil ik graag eens vanmorgen toelichten. Maar nu... Christus IS opgewekt! En ik denk dat heel veel mensen de impact ontgaat van wat daarmee ook bedoeld wordt, want dat contrast is heel duidelijk in de Korinthebrief waar Paulus dit optekent.

Overigens is het geen geheim voor de meesten van u, vermoed ik, dat we aan het kerkelijk jaar niet zo'n hele grote boodschap hebben — en het kerkelijk jaar misschien ook niet aan ons, dat weet ik niet. Maar in elk geval is het gegeven waar we het over hebben, "Christus is opgewekt", trouwens ook aan elke datum, elk hoogtij en elk seizoen daarboven verheven. Uiteraard, want Christus is opgewekt en dat is Hij eens voor altijd, ongeacht wanneer. Dus dat heeft niets te maken met welke periode van het jaar dan ook. Dat neemt niet weg dat Hij is opgewekt met 'bijslag', om het eventjes in de termen te zeggen van de Joodse hoogtijden, of beter nog: de hoogtijden die Yahweh zelf heeft ingesteld. En sterker nog, Hij is opgewekt op een specifieke hoogtijd, namelijk de dag van de eerstelingsschoof. Dat is allemaal zo veelzeggend.

En dat komt inderdaad overeen met ons voorjaar en toevalligerwijs komt dat nu ook sterk overeen met de kerkelijke kalender, dat moet ik er ook bij zeggen. De overeenkomst met de tijd van het jaar is trouwens in nog een opzicht aanwijsbaar. Deze brief die we vanmorgen onder ogen hebben, de Korinthebrief, is inderdaad geschreven of bezorgd in de tijd van het voorjaar. Ergens tussen Pesach en het Wekenfeest in, of tussen Pasen en Pinksteren, zo u wilt. Dat is heel duidelijk uit de Korinthebrief op te maken, zodat we alle argumenten des te meer hebben om het juist nu over deze dingen te hebben. Laten we eerst, voordat we naar vers 12 toe gaan, want vanaf dat gedeelte wil ik het hoofdstuk eens doorwandelen.

▶ 03:00 Het Abc van het Evangelie en de Absolute Zekerheid van Ooggetuigen ↑ hoofdstukken

Maar dan moeten we eerst even het voorgaande, namelijk de eerste elf verzen van 1 Korinthe 15, helder voor ogen krijgen en kort samenvatten. 1 Korinthe 15 is het magistrale hoofdstuk. Als u mij vraagt – en dat is niet omdat ik nu vanmorgen hier over dit hoofdstuk spreek – wat het allergrootste en allerbelangrijkste hoofdstuk van de hele Bijbel is, dan is dat mijn mening. Daar mag u anders over denken, maar ik vind dat echt. Het is, by far, zoals de Engelsen dat zeggen, het meest indrukwekkende, maar ook het meest belangwekkende hoofdstuk: de opstanding van Christus.

Paulus had in de eerste elf verzen het volgende naar voren gebracht. Als u met mij mee bladert en kijkt, ziet u dat Paulus in de eerste vier verzen naar voren brengt wat het ABC van het evangelie is. ABC is in dit geval heel erg toepasselijk, want het gaat om drie feiten die hij naar voren brengt, namelijk: Christus stierf, Hij werd begraven en Hij stond op ten derde dage. En dat alles was 'naar de Schriften', dat wil zeggen in overeenstemming met wat tevoren was geschreven in de Hebreeuwse Bijbel en geprofeteerd, en op alle mogelijke wijzen ook geïllustreerd. Dat is het ABC van het evangelie, waarbij overigens dat derde gegeven het hart bepaalt. Om op te staan uit de doden moest Hij inderdaad eerst sterven en begraven worden, maar dat was slechts het decor – nou ja, 'slechts' tussen aanhalingstekens – maar in ieder geval was het voorbereidend voor het grote gegeven: namelijk dat Hij ten derde dage uit het graf zou opstaan.

Vervolgens lees je in de verzen 5 tot 8 hoe Christus is gezien door, of eigenlijk verschenen aan – dat is nog beter – een lijst getuigen. Ik moet trouwens zeggen dat die lijst incompleet is, wat ook wel blijkt uit de nummering, maar daarover straks nog even meer. Paulus verhaalt niet alle getuigenissen en ook niet alle verschijningen, maar hij voert met name op wat in juridische termen de kroongetuigen heten. De eerste getuigen van de opstanding waren bijvoorbeeld de vrouwen, en die worden hier niet eens genoemd. Waarom dat zo is, is trouwens nog een verhaal apart, maar daar heb ik het nu even niet over.

Hij is verschenen aan Kefas, dat is de Hebreeuwse versie van Petrus. Aan de twaalf, Paulus verhaalt dat hier allemaal. Hij is verschenen aan zelfs meer dan vijfhonderd broeders tegelijk. Hij is verschenen aan Jakobus; dat is niet een van de twaalf, maar de broeder van de Heer, de halfbroer dus eigenlijk, die zo'n voorname rol zou gaan spelen in de gemeente, de Ecclesia van Jeruzalem. Hij is verschenen aan al de apostelen, een nog veel grotere kring dan alleen de twaalf. Want er zijn in totaal wel tweeënzeventig apostelen; dat wil zeggen mensen die afgevaardigd zijn door Jezus Christus hoogstpersoonlijk en door Hem gezien zijn. Want een apostel is niet zomaar iets; een apostel is een afgevaardigde en ook een ooggetuige van de opgestane Jezus Christus. Dat is de definitie van een apostel. Die kring is dus nog veel breder dan alleen de twaalf.

Tenslotte is Hij ook verschenen aan Paulus, de schrijver van deze regels. Ik zei al dat de lijst incompleet is, en dat zie je aan het feit dat er steeds verschijningen worden genoemd waarbij je denkt: 'Hé, er ontbreekt nog wat'. In vers 9 en 10 brengt Paulus naar voren dat Christus ook aan hemzelf is verschenen. Dat is wel een blijk van genade op genade, want als er toch één is die niet eens de naam van apostel verdient, dan is hij het wel, zegt Paulus zelf. Waarom? Omdat hij de gemeente van God vervolgd heeft. Er was geen grotere vijand in heel de wereld; hij was een fanatieke, prominente tegenstander vanuit het jodendom tegen die beweging van de Nazareners en tegen Jezus van Nazareth.

Saulus van Tarsus is bij zijn kladden gepakt, en eigenlijk was hij al 'over de datum', want Jezus Christus had inmiddels al demonstratief het aardse toneel verlaten vanaf de Olijfberg. Pas op een veel later tijdstip, zo'n drieënhalf tot vier jaar later, is Hij verschenen aan Saulus. Saulus van Tarsus, die juist op weg was naar Damascus om de gemeente daar uit te roeien of in ieder geval te vervolgen, werd compleet omgekeerd. Die geleerde man, die ijveraar, dat overkwam hem. Hij koos niet voor Jezus; nee, Christus koos voor hem: "Ik heb jou vanaf de moederschoot afgezonderd."

Overigens, over twee weken zijn we hier weer, zo de Heere wil en wij leven, en dan gaan we het daar eens over hebben. Want ik wil u dan ook laten zien – en dat is heel bijzonder, een aankondiging voor de volgende keer – hoe Paulus op een verborgen wijze reeds in de profetie wordt genoemd. Echt waar, maar dat is het onderwerp voor de volgende keer. Paulus zegt: "Ik ben de minste van de apostelen en Hij is aan mij verschenen als aan een ontijdig geborene." Ik zei al: eigenlijk was het met recht ontijdig.

In vers 11 zegt Paulus vervolgens dat, ongeacht de verschillen die er zijn tussen hemzelf en zijn collega-apostelen, zij in één opzicht volstrekt overeenkomen: de kern en de inhoud van de boodschap is de opgewekte Christus als historisch feit. Het is dus niet zomaar een filosofie, een bepaalde gedachtegang of een ethiek. Het is ook niet de promotie van een gedragspatroon of een politiek programma. Nee, er is een levend – en dan met allemaal hoofdletters – een levend feit: de opgewekte Christus.

▶ 10:45 De Theologische Misvatting in Korinthe: Geen Opstanding van Doden ↑ hoofdstukken

Dat is wat er aan vers 12 voorafgegaan is. We haken nu aan bij het betoog van Paulus en dan zegt hij dit: "Maar indien van Christus geproclameerd wordt..." Dit is een letterlijke weervertaling vanuit de interlineair. Ik moet er even bij zeggen: geproclameerd of geheraut. De vertaling 'gepredikt' vind ik wat zwakjes, want bij preken denken we vaak aan een kansel en een of ander stichtelijk verhaal. Maar een proclamatie is heel wat anders; een proclamatie is een afkondiging, een bericht dat wordt meegedeeld. Het is eigenlijk helemaal geen preek, maar gewoon een mededeling: dit is het feit.

Paulus vertelt dat indien van Christus geproclameerd wordt dat Hij uit de doden is opgewekt... Let er trouwens op, want zo wordt het meestal opgevat en gehoord, dat Hij 'uit de dood' is opgewekt. Dat klopt wel, maar dat is niet wat er staat. Hij is uit de doden opgewekt, en dat betekent gewoon het meervoud van een dode. Je hebt één dode, twee doden; wel, Hij is uit de doden opgewekt. Er waren dus allemaal doden en graven – zoals de Here inderdaad ook is opgestaan op de Olijfberg, wat weer een onderwerp apart is. Op de Olijfberg vind je vele, vele graven. Welnu, uit één van die graven is Hij opgewekt, terwijl alle andere doden bleven liggen. Hij werd uit de doden opgewekt, met achterlating van de anderen.

Hij is gewekt, wat trouwens nog wat anders is dan opstaan. We zijn even precies. Kijk, vanmorgen werd ik eerst gewekt; dan word je wakker. Vervolgens sta je op. Het ene heeft te maken met de geest – je wordt wakker – en opstaan is een fysieke daad. Dat wil zeggen dat je liggende positie verandert in een staande positie. Je staat op. Christus werd gewekt en stond op uit de doden, terwijl alle andere doden achterbleven. Hij is de eersteling, maar daar gaan we het zo nog over hebben.

Eerst nog even dit: "Hoe zeggen sommigen dan onder u?" Dat is feitelijk het hele motief van dit hoofdstuk. Paulus vraagt zich af: hoe zeggen sommigen dan onder jullie dat er geen opstanding van doden is? Er staat nog niet eens dat dit een wijdverbreide opvatting was; daar ben ik in geïnteresseerd. Maar er waren er in ieder geval een aantal – meer dan één – die de bewering deden dat er geen opstanding van doden is. Wat de achtergrond of motivatie van die bewering was, weet ik niet. Ik weet alleen dat ze dit beweren. Paulus behandelt dat heel netjes. Eigenlijk ben ik achteraf wel blij dat er sommigen in Korinthe waren die dit hebben gezegd, want dat heeft ons wel 1 Korinthe 15 opgeleverd. Zo kun je het ook nog eens bekijken.

Het blijft overigens bizar hoe mensen tot zo’n bewering komen. Dat blijkt ook wel uit het antwoord van Paulus. Hij is heel netjes en geeft gewoon antwoorden op de vraag, waarbij hij het behandelt als een misvatting. Maar hij is wel heel duidelijk in zijn betoog: waar hebben we het dan nog over als er geen opstanding van doden zou zijn? De bewering is dus: doden staan niet op. Dat is wat zij zeiden.

Paulus zegt dan, om maar te beginnen: indien er geen opstanding van doden is, dan is ook Christus niet opgewekt. Als ik zeg dat er geen vogels bestaan, dan bestaat er ook geen mus. Dat is logisch, dat kan niet. Maar indien Christus niet is opgewekt, dan is ook onze proclamatie zonder inhoud. Onze prediking, onze geheroute boodschap, dat wat wij geheraut hebben, is dan leeg. Waarom ging Paulus stad en land af en bezocht hij werelddelen? Om iets te proclameren, bekend te maken en af te kondigen. En wat was die afkondiging? Christus is opgewekt uit de doden, naar de Schriften, als eersteling.

Indien Christus niet is opgewekt, dan is onze proclamatie zonder inhoud. Dat kun je ook omkeren, want daarmee weet je meteen wat de inhoud van de proclamatie is, namelijk: Christus is opgewekt. Paulus formuleert het hier negatief: als Hij niet is opgewekt, is de proclamatie zonder inhoud. Met andere woorden: wat is het hart van de boodschap? Wat heb ik te zeggen? De mededeling is: Christus is opgewekt. Dat is het, een gegeven. Als dat niet zo is, dan hebben we het helemaal nergens meer over.

De consequentie is dat dan ook jullie geloof zonder inhoud is. Paulus gaat weliswaar heel netjes op de zaak in en hij heeft het niet meer over die mensen of wat er met hen zou moeten gebeuren; hij geeft gewoon antwoord op hun misvatting. Maar hij gaat er wel, om het modern te zeggen, met een gestrekt been in. Hij laat meteen duidelijk zien hoe volstrekt bizar deze bewering is. Zonder inhoud is ook jullie geloof. Want er zijn maar twee opties: óf je gelooft dit, óf je gelooft niks.

Je kunt jezelf dan wel christen noemen, en er zijn talloze mensen die dat doen of daaruit putten. Je hebt zelfs een hele beweging – we gaan het verder niet hebben over de vorm van democratie – maar ik weet niet of u destijds op de dag van de verkiezingsuitslag de toespraak van meneer Baudet hebt beluisterd. Hij zei dat zij de beweging van de 'renaissance' zijn. Dat is het Franse woord voor wedergeboorte of opstanding. En dan zegt hij erbij dat dit niet een historisch feit is, want dat doet er niet toe; nee, het gaat erom dat het staat voor nieuw leven.

Ik hoorde het een dominee in Eijhorst ooit op een vergelijkbare manier vertellen – Peter kan daarvan getuigen, want die was erbij. Op eerste Paasdag nota bene zei hij daar heel pontificaal: "Ja, Jezus is bij wijze van spreken opgestaan uit de doden. Hij leeft nog voort in onze herinnering." Nou, weet je wat je dan hebt? Precies wat Paulus hier zegt: dan is je geloof zonder inhoud. Dan kun je wel zeggen dat je heel netjes bent, dat je er een ethische boodschap uit haalt of dat je je inzet voor de leefbaarheid van deze planeet, maar mensen, dan gaat het nergens meer over.

Het gaat in dit hele Evangelie ook helemaal niet om wat u moet doen of wat ik moet doen. Helemaal niet! Het is gewoon een mededeling. Tweeduizend jaar geleden werd Christus, zoals voorzegd – en trouwens ook op het precieze tijdstip en op de aangekondigde plaats – opgewekt uit de doden. That's it. Het is dat, of het is niks. Meer opties zijn er niet.

▶ 19:36 De Juridische Bewijsvoering: de Absurditeit van Valse Getuigen of een Complot ↑ hoofdstukken

Paulus komt met een punt waar ik vanmorgen specifiek op wil inzoomen. "Dan worden wij ook valse getuigen van God bevonden." Ik kom er nog even op terug wat dat 'wij' hier behelst, want Paulus maakt een consequent onderscheid tussen 'wij' en 'jullie'. De term die hier gebezigd wordt, vinden we nog een keer in Mattheüs 26 vers 60. Het is een juridische term. Het woord 'vals' kennen we allemaal; het Griekse woord dat Paulus gebruikt is pseudo. Dat betekent simpelweg een vervalsing. De betekenis lijkt me duidelijk: iets wat leugenachtig is, frauduleus, een oplichting of termen in diezelfde sfeer.

Een vals getuige is iemand die in een juridisch proces voor de rechtbank optreedt en spreekt terwijl wat hij zegt niet waar is. Hij treedt op als een getuige, maar een getuige is niet zomaar iemand die iets roept. Nee, het is iemand die geacht wordt iets waargenomen te hebben. Een ooggetuige, dat is de essentie. Dat is overigens belangrijk, want in de niet-juridische zin van het woord kun je zeggen: "Ik getuig nu van Jezus Christus dat Hij is opgewekt uit de dood." Of ik kan ervan getuigen wat een geweldige betekenis dat in mijn leven heeft; ook dat is een getuigenis. Dat is echter mijn beleving. Een ander kan dat niet weerleggen; als ik zeg dat het voor mij veel betekenis heeft, dan staat dat vast. Maar hier is het een ooggetuige die ofwel betrouwbaar is — het is waar wat hij zegt — ofwel een leugenaar.

Ik heb dat zelf gezien. Stel, er heeft een ongeluk plaatsgevonden en er volgt een juridische touwtrekkerij. Op een gegeven moment moeten er getuigen optreden. Dat zijn mensen die erbij waren, die het gezien hebben en daarvan kunnen spreken: "Nee, ik heb het zelf gezien." Als de getuigenissen inderdaad overeenkomen, dan zegt de rechter: "Oké, helder, duidelijk, zo is het." Ooggetuigen en een getuigenisverslag vormen de essentie van het hele juridische bedrijf en de rechtsspraak. Daar gaat het om.

"Dan worden wij ook valse getuigen van God bevonden." Kijk, dat is precies de aanklacht die we in het Nieuwe Testament aantreffen. Daar zijn honderden getuigen van Jezus Christus die is opgestaan uit de dood. Met getuigen bedoel ik nogmaals niet mensen die zomaar geloven — dat zijn wij eigenlijk allemaal. Wij geloven het, maar wij zijn geen ooggetuigen. Dat kan ook niet, want Paulus is de laatste die Hem met eigen ogen gezien heeft. Dat zegt hij zelf; het is een van de punten in zijn voorgaande betoog: "Het laatst is Hij ook aan mij verschenen." Daarna zijn er geen mensen meer die dat kunnen getuigen.

Er waren honderden getuigen. Enige tientallen treffen we in het Nieuwe Testament aan, maar zij werden bestreden. Hoe kan een getuigenis bestreden worden? Door te zeggen: "Ja, maar dat waren valse getuigen." Wat was de aanklacht tegen deze ooggetuigen, tegen Kefas, de Twaalf, Jakobus en de vijfhonderd broeders tegelijk? Paulus schreef deze brief rond het jaar 50, ongeveer twintig jaar na de opstanding zelf. Hij zegt dat het merendeel van die vijfhonderd broeders thans nog in leven is. Met andere woorden: de lezers van de Korinthebrief konden dat gewoon nagaan als ze dat wilden. Vijfhonderd is een erg groot aantal; een deel daarvan hadden ze gewoon kunnen natrekken om te vragen of het klopte. Paulus zegt feitelijk: vraag het ze maar na.

De eerste aanklacht is dat zij valse getuigen zijn. Hoezo dan? Wel: "Jezus' leerlingen hebben Zijn lichaam in de nacht gestolen." Dat is de eerste van twee aanklachten, zoals die al in een vroeg stadium geuit werd. Dit is de bewering. Mattheüs zegt zelfs, als hij dit optekent — waarschijnlijk zo'n twintig of dertig jaar later — dat dit de bewering is die tot op de dag van vandaag onder het Joodse volk verteld wordt. Namelijk dat Jezus' leerlingen het lichaam in de nacht hebben 'gejat', om het even op z'n Joods te zeggen. Dat was de bewering.

Eén ding was echter onomstreden, en dat is een prachtig gegeven: vriend en vijand kwamen overeen op één punt, en dat is dat het graf waarin Jezus gelegd was inderdaad leeg was. De tegenstanders hebben dat ook nooit bestreden. Het graf was leeg; daar konden de tegenstanders niet omheen. Stel je voor dat ze dat wel hadden kunnen bestrijden, dan was het een heel eenvoudig verhaal voor hen geweest. Dan hadden ze het lichaam tevoorschijn kunnen halen. Nee, het graf was leeg.

Daar moet ik nog iets bijzonders bij zeggen, want het was niet zomaar een graf. Op instigatie van de Joodse Raad, die onraad rook en dacht dat dit misschien niet goed zou gaan, was het graf extra beveiligd. Ze hebben Pilatus gevraagd of het graf voorzien kon worden van bewaking. Er lag een zeer grote, zware steen voor de opening die uit de rots was uitgehouwen. Dat was ook problematisch voor de dames toen ze naar het graf gingen; zij realiseerden zich dat terdege. Dat is één ding: de zware steen voor de opening. Maar er was nog iets mee gebeurd: die zware steen was verzegeld met het zegel van de Romeinse keizer. Zou men dat zegel verbreken, dan stond daarop de doodstraf.

Wat ik trouwens erg komisch vind: degene die het zegel zou verbreken zou ter dood worden gebracht, maar de werkelijkheid is dat Degene die het zegel verbrak de dood heeft overwonnen! Zo heeft Hij, zoals er in Kolossenzen 2 staat, de overheden en machten openlijk tentoongesteld. "Doei, Romeinse keizer!" De Romeinse wacht vluchtte weg, de zware steen werd weggerold en het zegel werd verbroken. De Romeinse bewaking van soldaten was weggevlucht. Zij hebben trouwens steekgeld gekregen om een leugen te verspreiden en daar zijn ze erg goed in geslaagd. De bewering dat Jezus' leerlingen het lichaam hebben gestolen, is precies wat het Sanhedrin hen had opgedragen te vertellen. Niets nieuws onder de zon. Dat was trouwens ook nodig, want in feite waren die soldaten chantabel; ze zouden aangepakt kunnen worden door de Romeinse autoriteiten omdat ze niet bij het graf gebleven waren.

Het graf was dus voorzien van die Romeinse bewaking van soldaten, waarvan sommigen zelfs zeggen dat het een man of acht tot twaalf geweest moeten zijn. In ieder geval meerdere soldaten. Dat levert natuurlijk een hele merkwaardige situatie op. Dat zou betekenen dat de gedesillusioneerde leerlingen — de discipelen die compleet de weg kwijt waren omdat hun Heer en Meester er niet meer was — Hem ondanks al deze bezwaren toch zouden hebben gestolen, om daarna vervolgens blijmoedig overal te gaan vertellen dat Hij leeft.

Dat is toch een heel merkwaardig scenario om te geloven. A: dat ze daartoe in staat waren, en B: mentaal waren ze daartoe niet eens in staat. Want we weten inderdaad, we weten dat bijvoorbeeld van de Emmaüsgangers — ja, gangers zeg maar, niet gangsters. Maar die Emmaüsgangers, toen ze op die zondag teruggingen naar Emmaüs, zeiden ze: "Ja, maar tenminste, het is de derde dag. En nu hebben ook nog enige vrouwen uit ons midden ons ontsteld door de bewering dat zijn lichaam is gestolen, of dat het graf leeg is." Zij leefden dus ook in de veronderstelling dat het lichaam door iemand gestolen was. Ze waren totaal niet in staat tot de gedachte — dat bedoel ik eigenlijk te zeggen — het zou niet eens bij hen zijn opgekomen.

Dit was de eerste bewering: het lichaam was door Jezus' leerlingen gestolen. Als dat zo is, dan waren zij dus met recht valse getuigen, toch? Dat lijkt me duidelijk. Ze waren namelijk... dat is gewoon pure diefstal. Maar er zit nog iets: Jezus' leerlingen hebben de verhalen van zijn verschijningen verzonnen. Ook dat is belangrijk. Wat zij beweerden was: "Christus is opgewekt, het graf is leeg." Daar heeft men een verklaring voor bedacht: "Het lichaam is gestolen." Maar hoe zit het dan met die verschijningen? Want zij beweren: "Wij hebben hem gezien, bij vele gelegenheden." Maar om je van die bewering te ontdoen, van die bewering, dan moet je dus gaan zeggen: "Nou, dan zijn die beweringen van de verschijningen gewoon verzonnen, gefantaseerd, uit de dikke duim gezogen." Dat is noodzakelijk. Dat maakt hen weer tot valse getuigen.

Maar, dan moet ik het... Het is zo mooi hè? Zoals Paulus dit ook echt volstrekt dichttimmert. Dit is zo geweldig. Kijk, hij zegt dit: er waren honderden getuigen die bovendien unaniem waren. Maar ook dat is heel belangrijk. Kijk, stel je voor: na afloop van deze samenkomst is er één van u die zegt: "Zo'n wonderlijke bijeenkomst, en weet je wat? Hier in deze samenkomst, daar in De Hoop, hebben wij een ufo gezien. Echt waar." Nou, dat komt een journalist ter ore en die wil even factchecken — dat is wat een journalist geacht wordt te doen. Klopt dat? Is dat waar? Nou, wat doet hij? Die gaat naar de betreffende persoon die dat beweert en die vraagt dan: "Wat zeg jij nou gezien te hebben? Wat is jouw bewering?" Maar om het te checken, gaat hij vervolgens vragen: "Waren er misschien nog meer? Zestig, zeventig, tachtig mensen of zo? Oké, kun je me de namen en adressen geven?" En dan komt hij erachter: "Sorry, ik heb niks gezien hoor." Dat maakt het verhaal natuurlijk wel problematisch. Kortom, het is eigenlijk nog anders: het zakt gewoon door de bodem. Het is gewoon nergens op gebaseerd. Waarom? Omdat de betrokkenen, die ook geacht worden dan te bevestigen, dat gewoon ontkennen.

Je leest in Handelingen 2 dat velen dan opstaan als het wonder plaatsvindt bij Pinksteren. Dat is een vijftal dagen na de opstanding. En dan treedt Petrus op. Die neemt het woord als de voorman, de woordvoerder, en dan zegt hij: "En deze Jezus" — waar hij zojuist over gesproken had — "deed God opstaan, waarvan wij" — let op — "allen getuigen zijn." Dat wil zeggen: wie dan ook van de betrokkenen, we zijn daarin unaniem. En dat is uniek. Dus niet maar één iemand... Je zou natuurlijk ook kunnen zeggen: "Ja, dat waren een paar dames." Ze waren zo helemaal — het klinkt wat niet erg geëmancipeerd, dat weet ik, maar goed — die zeggen dan allemaal dat we als vrouwen praten... die waren een beetje geëmotioneerd en die hebben dat gezien en gesproken... zo... dat moet je niet al te serieus nemen. Maar die vlieger gaat niet op, want we weten dat er zeer kritische mensen bij waren. Sterk genoeg, daar was bijvoorbeeld één van de twaalf die ook absoluut het niet geloofde. "Nee, sterk verhaal!" Pas acht dagen later, toen hij zelf ooggetuige werd, ja, toen veranderde hij compleet.

Maar het punt is dat van alle betrokkenen — en let op, dat zijn er honderden geweest — zij allen die bij de gelegenheden aanwezig waren (bij één gelegenheid dus meer dan vijfhonderd), allen unaniem hebben getuigd. Unaniem. Dus het getuigenis stemde volstrekt overeen. Allemaal zeiden ze exact hetzelfde. Ja, niet een wetenschappelijke verklaring van hoe het kon — nee, daar gaat het even niet om — maar: "Wat hebben jullie gezien?" Nou: "Jezus Christus, hem hebben wij levend gezien. Hij is opgestaan, we hebben hem zelf gezien bij allerlei gelegenheden." En dat getuigenis was unaniem.

Nou zou je natuurlijk kunnen zeggen: "In dat geval is er sprake van een complot." Dat kan. Trouwens, er is een formule — ik heb daar onlangs een keertje het een en ander over gelezen, ik weet niet meer precies hoe het heet, dat noemen ze de Snowden-formula — en dat berekent de kans van succes van een complot. En er zijn twee risicofactoren: en dat is A, het aantal mensen dat daarbij betrokken is, en B, de tijd. Hoe meer mensen erbij betrokken zijn bij het complot en hoe langer de tijd, hoe groter het risico wordt. Dat lijkt nogal voor de hand te liggen, dat het complot een keertje gewoon door de mand valt. Daar is zelfs een hele leuke formule voor. Bijvoorbeeld als er een paar honderd mensen zijn, dan heeft het complot zeker niet meer een kans van slagen van hooguit vijf jaar. Want dan gaan er mensen uit de school klappen.

Oké, een complot. Maar daar moet ik nog iets bij zeggen, dat is voor bijvoorbeeld een rechter heel belangrijk: bij een getuigenis, als iemand een vals getuigenis heeft, dan moet hij daar een motief voor hebben. Zoals bij een moord, dat is wat een rechter dan ook onderzoekt: zou er een motief zijn om die misdaad te begaan? Of in dit geval deze valse getuigenis te vertellen? Een complot... maar dat gaat in dit verhaal dus ook al helemaal niet om. Integendeel zelfs, de getuigen hadden namelijk helemaal geen voordeel bij hun leugen. Oftewel: geen motief. Integendeel zelfs, de getuigen waren A: zeer overtuigd. En waaruit blijkt dat? Wel, door niets, maar dan ook werkelijk niets — nogmaals, unaniem hè, unaniem, honderden getuigen — lieten zij zich door niets en door niemand iets in de weg leggen. En die vervolging, marteling, executie, etcetera... ze hebben het allemaal doorstaan. En het weerhield hen niet om overal en dan ook nog eens blijmoedig te getuigen, en dat ze zelfs met een lofzang op de lippen de leeuwen tegemoet gingen. Waarom? Omdat zij wisten: dit is waar. Dit zijn geen mensen die schuldig zijn geweest aan diefstal en daarvan op de hoogte waren, en die bovendien dan nog willens en wetens hebben gelogen en dan ook vervolgens blijmoedig daarvan getuigen, ondanks het feit dat het totaal geen voordeel oplevert.

Mensen, het komt er gewoon op neer dat de hele bewering van "het is een vals getuigenis" volstrekt, maar dan ook volstrekt bizar is. Als je daarover doordenkt: het hele verhaal, het getuigenis, is waar. Dat is eigenlijk wat de apostel Paulus zegt: "Dan worden wij valse getuigen van God bevonden." Eigenlijk klinkt hier al in door: je wilt dan toch niet beweren dat ik dit gezocht heb? Trouwens, Paulus is zelf daar helemaal een mooi voorbeeld van hoor, want als er toch één is geweest die geen motief had — die sterker nog, die zo'n faliekante tegenstander was en bovendien dat zo bestreden heeft met alle middelen die hem ter beschikking stonden — dan was hij het wel. En uitgerekend hij is overstag gegaan, gewoon doordat hij is overrompeld. Hij heeft het gezien en sloot zich daarmee aan bij dat getuigenis van die andere honderden die hem voorafgegaan zijn. En bovendien, hij zegt: "Dan worden wij ook valse getuigen van God bevonden, omdat wij tegen God in getuigen dat Hij de Christus opwekte."

Dit is feitelijk ook hier weer juridisch gezien zelfs meineed. Want je haalt God erbij, je roept de naam van God aan. Dat is wat een eedzwering ook betekent in een rechtspraak. Je spreekt de waarheid uit onder aanroeping van de naam van God. Toch?

En wat zij beweerden, was: God heeft Hem uit de doden opgewekt. Het lijkt me sowieso al volstrekt helder dat als zoiets plaatsvindt, dit van Gods wege moet zijn, want een mens is daartoe niet in staat.

Wij hebben tegen God in getuigd dat Hij de Christus opwekte, die Hij niet heeft opgewekt, wanneer er dus namelijk geen doden worden opgewekt. En dat was precies de bewering waar hij het over had. Dat betekent dus, zegt hij: zonder inhoud is ons getuigenis, zonder inhoud is jullie geloof. Maar dan zijn wij valse getuigen. Vals getuigd; we hebben tegen God in getuigd. Nou, genoeg daarover.

▶ 41:40 De Bittere Consequentie: een Bestaan Zonder Doel (zonde) en Zonder Hoop ↑ hoofdstukken

Want indien er geen doden worden opgewekt... ja, dan is ook Christus niet opgewekt. Dat zagen we al een paar verzen eerder, in vers 13 geloof ik. En hij vervolgt nu via een andere aanvliegroute zijn betoog. Hij zegt: maar indien Christus niet is opgewekt, dan is jullie geloof zinloos en zonder inhoud. Het heeft dan helemaal geen enkel doel, geen enkele zin, geen enkel perspectief en geen enkel uitzicht. Jullie zijn dan nog in jullie zonden.

Luister hierbij nou niet met kerkelijke oren, maar kijk reëel naar wat het woord betekent. Zonde betekent simpelweg 'doel missen'. Dat is wat zonde is. Wel, dan zijn jullie dus nog in je zonde. Zonder de waarheid van de opwekking van Christus heeft niets wezenlijk zin of doel. Dat is niet zozeer een bewering, maar gewoon een vaststelling. Ik bedoel dit zoals mensen het nu ook zeggen: als er geen God is en alles is vanzelf ontstaan, dan heeft het leven geen zin. Vandaar ook dat men het tegenwoordig altijd heeft over 'zingeving'. Dat is zo'n heel tricky woord: zingeving. Men heeft het over zin, dat is wat men expliciet maakt, maar wat men daarmee impliciet suggereert, is dat als wij de dingen zin moeten géven, de dingen dus van zichzelf geen zin hébben. Wíj moeten het zin geven.

Dat is waar mensen zich nu druk over maken, want geen mens kan eigenlijk leven met de gedachte dat het leven geen zin heeft. Dat is trouwens ook de filosofie van Paulus later in dit hoofdstuk. Als er geen God is, als er geen leven is dat triomfeert, ja, dan heeft het allemaal dus geen zin. Nou, laten we dan maar eten en drinken. Vrolijk zijn is er dan niet bij natuurlijk; we moeten ons eigenlijk alleen maar gaan verdoven om de zinloosheid maar te vergeten. Het heeft namelijk allemaal geen zin. Er zijn heel wat mensen, ook mensen van naam, die dat inderdaad ronduit zo zeggen: het leven heeft geen zin en dus moeten we ons maar gewoon uitleven en uithalen wat erin zit. En ons dan vooral verdoven om de pijn van de zinloosheid van het bestaan maar niet te voelen.

Wij onder elkaar zeggen nu even: wij hebben dat probleem niet. Want het gaat er niet om dat wij iets zin geven; het leven hééft zin. Alles heeft zin. Of je dat nou ziet of beseft of niet, alles heeft zin. Waarom? Omdat er een God is en Hij plaatst alles. Hij is Zijn script aan het schrijven. Het leven heeft zin, dat is een gegeven, een mededeling. Dat is zo geweldig, dat is een rotsgrond. Dat heeft niks te maken met een gevoel, dit is een wetenschap. Als je dat niet weet, dan leef je dus zonder doel. Dan mis je het doel en leef je dus nog in zonde. De meeste mensen leven inderdaad gewoon in zonde. Als je het woord helemaal ontleedt, dan is het zelfs onweerlegbaar: namelijk 'zonder doel'. Men vraagt: heeft het leven zin? En als je dan even doorvraagt: is er Iemand die jou geplaatst heeft, zodat het hele gebeuren betekenis heeft en Die daar een bedoeling mee heeft? Nee, ik geloof niet, we zijn allemaal vanzelf ontstaan. Oké, dan heeft het leven voor jou dus geen zin. Dat betekent dat ze het doel missen. Dat is wat Paulus hier zegt: indien Christus niet is opgewekt, dan zijn jullie nog in je zonde. Geen zin, geen betekenis, geen doel. Dat mis je dus, of je dat nu voelt of niet.

Hoewel ik dat laatste wel moet nuanceren. Er zijn er velen die het wel voelen, maar er zijn er ook velen die zich daar dondersgoed van bewust zijn en het voor zichzelf draaglijk maken door het te verdoven. Daarmee bedoel ik niet eens per se altijd drugs; je kunt ook allerlei andere dingen doen om de pijn maar te verzachten en de zinloosheid niet te hoeven voelen. Hoe geweldig is het dan om te weten dat er een Schepper is, een God die alles inderdaad plaatst en daar een bedoeling mee heeft? Hij heeft het grote perspectief van het leven dat triomfeert voor ogen. Dat is de mededeling, de proclamatie. Als je dat niet hebt, dan ben je dus nog zonder doel.

Ja, dan gingen ook zij die in Christus ontslapen zijn verloren, zegt hij tegen de Korinthiërs. Hij was daar overigens anderhalf jaar geweest en inmiddels waren er ook mensen in hun eigen midden ontslapen. Als de dood het einde is, een eindpunt, dan is het over en uit en voorbij. Maar dan geldt zelfs het begrip 'ontslapen' niet eens meer; dan zijn ze gewoon gestorven. Het begrip ontslapen suggereert juist: ze slapen, maar ze worden ook weer wakker. Daarom is dat woord zo mooi. Er zit hoop in. Als je let op woorden en je opent ze, dan komt er zoveel licht in vrij. Als je zegt 'ontslapen', dan betekent dat dat ze zich van niks bewust zijn — ze slapen, ja oké, dat is één ding — maar ook dat ze weer wakker worden. Dat is precies wat we geloven. De dood is geen stop, geen eindpunt. Het is een pauze, een onderbreking. Wordt vervolgd. Als de doden eindpunten zouden zijn, dan zijn zij die in Christus ontslapen zijn verloren. Dan zijn ze ook niet ontslapen, maar is het gewoon over en uit.

▶ 48:28 Wij Apostelen als Meest Beklagenswaardige Mensen Zonder de Opstanding ↑ hoofdstukken

"Indien wij in alleen dit leven in Christus onze hoop hebben gevestigd, dan zijn wij beklagenswaardiger dan alle mensen." Zo staat het er letterlijk — overigens tussen aanhalingstekens. Maar goed, daar kom ik straks nog even op terug.

Ik moet hier eventjes iets over zeggen, want er werd al even eerder op gezinspeeld dat Paulus in dit hoofdstuk, of gewoon in dit betoog als je dit allemaal leest vanaf vers 12, iedere keer een verschil maakt tussen 'wij' en 'jullie'. Ik denk dat dit van groot belang is. Ik geloof namelijk niet dat Paulus hier bedoelt: wij die geloven in het getuigenis dat Jezus is opgewekt uit de doden. Nee, hij bedoelt dat de kring enger is. Hij bedoelt: wij, de apostelen. Wij, de ooggetuigen. Wij die dit proclameren als ooggetuigen. Indien dat niet waar is, dan zijn wij beklagenswaardig.

Ik wil het laten zien, want hij spreekt bijvoorbeeld over "onze proclamatie". Als die niet klopt, dan zijn wij valse getuigen. En wat wil dat zeggen? Valse ooggetuigen. Wij claimen ooggetuigen te zijn, terwijl we liegen. Sterker nog, we weten dat we liegen. Dat maakt het nog erger, want er zijn heel veel mensen die liegen zonder dat ze het weten; die zijn dan in zekere zin minder toerekeningsvatbaar. Maar er zijn ook veel mensen die een leugen in stand houden omdat ze denken dat het waar is. In dit geval gaat het echter over mensen die niet alleen een leugen staan te verkondigen, maar die ook weten dat het een leugen is — die dus doelbewust de boel zitten te flessen. Dat lijkt mij toch wel heel erg.

Paulus zegt: "Dan zijn wij beklagenswaardiger." Om het nog even af te maken: hij spreekt over "jullie", en dat zijn zijn lezers. In de eerste plaats de Korinthiërs natuurlijk, en over hun hoofd heen ook wij. Maar hij spreekt over "jullie geloof" en over "jullie zonden". Dat onderscheid tussen "wij" en "jullie" maakt een groot verschil en dan wordt de tekst ook duidelijker.

Wat Paulus hier zegt, zou je eigenlijk ook kunnen terugvoeren op wat hij eerder in 1 Korinthe 4 heeft verteld. Hij zei daar: "Ja, jullie leven in relatief luxe omstandigheden in Korinthe. Sterker nog, jullie proberen invloed en status te hebben in deze aion." Maar over de apostelen zegt hij: "Wij apostelen zijn gewoon de voetveeg. We worden vervolgd en we zijn volstrekt miskend. Ons getuigenis levert ons naar aardse maatstaven alleen maar ellende op, geen enkel voordeel."

Paulus vindt dat overigens geen probleem. Sterker nog, in de tweede Korinthiërsbrief spreekt hij over de "lichte last van verdrukking". Hij zegt: "Er is een lichte last van verdrukking voor een ogenblik." Gewoon deze paar decennia dat we vervolgd en gemarteld worden; het stelt eigenlijk niks voor. Dat zeg ik niet, dat zegt Paulus — iemand die dat dus allemaal aan den lijve heeft ondervonden. Hoe kon hij dat zeggen? Dat kun je alleen maar zeggen als je het ergens mee kunt vergelijken. Hij noemt het een lichte last van verdrukking omdat hij het vergelijkt met het aionisch gewicht van heerlijkheid dat komt.

Kijk, en dan is de vraag: wat weegt er nu zwaar? Al het leed, de miskenning, de moeite, de marteling en de executie waar het uiteindelijk eindigt hier op aarde? Dat is peanuts ten opzichte van de glorie, de inhoud van ons getuigenis dat we hebben. Waarmee maar gezegd wil zijn: dat is de inhoud van wat we te vertellen hebben. Maar als dat laatste niet waar is, dan zijn we nu de meest beklagenswaardige mensen. Dat Paulus en al die anderen dit ervoor over hadden, zegt niet alleen iets over hun overtuiging, maar het geeft ook aan dat het alleen zinvol is als het waar is wat zij zeggen.

Als het niet waar is, dan zegt hij: "Dan zijn wij beklagenswaardiger dan wie dan ook in de wereld." Dat lijkt me een vrij duidelijke statement en er is volgens mij ook geen speld tussen te krijgen. Als je zo'n bestaan hebt zoals Paulus — die zich daar zelfs in beroemde, hij was blij, je hoorde hem er totaal niet over klagen, hij achtte het zelfs een eer — dan kan dat alleen maar omdat hij wist waarvoor hij het deed. Als dat niet zo zou zijn, dan zijn we beklagenswaardiger dan alle mensen. Beklagenswaardiger, ja, ook in de zin van vals en leugenachtig, maar ook dwaas. Want je offert dan iets op voor een welbewuste leugen die slechts smaad en ontbering oplevert in dit leven.

▶ 54:18 Vers 20: maar Nu, Christus Is Opgewekt als Eersteling! ↑ hoofdstukken

En nu komt het, en dit is de titel die ik boven deze Bijbelstudie had gezet, boven deze toespraak. Het zijn de woorden uit vers 20: "Maar nu, Christus is opgewekt uit de doden." Tegenover alle ontkenning en de bewering dat er geen opstanding van doden is, heeft Paulus die hele bewering nu gedemonteerd, om het zo maar te zeggen. Hij heeft het onschadelijk gemaakt. En dan staat dit daar nu als een massief feit tegenover: "Maar nu, Christus is opgewekt uit de doden."

Hij stelt het hier naar voren als een historisch gedocumenteerd feit. En waarom is dat zo’n geweldig feit? Wel, hij brengt het hier naar voren met deze woorden: "als eersteling van degenen die ontslapen zijn." Dat betreft allen die inmiddels al ons voorgegaan zijn en gestorven zijn. Maar dat is nu juist de clou: ze staan weer op. En de eerste is Christus. Dat betekent dat er meer volgen. Sterker nog, Hij is de garantie dat de rest volgt.

Het woord "eersteling" geeft aan dat er meer volgen. Een oogst kent een eerste vrucht. Ik bedoel, Dirk had het onlangs nog over de Hollandse Nieuwe. Daar ging je toch over? Ja, over de jaren... nou ja, de eerstelingen dus. Een oogst heeft een eerste, maar dat betekent dat de rest gaat volgen. Waarom is de opstanding van Jezus Christus, tweeduizend jaar geleden, zo’n geweldig goed bericht? Dat is omdat Hij de eersteling is; de rest volgt. Toen werd de dood overwonnen, en dit feit van de overwinning op de dood dat er inmiddels ligt, is de garantie dat de dood tenietgedaan zal worden. Daarom is het een goed bericht voor alle stervelingen.

Ik lees verder: "want omdat de dood namelijk door een mens is" – wat Paulus al eerder had gezegd: via Adam – "is ook de opstanding van doden door een mens." Dat is natuurlijk ook weer pure logica, want je kunt alleen maar opstaan als je eerst een dode bent. Toch? Om op te kunnen staan uit de doden, moet je eerst zelf een dode zijn. Als het ene door een mens is, dan moet de opstanding van de doden ook door of via een mens zijn. En dan komt dat geweldige vervolg.

▶ 57:11 De Grandioze Climax: Zoals in Adam Allen Sterven, Zo in Christus Allen Levend Gemaakt ↑ hoofdstukken

Geweldig. Eigenlijk is dat het hart van dit hoofdstuk, 1 Korinthe 15: "Want evenals in Adam allen sterven." Ik zie mijn schoonmoeder glimlachen; het was namelijk de tekst die op de rouwkaart van Schoonwater stond en die ook op de grafsteen vermeld staat. Dit is waar alles om gaat. Waarom is het evangelie een goed bericht? Nou, evenals in Adam allen sterven. Let trouwens op bij dit woord 'sterven'. In de grondtekst zie je daar een grammaticaal tekentje, een verticaal streepje, dat aangeeft dat het een tegenwoordige tijd is. Eventjes wat schools gezegd, maar weet u wat dat betekent? Dat betekent gewoon dat er eigenlijk staat: "Evenals in Adam allen bezig zijn te sterven." Dat is wat wij 'leven' noemen. Paulus wijst daar bij gelegenheid ook in dit hoofdstuk op: het is geen leven, nee, het is sterven. We zijn namelijk bezig dood te gaan. Daarom zeggen we ook dat we stervelingen zijn.

Ik weet niet of u daar deze week iets van hebt meegekregen, maar in het nieuws was het een paar keer. Ik heb Jan Mulder, de bekende brombeer, nog gezien bij het programma Pauw. Hij heeft het hier op aarde blijkbaar uitstekend naar zijn zin, want hij zou graag willen dat hij al twee- of drieduizend jaar oud werd. Hij gaat nu een serie programma's maken onder de titel 'Het eeuwige leven'. Daarin gaat hij op zoek naar wetenschappers die er alles aan doen om onze leeftijd op te rekken. Ik zag een interview met een Britse wetenschapper die beweert dat hij zodanig in het DNA wil gaan sleutelen dat de leeftijd van de mens met tientallen of zelfs honderden jaren opgerekt zou kunnen worden.

Voor mij als Bijbelgelovige is dat trouwens helemaal niet zo spectaculair. Mensen spreken over evolutie, maar in werkelijkheid is de lijn gigantisch gedegenereerd. Ooit, een paar duizend jaar geleden, werden mensen sowieso al eeuwenoud. Straks in het millennium zal dat ook weer zo zijn; dan krijgen de mensen weer leeftijden als bomen. Dus als Jan Mulder even geduld heeft en het overleeft, dan maakt hij een grote kans. Maar wat je dan feitelijk doet, is het sterfensproces oprekken en uitstellen. Wat schieten we daarmee op? Dat is kwantiteit, maar geen kwaliteit van leven. Ik ken veel mensen die zeggen: "Ik zou er niet aan moeten denken om honderdvijftig te worden." Nu moet ik zeggen dat ik het hier buitengewoon naar mijn zin heb, maar daar gaat het helemaal niet om. Het gaat er niet om dat dit bestaan zo wordt opgerekt dat je tweeduizend jaar oud kunt worden. In werkelijkheid ben je dan nog steeds gewoon een sterveling, onderhevig aan de dood. Dat is dit bestaan. Het betekent niet alleen dat dit bestaan eindigt, maar ook dat het hele proces ernaartoe er een is van aftakeling en ontakeling, van degeneratie en functieverlies. Nou ja, wat moet je daar allemaal beschrijven om maar een paar dingen te noemen? Dat is allemaal dat sterfensproces. We zijn allemaal in Adam, en al die Adamieten zijn stervelingen. We hebben geen toegang meer tot die bomen, de levensstraat; ik denk dat we zelfs daarvoor al stervelingen waren, maar goed, dat is een verhaal apart.

In Adam sterven allen. En de grap is — ik noem het een grap omdat ik het vervolg ken — dit is universeel. Dit is unaniem; allemaal, zonder enige uitzondering. Evenals in Adam allen sterven, zó zullen op dezelfde wijze ook in Christus allen levend gemaakt worden. En laten we nu niet het verhaal gaan vertellen dat zo vaak vanaf de kansels klinkt: "Ja, het gaat hier om allen in Adam, maar niet om allen in Christus." Of men zegt: "Allen ín Christus." Maar dat staat er niet hoor. Er staat niet 'allen in Christus', er staat: "In Christus allen." Denk daar maar eens over na. Dat is een heel groot verschil. Het gaat hier namelijk over dezelfde 'allen' als de 'allen' die sterven in Adam.

Men heeft werkelijk alles in het werk gesteld om deze waarheid te omzeilen. Notabene degenen die geacht worden dit getuigenis hoog te houden, hebben het als geen ander bestreden. U zegt nu misschien: "Nu word je fel, André." Maar dit is zo afschuwelijk, dat men deze waarheid ontkent. De dood wordt hier tenietgedaan. Hoe dan? Wel, doordat allen levend gemaakt worden. En als allen levend gemaakt zijn, namelijk zoals Christus, dan is de dood overwonnen. Want Christus was niet zomaar iemand die als eerste opstond; er waren immers al mensen vóór Hem opgestaan, maar zij keerden terug naar een sterfelijk bestaan om na verloop van tijd alsnog dood te gaan. Dat is geen levendmaking. Levendmaking is dat je de dood achter je laat en alleen nog maar leven vóór je hebt: onvergankelijk, in heerlijkheid en in kracht. Dat is levendmaking.

Zo zullen allen in Christus worden levend gemaakt. Zoals de hele mensheid onderhevig is aan de dood, zo zal de hele mensheid gaan delen in het leven dat Christus als eersteling aan het licht bracht. Dat is wat er staat: het leven triomfeert voor alle mensen. Maar, zegt Paulus — en dat is ook waar ik mee eindig, want eigenlijk volgt het allermooiste nog, maar daar gaan we het vanmorgen niet meer over hebben — het gebeurt niet allemaal tegelijk. Paulus zegt: dit feit staat vast, allen worden levend gemaakt, maar ieder in zijn eigen afdeling, in zijn eigen rangorde. Hij vertelt dan: Christus als eersteling, vervolgens zij die van Christus zijn in zijn parousia, en dan het einde, wanneer Christus het koninkrijk zal overdragen aan God de Vader. Dan zal Hij de dood als laatste vijand hebben tenietgedaan. Dan is het pas 'einde verhaal', namelijk: God alles in allen. Maar dit feit van de levendmaking van Christus is de garantie dat heel de mensheid gaat volgen. Kijk, dit is zo'n onovertroffen, geweldig goed bericht. Ik ben zo ontzettend blij dat ik dit mag weten, want dit maakt alles, werkelijk alles, compleet anders. Maar er is nog zoveel meer over te vertellen. Ik wil nu graag de vragen aan André horen.