▶ 00:00 Een Onconventioneel Moederdag-verhaal: het Huis van Jakob ↑ hoofdstukken

Ik denk dat ik voor vanmorgen een heel apart onderwerp heb, dat speciaal voor deze dag eigenlijk wel geschikt is, hoewel ik het nauwelijks over Moederdag ga hebben. Dat klinkt wat cryptisch en dat is het ook, maar ik ga het toelichten. Ik denk dat ik vanmorgen een geschiedenis voor het voetlicht ga brengen waarvan een aantal van u het bestaan nog nooit had vernomen, of zich dat niet herinnert: liefdesappelen voor moeders. Ja, we gaan naar de geschiedenis van Jakob. Zojuist keken we nog naar het jaar 2030 en zelfs nog eonen daar overheen, naar wat God nog voornemens is te gaan doen. Maar nu gaan we even terugblikken in de tijd, zo'n kleine 2000 jaar voor onze jaartelling. Al krap 4000 jaar geleden hebben deze dingen zich zo voorgedaan en plaatsgevonden.

Kijk, als je het over Moederdag hebt en over de familie van Jakob, dan doet zich iets bijzonders voor. Sommige mensen denken dat de Bijbel een moralistisch boek is, dat ons allemaal mooie voorbeelden geeft van hoe het hoort te gaan in het persoonlijke leven, in het huwelijk of in het gezinsleven. Ik zeg niet dat dat helemaal onwaar is, maar ik moet er ook bij zeggen dat als je met die mindset de Bijbel leest, je toch zwaar teleurgesteld raakt. Lees maar eens de geschiedenissen in verband met de familie van Jakob. Jongen, jongen zeg! In Genesis 29, 30 en 31 vinden we eigenlijk het ontstaan van de stammen Israëls, om het even plechtig te zeggen. Hoe de twaalf zonen van Jakob geboren werden op een rij; heel snel, in een hoog tempo mag ik wel zeggen, maar dan moet ik erbij zeggen: bij vier moeders.

Sommige mensen zeggen dat de Bijbel niks kwalijks zegt over polygamie en het nergens veroordeelt. Dat klopt, maar ik moet er wel bij zeggen dat de voorbeelden die ik in de Bijbel aantref van polygamie – dus van één man met meerdere vrouwen – nou niet echt aanbevelingswaardig zijn. Deze geschiedenis in verband met Jakob en zijn vier vrouwen – eigenlijk twee vrouwen, maar dan ook nog twee bijvrouwen – wat een ellende zeg! Ik ken ook iemand die zei: "Ik vind het heel lastig, want het grote bezwaar tegen polygamie is dat je zoveel schoonmoeders hebt." Oh jee, die krijg ik straks vast nog te horen. Maar nee hoor, wat een rivaliteit zeg! Dat laat zich ook al raden, maar dat zal ook wel duidelijk worden in de korte geschiedenis die we straks gaan lezen en waar we op zullen inzoomen.

Ik moet zeggen dat ik het aan de andere kant ook wel weer een fikse troost vind. Mocht je denken: "Ik voldoe helemaal niet aan de maatstaven van de ideale familie, of van het ideale moederschap of vaderschap," dan kan het inderdaad een hele bemoediging zijn. Bij de familie bij uitstek in de Bijbel, het huis van Jakob, was het – als ik het even zo mag zeggen – een zootje. Maar toch, het is niet voor niks dat we na afloop van deze studie Psalm 146 gaan zingen. Hoe begint dat? "Zalig hij, die in dit leven, Jakobs God ter hulp heeft." Ja, en daar gaat het maar om.

Laat ik even wat dingen opmerken over Genesis 30. Dat maakt deel uit van de geschiedenis van Jakobs verblijf bij Laban, wat ongeveer drie hoofdstukken beslaat. Dat is een geschiedenis van twintig jaar; die termijn wordt een aantal keren genoemd. Nou zou ik een heel ingewikkeld verhaal kunnen houden – ik heb onlangs nog een kort overzicht gewijd aan de tijdlijn van Jakobs geschiedenis. De aardigheid daarvan is dat de gegevens zich niet direct aandienen, maar je kunt het allemaal afleiden. Ik ga dat nu niet helemaal uitdiepen, maar als u het na wilt rekenen, ziet u hoe ik daartoe gekomen ben, waardoor het volstrekt helder is. Ik geef u meteen de conclusie en als u geïnteresseerd bent in de bonnetjes, dan moet u dit maar even nalezen.

Het punt is dat je uit de gegevens die Genesis zelf aanlevert kunt afleiden en berekenen dat Jakob bij zijn aankomst bij Laban al 77 jaar oud was. Dat is niet helemaal conform de gebruikelijke voorstellingen in de kinderbijbels, zoals dat op de zondagsschool verteld werd. Hij was 77 jaar, dat kan niet missen. En er is nog wel iets eigenaardigs: alle kinderen van Jakob, uitgezonderd dan Benjamin – want die kwam nog weer veel later, dat was echt een nakomertje – maar alle kinderen tot en met Jozef zijn geboren gedurende een periode van zeven jaar. En wel in de tweede reeks van zeven jaar. U weet het hè, er waren twee perioden van zeven jaar: eerst werkte hij zeven jaar voor Rachel, en toen was de bruiloft. Maar zie, het was Lea! Toen moest hij nog een keer zeven jaar werken. Hij kreeg Rachel er toen wel meteen bij, maar hij moest die tweede zeven jaar nog wel volmaken. In die tweede reeks van zeven jaar zijn al die kinderen geboren.

De geboortes van die jongens – want ze waren op één uitzondering na 'geabonneerd' op jongens – worden beschreven in Genesis 30. Ik moet er wel bij zeggen dat de beschrijving niet chronologisch is in de volgorde van geboortes, maar dat ze gerangschikt zijn naar moeder. Dat is even van belang. Dan krijg je dit verhaal: Jakob had twee vrouwen en het begon met Lea. Dat was al een verwisseling, iets wat je voortdurend in Genesis vindt. Je verwacht de eerstgeborene, maar God keert het altijd om: niet Ismaël maar Izaäk, niet Ezau maar Jakob. Iedere keer verwacht je dat de oudste de belangrijkste is, maar God gaat daar dwars doorheen in het boek Genesis.

Jakob kreeg dus Lea, en beide dames hadden een dienares of slavin. Deze vier dames zijn de moeders van het hele huis van Israël. Als ik het chronologisch laat zien, krijg je eerst Lea. Uit haar worden Ruben, Simeon, Levi en Juda geboren. Dan lees je dat Rachel merkt dat zij geen kinderen krijgt. Ze komt op het lumineuze idee om haar slavin Bilha aan Jakob te geven als een soort draagmoeder. Bilha krijgt dan een kind, maar dat staat op naam van Rachel: Dan. Vervolgens krijgt Bilha nog een kind: Naftali. Dan denkt Lea: "Wacht even, dat kan ik ook," en zij geeft haar slavin Zilpa. Zilpa krijgt ook een zoon: Gad, en daarna nog een zoon: Asher. Dan krijgt Lea zelf weer een zoon: Issaschar. Daar komen we straks op terug, dat is Lea's vijfde zoon, maar in werkelijkheid al Jakobs negende zoon. Daarna komt er nog een zoon, Zebulon, en daarna Dina. Het is trouwens niet gezegd dat Dina ook nog exact in die zeven jaar werd geboren, dat zou eventueel ook daarna kunnen zijn. Helemaal aan het einde van de reeks krijgt Rachel alsnog een zoon: Jozef. En uiteindelijk krijgt zij nog een zoon, maar bij die gelegenheid sterft zij. In de velden van Efrata baart zij Benoni, zoals zij hem noemde, maar Jakob zegt: "Nee, het is niet de zoon van mijn smart, het is de zoon van mijn rechterhand: Benjamin."

▶ 10:44 Typologie van Jakobs Ballingschap en Terugkeer ↑ hoofdstukken

Typologie, daar wil ik zeker wat over zeggen. Je kunt natuurlijk gewoon de geschiedenis sec nemen van hoe het is gegaan en dat terugberekenen. Dat is allemaal heel boeiend, interessant en ook noodzakelijk om daar een beeld van te vormen. Maar waar het natuurlijk om gaat, is de echte betekenis. Waarom staat dit in de Bijbel? Wat is de diepere zin of de typologie, de zinnebeeldige betekenis daarvan?

Eén aspect daaruit is heel erg belangrijk. In feite spreekt de hele gang van zaken bij oom Laban – die twintig jaar – van de onderbreking in de geschiedenis. Jakob in het buitenland. Als ik het zo zeg, dan begrijpt u het eigenlijk al: Jakob die niet in het land is, maar in het buitenland, en dat voor twintig jaar. Na die twintig jaar komt hij weer terug. Dat is precies waar de Bijbel over spreekt: Jakob zou inderdaad in de verstrooiing terechtkomen, niet voor twintig jaar, maar voor twintig eeuwen, tweeduizend jaar. Over die termijn hebben we het al heel dikwijls gehad, dus ik laat dat even voor wat het is.

Het is ook heel boeiend – nietwaar Adrie? Jij hebt me er ooit op gewezen, waarvoor dank – dat op het moment dat Jakob wegvlucht bij zijn ouders, of eigenlijk voor zijn broer Ezau, je leest dat de zon onderging. Dat is geweldig zoals dat beschreven wordt. Je zou kunnen zeggen: "Nou, dat is gewoon een feitelijke vaststelling. De zon ging onder, hij legde zijn hoofd op een steen en toen kreeg hij een geweldig visioen – nee, geen nachtmerrie." Maar er staat dat de zon onderging toen Jakob uit het land vluchtte; dat lezen we in hoofdstuk 28.

Vervolgens lees je dat hij na die twintig jaar weer terugkomt in het land. Dan heeft hij dat gevecht met de engel bij Pniël, waar hij het aangezicht van God ziet. Pniël betekent immers 'aangezicht van God'. Daar krijgt Jakob de naam Israël. Dat was trouwens bij de Jabok. Jakob bij de Jabok, dat is op zichzelf al een omkering. Bij die omkering krijgt Jakob een andere naam en wordt hij Israël. Dit is allemaal prachtig en geweldig sprekend, want juist bij die gelegenheid komt de zon op. In feite wordt die hele periode van twintig jaar op deze wijze voorgesteld als een donkere nacht. De zon ging onder toen hij vluchtte en de zon kwam op toen hij weer in het land arriveerde – niet meer als Jakob, maar als Israël, de strijder en de man Gods.

▶ 13:43 De Verwisseling: Lea (verborgenheid) en Rachel (koninkrijk) ↑ hoofdstukken

Ja, en dan moet ik nog iets erbij zeggen over de verwisseling. Want ik had het zojuist al over hoe dat fenomeen zich voltrekt in Genesis. Dat zou je veel uitgebreider nog kunnen laten zien, maar zelfs voor een oppervlakkige lezer struikelt die eigenlijk al over dat fenomeen. Ook over de verwisseling van Rachel en Lea wil ik graag nog iets zeggen. Jakob had zeven jaar gewerkt. Die waren trouwens in zijn ogen als één dag, want hij had Rachel lief en hij wilde per se háár hebben. En toen was daar die bruiloft. Wat de reden daarvoor is, dat is heel boeiend om naar te speculeren. Het wordt in de Bijbel heel sober, ik bedoel ook gewoon heel kortweg beschreven, maar goed: Jakob ontwaakt ’s morgens en zie, het was Lea. Hij had zeven jaar gewerkt en zie, het was Lea. De teleurstelling is zo duidelijk.

Lea had, ja, ze had flatse ogen. Even tussendoor, mag dat? Ik stond voor de spiegel – af en toe doe ik dat wel eens – en toen vroeg Peter wat hij zou aantrekken. "Zou ik dit colbertje aantrekken?" Ik zeg: "Ja, dat vind ik wel mooi." Hij zegt: "Dat is een beetje flats." Ik zeg: "O, die moeten we hebben, want ik ga het hebben over Lea!" Echt, het is zo gegaan. Want van Rachel lees je dat ze schoon van gestalte was en van Lea stonden haar ogen flats. Ik moet er wel bij zeggen dat er letterlijk in het Hebreeuws staat dat haar ogen 'zacht' waren, dus dat kan ook een andere gedachte in zich hebben, maar goed. Voor Jakob was het een teleurstelling.

Dit is trouwens ook een heel apart gegeven, want je leest dus over zeven jaren en dan die teleurstelling: en zie, het was Lea. Maar ga eens na: vanaf de doop van de Heer Jezus – juist in Rotterdam ben ik bezig met een serie over de chronologie van het Nieuwe Testament en is dit ook aan de orde gekomen – heb ik laten zien dat de tijd vanaf de doop van de Heer Jezus, dat Zijn publieke optreden aanving, tot aan Zijn sterven drieënhalf jaar is. En dan volgt er nog een keertje drieënhalf jaar, namelijk vanaf Zijn sterven tot aan de steniging van Stefanus (ik ga het daar aanstaande donderdag over hebben). In totaal krijg je dus een jaarweek, een zevental jaren.

Eigenlijk krijg je dan ook het verhaal van Israël in die pinksterperiode. In die pinksterperiode wordt aan Israël verteld over de opgewekte Messias. Ze hadden de Messias gekruisigd en nu verkondigen Petrus en de twaalf aan Israël: "Kom tot berouw en omkeer, want in de Messias die jullie hebben gekruisigd, heeft God Hem opgewekt. En als jullie tot bekering komen, dan zal de Messias terugkeren." Nou, we weten allemaal hoe het afgelopen is. Officieel heeft het volk het afgewezen toen het Sanhedrin Stefanus stenigde. Toen hebben ze het getuigenis ook van de opgestane Messias verworpen. Dus die zeven jaren eindigden in een grote teleurstelling: zie, het was Lea.

Waar ik het eigenlijk naar voren wil brengen, is dat Lea spreekt van het Joodse overblijfsel tijdens Israëls ongeloof. Dat is er, maar het is in een context die heel teleurstellend is, namelijk dat Israël het afwijst, en vandaar ook dat het koninkrijk zich verbergt. Rachel daarentegen spreekt van het Joodse overblijfsel, maar dan in verband met de openbaring van het koninkrijk. En dat gaat straks alsnog weer gepredikt worden, dat het Joodse overblijfsel uitgekozen zal worden, maar dan zal het koninkrijk daadwerkelijk openbaar worden. Lea staat voor onaantrekkelijkheid, als ik het even heel kort door de bocht mag zeggen, en Rachel was die schone, die aantrekkelijke, dat was waar het Jakob allemaal om begonnen was. Ja, maar dat komt ook wel, maar eerst Lea. Eerst de teleurstelling, eerst de verborgenheid, en daarna komt alsnog Rachel aan de beurt. Het loopt anders dan de mens gepland had, maar dat is het proces wat je dan ziet. Een heel lang verhaal is dit ter inleiding, maar nu komen we er dan toch.

▶ 18:45 Ruben en de Dudaïm in de Dagen van de Tarweoogst ↑ hoofdstukken

Uiteindelijk komen we bij de geschiedenis waar ik het over wil hebben. Het is maar een heel kort verhaal en je vindt het in Genesis 30, vanaf vers 14 tot en met vers 17 of 18. In dat hoofdstuk wordt beschreven hoe al die dames waar ik het zojuist over had, iedere keer aan de beurt komen en bevallen, allemaal in een rap tempo. Laten we het netjes houden op deze dag, maar Jakobs familie breidt zich in grote snelheid uit.

Als Lea inmiddels vier zonen heeft gehad, stokt het even. Dat is overigens maar heel kort geweest hoor, hooguit anderhalf of misschien twee jaar dat ze niet beviel. Maar het ging bij Lea erg snel allemaal, en dan stokt het. Om die reden geeft zij dan ook haar eigen slavin, om er toch nog wat vaart achter te zetten. En dan lees je een korte geschiedenis van Ruben. Ruben ging in de dagen van de tarweoogst op pad. Ik zal u dit vertellen: Ruben is op dat moment een ventje van hooguit vijf jaar oud geweest. Niet ouder, dat leidt je gewoon af uit het hele verhaal en de tijdlijn. Het was een ventje; hij mocht net de deur uit, zeg maar, en hij gaat het veld in.

Ik wil het toch nog even zeggen: want als hij vijf jaar oud is, dan is Jakob negentig jaar oud. Het was dus ook weer een lustrumjaar. Bovendien was het in de hele Bijbelse chronologie het jaar 2250 Anno Hominis (AH) en feitelijk dus ook weer een jubeljaar, want een jubeljaar is altijd een vijftigste jaar. U zegt: "Ja, maar die jubeljaren waren er toen nog niet." Nee, maar met terugwerkende kracht, als je gewoon de hele menselijke geschiedenis vanaf Adam uitrekent aan jubeljaren, dan kom je op 120 jubeljaren uit. Als je vanaf 6000 jaar terug tot nu rekent, dan kom je op 120 jubeljaren. We hebben er nu 119 gehad — drie keer veertig. Hoe was het met Mozes ook alweer? Maar goed, ik kom daar eerder nog een keer op terug, want van de week kreeg ik iets toegestuurd en mijn ogen vielen uit mijn oogkas. Wauw, geweldig zeg! Dat heet 'Messiah 2030' en dat is op YouTube terug te vinden. Ik ga het zeer aanbevelen, maar wij komen daarop terug.

Terug naar Ruben. Ruben was trouwens de eerstgeborene, niet alleen van Lea, maar ook gewoon van Jakob. 'Zie een zoon', want dat is wat Ruben betekent: 'kijk, een zoon'. En Ruben ging in de dagen van de tarweoogst het veld in en hij vond Dudaïm. Dat was dus rondom Pinksteren. Dat is trouwens ook de vijftigste dag. De tarweoogst valt vijftig dagen na de gerstenoogst. De eerste week van de gerst, dat was de dag dat Hij opstond. Maar in die tijd, in de dagen van de tarweoogst, was het. Het boekje Ruth speelt zich ook in diezelfde periode van het jaar af.

Waarom wij vooral Pinksteren bekend achten, is vanwege de beschrijving in Handelingen 2. Dat was namelijk ook op de vijftigste dag: Pinksteren. Maar ik zal je vertellen: niet alleen in Handelingen 2 vinden we Pinksteren, later in het boek Handelingen vinden we Pinksteren nog een keertje terug en dan is de stemming helemaal omgeslagen. Want dan komt Paulus op de Pinksterdag, of rond Pinksteren, terug in Jeruzalem en dan wordt hij gevangen genomen. En dan blijkt inderdaad dat beloofde koninkrijk, dat in die dagen in feite openbaar zou kunnen worden, niet openbaar werd. Vandaar weer die teleurstelling: "We hadden zo gehoopt dat... Heer, herstelt U in deze dagen het koninkrijk voor Israël?" En de Heer had toen eigenlijk al een onttrekkende beweging gemaakt van: "Nou, het komt u niet toe" enzovoort, "maar gaan jullie nu maar vertellen." Maar oké, rond die tijd dus: Pinksteren. En hij vond... en nu komen we op de Dudaïm.

▶ 24:22 De Betekenis van Dudaïm: de Dubbele David ↑ hoofdstukken

En hij vond Dudaïm in het veld. Laten we eerst eens even op dat woord inzoomen. In de Septuagint, de Griekse vertaling van het Oude Testament, wordt dit de Mandragora genoemd. In het Engels zie je dat trouwens nog terug; daar heet deze plant Mandrakes. Dat komt doordat de wortel eruitziet als een 'mensdraak'. Dat zie je trouwens ook in het Grieks nog terug: het is eigenlijk een 'mandraak'. Ik heb hier een plaatje, maar als u op internet kijkt, ziet u veel afbeeldingen van die wortel. Als u er goed naar kijkt, ziet u inderdaad vaak de vormen van een mens, al is het een beetje draconisch, dat wel.

In de NBG-vertaling wordt het vertaald met 'liefdesappelen'. Dat is meer een interpretatie, maar die klopt overigens wel. Ik zal het straks ook nog laten zien, maar het is bekend van dit gewas – dan hebben we het niet over de wortel, maar over de vrucht en het sap – dat er een drankje van werd gemaakt dat een hallucinogene werking had. Het wordt geacht de vruchtbaarheid te stimuleren, en soms zegt men ook de potentie op het liefdesveld, maar vooral de vruchtbaarheid. En daar had Rachel natuurlijk een gebrek aan.

Nu loop ik even vooruit op de gang van zaken, maar in ieder geval stonden die liefdesappelen erom bekend dat de drank de vruchtbaarheid in hoge mate zou stimuleren; vandaar de naam 'liefdesappelen'. In het Hebreeuws staat er echter 'Dudaïm'. Als u een Statenvertaling hebt, ziet u dat het daar onvertaald is gelaten. Het is eigenlijk de tweevoudsvorm, of eventueel meervoudsvorm, van 'doed'. En 'doed' is het Hebreeuwse woord voor 'bemind'.

We kennen dat woord eigenlijk nog op een andere manier, namelijk als 'David'. In het Nederlands is dat niet zo helder – 'doed' of 'David' klinkt toch heel anders – maar dat heeft te maken met de spelling. Dit is 'doed', maar als er een puntje op een andere plek staat, dan is het 'David'. Dan wordt die 'u' eigenlijk een 'w'. We zaten net in de auto en hadden het over het 'Katteks', de Katwijkse taal. Daar zie je hetzelfde fenomeen; die maken ook vaak van de 'u' een 'w'. En dat doen Surinamers ook, hè? Die zeggen soms iets als 'wei wei'. Nee, dan maken ze van de 'w' een 'oe', zo moet ik het zeggen. In ieder geval is die klankomslag taalkundig heel gangbaar.

Waar het even om gaat, is wat hier in feite gebeurt. Hier staat 'bemint', maar als naam staat hier 'David'. Als je kijkt naar de spelling – en dan heb ik het niet over de interpunctie met de puntjes en de streepjes – dan is het in het originele Hebreeuws gewoon hetzelfde woord: David. Omdat het hier een meervouds- of tweevoudsvorm is, is het dus eigenlijk 'de dubbele David' of 'de tweede David'. De naam van David komt in 'Dudaïm' onmiskenbaar helder naar voren. Ik denk dat we daarmee typologisch meteen de clue te pakken hebben. Je kunt bij dat woordje 'Dudaïm' wel zeggen: 'Ja, dat zijn liefdesappelen', tot uw dienst, maar het herinnert simpelweg aan de naam van David. En David betekent 'de geliefde', de man naar Gods hart. Hij heette niet voor niets zo.

Hier ziet u de vrucht; dit is de Dudaïm, tenminste als dit de juiste afbeelding is. Ik heb gelezen dat er een behoorlijke eenstemmigheid is over welke vrucht dit geweest moet zijn. Die Dudaïm heeft dus alles te maken met de naam van David. En Ruben bracht deze vruchten naar zijn moeder Lea. Dat ventje loopt in het veld en ziet – wat kennelijk toch vrij uitzonderlijk is – die vruchten. Hij vindt ze en brengt ze bij zijn moeder. Een moederdagcadeau! Het was namelijk in de tijd van de tarweoogst, dus rond deze tijd van het jaar. Nu zegt Ton: "Maar had je toen al moederdag?" Nou, dat denk ik niet, maar het komt wel aardig overeen. Als je vraagt wat het eerste moederdaggeschenk was, dan opteer ik toch voor dit geschenk van Ruben aan zijn moeder: deze liefdesappelen. En toen zei...

▶ 29:39 Rivaliteit en de Ruilhandel Tussen de Zusters ↑ hoofdstukken

Over rivaliteit gesproken. Rachel zei op een dag tot Lea, haar zus. Lea was de oudere zus en Rachel de jongste, en dat was ook de reden dat Laban indertijd had gezegd dat Jacob eerst Lea zou krijgen, omdat zij de oudste was. "Zo is dat in ons gebruik," zei hij. Het is een mooi verhaal, maar in ieder geval ziet Rachel het gebeuren. Rachel zei tot Lea: "Geef mij alsjeblieft van de dudaiem van uw zoon."

Laten we meteen even de typologische bril opzetten, als u dat goed vindt. Rachel staat voor het evangelie van het koninkrijk en zij claimt David. "Geef mij dat." Want wat ik u eigenlijk wil vertellen, is dat het bij Rachel wordt als het koninkrijk van David. Hoe was het ook weer? De vervallen hut van David. God zou de vervallen hut van David, de hele dynastie en dat koningshuis dat in verval was geraakt, weer herstellen door de ware David, de tweede David. Hij zou het gaan herstellen. Maar wanneer gebeurt dat? Dat gebeurt wanneer God Zijn volk weer op de positie brengt en het koninkrijk gaat openbaren. Dat heeft alles met die Davidische troon te maken.

Laten we even teruggaan naar de geschiedenis. Rachel zegt dus: "Geef mij alsjeblieft van deze dudaiem van uw zoon." En dan zie je de reactie van Lea, en daaruit blijkt dat het echt haat en nijd was, of in ieder geval grote rivaliteit en jaloezie. Kunt u het zich voorstellen? Eén man, vier dames, maar vooral die twee zussen: Rachel en Lea. De één krijgt kinderen en de ander niet, en dat zette enorm veel kwaad bloed. Er was sprake van nijd en jaloezie. Het zorgde niet voor een harmonieus – laat ik het heel eufemistisch zeggen – het zorgde niet voor een harmonieus en vredig familieleven. Nee, dat kunt u op uw vingers natellen.

Lea zegt in ieder geval heel bits tegen Rachel, want zij voelde zich toch altijd de mindere. Dat is ook logisch, want Jacob beminde Rachel; zij was de geliefde. In de vertaling staat dat Lea "de gehate" was, maar dat geeft een wat verkeerde klank. "Gehaat" betekent in de Bijbel niet dat je iemand wrok of haatgevoelens toedraagt, maar het Hebreeuwse woord daarvoor heeft te maken met de tweede plaats krijgen. Dat is wat Lea kreeg. Lea was weliswaar de eerste vrouw die Jacob verkreeg, maar ze had toch de tweede plaats; ze was de mindere, de inferieure. Dat heeft Lea natuurlijk al die tijd gevoeld en Jacob had duidelijk zijn voorkeur. Vanuit Jacobs perspectief zou je dit ook nog kunnen benaderen: wat een slapjanus is hij geweest in de manier waarop hij daarin geopereerd heeft. Maar laten we niet al te moralistisch doen en gewoon de beschrijving lezen zoals de Bijbel die geeft.

Zij, Lea dus, zei tot Rachel: "Is het weinig dat u mijn man genomen hebt, dat u nu ook de dudaiem van mijn zoon nemen wilt?" Hoort u wat ze eigenlijk zegt? "Jij hebt mijn man, want jij bent de geliefde. Jij hebt hem eigenlijk van mij afgepakt en nu wil je die dudaiem ook nog eens een keer hebben." Wat je in dit hele verhaal ziet, is dat Lea weliswaar de tweede was, de inferieure, de gehate in de zin zoals ik het zojuist bedoelde, maar wat God doet, is dat Hij de rollen precies omkeert. Als u een heleboel vergeet van wat ik vanmorgen verteld heb, maar dit onthoudt, dan neemt u toch iets moois mee naar huis: God keert altijd de menselijke maat en de menselijke regeling en ordening om. Dat zie je bij Lea ook.

Rachel zei toen: "Weet je wat, daarom zal Jacob deze nacht voor de dudaiem van uw zoon bij u liggen." Zo, dat is mooi geregeld. Dit is eigenlijk een open deur voor allerlei grapjes, maar dat laten we even. Maar kunt u het zich voorstellen? Rachel zegt: "Jij krijgt vannacht Jacob, hij mag bij je liggen, als ik die dudaiem krijg." Eigenlijk koopt Rachel de dudaiem. Ze denkt: "Als jij nou voor die ene nacht Jacob krijgt, dan heb ik die dudaiem en daar heb ik al het vertrouwen in." Zo probeert ze als het ware de vruchtbaarheid van Gods wegen te forceren. Dat soort trucjes komen we in de geschiedenis van Jacob wel vaker tegen. Denk maar aan Jacob zelf, die eigenlijk gewoon een handeltje drijft met Ezau en het eerstgeboorterecht koopt. Ja hallo, maar zo werkt het natuurlijk niet; dat koop je niet voor een bord soep.

Je leest al bij de geboorte van Jacob dat hij één van een tweeling was, maar hij was de jongste. God had echter al voor de geboorte gezegd: "De oudste zal de jongste dienstbaar zijn." Dat had God gewoon gezegd. Denk je nu werkelijk dat je door een lekker bord soep te maken – om het even plat te zeggen – die hele ordening die God heeft vastgelegd kunt veranderen? Echt niet. Het is eigenlijk vaak een lange neus die God in het boek Genesis trekt naar al dat menselijk gedoe. Dat begon natuurlijk al bij Ismaël, enzovoort.

Trouwens, dat begon eigenlijk al bij Babel. "Wij gaan onszelf een naam maken en we gaan een toren bouwen die tot de hemel reikt." En God zegt: "Laat Ons naar beneden gaan om te zien waar zij mee bezig zijn." Dat is toch gewoon humor? God moet naar beneden gaan om die hoge toren te kunnen zien die zij hebben gemaakt. Gewoon bizar. Daarmee wordt de mens eigenlijk in zijn blootje gezet. Dat ben je: niet meer en niet minder, maar vooral niet meer.

Rachel zei dus: "Daarom zal Jacob deze nacht bij u liggen voor de dudaiem van uw zoon." Toen Jacob in de avond uit het veld kwam – want het was de tijd van de tarweoogst – was hij al negentig jaar oud. Weliswaar ging de leeftijd in die generaties met een rap tempo omlaag; in een paar eeuwen tijd zie je de leeftijd in de grafieken enorm dalen. Maar toch, in die dagen werd Abraham nog 175 en Jacob werd uiteindelijk 147 jaar. Ik word daar niet zenuwachtig van. Jacob was in ieder geval een zeer potente man, dat blijkt sowieso wel. Hij kwam uit het veld – er staat trouwens niet bij dat hij gewerkt had – en toen hij in de avond thuiskwam, ging Lea hem tegemoet en zei: "U komt tot mij." In de Statenvertaling staat het nog wat meer gevisualiseerd: "Kom tot mij in." Ze zegt: "U komt tot mij, want ik heb u gehuurd voor de dudaiem van mijn zoon." En hij lag die nacht bij haar.

Rachel had daar een prijs voor betaald. "Gehuurd" – in het Hebreeuws staat hier shachar, en daar komt ons Bargoense woord "sjacheren" vandaan. "Ik heb je geshacherd." Dat is zo leuk. Een aantal van u weet dat ik een aantal jaren Nederlandse les aan Polen heb gegeven. De 'u' was voor hen altijd een probleem. Ik noemde net al even de 'u', de 'oe' en de 'w'. De 'u' kenden ze niet en dat werd per definitie een 'oe'. Dan werd het: "Ik kan de huur niet betalen," maar zij zeiden dan: "Ik kan de hoer niet betalen." Het was voor hen onmogelijk om dat goed uit te spreken, terwijl het toch echt een andere betekenis heeft. Maar ik vind het in dit geval wel aardig, want "huur" en "hoer", het is allemaal gesjacher natuurlijk. Hoe dan ook, Lea krijgt die nacht Jacob. Ze mag bij hem liggen, of hij bij haar, in ieder geval zijn ze samen.

▶ 40:39 God Hoort Lea: Leven Wekken Is een Goddelijk Voorrecht ↑ hoofdstukken

En dan staat er: en God hoorde Lea. Rachel had gekocht, zij had gesjacherd, zij had de Dudaiem. Maar God had Lea op de eerste plaats gezet, de tweede niet voor de eerste. Niet Rachel, maar Lea draagt vrucht. Dit is heel apart. Je zou denken: Rachel koopt de Dudaiem, want daar word ik vruchtbaar van. Maar wat blijkt? Ze wordt helemaal niet vruchtbaar. Ja, later wel, maar niet nu. Het zijn niet die Dudaiem, het is geen gesjacher.

God hoort. Er is er één die de moederschoot opent en nieuw leven verwekt. In feite is dat de hele Bijbelse boodschap: dat doet er maar één. De mens loopt vast bij de dood en in feite is moedeloosheid het onvermogen om nieuw leven voort te brengen. Wat kan een mens daaraan doen? Nou, niks. God doet dat, of niet, maar in ieder geval is Hij het. Je bent volledig afhankelijk van Hem. God hoorde Lea en ze werd zwanger en zij baarde Jakob een vijfde zoon.

Ik heb dat nu niet eens verteld, maar bij andere gelegenheden heb ik wel eens uitgelegd dat de vijf in het Hebreeuws, juist ook in het boek Genesis, weer zo'n grote rol speelt. Sara krijgt een 'he' aan haar naam toegevoegd en Abram krijgt ook de 'he', die vijfde letter. Dat 'he-tje' krijgt hij aan zijn naam toegevoegd, want Abram wordt Abraham. De vijf is het venster dat opengaat. En hier zien we weer die vijf.

Lea zei: "God heeft mij loon gegeven." Niet Rachel, maar God geeft de vruchtbaarheid. God heeft mij loon gegeven nadat ik mijn slavin aan mijn man heb gegeven. De NBG-vertaling zegt 'omdat'. Dat kan taalkundig wel, maar het geeft een bizarre zin. Niet 'omdat' ik mijn slavin aan mijn man heb gegeven. Lea dacht namelijk dat ze opgehouden was met baren; dat lees je trouwens al een paar verzen daarvoor. Ze dacht dat ze opgehouden was met baren — dat was niet waar, maar dat dacht ze — omdat er niet direct weer een nieuwe teller kwam. Nummer vijf liet een tijdje op zich wachten en kwam niet in hetzelfde tempo ter wereld als die eerste vier. Dat is het idee.

Omdat ze denkt dat het voor haar over is, geeft ze Zilpa. Maar nu zegt ze: "God heeft mijn loon gegeven." Nadat ik dacht dat het over was. En ze gaf hem de naam Issaschar. Issaschar komt weer van 'shachar'. Waarom gaf ze hem de naam Issaschar? Rachel sjacherde om de Dudaiem, maar God hoorde Lea. In die naam van die vijfde zoon van Lea zit met recht een geweldig verhaal vast. Het zijn maar vier of vijf verzen waarin dit zo even beschreven wordt en dan denk je: "My goodness, wat doet dit in de Bijbel?" Het is een merkwaardig verhaal van die Dudaiem enzo, maar dat staat natuurlijk niet voor niets in de Bijbel, dat begrijpt u wel. En nu wil ik nog op één ding wijzen.

▶ 44:32 De Bewaarde Dudaïm in het Profetische Hooglied ↑ hoofdstukken

En dat is de tweede vermelding van de Dudaïm. Want die Dudaïm vind je, strikt genomen, twee keer. Het is een beetje kort door de bocht wat ik nu zeg, maar die Dudaïm vind je als liefdesappelen twee keer terug: in Genesis 30 én in Hooglied. Hooglied 7, ja.

U weet, het Hooglied is dat verhaal van die bruidegom die zijn bruid kwijtraakt. Er wordt dan heel uitgebreid beschreven: waar is mijn bruid? Maar het is eigenlijk ook omgekeerd. Ik zeg wel dat de bruidegom de bruid kwijt is, maar eigenlijk is de bruid de bruidegom kwijt. Zij gaat op zoek naar hem en ze vindt hem niet. Waar is de bruidegom? De bruidegom is verborgen. Ik hoop dat u begrijpt dat dit ook weer typologie is. De bruid die haar bruidegom kwijt is: Israël, die haar bruidegom, haar Messias of haar God kwijt is en dan gaat zoeken. Uiteindelijk vindt ze hem ook.

Daar zitten natuurlijk allerlei lagen in. Je kunt het boek ook gewoon lezen als een liefdesgeschiedenis met heel veel erotische, zelfs seksuele toespelingen. Maar het echte verhaal is natuurlijk dat van de bruid die haar bruidegom uiteindelijk toch vindt. Buiten de stad, staat er dan nog bij. Ik heb er al heel vaak toespelingen op gemaakt, maar je zou eigenlijk gewoon een studieserie moeten geven over het boek Hooglied. Prachtig.

In Hooglied 7 staat: "Kom mijn geliefde, laten wij uitgaan naar het veld." Voor 'mijn geliefde' staat hier Dodi. Kent u dit woord? Het betekent 'mijn David', of 'mijn geliefde', of eigenlijk 'mijn beminde'. "Laten wij uitgaan naar het veld, laten wij vernachten tussen de hennabloemen." Ik kwam er gisteravond pas achter dat hier in het Hebreeuws voor 'hennaplanten' be-kipurim staat. Kent u dat woord? Dat heeft te maken met Jom Kippoer, Jom Kippoerim. Dat is dus eigenlijk de dag, de Grote Verzoendag, namelijk van beschutting. "Laat ons daar vernachten tussen de hennabloemen." Ik zeg niet dat die vertaling onjuist is, maar be-kipurim is het woord. Dat geeft trouwens ook de sleutel naar de betekenis.

Oké, "laten wij vroeg naar de wijngaarden gaan en zien of de wijnstok uitbot, of de bloesems zijn opengesprongen, de granaten bloeien. Daar zal ik u mijn liefde geven." In welke tijd van het jaar zitten we nu? In het voorjaar. Ja, want er wordt gesproken over het uitbotten van de wijnstok. Even eerder in het boek, in Hooglied 2 vers 13, staat: "De vijgenboom laat zijn vroege vrucht zwellen en de wijnstokken in bloei geven geur." Dat is de tijd vlak voor de tarweoogst, ongeveer onze tijd nu. De Bijbelstudie is mooi getimed, vindt u niet?

Waar het om gaat, is de tijd dat alles tot bloei komt en dat ook de vijgenboom gaat bloeien. Er is ook een boek, Habakuk: "Al zou de vijgenboom niet bloeien..." Dat is de tijd van nu. Maar Mattheüs zegt ook, als Israël straks hersteld gaat worden en terugkomt in het land, als Jakob weer Israël wordt: "Leer van de vijgenboom deze les: als zijn bladeren uitspruiten en zijn hout zacht wordt..." Hoe staat het er precies? "Dan weet gij daaraan dat de zomer nabij is." Nou, dat is precies wat er gaat gebeuren in die tijd. Dan zie je ook dat Hooglied zoveel meer is dan vaak verstaan wordt. Het is in hoge mate profetisch.

Waarom ging ik nou naar Hooglied? Vanwege het dertiende vers van hoofdstuk 7. Daar staat: "Daar zal ik u mijn liefde geven." De Dudaïm — in de Statenvertaling staat hier inderdaad weer hetzelfde woord als in Genesis 30: de Dudaïm. En in de NBG-vertaling staat hier 'de liefdesappelen'. De Dudaïm geven hun geur. "En bij onze deuren groeien allerlei kostelijke vruchten, jonge en oude. Ik heb ze voor u, mijn geliefde, bewaard." Hier staat het weer.

Met andere woorden: die Dudaïm gaan wel vrucht dragen, maar op een later tijdstip. Ze worden hier bewaard. Om een heel lang verhaal kort te maken — dat gaat toch al niet meer lukken — maar eventjes de bottomline van dit alles: wat doen die Dudaïm nou eigenlijk? Je kunt er niks mee forceren. Die hele boodschap van David, dat dat vrucht gaat dragen... Wanneer gaat het gebeuren? Rachel dacht: dat doe ik wanneer het mij zint. Maar nee, het is nu de tijd van Lea, de tweede, niet de eerste. Het gaat ook niet naar de Joden, het gaat naar de natiën. Dat heeft ook alles weer met Lea te maken: de tweede keuze, de verborgenheid. Maar uiteindelijk — en dat is ook wat Hooglied zegt — komt het wel weer bij Rachel. Dan zal Rachel alsnog vrucht dragen en in feite ook de eerstgeborene leveren van Israël: Jozef en Benjamin.

Ik kan me voorstellen — en dat is even de disclaimer aan het einde van deze toespraak — dat het u een klein beetje duizelt met wat ik nu allemaal verteld heb en ook met de lijnen daaronder. Don't worry. Ik hoop dat één ding in elk geval wel duidelijk is geworden: God gaat Zijn weg. Er valt niks te kopen bij God. Hij geeft om niet nieuw leven. Juist dat waarvan je denkt: het gaat helemaal fout, de teleurstelling... juist dát draagt nu vrucht. Daar is God mee bezig, dat hoort God. En straks, op Zijn tijd, dan komt Rachel weer aan bod en zal zij vrucht dragen. Dan geven de Dudaïm hun geur. God doet het altijd zo: Hij heeft het beste voor het laatste bewaard. Zullen we het daarbij laten voor vanmorgen?