▶ 00:02 Kenmerken van de Traditionele Verzoeningsleer ↑ hoofdstukken

Inmiddels zijn we aangekomen bij het laatste deel, deel 3, tevens het slot van deze studie. Ik heb daar 'FAQ' boven gezet, een op het internet zeer bekende term die staat voor Frequently Asked Questions: veelgestelde vragen. Misschien zat u erover te dubben wat dat betekende en dacht u aan 'facts and questions', maar het betekent dus frequently asked questions. Rond het onderwerp van verzoening kun je een heel aantal vragen stellen, en voor een deel hebben we die al beantwoord. Of dat naar tevredenheid is gebeurd, is aan u om te beoordelen, maar er zijn nog wel een aantal zaken die ik graag naar voren wil brengen.

Ik heb daar vandaag eigenlijk nog nauwelijks over gesproken. Ik vind het zelf ook het minst interessante deel, maar om in deze laatste bijeenkomst nog even de confrontatie aan te gaan met wat gangbaar is in de theologie kan geen kwaad. Eerst oriënteren we ons op wat de Schrift zegt, om vervolgens de vraag te stellen hoe dit vanuit de theologie wordt benaderd. Voor sommige mensen is dat, denk ik, wel verhelderend: hoe wordt verzoening traditioneel-christelijk benaderd?

Laat ik een paar facetten noemen die in het oog springen wanneer ik deze vraag beantwoord. In de eerste plaats worden 'bedekking' (beschutting) en 'verzoening' stevig verward. Zelfs in de niet-Nederlandstalige wereld, zoals de Duitse of Engelse, waar men wel over twee verschillende vertaalwoorden beschikt, worden ze door elkaar gehaald. In het Nederlands hebben we bovendien de handicap dat nagenoeg alles met 'verzoening' wordt weergegeven, of het nu gaat om kafar of katalasso. Hoe dan ook, ze worden verward; in het Nederlands helemaal, maar zelfs in het buitenland.

Een tweede karakteristiek van de traditionele verzoeningsleer is dat God wordt voorgesteld als een vijand die verzoend moest worden. Dat is heel kenmerkend. Een derde kenmerk is, en daar hebben we het vanmorgen al over gehad, dat het offer van Christus werd gebracht op Golgotha en aan God voldoening schonk. Een van de standaardfrasen in verband met dit onderwerp is 'verzoening door voldoening'. Dat is misschien wel de kernachtige traditionele samenvatting van de verzoeningsleer. Daarmee wordt dan bedoeld dat op Golgotha aan Gods recht voldoening gegeven werd, waardoor Gods toorn gestild werd. Het offer van Christus is dan Golgotha.

Ik heb een heel aantal jaren in de kringen van de Vergadering van Gelovigen vertoefd en daar heb ik enorm veel Bijbelstudie gedaan, gekregen en gelezen. In die kringen is het onderwerp van de offers heel bekend. Ik heb talloze boeken gelezen en studies gevolgd waarin werd ingegaan op de offers en de betekenis daarvan. Ik heb er enorm veel van opgestoken en mede daardoor die kennis opgebouwd. Maar een van de dingen die mij daarbij altijd is bijgebleven, en wat mij vooral nu zo duidelijk is geworden, is waarin het echt mis is gegaan. Als u verklaringen leest over de betekenis van de offerdienst, of een uitleg over de tabernakel en hoe dat toeging, dan wordt altijd gezegd dat het offer van Christus Golgotha was.

Nu moet ik er meteen bij zeggen dat het daar natuurlijk alles mee te maken heeft, maar ik heb dat vanmorgen hopelijk voldoende duidelijk gemaakt: de slachting van het offerdier verwijst naar Golgotha, maar de offerande zelf volgde daarop. Dat was voor God tot een lieflijke reuk, namelijk toen Hij verhoogd werd op het altaar. Ik moet u zeggen dat dit voor mij alles verklaart over dit onderwerp; het verklaart ook waarom God daarin vrede vond en waarom dat voor Hem een lieflijke reuk was. Zo heb ik bijvoorbeeld nog een boekje, ik zal de naam van de schrijver niet noemen, waarin werd geschreven dat het kruis van Golgotha voor God enerzijds afschuwelijk was, waardoor Hij Zijn aangezicht moest afwenden, terwijl Hij tegelijkertijd op datzelfde hoogtepunt verheerlijkt werd. De auteur stelt dan dat dit een mysterie is. U weet: dat is een stoplap die altijd werkt. Als je het niet kunt verklaren, kun je zelfs de grootste absurditeit vertellen en als je dan vervolgens zegt dat het een mysterie is, dan ben je ontslagen van de plicht om tekst en uitleg te geven. Op school zou je daar een onvoldoende voor krijgen.

Ik ben best bereid om aan te nemen dat de dingen in de Schrift ons verstand te boven gaan, dat is ook zo, maar ze gaan niet tegen ons verstand in. Iets dat tegelijkertijd afschuwelijk is voor God en waarin Hij tegelijkertijd ten hoogste verheerlijkt wordt, is niet logisch. Het is ook niet naar de Schrift. Wat wél naar de Schrift is, is dat Hij als zonde buiten de legerplaats, buiten de stadsmuren aan het hout hing en daar de vervloekte was. Hij werd inderdaad verbrand buiten de legerplaats, in de duisternis van de godverlatenheid. En wat eveneens naar de Schrift is, is dat Hij vervolgens verhoogd werd. Dat was voor God de lieflijke reuk. Dan hoef ik dus niet meer aan te komen met mysteries; dan is het gewoon duidelijk. Dan heb je ook niet meer het verhaal dat God toornig was. Daar kom ik straks nog even op terug, maar dat is dus een derde kenmerk van de traditionele verzoeningsleer: het offer van Christus is Golgotha. Er is vrijwel niemand die dat corrigeert, maar het was toch echt anders: eerst de slachting en daarna het offer. Het offer betekent immers toenadering; het naderen tot God.

Een vierde kenmerk is natuurlijk dat verzoening in de traditie niet universeel is. Aan het einde van zowel de eerste als de tweede bijeenkomst zijn we daar al even op ingegaan. Het is niet het hoofdpunt van deze dag om te spreken over de reikwijdte van de verzoening, maar als je het onderwerp van verzoening of van beschutting bestudeert en de Schriftplaatsen zo laat passeren, dan kom je daar hoe dan ook op uit. Een van de zaken die je altijd tegenkomt, is dat verzoening in ieder geval niet universeel zou zijn, maar 'particulier'. Dat is de theologische term: particuliere verzoening. 'Part' betekent deel, dus een gedeeltelijke verzoening. Gelooft u in een gedeeltelijke verzoening of in een gehele verzoening, een volkomen verzoening? Aan u de vraag en de keuze. Maar een van de speerpunten van de traditionele leer is dat men, of het nu de beschutting of de verzoening betreft (tussen welke men sowieso dat verschil niet maakt), uitgaat van een gedeeltelijke verzoening.

Ook heel erg in het oog springend is natuurlijk punt twee: God was een vijand en Hij moest verzoend worden. Ik zal dat illustreren aan de hand van een heel bekende naam: Calvijn. Enkele eeuwen geleden schreef hij zijn Institutie, wat tot op de dag van vandaag een van de standaardwerken in de theologie is. In deel 2, hoofdstuk 16, zegt deze reformator, een van de voormannen van de Reformatie, over dit onderwerp: "God is de mens een vijand geweest (...) God de Vader is door Christus’ offerande voldaan en verzoend; zijn gramschap is door deze Voorbidder gestild." Dat is eigenlijk in één zin de traditionele verzoeningsleer, en niet alleen de calvinistische. Men stelt dat God de mens tot vijand was en dat door de offerande van Christus aan de toorn van God is voldaan, Zijn gramschap is gestild en Hij Zich zo heeft verzoend. God heeft Zich verzoend doordat Zijn gramschap is gestild.

En God heeft Zijn toorn uitgegoten over Zijn Zoon, die daarmee dus de schuld betaalde. Dat is de traditionele leer.

Ik zal u nog een voorbeeld geven uit de kanttekeningen van de Statenvertaling bij 1 Johannes 2 vers 2. Daar vindt u dit citaat: "Namelijk omdat Hij" – en dan gaat het over Christus – "voor deze" – dat gaat over onze zonden – "in onze plaats de straf dragende, en daarmee de gerechtigheid Gods voldoende, de toorn Gods stilt en zo God met de mensen verzoent."

Dus niet de mensen met God, maar God met de mensen verzoend. Zo bezien was God de vijand en de mens... God moest dus verzoend worden en Zijn toorn gestild worden, zodat Hij verheerlijkt werd in het kruis. Daarom is het ook zo dat in Romeinen 5 vertaald wordt: "Wij roemen zelfs in God", terwijl er geen "zelfs" staat. Want de gedachte is dan: God was degene die ons vijandig gezind was en nu roemen we in God, omdat Hij Zich nu met ons verzoend heeft.

Ik moet u zeggen: dat is een complete omdraaiing van de zaken. Niet God was de vijand, de mens was de vijand. En wat God ging doen, is de mens met Zich verzoenen. En hoe doet Hij dat? Door vurige kolen op hun hoofd te stapelen, zodat hun vijandschap moet smelten en wijken. Hij gaat Zijn liefde bewijzen; dát is verzoening. Niet Hij hoefde verzoend te worden. Nergens vind je dat in de Schrift, terwijl het wel de basis is van de traditionele verzoeningsleer.

▶ 11:40 De Moderne Theologische Benadering ↑ hoofdstukken

Dan kun je nog een andere vraag stellen, waar misschien nog wel minder interesse voor zal zijn dan voor de eerste vraag, maar: wat is de moderne benadering van verzoening? Want dat was rond 1970 of 1972... Ach, ik was nog maar een klein ventje, dus ik weet het niet zo goed meer, maar in ieder geval was daar toentertijd een dokter Herman Wiersinga. Hij heeft in de Gereformeerde Kerken destijds een enorme revolutie veroorzaakt doordat hij een proefschrift had geschreven, Verzoening in de discussie, als ik me niet vergis. Daarin verzette hij zich vooral tegen de traditionele verzoeningsleer. Daar heeft hij een enorme revolutie mee veroorzaakt. Als u het mij vraagt, had die revolutie al plaatsgevonden, maar toen kwam het echt tot uitbarsting. Samen met zijn compaan Kuitert – en je had er nog wel meer, was het ook niet Baarda? – waren dat allemaal figuren die zich keerden tegen het traditionele denken.

Daar zou ik mij graag bij geschaard hebben, ware het niet dat zij helemaal niet van het soort waren dat zei: we moeten weer terug naar de Schrift. Niet terug naar de Reformatie, niet naar de Confessio Reformata, nee, terug naar – hoe was het? – sola scriptura. Zulke figuren waren dat helemaal niet. Kuitert ontkende het, en dat was met Wiersinga ook zo. En Den Heyer, waar ik het over heb, is van iets later. Als ik me niet vergis, is Den Heyer ook nog een Rijnsburger van origine. In het vorige decennium heeft hij nogal wat in het nieuws gestaan met soortgelijke opvattingen over de verzoening als die Wiersinga naar voren bracht.

Wat is nu karakteristiek voor die 'moderne' benadering van verzoening? Ten eerste verzet deze zich tegen de klassiek-juridische benadering van verzoening. Wat bedoel ik daarmee? Dat type denken is al heel oud; het is echt niet begonnen bij Calvijn, hoewel ik u zojuist dat citaat van hem gaf. Dat denken gaat veel verder terug, eigenlijk al naar Augustinus. Hij is degene die die lijn heeft ingezet, als je tenminste de kerkhistorici mag geloven. Sinds Augustinus is er een wissel omgezet en is dat denken over de verzoening heel erg strak juridisch geworden.

Dat heeft vooral zijn beslag gekregen bij ene Anselmus van Canterbury. Dat schijnt een Italiaan van afkomst geweest te zijn, maar hij werd op een gegeven ogenblik aartsbisschop van Canterbury, zo rond de eerste millenniumwisseling, het jaar 1000. Deze Anselmus heeft zich nogal sterk gemaakt met apologetisch werk, waarbij hij de verzoening in juridische termen ging bewijzen en verklaren. De mens had een schuld en de mens kon die schuld niet betalen, maar die schuld moest toch betaald worden. Dus kwam er iemand die inderdaad wel in staat was om de schuld te betalen. Het was niet alleen in termen van schuld, maar ook het recht moest zijn beloop hebben. Daarom noem ik het die klassiek-juridische benadering. Christus ging daarbij als een soort bliksemafleider fungeren, als ik het zo mag zeggen. Want Gods toorn, Gods bliksem als het ware, trof niet ons, maar trof Hem. Zo werd de toorn van ons afgeleid.

Tegen die klassiek-juridische benadering heeft de moderne theologie zich enorm verzet. En als u het mij vraagt: volkomen terecht. Dat is namelijk ook niet de lijn in de Bijbel, ook niet als je de lijn volgt van de beschutting. We hadden het natuurlijk al even over die tekst in Hebreeën 9 vers 22: "Zonder bloedstorting geschiedt er geen vergeving." Daarbij wordt dan vaak gedacht: "Als God bloed ziet, dan pas is er vergeving." Dat is precies wat mensen vaak tegenwerpen: als je het zo brengt, ontstaat het idee van een bloeddorstige God, alsof Hij pas tevreden is als Hij bloed ziet. "Nou ben Ik tevreden." Ik zeg dit niet om een karikatuur neer te zetten; dit is gewoon de impressie die je geeft op het moment dat je het zo verwoordt, alsof de bloedstorting zelf voor God de bevrediging was. Nee, dat was helemaal niet zo. De kafar, de beschutting, was op het altaar wat daarop volgde, toen Hij opstond uit de dood. Maar ik hoef dat nu niet allemaal meer te herhalen.

Een tweede punt is: hoe verklaart men in die moderne benadering dan de offerande en de dood van Christus? Wel, dat is natuurlijk zo armtierig. Men zegt: Jezus stierf als een martelaar. Daarmee offerde Hij Zich op voor de goede zaak, wat die goede zaak dan ook zijn mag. Van opstanding is geen sprake, of in ieder geval niet noodzakelijk sprake. In de praktijk geloof ik dat men daar helemaal niets mee kan. Hij offerde Zich op en dat is dan de verzoening; daarmee bracht Hij een schokeffect teweeg in de wereld. Maar als Hij niet is opgestaan, dan zeg ik het Paulus duizendmaal na: dan is onze boodschap gewoon ijdel. Dan betekent het ook niets dat Jezus gestorven is. Dat Jezus stierf, zegt op zichzelf niets; dat is niets bijzonders, want we sterven allemaal. Het bijzondere is dat Hij stierf om op te staan. Dat is het Evangelie, om daarmee onvergankelijk leven aan het licht te brengen en ons zo in het leven te behouden.

▶ 18:17 Plaatsvervangend Sterven en de Losprijs ↑ hoofdstukken

Een andere vraag: wat te denken van de term 'het plaatsvervangend sterven van Christus'? Ook dit is een term die heel veel wordt gebruikt in de theologie. 'Verzoening door voldoening' is één van die frasen, en 'het plaatsvervangend sterven van Christus' is een andere. Ook van die term moet je zeggen dat deze niet aan de Schrift is ontleend, en dat is sowieso al riskant. Waarom zouden we niet gewoon Schriftplaatsen gebruiken en zinnen of frasen ontlenen waarbij je kunt zeggen: 'Er staat geschreven'? Zo staat het er nu eenmaal; daar kan ik ook niets aan doen.

Waarom wordt er dan gesproken over het plaatsvervangend sterven van Christus? Het is geen Bijbelse term en bovendien verklaart het niets. Laten we even over dat eerste bezwaar heen stappen – ik doe dat met moeite, maar vooruit. Ik stap even over het eerste bezwaar heen. Wat betekent dat dan, 'het plaatsvervangend sterven van Christus'? Als dit werkelijk plaatsvervangend zou zijn, dan zouden wij zelf niet meer hoeven te sterven. Want wat betekent plaatsvervanging anders?

'Ja,' hoor ik dan iemand zeggen, 'maar dat is wat anders. Jezus stierf niet plaatsvervangend voor onze gewone dood, maar Hij stierf de eeuwige dood.' Moet ik hier weer even een rood bordje opsteken? Is 'eeuwige dood' een Bijbelse term? Nee. En even los daarvan: men vult 'eeuwig' hier ook nog eens verkeerd in als 'eindeloos', maar daar ga ik het nu verder helemaal niet over hebben. Laten we de term even nemen met de lading die men er gewoonlijk aan geeft: de nimmer eindigende dood. Welnu, als Christus die dood stierf, dan is de boodschap ijdel geworden. Immers, als Christus een nimmer eindigende dood is gestorven, dan had Hij nooit kunnen opstaan. Maar Hij stond juist op, op de derde dag! Ik kan deze term dus niet plaatsen omdat ik hem domweg niet in de Schrift tegenkom, en punt twee: het verklaart niets. Integendeel, het maakt het alleen maar duisterder. Wat schieten we ermee op? Niets dus. Ik zou zeggen: vergeet die term maar gewoon.

Een ander punt: betaalde Christus de schuld op Golgotha? Ik moet zeggen: zo vind je het niet in de Schrift. Ik geef toe, ik had in de vooraankondiging al gezegd dat u niet moet komen als u er niet tegen bestand bent om nieuwe dingen te horen of als u niet wilt dat heilige huisjes omvergaan. We stellen nu gewoon de vraag: wat zegt de Schrift? Zegt de Schrift dat Jezus Christus onze schuld betaalde? Ik heb het nergens kunnen vinden. Als er iemand is die zegt: 'Nou, die tekst...', dan hoor ik het graag, maar ik vind het niet.

De gedachte van 'kopen' vinden we daarentegen heel vaak in de Schrift. In verband met Christus wordt vaak gezegd dat Hij Zich overgaf om ons vrij te kopen. Neem de tekst in 1 Timotheüs 2 vers 6: 'Want er is één God. Er is ook één middelaar tussen God en mensen, de mens Christus Jezus, die Zich gegeven heeft tot een losprijs voor allen.' Een losprijs. Dat is een heel andere gedachte dan het betalen van een schuld. Bij een losprijs is het idee dat de ander een slaaf is. Dat is natuurlijk een metafoor, want de Heer Jezus betaalde niet letterlijk geld of iets dergelijks. De gedachte is: er is een slaaf, en een slaaf kon worden vrijgekocht door aan de eigenaar – aan de heer van de slaaf – een prijs te betalen, zodat die slaaf weer vrij was. Dat is vrijkoping, oftewel een losprijs.

Dat was een prijs die Christus betaalde, maar het was geen prijs die Hij aan God betaalde. Hij betaalde juist aan degene die ons in slavernij hield. In Hebreeën 2 wordt gesproken over hem die de macht van de dood had en die ons in slavernij hield. Welnu, Christus stierf, en dat was de prijs die Hij betaalde. De prijs om ons vrij te maken en om ons leven te geven, wat in wezen synoniem is. Want Hij maakte ons vrij door ons het leven te geven, namelijk door op te staan. Maar de prijs die Hij betaalde om ons het leven te geven, was het sterven. De dood aan het kruis was de prijs; de hoogste prijs die je maar kunt denken.

Maar dat was niet een prijs die Hij aan God betaalde om een schuld af te lossen. Integendeel, dat was de prijs die Hij feitelijk betaalde aan hem die ons gevangen hield, namelijk de dood – of van mijn part aan hem die de macht van de dood heeft, dat maakt me nu even niet uit. Het was in elk geval geen prijs die aan God betaald werd. In Openbaring 5 staat dat de oudsten een lied bezingen waarin het Lam wordt aangesproken: 'Want Gij hebt ons voor God gekocht.' Er staat niet dat er aan God betaald is, maar dat wij voor God gekocht zijn. Zodat we Zijn eigendom zouden worden. Wij waren slaven van de tegenstander en van de dood, en gevangenen van de zonde. We zijn vrijgekocht zodat we Zijn eigendom zouden zijn. Dan zijn we voor Hem gekocht, en dan is de prijs niet aan God betaald, maar is de prijs door God betaald aan de tegenstander, of aan hem die ons gevangen hield. Hoe dan ook, je komt niet uit bij het idee van een schuld die betaald werd. De prijs is betaald, dat is waar, maar dat dit een schuld aan God zou zijn, dat vind ik niet in de Schrift.

Wat betekent het dan dat Hij 'middelaar' is? 'Er is één God en er is ook één middelaar tussen God en mensen.' In Galaten 3 wordt hetzelfde woord gebruikt, en daar wordt gesteld dat een middelaar niet van één partij is, maar van twee. Dat is logisch. Er is één God, maar hoe kennen wij die God? God is de Onzienlijke. Wij kennen Hem doordat Hij Zich geopenbaard heeft. Middels Hem kennen wij God. En middels Hem naderen wij ook tot God, want Hij is degene geweest die gestorven is om ons het leven te geven. Dus wij naderen tot God door Hem, maar God komt ook tot ons door Hem. In beide gevallen is Hij dus een middelaar, zowel voor God als voor ons. Het is de mens Christus Jezus die Zich gegeven heeft tot een losprijs. Het is uiteraard niet God die Zichzelf gegeven heeft, want God sterft niet. Maar de mens Christus Jezus stierf en Hij gaf de losprijs; Hij is Zelf die losprijs voor allen. Het woord 'allen' laat ik nu verder onbesproken, want dat heb ik al genoeg benadrukt, maar het is wel erg mooi natuurlijk.

▶ 26:45 Vergeving Ondanks het Kruis Gepredikt in Handelingen ↑ hoofdstukken

Predikten de apostelen vergeving dankzij het kruis? Laten we eens door het boek Handelingen gaan. Hoe werd dat in het boek Handelingen gepredikt? Ik ben niet eens compleet, want dan zou het lijstje een beetje te lang worden voor dit laatste uurtje, maar het zal u verbazen. Predikten de apostelen vergeving dankzij het kruis? Mijn antwoord is: nee, de apostelen predikten vergeving ondanks het kruis. Ik zal het u laten zien.

De eerste: Petrus op het tempelplein. Zijn prediking op de Pinksterdag. Waar praat hij over met Pinksteren? Over Pasen. "Deze Jezus," let op, "naar de bepaalde raad en voorkennis van God uitgeleverd..." Ik moet hier even bij stilstaan. Want let op wat hier staat: "naar de bepaalde raad en voorkennis van God uitgeleverd." God wist het van tevoren; het was naar de voorkennis van God. Dat Hij het van tevoren wist, is natuurlijk een open deur intrappen, want God weet alle dingen van tevoren. Maar dat niet alleen. Hij heeft het niet alleen geweten van tevoren, Hij heeft het ook bekendgemaakt. Hij heeft het voorzegd en zelfs in beelden al laten zien. In wezen verwijst heel de offerdienst in beeld – of beter gezegd: in schaduw – naar Hem die zou komen. Naar Hem die zou worden uitgeleverd, die Zijn bloed zou storten. Het was naar de voorkennis van God, maar het was ook naar de bepaalde raad. 'Raad' is hier het woordje 'bedoeling', boulema.

In Efeze 1 wordt gezegd dat alle dingen geschieden naar de raad van God. Men zegt wel eens: "Niemand heeft ooit Zijn wil weerstaan." Dat is niet waar, want iedereen weerstaat Zijn wil. Maar niemand heeft ooit Gods raad weerstaan. Nooit! Toen Adam van de vrucht at, weerstond hij niet Gods raad, want dat is onmogelijk. Toen de grootste misdaad ooit begaan in de hele wereldgeschiedenis plaatsvond, was dat tegen Gods wil? Ja, het was tegen Gods wil, want het was de meest wetteloze daad die er ooit gebeurde. Was het tegen Gods raad? Nee. Het was naar de voorkennis van God – God wist het van tevoren – maar het was zelfs ook naar Zijn bedoeling. Want via die weg zou Hij juist de wereld het leven geven. Daar hebben we het vanmorgen in de tweede samenkomst al over gehad.

Hoor de prediking van de apostel wanneer zij daar op het tempelplein staan en de opgestane Messias verkondigen. Dan zegt hij: "Ik weet dat u uit onkunde gehandeld hebt." Hij spreekt over het kruis en zegt: "U wist niet waar u mee bezig was, maar zo heeft God in vervulling doen gaan wat Hij bij monde van Zijn heilige profeten heeft gesproken: dat de Christus moest lijden." Het moest gebeuren. Niet omdat het Gods wil was – het was tegen Gods wil – maar het moest gebeuren omdat het van tevoren gezegd was. Moest de Christus dit niet lijden om alzo in Zijn heerlijkheid in te gaan? Ja, het stond van Hem geschreven dat het zo zou gaan en dat het dus ook zo móést gaan. En dat God juist op die manier het ultieme bewijs van Zijn liefde wilde leveren. Want dat was waar het bij de verzoening om ging: de mens was een vijand, de mens beschuldigde God, en God moest die beschuldiging weerleggen. Dat heeft Hij gedaan, zodat de vijandschap van de mens geen enkele poot meer heeft om op te staan. Dat is het verhaal.

De Heer Jezus is dus overgeleverd en gekruisigd naar de bepaalde raad en voorkennis van God. Maar dan staat er: "Deze Jezus hebt gij door de handen van wetteloze mensen aan het kruis genageld en gedood." Dat hebt ú gedaan. God evenwel heeft Hem opgewekt. De slachting is mensenwerk. Bij het altaar was dat het werk van de priester. Dat het offer helemaal voor God was, is makkelijk te verklaren: daar kan een mens namelijk niet bij. Een mens kan wel doden, maar de mens heeft geen macht over de dood. Bij de dood staat alles stil. Maar God heeft de macht over de dood en heeft Hem uit de dood doen opstaan. Hij heeft Hem verhoogd en deed Hem verrijzen, zodat het offerdier – althans de ziel van dat offerdier – alsnog gewoon voortleefde, als ik het zo mag zeggen. Ik weet even niet hoe ik het beter moet omschrijven. Dat heeft God gedaan. Het ene deed de mens: "Hebt gij gedaan door de handen van wetteloze mensen aan het kruis genageld." Maar Petrus zegt: "God evenwel heeft Hem opgewekt." Jullie hebben Hem gekruisigd, maar God heeft Hem opgewekt.

Handelingen 3, een hoofdstuk verder. We zijn trouwens weer op het tempelplein, naar aanleiding van de geschiedenis van die man die al veertig jaar verlamd bij de poort lag en die genezen werd. Dan zegt Petrus: "En de Leidsman ten leven hebt gij gedood, maar God heeft Hem opgewekt uit de doden, waarvan wij getuigen zijn." De boodschap is niet: "Dankzij dat kruis is er vergeving voor jullie." Nee, door die kruisiging en die bloedstorting heeft de mens juist de grootste schuld op zich geladen. En juist dan zegt God: "Nu ga Ik vergeven." Ik ga pas vergeven wanneer de grootste misdaad is begaan en daarmee de grootste schuld is... help me eens opnieuw, bent u nog wakker? ...is opgebouwd, zeg maar. Niet het goede woord, maar ik weet even niets beters.

Nog een voorbeeld in Handelingen 5: "De God van onze vaderen heeft Jezus opgewekt, die gij hebt gehangen aan een hout en omgebracht." Dus niet: "God heeft Hem aan het hout gehangen," nee. De gedachte is – en nu ga ik het misschien ingewikkeld maken – in dezelfde lijn als wat we bij Jozef zien. Jozef zei ook: "Jullie hebben mij hier niet eens heen gevoerd, maar God heeft dat gedaan." Omdat het namelijk naar de bepaalde raad en voorkennis van God gebeurt. Zo kun je ook in Jesaja 53 lezen dat het de HEERE behaagde Hem te verbrijzelen. Maar even daarvoor stond dat het volk Hem juist verbrijzelt door Zijn striemen. Welnu, God heeft Hem overgegeven aan wetteloze mensen. God heeft niet ingegrepen en daardoor was het feitelijk ook God die dat deed, in de zin dat Hij het liet gebeuren. Hij liet het Zich welgevallen, of liever: Hij liet Zijn Zoon Zich welgevallen. Begrijpt u? Hij gaf Hem over en het was naar de bepaalde raad en voorkennis van God, maar het was de mens die het deed.

Handelingen 10, Petrus in het huis van Cornelius: "En zij hebben Hem gedood door Hem te hangen aan een hout. Hem heeft God ten derden dage opgewekt en heeft gegeven dat Hij verscheen, niet aan het gehele volk, doch aan de getuigen..." Enzovoorts. Ook hier weer precies dezelfde gedachte. Iedere keer is daar de boodschap: "Jullie hebben..." Dat was in het boek Handelingen helemaal duidelijk, want dat is in een Joodse setting. Bovendien tegenover de generatie die de Heer Jezus daadwerkelijk aan het kruis had gebracht. Dan is iedere keer de boodschap van de apostelen: "Jullie hebben Hem gekruisigd, maar God heeft Hem opgewekt uit de doden."

Handelingen 13, daar is het Paulus trouwens in het buitenland en dan zegt hij...

En hoewel zij geen grond voor de doodstraf konden vinden, hebben zij Pilatus gevraagd Hem ter dood te brengen. Zodat het zowel Jood als heiden was die Hem inderdaad aan het kruis brachten. Zodat de hele wereld dus feitelijk schuldig daarin is, met in feite de godsdienstige kern die Hem aan het kruis heeft gebracht. Zeg dus niet: "Het waren de heidenen die dat gedaan hebben." In wezen was het op instigatie, op initiatief juist van de godsdienstige 'upper ten'. Het waren de priesters die Hem slachtten.

Maar zo moest het toch ook? Ja, zo moest het. De priesters moesten een dier slachten. Weet u hoe dat met het paaslam ook alweer ging? Dat moest gebeuren op de 14e Nisan. Dat is precies op de datum dat Hij geslacht is. Dat moesten de priesters doen. Later lees je dat dat inderdaad het werk was van de priesters; zij waren er immers om het dier te slachten, en dat hebben zij gedaan. Niet omdat dat Gods wil was in de zin van Zijn welbehagen, maar het was wel naar de wet. Hoe staat het ook alweer in Hebreeën 10? Daar wordt geciteerd uit de profeten, uit Psalm 40: "Slachtoffer en offerande hebt Gij niet gewild, maar Gij hebt Mij een lichaam bereid. In brandoffers en zondoffers hebt Gij geen welbehagen gehad." En toen zeide Ik: "Zie, hier ben Ik – in de boekrol staat van Mij geschreven – om Uw wil, o God, te doen."

In de aanhef zegt hij dus dat God in slachtoffers en offeranden, brandoffers en zondoffers geen welbehagen had, hoewel zij naar de wet gebracht werden. Dat wel. Maar het was niet wat God op het oog had. Het ging om het offer dat zou komen, het offer dat gebracht zou worden nadat die grote misdaad was begaan. Ik denk dan ook aan wat er in Jesaja 53 staat: "De straf die ons de vrede aanbrengt, was op Hem." Er wordt vaak meteen gedacht aan de straf die God Hem aandeed, maar dat staat er niet.

Het is precies zoals hier door Paulus naar voren wordt gebracht: hoewel zij geen grond voor de doodstraf konden vinden, hebben zij Pilatus gevraagd om Hem ter dood te brengen. Dat was de straf die op Hem was, maar dat was om onzentwil. De straf die op Hem was, is onze vrede. Kijk maar naar vers 30: "Maar God heeft Hem uit de doden opgewekt." Dat weerhield God er niet van. Integendeel, Hij zegt: "En nu ga Ik jullie het leven geven. Nu jullie je vijandschap hebben getoond, nu jullie hebben laten zien wie jullie zijn – namelijk vijanden – en de grootste misdaad hebben begaan, nu ga Ik Mijn liefde bewijzen en jullie het leven geven."

God heeft Hem opgewekt. De straf die op Hem was, die mensen Hem aandeden, bracht ons de vrede aan. Door Zijn striemen zijn we genezen. Dat staat ook in Jesaja 53. Nou, ik zie dat het allemaal wat vlotter gaat dan ik aanvankelijk gepland had, maar dat geeft helemaal niet. De samenvatting heb je immers niet meer nodig, want die heb je wel in je hoofd. Dag Dick, dag Ina, nog een goede dag.

▶ 41:05 Samenvatting van de Studiedag over Verzoening ↑ hoofdstukken

Ja, want kijk, ik kan me zo voorstellen dat u aan het eind van de dag zegt van: "Ja, ik heb nou wel erg veel gehoord, maar hoe zat het nou eigenlijk? Nou kom ik straks thuis en nu wordt mij gevraagd van: leg het nou eens eventjes in een paar zinnen uit. In twee punten. Wat is er nou vandaag verteld?"

En ik kan me voorstellen dat u dan zegt: "Ja, ik heb iets gehoord over hilaskomai, katallassō en apokatallassō. Ik weet het allemaal niet meer." En dat zou ik toch erg jammer vinden als u nou thuis zegt: "Ja, ik vond het allemaal zo ingewikkeld."

Het was niet ingewikkeld, kan ik u vertellen. Dat vind ik zelf, ja. Dat moet u eigenlijk zeggen, dat weet ik. Maar ik kan het wel kort samenvatten. De eerste samenkomst, de ochtendsamenkomst, ging hierover:

De slachtoffers op het altaar verwijzen naar Christus' opstanding uit de doden. Daarin is de beschutting geleverd. Dat is eigenlijk de clou van de ochtendsamenkomst. De slachting verwijst naar het kruis. Vervolgens is Hij daarna op het altaar, op de verhoging, terechtgekomen. En toen werd Hij een offer Gode tot een liefelijke reuk. Dat was het nieuwe leven dat Hij aan het licht bracht. En daarin vinden wij veiligheid en beschutting. Dat was de clou van de eerste samenkomst.

De clou van de tweede bijeenkomst was deze: God verzoent de wereld door hen de dood van Zijn Zoon niet aan te rekenen, maar hen juist daardoor het leven te geven. Dat is dus in één zin gezegd wat ik in de tweede samenkomst naar voren heb gebracht.

En als u dat een beetje lastig vindt, in beide gevallen heb je een hele mooie illustratie. Als het gaat om het offer van Christus, kun je zo naar de slachtoffers van het Oude Testament kijken. En als het gaat om het tweede deel, de tweede bijeenkomst, heb ik ook een schitterende illustratie kunnen aanbieden, zoals dat in de Schrift naar voren wordt gebracht: de geschiedenis van Jozef. Hij rekent de misdaad van zijn broers, de verwerping door zijn broers, hen niet aan. Integendeel, hij zegt: "Jullie zijn het niet geweest, maar God heeft mij hierheen gestuurd om jullie het leven te geven." Ziedaar, dat is wat verzoening is.

En dat is wat ik u vandaag graag duidelijk wilde maken. Ik kan u vertellen dat ik hier eigenlijk al maanden erg sterk mee bezig ben. Dat is mede ook naar aanleiding van vragen die André de Mol mij heel vaak gesteld heeft. Dat is een computerman, hè? Dat zijn mensen die heel erg logisch denken en ook heel rechtlijnig. En hij zegt: "Ik vind het niet logisch, zoals er altijd over verzoening gesproken wordt. Het is niet logisch." En want ik heb vrijwel dagelijks contact met André, en heel vaak vroeg hij: "Hoe zit dat dan?" Waardoor ik ook inderdaad genoodzaakt was om die vragen me niet alleen eigen te maken, maar om te onderzoeken: wat zegt de Schrift daarover?

En weet u wat het punt is met Bijbelstudie? Het probleem is niet zozeer het bijleren van dingen, maar het áfleren van dingen. Dingen loslaten. Laat je nou altijd gedacht hebben, om er even een voorbeeld te geven, dat het offer van Christus op Golgotha was. Dat is niet zo. Het verhindert je om verder te komen en om duidelijkheid te krijgen. En laat je nou altijd gedacht hebben dat God verzoend moest worden. Ik dacht dat ook, en dat heb ik zelfs tot vrij kort geleden gedacht: eerst werd God verzoend door het kruis, en nu moeten wij nog verzoend worden. Dat staat niet in de Schrift. Dat moet je loslaten dus.

Als de Schrift dingen duidelijk maakt en als er een vraag gesteld wordt... Want iemand heeft mij die vraag gesteld. Ik had ooit naar voren gebracht dat God Zich eerst met de mensheid verzoende, en vervolgens is de oproep dat de mens zich met God moet verzoenen. Toen werd mij de vraag gesteld: "Maar waar zegt de Schrift dat dan, dat God Zich met de mensheid verzoende? God is nooit een vijand geweest!" Dat was een enorme eye-opener. En dan ga je zoeken. Dan zoek je alle schriftplaatsen op die daarmee te maken hebben, en dan ontdek je: dit is echt gewoon waar. En dan moet je je conclusie trekken en zeggen: "Ja, als de Schrift dat zo zegt, dan is dat gewoon zo."

En ik moet u zeggen: als je dan eenmaal op dat pad bent, en dat pad dan volgt, dan klaart de duisternis inderdaad op. Ook in verband met al die vragen die ik in de aanvang stelde, weet u nog, in de eerste samenkomst? Die verdwijnen als sneeuw voor de zon. Ik hoop dat het u net zo vergaan is. Ze verdwijnen als sneeuw voor de zon zodra dit licht je inderdaad opgaat, en als je dit Bijbelse licht op het onderwerp laat schijnen. En ik hoop dat u zojuist dezelfde ervaring hiermee hebt opgedaan.

▶ 46:15 Vragenronde: Jesaja 53 en het Pascha ↑ hoofdstukken

Nou, is er in principe nog tijd voor één of twee vragen? Zo niet, dan sluiten we gewoon af met het zingen van een of ander lied. Rijd ze! Oei, vorig jaar hebben we nog eens een heel aparte Bijbelavond daaraan gewijd.

Maar nee, niet om onze striemen werd Hij geslagen. Om onze ongerechtigheid. Ja, en het was ook door onze ongerechtigheden dat Hij werd geslagen. Het wás onze ongerechtigheid dat Hij geslagen werd. Het staat ook: de Heer wierp onze ongerechtigheid op Hem. Ja? Dat zou ik kunnen zeggen. Ik dacht dat dit wat achterwege zou blijven. Maar kijk, ook dat: de Heer heeft ons aller ongerechtigheid op Hem doen neerkomen.

Wat was de ongerechtigheid van de mens? Nou, het gaat hier specifiek trouwens over Israël: ons aller ongerechtigheid. Dat kwam door wat zij beraamden, dat was de ongerechtigheid ten top. Dat kwam allemaal op Hem neer en Hij droeg dat. Dat waren de striemen die zij Hem aandeden. En dat was hoe zij Hem verbrijzeld hebben en hoe Hij doorboord werd. Zíj doorboorden Hem, en dat was inderdaad hun ongerechtigheid. En Hij verdroeg dat.

Hij droeg de zonden, hè? Dat wil zeggen, het was één grote zonde wat men Hem aandeed en Hij droeg het. Als een lam liet Hij zich naar de slachtbank leiden. Het was grof onrecht. Al die ongerechtigheid, al die zonde die men daar beging, droeg en verdroeg Hij. Het gaat om de zonde van dat moment. Ja, in ieder geval wel.

Maar niet alleen maar de zonde van dat moment. Daarmee wordt in wezen, juist via die weg, de zonde der wereld weggedaan. En dan niet eens als meervoud, hè. Want in Johannes 1 wordt er niet gezegd dat het Lam Gods de zonden der wereld wegneemt. Nee, Hij neemt de zonde, gewoon als één groot geheel, weg. Hij maakt er een einde aan door te sterven en door iets nieuws aan het licht te brengen.

Daarmee is het oude voorbij en daar wordt niet meer aan gedacht. Dat is vergeving trouwens. Vergeving is niks anders. We praten er niet meer over. We denken er zelfs niet eens meer aan. Vergeven, vergeten, voorbij. Zie, het nieuwe is gekomen. Dat is de zonde die weggedaan wordt. Door die weg van dood en opstanding. Maar spreek met twee woorden: niet door Zijn dood, maar door Zijn dood héén, en dus in de opstanding.

Ja, dat staat heel mooi trouwens in Jesaja 65. Daar staat dat aan wat vroeger was, niet meer gedacht zal worden. Waarom? Omdat er iets nieuws is gekomen. Iets nieuws waardoor al het oude in één keer helemaal vergeten is. Nou, dat is eigenlijk wat vergeving is. God heeft iets totaal nieuws aan het licht gebracht: overwinning. Hij heeft leven gegeven en daardoor wordt aan het oude inderdaad niet meer gedacht. Dat is de vergeving die Hij geeft. Zodoende worden wij ook nader tot God gebracht en leren wij Hem kennen wie Hij werkelijk is.

Maarten, ten slotte? Is je vraag daarmee beantwoord? Dat is makkelijk. Je vraagt nog wat dit betekent voor beschutting en verzoening? Dan zal Hij voorbijgaan. Ja, en er staat trouwens ook, dan wordt het woord Pascha gebruikt. Degenen die de laatste tijd mijn site hebben gevolgd, hebben dat kunnen lezen.

Pascha betekent niet 'voorbijgaan'. Mijn vader kent de naam wel die ik nu noem, ik heb het ooit van Niftal gehoord, dat was een Joodse collega die we hadden. Hij was een Israëlische jongen en die zei: ze zeggen allemaal dat Pesach of Pascha 'voorbijgaan' betekent, maar dat is niet waar. Dat betekent 'overspringen'. Eigenlijk gewoon 'to skip', zegt de Concordant Version. Springen, dat klopt. En dat klopt uiteraard, want hij kende Hebreeuws en wist wat het betekende.

Maar dat springen heeft trouwens alles te maken met nieuw leven. Want de verderfengel sprong over. Pesach heeft te maken met 'spring', als ik het zo in het Engels mag zeggen. Ja, met de lente inderdaad, een nieuw leven. En daarom weet u ook waarom het meteen in die maand gevierd wordt. Maar dat eventjes in verband met de opstanding. Pesach, het springen, heeft te maken met nieuw leven.

Maar dan staat er inderdaad in verband met dat lam: dat lam werd geslacht. Dat was de slachtingsverwijzing. Want hoe was het ook alweer? Het lam werd in huis genomen op de tiende Nisan. Vervolgens werd het vier dagen... nee, ik ga daar nu verder niet op in. Het werd een paar dagen in huis genomen en op de veertiende Nisan werd het lam geslacht. En die slachting, dat was exact dus ook de datum dat de Heer Jezus stierf.

En vervolgens ging dat bloed van het dier, de ziel eigenlijk, over op de deur. Dat lam leefde als het ware voort op die deur, dat is eigenlijk de gedachte.

Maar waar het nu eventjes om gaat: 'Als Ik dat bloed zie van dat lam dat geslacht is, dan zal Ik voorbijgaan.' Want het gaat er niet om dat de mens dat bloed ziet, maar Gód ziet dat bloed. Dat bloed is namelijk het bloed van het slachtoffer. Dat wil zeggen, het is het bloed van Hem die geslacht werd en vervolgens opstond. Dat wil zeggen: opsteeg en verrees, en daarmee ook de redding bood. De dood werd dus overwonnen. Want wat was het verhaal bij Pascha? De dood trof de Israëlitische huizen niet bij wie God het bloed zag. Laat ik het anders zeggen: daar was overwinning over de dood, juist door dat lam dat geslacht werd. Zodat je bij dat geslachte lam van dat Pesach niet alleen maar moet denken aan het geslachte lam, maar ook aan de overwinning op de dood. Namelijk de dood die dat huis van de Israëlieten niet trof.

Ik zit dat zo even voor de vuist weg te formuleren. Ik wil daar nu verder niet te veel over zeggen, maar het is nog een hele mooie gedachte. Voor degenen die er meer over willen lezen: op mijn site ben ik daarop ingegaan, over dat Pesach, over dat springen. Want dat is wat er gebeurde toen God zei: 'Als Ik dat bloed zie, dan zal Ik voorbijgaan.' Nee, dan zal Ik springen! Dat nieuwe leven, de dood zal overwonnen worden.

Want dat is het eigenlijk. Dat was geen verzoening. Wat daar plaatsvond bij het slachten van een lam, heeft niets met verzoening te maken. Dat heeft te maken met beschutting in verband met kafar. Moet ik trouwens wel corrigeren, in verband met Pascha wordt niet expliciet over beschutting gesproken. Het is gewoon een feit, kijk het maar na, er wordt niet letterlijk gezegd over Pascha dat het een beschutting was, maar dat was het inhoudelijk natuurlijk wel.

Hij is ons Pascha. Ja, zo staat er, 'laten wij dan feestvieren met ongezuurde broden'. Zit ik een beetje ingewikkeld te doen? Oh, dat laatste? Zeg het maar hoor, anders zeg je het gewoon naderhand, maar dan kom je een beetje in de details.

Want wat betreft de offerdienst, kijk, ik zei net dat er bij het Pascha niet strikt genomen gesproken wordt over beschutting, over kafar. Maar in de hele offerdienst was niet elk offer een bloedig offer. Je had bijvoorbeeld ook spijsoffers en drankoffers. Ja, er waren drankoffers waarbij wijn geplengd werd. En dan moet u zich eens een keertje de vraag stellen waar wijn een beeld van is. Ja, van dat wat uit de kelder komt! Wat eerst geperst is en in de kelder terechtkomt, en vervolgens komt het als geestrijk vocht uit de kelder en dat maakt de mens blij.

En dat slaat... wat zit er in de beker van het avondmaal, zoals we dat dan noemen? In de beker zit wijn, maar dat spreekt inderdaad van het bloed van Christus. En wat is het bijzondere van het bloed van Christus? Wel, dat is dat Hij stierf om op te staan uit de doden. Dat is de essentie van het bloed van Christus.

Goed, ik stel voor dat we het daarbij laten, keurig op tijd. En ik stel voor dat we nog een lied zingen.