▶ 00:00 Introductie: van Bedekking Naar Verzoening (katalasso) ↑ hoofdstukken

We gaan verder met onze studie, deel twee. En nu gaan we pas echt ter zake komen, want wat we vanmorgen gedaan hebben, is het bespreken van een onderwerp dat beschutting of bedekking is, en dat is iets anders. Toen ging het namelijk over het Hebreeuwse woord kaphar of het Griekse woord hilasmos, wat in onze vertalingen ten onrechte weergegeven wordt met 'verzoening', maar het is bedekking of beschutting. Dat hoef ik nu verder niet meer uit te leggen; ik hoop dat dat duidelijk is.

Vanmiddag gaan we het dus hebben over verzoening. Het woord dat daar in de Bijbel, in het Grieks in dit geval, aan ten grondslag ligt, is het woordje katallasso. Dat is het werkwoord; daarnaast heb je het woordje katalagee en over apokatallasso komen we straks ook nog te spreken. Het eigenaardige is dat we dat woord uitsluitend bij Paulus tegenkomen. Alle keren dat Paulus dat woord gebruikt, gaan we in dit uur bespreken; in ieder geval laat ik ze u zien. Het lijkt misschien een beetje vermetel om zo’n uitgebreid onderwerp in een uur te bespreken, maar toch hoop ik u de clou ervan door te geven vanuit de bespreking.

U kunt dat vinden in Romeinen 5 en in Romeinen 11; daar gebruikt Paulus die term. Ook in 2 Korinthe 5, in Efeze 2 en dan nog in Kolosse 1. Als we het over verzoenen hebben – en ik heb dat vanmorgen ook al even aangegeven – dan gaat het over het veranderen van vijandschap in vrede. Dat woordje katallasso betekent: vijandschap veranderen in vrede. Twee vijandige partijen, of eventueel meer (maar daar komen we nog over te spreken), die hun vijandschap opgeven en waarbij een relatie ontstaat van vrede. Dat is simpelweg wat het woordje betekent.

De keer dat Paulus het gebruikt in een normale alledaagse setting, heb ik hier trouwens niet weergegeven, maar dat was in 1 Korinthe 7. Daar spreekt Paulus over mensen die gescheiden zijn, man en vrouw, die het weer bijleggen en zich met elkaar verzoenen, zodat er geen vervreemding meer is en de relatie weer wordt zoals het hoort in een huwelijk, namelijk één van vrede.

▶ 02:45 Romeinen 12: Hoe Verzoen Je een Vijand? ↑ hoofdstukken

Hoe verzoen je een vijand? Daar vond ik een hele mooie tekst over in Romeinen 12. Daar wordt het woord verzoenen weliswaar niet gebruikt, maar er wordt wel gesproken over een vijand. Het gaat erom het de vijand heel moeilijk te maken, sterker nog: het de vijand onmogelijk maken, zodat hij zijn vijandschap niet kan handhaven. In het laatste vers van Romeinen 12 schrijft Paulus: "Indien uw vijand..." – en daar hebben we het dus over als we het over verzoening hebben, als we het écht over verzoening hebben – "Indien uw vijand honger heeft, geef hem te eten; indien hij dorst heeft, geef hem te drinken. Want zo zult gij vurige kolen op zijn hoofd hopen."

Dat is trouwens een vrij citaat uit het boek Spreuken wat Paulus hier aanhaalt. Het idee is dat wanneer je vijand, iemand die vijandig tegenover jou staat, honger heeft en je geeft hem te eten, of wanneer hij dorst heeft en je geeft hem te drinken, het voor die vijand in wezen onmogelijk wordt om zijn vijandschap nog te handhaven. Dat kan niet; hij smelt daaronder. Ik zeg "daaronder", want het idee is hier: "zo zult gij vurige kolen op zijn hoofd hopen." Dat is een heel eigenaardige beeldspraak, maar het is onmogelijk om daarmee rond te lopen. Het is onmogelijk om jezelf te handhaven met vurige kolen op je hoofd. Dat is de gedachte.

Ik zeg er trouwens nog even bij dat vurige kolen in de Bijbel wel vaker voorkomen. Pak de concordantie maar eens een keertje en lees hoe en in welk verband die vurige kolen gebruikt worden. Ik denk bijvoorbeeld aan Jesaja 6, waar Jesaja de Here ziet op Zijn troon. Hij wordt dan aangeraakt door een vurige kool van het altaar. Zijn lippen worden aangeraakt en dan wijkt zijn ongerechtigheid. Zo wordt hij in staat gesteld om een profeet te zijn, om de mond van God te worden, doordat hij aangeraakt werd met de vurige kool van het altaar.

Het heeft dus ook te maken met vurige kolen en met het altaar, oftewel met het Slachtoffer: met Hem die verhoogd werd uit de dood na Zijn slachting. Ik zeg dat er eventjes tussen twee haakjes bij. Maar dit vers laat zien hoe je een vijand inderdaad verzoent.

▶ 05:29 Romeinen 5: Gods Bewijst Zijn Liefde aan Vijanden ↑ hoofdstukken

Romeinen 5, dat is de plaats waar we als eerste naartoe gaan. Daar staat dat niet licht iemand voor een rechtvaardige zal sterven, maar misschien heeft iemand nog de moed om voor een goede te sterven. Dat is wel een opperste daad van wegcijferen, van opoffering en van liefde. Maar God doet dat niet eens; God gaat veel verder.

En dan staat er in vers 8: God echter bewijst zijn liefde jegens ons, doordat Christus, toen wij nog zondaren waren, voor ons gestorven is. Later zegt hij: toen wij nog goddelozen waren. En hij zegt ook nog: toen wij vijanden waren. God verkwist, met eerbied gesproken, zijn liefde niet aan goede mensen. Nee, hij geeft het aan vijanden, aan mensen die het totaal niet verdienen. God bewijst zijn liefde. Dat is waar het om gaat bij verzoening.

Ik lees verder, want even verder in de Romeinenbrief — een vers of twee sla ik geloof ik over: "Want als wij, toen wij vijanden waren, met God verzoend zijn" — letterlijk staat er: toen wij verzoend werden door de dood zijns Zoons — "zullen wij veel meer, nu wij verzoend zijn, behouden worden doordat hij leeft. En dat niet alleen, maar wij roemen zelfs" — pardon, wij roemen ook — "in God door onze Here Jezus Christus, door wie wij nu de verzoening ontvangen hebben." Goed, eventjes stoppen. Laten we bij vers 10 beginnen.

▶ 07:03 Genesis 3: de Oorsprong van Vijandschap en een Verkeerd Godsbeeld ↑ hoofdstukken

Want als wij, toen wij vijanden waren... De hele gedachte in de Bijbel is dat de mens eigenlijk al vanaf het begin, vanaf de Hof van Eden, een vijand is. Misschien bent u er niet zo mee vertrouwd of kent u die gedachte niet zo? Kijk, wij kennen vooral de gedachte dat de mens sinds de Hof van Eden rebelleert tegen God. Hij is ongehoorzaam en hij heeft niet geluisterd naar God. Dat is een rebellie, maar je moet dieper gaan. Want wat zat er achter die rebellie? Waarom was de mens ongehoorzaam?

Het antwoord kunt u nakijken in Genesis 3. De mens was ongehoorzaam omdat hij gehoorgaf aan dat wat de slang invluisterde. En wat had de slang ingevluisterd? Die had een vijandsbeeld van God getekend. Hier zie je meteen waar het vandaan komt: God werd feitelijk als vijand afgeschilderd. De slang zei: "Je mag van die boom niet eten, want God weet dat op de dag dat gij daarvan eet, uw ogen geopend zullen worden en gij als Hem zult zijn." God werd neergezet en afgeschilderd als iemand die niet te vertrouwen was. Dat was de reden waarom de mens inderdaad ging rebelleren, maar die rebellie kwam niet uit de lucht vallen. Dat was omdat de mens geloofde dat God inderdaad niet te vertrouwen is. En dat geeft de vervreemding.

Verzoening heeft niet alleen met vijandschap te maken, maar ook met vervreemding. Ik kom daar straks wellicht nog even op terug als we Kolossenzen lezen. Maar de mens is dus een vijand van God, en ook bang voor God trouwens. Daarom is een mens ook religieus. Een mens is bang voor God en daarom gaat hij ook offeren om God — we hadden het daar in de morgensamenkomst al over — om zich tegenover God in te dekken. We realiseren ons immers wel dat God zo groots is dat we niets tegen Hem kunnen uitrichten. We zijn bang voor Hem en om Hem te sussen of Hem ter wille te zijn, worden we godsdienstig en gaan we Hem offeren. Dat is het idee van religie: om de goden gunstig te stemmen.

Of, en dat kan ook, de niet-religieuze variant: atheïsme. Ook daarbij is de mens vijandig tegenover God. Vraag het maar na in de wereld. Als je praat met mensen die niet kerkelijk of helemaal niet godsdienstig zijn en je hebt het over God, dan is het eerste wat je naar je hoofd geslingerd krijgt doorgaans niet dat men zich schuldig voelt tegenover God. Het is precies omgekeerd: God zou zich schuldig moeten voelen. God is degene die het gedaan heeft. "Waarom is het zo'n rotzooi in de wereld? Hij had er wat aan kunnen doen. Waarom is er al die honger, al dat verdriet, al dat leed, al die natuurrampen en al die oorlogen? Hoe kan Hij het zich permitteren om dat te doen?"

We vertrouwen Hem niet. Wij denken dat als Hij er is — en dat is in wezen ook het psychologische motief achter atheïsme — Hij niet te vertrouwen is. Of het nu de religieuze variant is of de meer seculiere, atheïstische variant: in beide gevallen wordt God als boosaardig neergezet. En dat doet ons van God vervreemden. Dat is al zo vanaf de Hof van Eden. De mens is daarmee een vijand van God geworden, omdat hij God als boosaardig ziet.

"Want als wij, toen wij vijanden waren..." Paulus was trouwens zelf het ultieme voorbeeld van iemand die vijandig was. Hij zegt: "met God verzoend zijn". Let op: met God verzoend zijn. Er staat niet dat God met ons verzoend werd. Zoek het maar op in uw Bijbeltje; het staat er nergens. Ik weet dat het een van de standaardformuleringen is in de traditionele theologie, waarbij men zegt dat God met de mens verzoend moest worden, maar u vindt het nergens. Niet God moest verzoend worden, de mens moest verzoend worden. Niet God was een vijand; de mens was de vijand. God is nooit verzoend, want God is namelijk nooit een vijand geweest. De mens is een vijand en wat God doet, is dat Hij Zijn liefde gaat bewijzen, zodat de mens zijn vijandschap opgeeft.

Paulus zegt: "Want als wij, toen wij vijanden waren, met God verzoend werden door de dood van Zijn Zoon..." Ja, want als er iets is wat Gods liefde bewijst, dan is het wel de dood van Zijn Zoon. Als je bereid bent te sterven voor iemand — niet voor een goede, nee, voor een goddeloze, voor een vijand — dan bewijs je daarmee de ultieme daad van liefde. Dat maakt het onmogelijk om de vijandschap te handhaven. Ik kom daar nog op terug.

Ik lees even door in vers 11: "En dat niet alleen, maar wij roemen ook in God door onze Heer Jezus Christus, door wie wij nu de verzoening ontvangen hebben." Er staat in sommige vertalingen "zelfs ook in God". Daar zit een theologie achter, diezelfde gedachte dat God een vijand was en dat God verzoend moest worden. Men denkt dan dat er iemand tussenbeiden is gekomen die God heeft gerustgesteld en de toorn van God heeft gestild, en dat we nu ook weer "zelfs" kunnen roemen in God die ons zo vijandig gezind was. Maar alles is uit God. Dat laat ik straks ook nog zien. Het is niet zo dat God boosaardig was; nee, God is juist degene die Zijn liefde wilde bewijzen. Wij roemen in de Heer Jezus Christus die degene is die stierf, maar wij roemen bovenal in God die dat alles zo bedacht en gerealiseerd heeft. Dus niet: we roemen "zelfs" in God, we roemen juist ook in God. Door onze Heer Jezus Christus, want dat is de standaard Bijbelse formulering: het is alles uit God en door onze Heer Jezus Christus, door wie wij nu de verzoening ontvangen hebben.

▶ 14:30 Romeinen 11: de Verwerping van Israël als de Verzoening Der Wereld ↑ hoofdstukken

Romeinen 11, ik ga door, want er zijn nogal wat schriftplaatsen die besproken moeten worden. Dat is de volgende plaats waar Paulus spreekt over verzoening. Het verband handelt over Israël in Romeinen 9, 10 en 11. Paulus zegt dan in vers 15: "Want indien hun verwerping" – het gaat hier over de verwerping van de Messias door Israël – "indien hun verwerping de verzoening der wereld is, wat zal hun aanneming anders wezen dan leven uit de doden?"

Wat Paulus in deze hoofdstukken naar voren brengt, is dat het 'nee' van Israël tegen de Messias en tegen het Koninkrijk bepalend is. Het gaat hier niet over de kruisiging, want toen moest alles nog gebeuren, maar het gaat over wat er in de Handelingentijd plaatsvond. In die tijd werd aan hen het Koninkrijk gepredikt; de Koning werd gepredikt. Hij was opgestaan uit de dood, en als zij toen in die dagen tot geloof waren gekomen in deze Koning, dan had het Koninkrijk in deze wereld gestalte gekregen. Dan was de Messias teruggekeerd en had Hij Zijn vrederijk hier op aarde opgebouwd.

Dat is echter niet gebeurd, en Paulus legt dat in dit hoofdstuk uit. Hij zegt: hun verwerping is de verzoening der wereld. De boodschap van het aanstaande Koninkrijk, die de apostelen predikten zoals je dat leest in Handelingen, werd verworpen. En wie kwam toen vervolgens van achter de coulissen op het toneel? Juist op het moment dat de kroon verworpen werd door Jeruzalem. We hadden het daar de vorige jaren tijdens de studiedag al over: de kroon werd verworpen. Stephanus werd gestenigd – en Stephanus betekent 'kroon'. Hij werd gestenigd en Jeruzalem zei daarmee definitief 'nee' tegen de Messias.

Juist bij die gelegenheid vinden we voor de eerste keer de vermelding van de figuur van Saulus, die op de mantels lette. Hij was de 'jasbeschermer' bij die gelegenheid. Daar zit een heleboel achter waar ik nu even niet op in wil gaan, maar het gaat me erom dat toen Israël verwierp, God een ander ging roepen: een dertiende apostel. Deze zou niet de openbaring van het Koninkrijk gaan prediken, maar juist de verzoening der wereld.

Dat is een prachtige term: de verzoening der wereld. We moeten er eens op letten dat overal waar gesproken wordt over de reikwijdte van de verzoening – ook over bedekking en beschutting waar we het in de ochtendsamenkomst over hadden – altijd de universaliteit en de alomvattendheid benadrukt wordt. Het is een theologisch vraagstuk om te vragen hoe ver de verzoening reikt, maar als je de Bijbel leest, zou dat geen vraag mogen zijn. Dat is volkomen duidelijk: het is de verzoening der wereld.

Sinds het Koninkrijk verworpen werd, is er een andere boodschap actueel en dat is de verzoening der wereld. Dat is de boodschap voor onze dagen. Wanneer Israël later wederom aangenomen zal worden en zij de Messias alsnog zullen aannemen, zal dat niet anders wezen dan leven uit de doden. Letterlijk, want Israël zal daarmee uit de dood opstaan en verrijzen – overigens ook na twee dagen, maar ik spreek nu misschien een beetje in geheimtaal voor sommigen. In ieder geval zal dat leven uit de doden zijn, en dan zal het Koninkrijk over deze wereld openbaar worden.

In deze tussentijd, in de tijd tussen de verwerping en de aanneming van Israël, is er één boodschap actueel: de boodschap van de verzoening der wereld. Dat is voor onze dagen. En bedenk dat uitgerekend de boodschap die zo verguisd wordt, juist de boodschap is waar het om gaat. Het is de boodschap van de verzoening der wereld, de boodschap die de apostel Paulus mocht prediken. Hij is immers degene die dat woord uitlegt, predikt en in zijn brieven naar voren brengt.

▶ 19:27 Korinthe 5: God Was in Christus de Wereld met Zichzelf Verzoenende ↑ hoofdstukken

2 Korinthe 5 is een schriftplaats waar Paulus vrij uitgebreid op de verzoening ingaat en het is een goede zaak om daar wat nadere aandacht aan te geven. Ook daar vinden we weer – ik lees vanaf vers 14 – de benadrukking van de liefde. Want ja, daar gaat het bij verzoening om. Het gaat dus niet over het tenietdoen van de rebellie of het neerslaan van de mensen die ongehoorzaam zijn. Nee, het gaat bij verzoening om het winnen van de ander. Die vijandschap, de ander die vijandig was... Je kunt een vijand wel onder je voeten zetten; ook daarvan is in de Bijbelspraak: "Die de vijanden legt als een voetbank voor zijn voeten." Maar daarmee heb je je vijand nog niet verzoend. Daarmee is de vijandschap van die ander nog niet tenietgedaan. Als je die ander wilt winnen, zul je liefde moeten geven. En dat is precies ook waar het om gaat: God bewijst hun liefde.

In vers 14 van 2 Korinthe 5 staat: "Want de liefde van Christus dringt ons." Let op: de liefde van Christus. Het gaat hier niet om de liefde tot Christus. Nee, het is Zijn liefde die Paulus en zijn medewerkers drong. Zij waren zich bewust van de liefde van God in Christus. En is dat iets mystieks? Nee, helemaal niet, want in vers 15 legt hij dat uit. Hij zegt: "Daar wij tot het inzicht gekomen zijn dat één voor allen gestorven is." Zie je, dat is liefde. Dat begrijpt iedereen. Iedereen begrijpt dat als je je leven in de waagschaal stelt voor een ander, dat liefde is. Zeker als je dat doet voor vijanden. Het is nog veel sterker, maar daar kom ik straks op terug.

Eén stierf voor allen. Let hier weer op dat woordje "allen". Tot dat inzicht zijn we gekomen en daarom zegt Paulus dat de liefde van Christus ons dringt. Hij stierf voor allen en dus zijn allen gestorven. En voor allen is Hij gestorven, opdat zij die leven niet meer voor zichzelf zouden leven, maar voor Hem die voor hen gestorven is en opgewekt. Waarom stierf die ene voor allen? Om voor hen te worden opgewekt. Kijk, je sterft niet zomaar voor een ander; dat doe je met een bepaald doel. Ik hou veel van mijn kinderen, maar ik heb mijn leven nog niet voor hen gegeven en ik hoop het trouwens nooit te hoeven doen. Nee, dat doe je wanneer de ander die jij zo liefhebt in levensgevaar is of bedreigd wordt door de dood. Dan geef je je leven, dan sterf je. Waarom? Om de ander het leven te geven.

Dat is precies waarom de Heer Jezus stierf. Hij stierf om ons, de wereld, allen, het Leven met een hoofdletter te geven; het leven dat sterker is dan de dood. Hij stierf voor allen om te worden opgewekt. We hebben het nog niet over verzoening gehad, maar daar gaat Paulus het vervolgens over hebben in vers 18. Hij zegt: "En dit alles is uit God." Ik citeerde zojuist al dat vers: dit alles is uit God, die door Christus ons met Zich verzoent. Er staat in de grondtekst een aorist, het feit wordt simpelweg gesteld: Hij verzoent ons met Zich en geeft ons de bediening van de verzoening. Zo staat het er eigenlijk.

Let er trouwens weer even op: "met Zich verzoent". Er staat niet dat Hij Zich met de wereld verzoende. God verzoende Zich niet met de wereld; Hij was namelijk geen vijand. De wereld was vijandig. Het staat nergens in de Bijbel dat God Zich verzoende met de wereld. Als je dat zegt, ben je meteen de kern kwijt en is de hele essentie weg. Het punt is: de mens is vijandig, de wereld is vijandig en God verzoent de wereld met Zich. Hoe? Door Christus. Vers 19: "Welke immers hierin bestaat, dat God in Christus de wereld met Zichzelf verzoenende was." Hoe dan? Door hun de misstappen niet toe te rekenen.

In de vertaling staat "overtredingen", maar dat is niet correct; er staat gewoon "de misstappen". Overtreding is een heel ander woord. Je hebt het woord paraptoma, dat hier gebruikt wordt, en je hebt het woord parabasis in het Grieks, wat "overtreding" betekent. Dat laatste wordt bijvoorbeeld gebruikt in Romeinen 4, waar Paulus zegt: "Waar geen wet is, daar is ook geen overtreding." Overtreden heeft namelijk te maken met een wet, maar dat is het woord dat hier niet gebruikt wordt. Hier wordt hetzelfde woord gebruikt als wat Paulus ook gebruikt in Romeinen 11, als hij spreekt over "hun val", hun misstap. De gedachte is: hun misstap is de verzoening der wereld.

Even terug naar vers 19: "Welke immers hierin bestaat dat God in Christus de wereld met Zichzelf verzoenende was." Waarin bestond die verzoening van God? Hoe was God de wereld met Zich verzoenende? Wel, door hun misstappen, de krenkingen, niet toe te rekenen, en door ons het woord van de verzoening toe te vertrouwen. De wereld vermoordde en kruisigde Gods Zoon. De dood van Zijn Zoon, dat deed de wereld Hem aan. Het was de grootste misdaad die de mensheid beging. En waaruit bestaat nu de verzoening? God rekent zelfs die ergste krenking niet toe. Wanneer je zoon wordt vermoord en je rekent het niet toe, dat is verzoening optima forma. Dat is de ultieme verzoening.

Hij rekent het hun toch niet toe. En wanneer bewees Hij dat? Door Zijn opstanding. De wereld vermoordt Zijn Zoon en vervolgens wekt Hij drie dagen later Zijn Zoon op voor diezelfde wereld om hun het leven te geven. Dat is verzoening. Dat is vurige kolen op het hoofd stapelen. Terwijl de vijandschap tot een dieptepunt daalde – of tot een hoogtepunt steeg, net hoe je het zeggen wilt – precies op dat toppunt bewees God Zijn liefde. Want juist door die daad gaat God aan de mensheid het leven geven.

▶ 27:15 Jozef en Zijn Broers als Schitterende Illustratie van Ultieme Verzoening ↑ hoofdstukken

En ik heb daar een prachtige illustratie van in de Bijbel, in de geschiedenis van Jozef. Dat is een schitterende geschiedenis. Jozef is een schitterend type – de meesten van u weten dat denk ik wel – van Hem die ooit zou komen: de Geliefde van Zijn Vader. Als ik het zo zeg, dan begrijpt u al een beetje waar ik het over heb. De Geliefde van Zijn Vader, verworpen door zijn broeders; dan wordt hij in de put gegooid, komt hij onder de aarde terecht en wordt vervolgens verkocht naar Egypte. Vijandschap en dood, feitelijk ligt er ook moord aan de grondslag. In ieder geval hebben ze het zo aan hun vader Jacob verteld, nadat ze een bokje hadden geslacht en vervolgens zijn veelkleurige gewaad in het bloed hadden gedompeld. Oh mensen, ik laat het allemaal even voor wat het is, maar er zit zoveel achter. Ze hebben zijn gewaad in het bloed gedompeld en ze hebben gezegd: "Uw zoon is verscheurd."

Jozef werd dus doodgewaand, terwijl hij in werkelijkheid naar Egypte was verkocht. Dan wordt de nood hoog, niet alleen in Egypte, maar ook in heel de wereld, in alle landen der wereld; er is een hongersnood. U kent de geschiedenis, ik hoef daar verder niet zoveel over te vertellen, maar uiteindelijk komen de broers van Jozef bij Jozef terecht. Zijn vijanden hebben honger en wat doet hij? Hij geeft ze brood. Dan gaat hij zich op een gegeven ogenblik bekendmaken. Jozef kan het op een bepaald moment niet langer meer uithouden. Ik vind dat een geweldig aangrijpende geschiedenis, schitterend om te lezen. Ik vond het destijds in de kinderbijbel al prachtig; de plaatjes van W.G. van de Hulst staan me nog erg voor de geest.

Het is schitterend: Jozef kan zich niet langer inhouden en gaat zich bekendmaken. Hij stuurt de hele hofhouding naar buiten en dan breekt hij in een geween uit, zo lees je, zodat zelfs de hele buitenwacht het hoorde. In Genesis 45 vers 3 kun je dat nalezen: "En Jozef zeide tot zijn broeders: Ik ben Jozef; leeft mijn vader nog?" Doch zijn broeders konden hem niet antwoorden, want zij deinsten van schrik voor hem terug. Zij waren bang voor vergelding. Zij waren vijanden, dat was duidelijk. En nu stonden ze oog in oog met degene die hen brood gaf, die hen in leven hield.

In vers 4 zei Jozef tot zijn broeders: "Kom toch naderbij." En daarop naderden zij. Kun je je voorstellen hoe voorzichtig dat is gegaan? Zo'n potentaat die daar staat – want ik bedoel, je praat over de man die de hele wereld beheerste. Daarop naderden zij en hij zeide: "Ik ben uw broeder Jozef, die gij naar Egypte verkocht hebt." Jullie vijandschap, jullie moord... want ik leg nu meteen even de link naar die andere Zoon, de andere geliefde Zoon die vermoord is, gekruisigd.

Dan lees je dat Jozef zegt in vers 5: "Maar weest nu niet verdrietig en ziet er niet zo ontsteld uit omdat gij mij hierheen verkocht hebt, want om u in het leven te behouden, heeft God mij voor u uitgezonden." Dat is verzoening. Ik lees nog even verder voordat ik daar nog een paar dingen over wil zeggen. Jozef zegt nog dit: "Daarom heeft God mij voor u uitgezonden om u een voortbestaan te verzekeren op aarde en om voor u een groot aantal geredden in het leven te behouden. Dus zijt gij het niet die mij hierheen gezonden hebt, maar God." Zij begaan de misdaad en Jozef rekent het hen totaal niet toe en niet aan. Helemaal niet. Hij zegt: "Weet je waarom dat zo gebeurd is? Jullie hebben het niet gedaan, maar God. Weet je waarom? Om jullie in het leven te houden, om jullie het leven te geven."

Dit is het allermooiste plaatje dat ik in de Bijbel heb gevonden van wat nu verzoening is waar Paulus over spreekt. De wereld vermoordt de Zoon, maar juist daardoor gaat God aan de wereld het leven geven. Juist door die moord. Dat is verzoening, dat is het hart winnen van elke vijand. Het is niet zo dat God een vijand is en genoegdoening eist. Nee, de mens is vijandig en God wil die mens winnen. Hij gaat hen het leven geven – met een hoofdletter: opstandingsleven – om hen in het leven te behouden.

Precies zoals met Jozef. Hij zegt niet: "Ja, jullie hebben het wel gedaan." Hij zegt eigenlijk: "Nee, het is Gods werk geweest. Zo moest het gebeuren. Waarom? Om jullie het leven te geven." Nou, dat is verzoening. Niet dus die vuist op tafel, die agressieve God die genoegdoening eist. Want ik kan niet anders zeggen dan dat dit toch de indruk is die telkens wordt opgewekt: een God die genoegdoening eist. Nee, een God die vrede maakt. "Om u in het leven te behouden, heeft God mij voor u uitgezonden." Schitterend!

Dan ga ik weer even terug naar 2 Korinthe 5. Dit was een toelichting op wat daar staat: dat God in Christus de wereld met Zich verzoenende was, door hun de overtredingen – de misstappen, de krenkingen – niet toe te rekenen. Dat heeft God inderdaad niet gedaan. Zelfs de grootste krenking heeft Hij hen niet toegerekend. Hij zegt: "Ik reken het jullie niet aan, het is niet jullie schuld hoor." In wezen neemt God nog de schuld op Zich ook. Maar het is dan geen schuld meer, maar het is de eer: "Het is Mijn werk." Waarom? "Om jullie het leven te geven." Zodat daarmee definitief het bewijs is geleverd dat Ik jullie niet boosgezind ben of erop uit ben om jullie kwaad aan te doen. Als er kwaad is, dan is dat juist om jullie het allergrootste goed te geven.

Dat is precies ook de reden – daar hebben we het eerder dit seizoen ook over gehad – waarom God het kwaad geschapen heeft, namelijk opdat de mens het goede zou leren kennen. Daarom. Maar de mens denkt, en dat is de vijandigheid die er al vanaf de hof van Eden in zit, dat God vijandig is. Dat God boosaardig is en dat Hij het kwaad om het kwaad heeft geschapen. Dat is niet zo. Integendeel, Hij wilde juist de mens het goede leren kennen en dat kan slechts tegen de achtergrond van het kwaad, dat dus met recht 'noodzakelijk kwaad' is. Elk kwaad is noodzakelijk kwaad. Het komt niet uit het hart van God Zelf voort, maar het is noodzakelijk opdat de mens het goede zou leren kennen. Daarom. Dat is een totaal ander verhaal en dat zien we dus geïllustreerd in de geschiedenis van Jozef, waarbij Jozef zegt: "Jullie zijn het hier niet geweest, nee God, om jullie namelijk in het leven te houden." Dat is verzoening.

▶ 35:44 De Roep van de Ambassadeur: Laat U met God Verzoenen ↑ hoofdstukken

En Paulus zegt dan in 2 Korinthe 5 vers 20: "Wij zijn dus gezanten van Christus, alsof God door onze mond u aanspoort." Nou ja, "vermaanden", dat is het niet hoor. Het is niet het waarschuwende vingertje. Het is hetzelfde woord dat ook vertaald wordt met "vertroosten". Eigenlijk zou je het beste kunnen weergeven, denk ik, met "aansporen". Alsof God door onze mond u aanspoorde: "In naam van Christus vragen wij u..." Nee, fout. Er staat "smeken". Volgens mij staat er trouwens in de Statenvertaling ook "smeken". "Bidden"? Oh sorry. Maar het woord wordt meestal vertaald in de NBG met "smeken".

In naam van Christus smeken wij u: laat u met God verzoenen, of: wees verzoend. Het is niet de zondaar die God moet smeken: "Verzoen mij alsjeblieft, of wilt U mij vergeven?" Nee, God smeekt de zondaar. Of liever, "de zondaar" is in dit geval ook niet het woord; Hij smeekt Zijn vijandige wereld. Iedereen, Hij smeekt de wereld: laat je met Mij verzoenen. Erken wat Ik gedaan heb. Is dat geen liefde? Dat Ik Mijn Zoon voor jou heb laten kruisigen en dat Ik jullie dat, desondanks dat jullie Mij vermoorden, niet aanreken. Sterker nog, dat Ik juist daardoor aan jullie het leven geef. Hoezo ben Ik boosaardig? Heb Ik nu niet Mijn liefde bewezen?

Nou, God heeft Zijn liefde bewezen. En nu smeekt Hij – en dat is eigenlijk de boodschap van de verzoening der wereld die nu gehoord mag en hoort te worden – namelijk: laat je met God verzoenen. God was in Christus de wereld met Zichzelf verzoenende. En Hij smeekt: laat je met Mij verzoenen. Erken dat Ik liefde ben, dat Ik niets tegen je heb, dat Ik van je houd... en dat Ik je nooit meer laat gaan. Dat Ik je het leven ga geven.

Want wij zijn toch tot het inzicht gekomen dat één voor allen stierf om te worden opgewekt? Zo lazen we dat, toch? Eén stierf voor allen en één werd voor allen opgewekt. Daarom stierven zij allen. Dat is liefde. Dat is verzoening. Daar zal elke vijandschap op stuklopen. En dat is wat door de mond van Paulus en door onze mond gehoord mag worden. Dat is de boodschap die we hebben: niet een God die vijandig staat of die boos is op de wereld, nee, een God die deze wereld liefheeft en die die liefde heeft bewezen. En Hij zegt: "Jullie krijgen van Mij het leven." Het leven dat aan het licht gekomen is toen jullie Mijn Zoon hebben vermoord.

Vers 21 lees ik: "Hem, die geen zonde gekend heeft..." Ik heb er al eerder op deze dag naar verwezen. Hij heeft Hem voor ons tot zonde gemaakt. Dat wil zeggen: Hij heeft deze Zoon aan de wereld overgegeven. Hij heeft Zijn Zoon overgegeven om te worden verbrijzeld. De wereld heeft Hem verworpen en God zegt: "Ga je gang." God heeft daar niet in gegrepen. God rekende het hen niet toe, want Hij wilde op deze manier juist Zijn liefde gaan bewijzen. "Hier, ga je gang, en dan zal Ik bewijzen dat Ik inderdaad van jullie houd."

Hij heeft Hem, die geen zonde gekend heeft, voor ons tot zonde gemaakt, opdat wij zouden worden gerechtigheid Gods in Hem. Dat is precies wat het is: wij zijn volmaakt geworden juist in Zijn opstanding. Hij is tot zonde gemaakt en vervolgens zijn wij nu in Hem, die is opgestaan uit de dood. Gerechtigheid Gods in Hem: volmaakt. Niet alleen beschut, maar ook volmaakt in Hem. Het nieuwe leven, dat hebben wij in wezen nu al in Hem. En straks zal het gewoon ook aan den lijve, letterlijk en figuurlijk, ondervonden worden. En niet alleen voor ons, maar – zeg ik met Johannes en met de Bijbel mee – voor de hele wereld.

▶ 40:03 Efeze 2: Wederverzoening (apokatalasso) en het Afbreken van de Tussenmuur ↑ hoofdstukken

We gaan nu naar Efeze 2. Daar wordt een iets ander woord gebruikt; ook het woord katallasso, maar dan nog versterkt. Er wordt namelijk een voorzetsel voor geplaatst: apokatallasso. Zo steek je toch nog wat Grieks op, hè? Dat kan geen kwaad. In onze vertaling wordt dit weergegeven met 'wederverzoenen'. Het maakt me even niet zoveel uit hoe ze het precies vertaald hebben, het gaat erom dat katallasso wordt weergegeven met 'verzoenen' en apokatallasso met 'wederverzoenen'. Paulus gebruikt dat woord specifiek in zijn gevangenisbrieven. Het is meer dan alleen verzoenen; 'apo' betekent letterlijk 'vanaf'. Vanaf verzoening.

Daar hebben we Marcel. Welkom joh! We zijn zo ongeveer halverwege, maar dat geeft niet. Hier is nog een stoel, Marcel. Niet aan mijn rechterhand, maar... hier, helemaal in de hoek.

In Efeze 2 wordt dus een apart woord gebruikt, apokatallasso, en dat is nog veel sterker. Laat ik eerst de verzen voorlezen: "Want Hij is onze vrede, die de twee één heeft gemaakt." Die de twee één maakt — aoristus. Om dit te begrijpen, moet ik iets vertellen over het verband, want het gaat hier over Jood en Heiden. Dat werpt meteen veel licht op dat woord apokatallasso. Ik wil daar niet moeilijker over doen dan het is, maar hier is niet alleen sprake van twee conflicterende partijen, maar zelfs van meerdere. Er was namelijk ook een conflict tussen Jood en Heiden.

"Want Hij is onze vrede, die de twee één maakt en de tussenmuur die scheiding maakt, de vijandschap, weggebroken heeft." Hij breekt de vijandschap weg. Weet u waar dat op doelt? Op de wet. Er staat bij — ik heb het hier niet letterlijk weergegeven — de wet, bestaande uit geboden in inzettingen. Die heeft Hij weggebroken, want dat was de tussenmuur. Dat was wat de Jood scheidde van de Heiden, waardoor er vijandschap was. Van de Jood naar de Heiden toe, die als honden werden beschouwd, en omgekeerd van de Heidenen die het niet op de Joden begrepen hadden omdat zij zo'n aparte plaats innamen.

Er stond letterlijk een muur tussen hen. Op het Tempelplein was er een muur tussen de Joden en degenen die niet-Joods waren. Wee je gebeente als je als Heiden die muur passeerde en het terrein van de Joden betrad; daar stond de doodstraf op. Als je die tussenmuur op het Tempelplein negeerde, had je een groot probleem. Daarom was er ook zo'n enorme heisa, zoals je leest in Handelingen 21, toen het gerucht de ronde deed dat Paulus Titus had meegenomen naar het Tempelplein. Titus was geen Jood, dus dat veroorzaakte een complete rel. Het was trouwens ten onrechte, maar dat even terzijde.

Hoe dan ook, er was een conflict tussen Jood en Heiden. Hij is onze vrede, die de twee heeft eengemaakt. Hij heeft de vijandschap weggebroken om de twee, tot één lichaam verbonden, weder met God te verzoenen door het kruis, waaraan Hij de vijandschap doodt. In dit verband wordt gesproken over apokatallasso. Het is dus meer dan alleen verzoenen. Dat is logisch, want er is nu niet alleen sprake van de mens die verzoend wordt met God, maar bovendien van de twee partijen die vijandschap hebben ten opzichte van elkaar. Er wordt hier dus niet alleen verticaal vrede gemaakt, maar ook horizontaal. Dat is wat hier aan de hand is: de twee worden tot één lichaam verbonden — dat is op zich al verzoening, want er was vijandschap — om vervolgens samen met God verzoend te worden. Dát is apokatallasso.

Apokatallasso gaat dus verder; het is een complete verzoening. Een van de vertalingen die ik gelezen heb, vertaalt het met 'afverzoenen'. Dat is natuurlijk geen goed Nederlands, maar vergis je niet: het is feitelijk ook geen 'standaard' Grieks. Paulus gebruikt hier een woord dat je in de rest van de Griekse literatuur nergens tegenkomt. Het woord katallasso komt vaak voor, maar apokatallasso vind je nergens anders. Het is een woord dat Paulus zelf lijkt te hebben gevormd. Dat de weergave ervan wat problematisch is, is dus niet verwonderlijk. Apokatallasso is een complete 'afverzoening'. Want u weet: als God iets doet, dan doet Hij het goed en dan maakt Hij het af ook. Niet een beetje, maar totaal. Radicaal, vanaf de wortel.

Hij neemt inderdaad de wortel weg. Daar hadden we het zojuist ook over in verband met 2 Korinthe 5. Hij neemt de wortel weg van dat hele idee, dat beeld dat de mens van God heeft en dat niet deugt. Het idee dat God niet te vertrouwen zou zijn of dat Hij eigenlijk boosaardig is. Dat zit er bij de mensheid zo diep in, of men nu godsdienstig is of niet. Ik zou bijna zeggen: in de godsdienstige wereld feitelijk nog meer. Het idee is: God is eigenlijk niet te vertrouwen. Misschien kijkt u daarvan op, maar het probleem is niet in de eerste plaats dat de mens een rebel is. Je moet nog dieper gaan: de mens wantrouwt God, en dat máákt hem rebels. Als dat wantrouwen er niet was geweest, hadden Adam en Eva niet van die vrucht gegeten. Heb je daar wel eens over nagedacht? Het probleem is dus het beeld dat de mensheid vanaf het begin werd voorgespiegeld door de leugenaar: wie God zou zijn, namelijk boosaardig.

Dat laat zich niet oplossen door simpelweg de tegenstand neer te slaan. Je kunt de tegenstander die jou beschuldigt wel onder de voet lopen of het zwijgen opleggen, maar daarmee heb je de beschuldiging zelf nog niet weerlegd. Sinds de hof van Eden ligt er aan het adres van God een beschuldiging: Hij zou boosaardig zijn. Daarom moest God een bewijs gaan leveren dat Hij dat niet is. Dat heeft God op de meest ultieme manier gedaan. Juist daar waar de vijandschap tegen Hem tot een hoogtepunt kwam — verder dan het kruis kon het niet gaan — juist daar zegt God: "En nu ga Ik jullie het allermooiste geven." Juist via die weg, zoals we dat ook lazen in de geschiedenis van Jozef. Daarmee heeft God de beschuldiging die er sinds Genesis 3 was, weerlegd. God heeft het tegendeel bewezen.

Om het nog even schematisch toe te lichten: in de brieven aan de Romeinen en de Korinthiërs wordt gesproken over 'verzoenen'. Dat is het Griekse werkwoord katallasso. Dat betreft twee partijen: God en de mens. In de gevangenisbrieven, zoals Efeze en Kolossense, komen we apokatallasso tegen. Dat betreft meerdere partijen die samen weder tot God verzoend worden.

▶ 50:04 Kolossenzen 1: de Wederverzoening van het Al (alverzoening) ↑ hoofdstukken

En dan komen we ten slotte bij Kolossenzen 1. Dat is de laatste keer dat Paulus dit woord gebruikt en de laatste keer dat we het woord katallasso, of een vervoeging daarvan, in de Schrift tegenkomen. En ik moet u zeggen: het is meteen ook het hoogtepunt. Het is dé tekst waaraan de vreselijke dwaarleer van de alverzoening wordt gekoppeld, want het woord alverzoening is ontleend aan Kolossenzen 1 vers 20. In het Grieks staat daar apokatallaxai ta panta. Nou, Menno mag me corrigeren als het niet correct is, maar weet u wat dat letterlijk betekent? Dat is gewoon strikt letterlijk vertaald: verzoening van het al. Dat is wat 'het al' betekent: al-verzoening dus. Dat is het woord wat hij in Kolossenzen 1 gebruikt. En inderdaad ziet God verzoening zo breed; Hij is inderdaad alleen maar tevreden met heel de schepping.

Nou, we zullen het eens nalezen. Kolossenzen 1 vers 20: "En door Hem (het gaat over de Heer Jezus Christus) vrede gemaakt hebbende..." Er staat eigenlijk niet "vredegemaakt hebbende", maar "vredemakende", want het is namelijk een proces dat doorgaat. "Door het bloed van zijn kruis alle dingen (ta panta, het al) weder met Zich te verzoenen. Door Hem, hetzij wat op de aarde, hetzij wat in de hemelen is. Ook u, die eertijds vervreemd en vijandig gezind waart, blijkens uw boze werken, heeft Hij thans wederverzoend."

Een paar dingen. In de eerste plaats (ik heb het al een heleboel keren naar voren gebracht, maar hier zie je dat opnieuw weer bevestigd): verzoening heeft te maken met vijandschap en vervreemding. Hier zie je dat ook in vers 21: "Ook u, die eertijds vervreemd en vijandig gezind waart." Wel, zulke mensen moeten verzoend worden; alleen zulke mensen kunnen verzoend worden. Iemand die niet vijandig is, die kan niet eens verzoend worden, dat is logisch. In de tweede plaats wordt hier in beide gevallen inderdaad over wederverzoenen gesproken, dat woordje apokatallasso.

Maar let op wat hier nu staat: "Door Hem vredemakende, door het bloed van zijn kruis, alle dingen, of het al." Het gaat niet over dingen, want dingen zijn niet vijandig gezind. Dingen kunnen niet vervreemden. Nou ja, je kunt wel dingen vervreemden, maar een ding, een berg of een voorwerp, dat heeft niet een bepaalde gezindheid waaruit vervreemding of vijandschap blijkt. Dus als er één woord hier niet kan, dan is het "dingen". Want dingen worden niet verzoend; vijanden worden verzoend. Maar wie dan? Nou, het al. Waar die vijandschap ook is, of over welke vijandschap we het ook hebben, het al — voor zover er sprake is van vijandschap — wordt weder met Hem verzoend.

God is namelijk degene die door Christus vrede gaat maken. Hoe doet Hij dat? Door het bloed van het kruis. God heeft namelijk daarin bewezen dat Hij van deze wereld houdt en zo zal Hij het hart gaan winnen van heel zijn schepping en van alle vijanden. Alle vijanden zullen uiteindelijk dus, zo staat hier, verzoend worden. En wat betekent dat? Het betekent niet dat hun zonden vergeven worden; nee, dat betekent het niet. Het betekent dat ze gewoon ophouden vijanden te zijn. Elke vijand zal op een gegeven ogenblik ophouden een vijand te zijn en zich voor Hem neerbuigen en erkennen: "U houdt van deze wereld en U hebt het bewijs geleverd, namelijk door de dood van uw Zoon, het bloed van het kruis." Zelfs het kruis kon uw liefde niet weerhouden; integendeel, juist dat is het bewijs van zijn liefde. En elke vijand zal tot die erkenning komen. God maakt vrede.

Die vijanden worden dus niet onderworpen. Dat is ook een gedachte in de Bijbel, maar daar gaat het bij verzoening niet om. Die vijanden worden gemaakt tot vrienden. Die vijanden sluiten vrede. Hoe? Wel, door het bloed van het kruis. Geen vijand zal het daar onder die liefde uithouden. Dat is vurige kolen op het hoofd stapelen. Hoe stond het ook weer in Romeinen 12? Vurige kolen op het hoofd hopen, zodat hun vijandschap smelt. En elk hart, elke vijandschap, zal inderdaad smelten voor de gloed van Gods liefde, zonder één uitzondering. "Het al" staat erbij, door Hem, hetzij wat op de aarde, hetzij wat in de hemelen is.

Dan zie je ook weer waarom hier gesproken wordt over apokatallasso. Want er was conflict tussen Jood en heide, maar er is ook conflict tussen aarde en hemel. En trouwens ook tussen de aardbewoners onderling en ook onder de hemelbewoners onderling. En Hij gaat het alles tot vrede maken: hemel en aarde onderling, maar ook hemel en aarde tot Zich, zodat daar een complete verzoening is. Zodat alles vrede wordt. En dat doet God door het bloed van het kruis, door dat ultieme bewijs van zijn liefde. Hetzij wat op de aarde, hetzij wat in de hemelen. Dus ook al die vijandige machten die er in de hemelen zijn. Hoe lazen we het vanmorgen in de Hebreeënbrief? Ontfermt God Zich niet over de engelen? Houd toch op zeg! Zijn barmhartigheid gaat over al zijn werken en waar er ook maar vijandschap is, Hij zal die vijandschap tenietdoen. Dat wil zeggen: Hij zal de vijandschap doen smelten, doen verdwijnen, als vurige kolen op hun hoofd. Niet alleen alle vijandschap op aarde, maar ook in de hemel, ook die overheden en machten, die wereldbeheersers van deze boze aion. Al die machten, kosmoswijds. Of zoals mijn neef dat placht te zeggen: de godganse wereld. Gaat Hij inderdaad verzoenen? Dat wil zeggen dat zij in een complete verhouding van vrede zullen komen met God. En erkend zal worden: "U houdt van deze wereld. U bent inderdaad degene die nooit laat varen de werken van uw handen. En hoe hebben we het ooit in ons hoofd kunnen halen om U daarvan te verdenken en U daarvan te betichten?" De wereld zal overtuigd zijn van zijn liefde. Niet van zijn macht — ja ook — maar van de macht van zijn liefde.

"Ook u, die eertijds vervreemd en vijandig gezind waart, blijkens uw boze werken, heeft Hij thans wederverzoend." Let op het woord "thans". Want voor die wederverzoening van het al, ach, dan moeten we nog even geduld hebben. Voordat het al verzoend zal zijn, voordat alles zal erkennen wie Hij is en zich aan zijn liefde zal onderwerpen en overtuigd zal zijn van zijn liefde, wel, dat duurt nog even. Maar wij zijn thans verzoend. Wij zijn reeds tot die erkenning gekomen. Hij heeft ons thans wederverzoend. En het wachten is inderdaad op het moment dat dat zal plaatsvinden voor heel de schepping. God gaat dat realiseren, God is dat namelijk van plan. Hij heeft niet voor niets zijn Zoon gegeven. Hij heeft zijn Zoon gegeven opdat de hele schepping met Hem verzoend zou worden, opdat de wereld gered zou worden.

En nou laat ik dan nog eventjes terugkoppelen, en dat is het laatste wat ik wil zeggen, want ik zie trouwens ook dat het tijd is. Ik denk nog eventjes aan die figuur van Jozef. Want Jozef was niet alleen degene die zijn broers in leven hield en het leven aan hen gaf, maar hij was ook de redder der wereld. Wat dacht je daarvan? Juist! Safnath-Paaneah werd hij in Egypte genoemd, en dat betekent: redder der wereld. Ja, mooi hè? Jozef als de redder der wereld. En die zegt: "Niet gij hebt mij hierheen gezonden, God is het geweest om jullie in het leven te houden." Amen. We pauzeren nog een half uur.