▶ 00:00 Vragen van een Kritische Buitenstaander over het Kruis ↑ hoofdstukken

Dit is het thema van deze dag: wat is nu eigenlijk verzoening? U bent hier op een Bijbelstudiedag beland en velen van u, die al heel lang gelovig zijn, kennen het woord wel. Het is eigenlijk opmerkelijk dat een heleboel mensen toch geen antwoord weten, ondanks het feit dat we het over een heel centraal thema hebben. Men zegt wel eens dat verzoening het hart van het evangelie is, en ik denk dat dat terecht is. Maar er blijkt weinig begrip over dat onderwerp te zijn. Want wat bedoelen we eigenlijk met verzoening?

Laat ik eens de rol spelen van een buitenstaander, een kritische buitenstaander. Ik ben in een christelijk gezelschap terechtgekomen waar ik allerlei frasen en uitdrukkingen hoor en ik vraag me af: waar hebben we het eigenlijk over? Ik weet van niets, maar ik ben wel kritisch; ik heb ze goed op een rijtje, bij wijze van spreken. Vervolgens stel ik een aantal vragen naar aanleiding van dingen die ik hoor in de christelijke wandelgangen.

Dan hoor ik iemand zeggen: "Jezus stierf voor onze zonden." Dan denk ik: hoezo? Wat is het verband tussen Jezus’ sterven en onze zonden? Hoe lost de dood van de één de zonden van een ander op? Kunt u die vragen direct beantwoorden, of denkt u dan: "Ja, eigenlijk heel vreemd"? Je zou mogen verwachten dat als je de Bijbel kent en je al heel lang met het Woord bezighoudt, je antwoord kunt geven op zulke fundamentele vragen. Maar mijn ervaring is – en wellicht ook die van u – dat velen met de mond vol tanden staan.

Of men zegt: "Jezus moest sterven zodat God ons kon vergeven." Hoort u de vraag? Hoezo? Wat verhindert God om gewoon te vergeven? Waarom moet daar de dood van een nota bene onschuldige tegenover staan? Kan iemand mij dat verklaren? Nog zo’n frase die je vaak hoort: "Jezus stierf plaatsvervangend." De kritische buitenstaander vraagt zich af: plaatsvervangend? Hoezo? Maar waarom moeten wij dan alsnog sterven?

"Jezus betaalde onze zondeschuld," hoor je zeggen. (Goedemorgen Jan Harm, we zijn alvast begonnen, neem plaats.) Jezus betaalde onze zondeschuld, waarna de kritische buitenstaander zich afvraagt: is het rechtvaardig als een ander moet boeten voor wat ik doe? En bovendien, wat is het nu: is de schuld voldaan óf vergeven? Eén van beide. Vraagtekens, vraagtekens, vraagtekens. Op Golgotha werd de schuld weggedaan door Gods Zoon te vermoorden. Sorry, maar wat is de logika daarvan? Heeft de mensheid door de kruisiging juist niet haar schuld opgestapeld en vergroot?

Dit zijn zomaar een aantal vragen en ik zou ze kunnen vermeerderen, maar dit zijn vragen die zich aan je opdringen wanneer je het hebt over het thema verzoening en over het onderwerp: waarom moest Jezus sterven? Dat is een heel fundamenteel onderwerp, maar bij de meest basale vragen staan verreweg de meeste gelovigen en christenen toch al gauw met de mond vol tanden. Waar of niet?

Daarom leek het mij helemaal geen verkeerde zaak om naar aanleiding van deze vragen het onderwerp te behandelen: wat is nu eigenlijk verzoening? Vanmorgen gaan we ons bezighouden met verzoening in het Oude Testament. Daar kunnen we heel gauw mee klaar zijn, want het onderwerp verzoening komt eigenlijk helemaal niet voor in het Oude Testament. Daarom heb ik het ook tussen aanhalingstekens gezet. En toch is dit het thema.

▶ 05:32 De Eigenlijke Betekenis van Verzoenen in de Nederlandse Taal ↑ hoofdstukken

Laten we ons eerst eens richten op wat het woord 'verzoenen' eigenlijk betekent in onze Nederlandse taal. Ik heb het opgezocht in de Van Dale en daar staat als de kortste definitie: verzoenen is partijen weer tot vrede of vriendschap brengen. Conciliëren is het deftige woord daarvoor. Oftewel: herenigen, iemand de hand reiken, reconciliëren. Degenen die Engels kennen, herkennen de woorden 'conciliation' en 'reconciliation' hierin. Dat is volgens de Van Dale, volgens de normale gangbare Nederlandse taal, de betekenis van het woord verzoenen.

Het is overigens een heel oud woord, verzoenen. Ook in het Nederlands, want je komt het ook tegen in de geschiedenisboekjes. Ik kwam daar de term 'de Zoen van Delft' tegen. Het woord 'zoenen' komt namelijk gewoon van 'verzoenen'. Dat wist u misschien niet, en verzoenen heeft niets te maken met zoenen op afstand of iets dergelijks. De Zoen van Delft slaat op wat er op 3 juli 1428 heeft plaatsgevonden, want toen werd er een voorlopig einde gemaakt aan de Hoekse en Kabeljauwse twisten. U zou mij met een mond vol tanden kunnen laten staan als u mij zou vragen wat die twisten eigenlijk precies inhielden, want dat weet ik niet precies. Ik heb daar een goed excuus voor: het was namelijk net even voor mijn tijd. Maar ik weet wel dat de Zoen van Delft een voorlopig einde maakte aan deze twisten. De Zoen van Delft was een vredesverdrag; daar zie je dus ook weer die betekenis van verzoening in terugkomen. De Zoen van Delft was een vredesverdrag tussen Jacoba van Beieren en hertog Filips van Bourgondië. Verzoenen dus volgens de betekenis zoals die ook in de Van Dale gevonden wordt.

Die betekenis komen we ook tegen in de Bijbel. Bijvoorbeeld in 1 Korinthe 7, en dan heb ik het helemaal niet over een godsdienstige context, maar gewoon over een context zoals we die ook in het alledaagse leven tegenkomen. 1 Korinthe 7 gaat over het huwelijk, over echtscheiding en over hertrouwen. In vers 10 schrijft Paulus aan hen die getrouwd zijn: "Doch hun, die getrouwd zijn, beveel ik niet, maar de Here, dat een vrouw haar man niet verlate — is dit toch gebeurd, laat zij dan ongehuwd blijven of zich met haar man verzoenen — en een man zou zijn vrouw niet verstoten." Dus zolang daar de mogelijkheid is om je te verzoenen, zegt Paulus, dan zou de man of vrouw ongehuwd moeten blijven.

Ik ga uiteraard helemaal niet op deze kwestie zelf in, want 1 Korinthe 7 is niet het onderwerp. Het gaat even om dat woord 'verzoenen' in de betekenis zoals wij dat ook kennen. Een man en een vrouw die uit elkaar zijn gegroeid of waar sprake is van verwijdering en vervreemding. Er hoeft niet per se vijandschap te zijn, maar in ieder geval vervreemding. En dan kan het zijn dat er weer sprake is van verzoening: de twee komen weer tot elkaar, ze worden weer één.

Dat is wel heel leuk, want één van de Engelse woorden voor verzoening is 'atonement'. Ik heb ooit een uitleg van dat woord gehoord... Ah, daar hebben we Peter Meijer. Goedemorgen Peter, hartelijk welkom. Neem plaats. Ja, Peter komt helemaal uit Suriname, dus ja... Sommige mensen komen uit de kop van Noord-Holland, anderen uit Apeldoorn. Maar we hadden het over het woordje 'atonement'. Want 'atonement', als je dat ontleedt in zijn elementen, dan betekent dat letterlijk: tot één worden. At-one-ment. Dat is heel mooi; de twee worden één. Hier vinden we dus verzoening in de betekenis zoals we dat ook kennen in het alledaagse spraakgebruik.

▶ 09:54 Het Wezenlijke Verschil Tussen 'katalasso' en 'kafar' (bedekken) ↑ hoofdstukken

Het eigenlijke woord voor verzoenen is in het Grieks het woordje katallasso. U zal dat vandaag nog wel vaker horen. Dat komen we uitsluitend bij Paulus tegen en we gaan dit pas bespreken in de tweede samenkomst. Dus vanmorgen gaan we het nog niet eens over het onderwerp van de verzoening hebben. En toch ook weer wel, want verreweg de meeste keren dat 'verzoenen' in onze Bijbels voorkomt – en dat is ongeveer 150 keer – is het de vertaling van het Hebreeuwse woord kaphar. Kippoer of kiffer, dat zijn allemaal verschillende vervoegingen van dat woord, maar de stam is kaphar. Als dit woord in het Grieks gebruikt wordt, dan heet dat hilasmos. Ik kom daar later op terug, want die twee verhouden zich als één-op-één tot elkaar: kaphar en hilasmos.

In het Oude Testament komen we het woord verzoenen heel vaak tegen. Of we nu de NBG- of de Statenvertaling lezen, als we verzoening tegenkomen, is dat de weergave van dit Hebreeuwse woord kaphar. Maar het punt is: kaphar betekent helemaal geen verzoenen. Het betekent bedekken of beschutten. Vergelijk het maar met het Engelse woordje to cover. Dat is heel makkelijk te onthouden: kaphar is to cover. Dat het woord bedekken of beschutten betekent, is volstrekt onomstreden; u kunt het in alle encyclopedieën, lexicons of woordenboeken tegenkomen. Maar kaphar, dat Hebreeuwse woord, betekent gewoon dat.

Dat het bedekken betekent in de zin van beschutten, we vinden het ook de eerste de beste keer dat het woord kaphar in de Bijbel voorkomt. Dan ligt de betekenis meteen voor het oprapen. Men noemt dat wel 'the key hangs at the door': zodra we als het ware het onderwerp binnentreden, dan hebben we meteen de sleutel in handen. Dan weten we meteen waar het over gaat. Ze noemen dat wel de 'wet van de eerste vermelding' en of dat echt een wet is, weet ik niet, maar het is vaak heel frappant in de Bijbel dat de eerste keer dat je een bepaald woord tegenkomt, je in de essentie al de betekenis daarvan weergegeven vindt. De eerste keer dat het woord kaphar voorkomt in de Bijbel, is in Genesis 6, in verband met de geschiedenis van de ark en Noach.

In vers 14 van dat hoofdstuk staat – ik lees voor uit de Statenvertaling: "Maak u een ark van goferhout; met kameren zult gij deze ark maken; en gij zult die bepekken van binnen en van buiten met pek." Hier komt voor het eerst dat woordje kaphar voor en het wordt vertaald met 'bepekken' en 'met pek'. In de NBG-vertaling wordt het vertaald met 'bestrijken'. Maar de gedachte is dat de ark bedekt zou worden met een beschermlaag, waardoor de ark beschut zou zijn tegen de wateren van de zondvloed die de hele aarde zouden omspannen. Zo was de ark beschut tegen de wateren, tegen de doodswateren. De ark is trouwens een prachtig type – ik kan het niet nalaten om het meteen al even te zeggen – van de Here Jezus Christus, waarin de mens veilig en beschut is om inderdaad de dood te doorstaan. Hier vind je in feite de essentie van wat ik later op de dag nog veel uitgebreider naar voren zal brengen.

Dat is dus wat kaphar is: bedekken. Het heeft helemaal niets te maken met ons woord verzoenen, in de zin dat vijandschap weer omgezet wordt in vrede. Dat is wat in de Nederlandse taal verzoenen betekent. Als je dit verzoenen gaat noemen, dan zorg je voor een enorme verwarring. Het is gewoon bedekken, voor mijn part bepekken of beschutten. Ik zal die woorden ook min of meer door elkaar gebruiken; het gaat er maar om dat u weet waar het over gaat. Hier werd een peklaag aangebracht die inderdaad beschermend moest zijn tegen de wateren van de zondvloed.

De tweede keer dat we het woord tegenkomen, is ook in een niet-religieuze context, namelijk in Genesis 32, in de geschiedenis van Jakob en Ezau. Voor de rest komt het in Genesis niet meer voor; we komen het daarna alleen nog maar heel vaak tegen in Leviticus en Exodus en de andere boeken van Mozes met name, maar niet alleen daar. Daar vinden we dat Jakob weer teruggaat naar het land nadat hij twintig jaar bij zijn oom Laban is geweest, en dan moet hij zijn broer Ezau ontmoeten en hem onder ogen komen. In vers 20 staat er dan – ik heb een spelfoutje gemaakt, maar Jakob zeide: "Ik zal zijn (dat wil zeggen Ezau's) aangezicht verzoenen." Zo staat het in de Statenvertaling. In zekere zin is dat concordant, maar de essentie is: ik zal Ezau's aangezicht bedekken met dit geschenk. Kijk, Jakob ging Ezau tegemoet en hij liet een geschenk voor hem uit gaan. Dat was om Ezau's aangezicht te bedekken, zodat hij gunstig gestemd zou zijn. Dat is de gedachte. Ook hier vinden we dus de betekenis van bedekken. Het heeft niets te maken met dat verzoenen zoals wij daarover spreken in de Nederlandse taal. En dan is het vervolgens zo dat het woord zo vaak weer voorkomt in de offerdienst.

▶ 16:30 Kafar in de Oudtestamentische Offerdienst en het Stenen Altaar ↑ hoofdstukken

Daar wil ik vervolgens eens goed de aandacht voor vragen. Een hele centrale tekst daarin is Leviticus 17. Daar staat in vers 11: "Want de ziel van het vlees is in het bloed." En dan zegt God: "Ik heb het u op het altaar gegeven tot kaphar." Dat wil zeggen: tot beschutting, tot bedekking over uw zielen. Want God zegt hier: "Ik heb het u gegeven." Let wel, Hij zegt niet: "Ik eis het van jullie", maar: "Ik heb het u gegeven." Het is een gave van God aan de mens. Denk daar eens goed over na. Hij zegt: "Ik heb het u op het altaar gegeven tot kaphar", dat wil zeggen tot een beschutting. Wat dan? Nou, dat bloed.

En een altaar, dat is niks anders dan een verhoging. Dat kan van allerlei materiaal zijn, maar in principe van stenen. Ik heb daar een tekst voor u uitgezocht in Exodus 20. Dat vinden we in dat bekende hoofdstuk waar we ook de tien woorden aantreffen. Aan het einde van dat hoofdstuk vindt u enige voorschriften over het altaar dat Israël zou maken. Daar staat in vers 25 — dit is trouwens de Statenvertaling: "Indien gij Mij een stenen altaar zult maken, zo zult gij dit niet bouwen van gehouwen steen. Zo gij uw houwijzer daarover verheft, zo zult gij het ontheiligen. Gij zult ook niet met trappen tot Mijn altaar opklimmen." De hele gedachte is dat menselijke makelij niet werd getolereerd in verband met het altaar. Het altaar zou gemaakt worden van stenen, want een altaar is niks anders dan een verhoging. Let op, een altaar is een verhoging; ik kom daar straks op terug. Maar het moest dan wel van natuursteen zijn en niet van baksteen, niet van stenen die de mens gemaakt heeft of van gehouwen stenen. Het waren stenen die God zelf als het ware al had gemaakt en had gegeven. De mens mocht ook niet tot God opklimmen via een eigen gemaakte trap, want het idee is namelijk niet dat de mens tot God komt of opklimt tot God, maar dat God neerdaalt tot ons. Dat is heel essentieel in verband met de verzoening, of beter gezegd: de beschutting.

Daar komt trouwens nog bij dat er bij het altaar ook geen vreemd vuur mocht komen. U vindt die uitdrukking verschillende keren in Leviticus, maar ook in Numeri. Er zijn mensen geweest, de zonen van Aäron, die dat op een hele pijnlijke wijze gewaarwerden. Dat waren Nadab en Abihu, die wel met vreemd vuur kwamen; dat wil zeggen met vuur dat ze zelf hadden aangemaakt. Dat mocht helemaal niet. Hoe het precies in zijn werk ging, is nog een vraag apart; daar wil ik nu verder niet over uitweiden. Maar ik denk dat het zo is dat het vuur van het altaar door God zelf werd aangestoken. We vinden daar in ieder geval verschillende voorbeelden van en dat vuur werd vervolgens behouden. Ik zeg niet dat iedere keer het vuur door God werd aangemaakt, ik zeg alleen dat het vuur werd bewaard als een soort van olympische vlam, zodat de mens zelf niet het altaar of het offer mocht aansteken. Dat is vreemd vuur, geen menselijk vuur. Dat is in ieder geval van belang. Dus geen gehouwen stenen, geen trappen die de mens voor zichzelf zou maken en ook geen vreemd vuur. Op het altaar is God aan het werk en het gaat ook alleen maar om Hem.

Wat dat punt bij die beschutting van kaphar betreft: God zegt dat Hij het bloed op het altaar heeft gegeven en dat dit zal beschutten. Eerst vond daar de slachting plaats van een dier, van een onschuldig dier. Uiteraard spreken we bij een dier sowieso niet over schuld, maar het was een volmaakt dier. Dat is essentieel in de offerdienst. We zien altijd het voorschrift dat wanneer er een dier werd uitgekozen, dit een volmaakt dier moest zijn. Hoe wordt dat ook weer genoemd? Zonder gebreken... precies, dat woord zocht ik. Het mocht geen dier zijn met gebreken. Het moest een volmaakt dier zijn, bovendien in de kracht van zijn leven. Vaak staat er dan nog bij: een eenjarig lam of een eenjarige bok. Maar in ieder geval een krachtig, vitaal en gebrekloos offerdier. En dat moest geslacht worden. Feitelijk is dat onrecht, een misdaad. Het moest gebeuren, maar het is een misdaad om een dier dat volkomen gezond is en geen enkel gebrek heeft, zomaar te slachten. Dat was ook nog niet de beschutting; dat was niet de kaphar.

Houd dit even in gedachten. Kijk, dit is een tekst die ik nu laat zien: Hebreeën 9 vers 22. Deze wordt heel vaak genoemd in verband met de verzoening of de beschutting — en terecht. De Hebreeënbrief gaat trouwens helemaal over dat onderwerp, want de brief handelt over de betekenis van de offerdienst, de priesterdienst, de tabernakel en al die voorschriften die God aan Israël had gegeven in de Mozaïsche wet. En dat alles is, zo staat er in Hebreeën 10, een schaduw van wat komen zou. Inderdaad, de wet is duister, een schaduw, en toch werpt zij haar contouren al vooruit naar wat zou komen: naar de toekomstige goederen. Het is een schaduw van de toekomende goederen, zo staat het in Hebreeën 10 vers 1. Dat wil zeggen: van al die toekomstige goede dingen die zouden komen in de Messias. Daarvan is de wet een schaduw.

Nu staat er in Hebreeën 9 vers 22: "Nagenoeg alles wordt volgens de wet met bloed gereinigd en zonder bloedstorting geschiedt er geen vergeving." Dat is ook zo. Als er sprake is van vergeving of van kaphar, dan is dat altijd in verband met bloedstorting. Maar ik zeg er meteen bij: de conclusie die men altijd trekt is: "O, bloedstorting, dat is vergeving. Als God bloed ziet, daarin ligt de vergeving." Als je dat zo zegt, dan mis je de clue, want dat is niet zo. Ook in de offerdienst was dat absoluut niet het geval. Bloedstorting vond altijd plaats in verband met kaphar, maar het was niet zo dat er sprake was van beschutting of kaphar zodra het dier geslacht was. Nee, eerst was daar de slachting en dan vervolgens het offer op het altaar. Dus eerst de slachting, en daarna werd het offerdier — of eigenlijk de ziel van het offerdier — verhoogd. Het dier zelf was geslacht, maar de ziel, dat is het bloed. De ziel van het offerdier werd verhoogd en rees omhoog, Gode tot een welriekende reuk, zoals er bijna steevast bij staat.

Eerst de slachting, en daarna werd het dier op het altaar gelegd, op een verhoging. En dáár vond de kaphar plaats, de beschutting. Dus niet bij de slachting; nee, dat ging eraan vooraf. De kaphar vond plaats wanneer het offer op de verhoging lag. Ik zeg het nog een keer omdat het zo belangrijk is en u zult het vandaag nog vaker horen: de kaphar vond plaats op het altaar ná de slachting. De slachting op Golgotha — en laat ik dan meteen van de offers naar hét Offer gaan met een hoofdletter — de slachting op Golgotha was geen liefelijke reuk voor God. Ik denk dat de meeste mensen hier de uitdrukking "het offer van Golgotha" wel kennen, maar hoezeer die ook in het christelijk jargon is ingeburgerd, ik geloof dat het niet waar is. Je mist daardoor de betekenis en de verklaring van hoe God spreekt over de beschutting, over kaphar. Je begrijpt er dan ook niks meer van.

▶ 26:25 De Slachting op Golgotha Was Geen Offer, maar een Vloek ↑ hoofdstukken

De slachting op Golgotha was geen liefdelijke reuk voor God, integendeel. Dat is heel gemakkelijk vanuit de Bijbel ook aan te tonen. In Hebreeën 13, die brief waarin Paulus... nou, het was een anonieme schrijver, maar ik vermoed dat het Paulus is geweest. Het doet er verder niet toe; de schrijver van de Hebreeënbrief zegt ter verklaring van de gebeurtenissen en ter verklaring van de voorschriften die God had gegeven met betrekking tot de Jom Kippoer — want daar gaat het met name over in de Hebreeënbrief.

Daar heb je het weer: Jom Kippoer, kaphar. Kippoer en kaphar is hetzelfde. De dag van de beschutting, of eigenlijk was dat in het meervoud: Jom Kippoerim. Dag van de beschuttingen. Ja, ik geef toe dat je je vocabulaire een beetje moet gaan aanpassen, want wij spreken altijd over de Grote Verzoendag, maar het is dus eigenlijk de dag van de beschuttingen, de dag van de bedekkingen.

Goed, Hebreeën 13 vers 11: "Want van de dieren waarvan het bloed als zondoffer door de hogepriester in het heiligdom werd gebracht, werd het lichaam buiten de legerplaats verbrand." En dan staat er in vers 12: "Daarom heeft ook Jezus, ten einde zijn volk door zijn eigen bloed te heiligen, buiten de poort geleden." Het was niet zonder betekenis dat Jezus geslacht werd buiten de stadsmuren van Jeruzalem. Want dat was ook een vervulling van wat er in het Oude Testament, in de Tenach al, was voorgeschreven.

Dat zondoffer — in het Hebreeuws is dat chatta'ah. Ik weet even niet meer exact de uitspraak, maar het is in ieder geval hetzelfde woord als het woord voor "zonde". In onze vertalingen maken we verschil tussen "zondoffer" en "zonde", maar soms is dat voor de vertalers al erg lastig. Menno zou dat kunnen toelichten; soms is het erg lastig om te bepalen waar je "zondoffer" of "zonde" moet weergeven. In de Hebreeuwse grondtekst blijkt dat namelijk niet, het is exact hetzelfde woord. Een zondoffer is namelijk gewoon "zonde". En vandaar ook dat het afschuwelijk was en daarom ook buiten de poort verbrand moest worden. Daar was niets lieflijks aan, integendeel.

In Galaten 3 vers 13 lezen we: "Christus heeft ons vrijgekocht." Vrijgekocht, betaald. Er staat niet dat Hij de schuld betaald heeft — ik kom er later op de dag trouwens nog op terug. De Bijbel spreekt wel over betaling in verband met Golgotha, maar niet over het betalen van schuld, maar over het betalen van de losprijs. Dat is iets anders. Hij heeft ons vrijgekocht van de vloek der wet door voor ons een vloek te worden, want er staat geschreven: "Vervloekt is eenieder die aan het hout hangt." Dat vindt u terug in Deuteronomium 21, geloof ik.

Golgotha was een vloek. Vandaar ook dat de Heer Jezus daar buiten de poort werd gekruisigd. Hij was daar gemaakt tot zonde. Dat vindt u terug in 2 Korinthe 5; ook daar gaan we het vandaag nog over hebben. Hij werd daar gemaakt tot zonde, Hij was daar een vloek. Geen liefelijke reuk. God verborg daar Zijn aangezicht. Het werd duister; Hij werd daar niet alleen door de mensen verlaten, maar ook door God verlaten. Dat was geen offerande, dat was geen liefdelijke reuk. Het was zonde, Hij werd daar een vloek. God heeft Hem daar overgegeven aan de handen van mensen. God heeft niet ingegrepen. Het was een daad van mensen, maar God heeft niet ingegrepen. God heeft Zijn Zoon overgegeven, staat er in dat verband.

Maar het gaat er nu even om: die slachting, Golgotha, was geen offer. Dat zal ik vandaag nog wel vaker zeggen. Golgotha was niet het offer. Golgotha was afschuwelijk, Golgotha was zonde. Er was geen liefdelijke reuk voor God. Het was een vloek, omdat Hij daar aan het hout hing.

▶ 31:01 De Ware Beschutting en Liefelijke Reuk: Zijn Opstanding ↑ hoofdstukken

De liefelijke reuk kwam drie dagen later. Nadat Hij gestorven was en in het graf was gelegd, werd Hij vervolgens verhoogd. De liefelijke reuk, de beschutting – kaphar – is gelegen in de verhoging van het offerlam ná de slachting. En dan begrijp je ook ineens waar het over gaat. Golgotha was geen liefelijke reuk. Maar waarin is de beschutting dan wel gelegen? In Hem die de dood overwon, die verrees uit het graf nadat Hij Zich tot het uiterste vernederd had. Daarom staat er in Filippenzen 2 dat God Hem ook uitermate verhoogd heeft. Op het altaar steeg Hij als het ware omhoog; dat is het offer. Dat is voor God de liefelijke reuk. Daarin is de vergeving, daarin is gelegen dat God het oude vergeet.

Er is iets nieuws gekomen, zoals ook in 2 Korinthiërs 5 staat: "Het oude is voorbijgegaan, het nieuwe is gekomen." Aan hetgeen geweest is, wordt niet meer gedacht. Daarin is de vergeving. Welk onrecht er ook gebeurd is, deze liefelijke reuk overstijgt letterlijk en figuurlijk alles. Dat is een liefelijke reuk: het nieuwe leven. Want dat is de garantie van een nieuwe schepping. En dan begrijpen we ook waarom we beschut zijn in Hem die verhoogd werd. Dat betekent namelijk dat de dood is overwonnen, zodat er niets is waarin we niet veilig zouden zijn. Het is net als met de ark, die beschut was met die peklaag. In die ark is de mens veilig voor de dood. Niet in die zin dat hij niet doodgaat, maar ook al is hij dood, dan is hij nog beschut. Want er is iemand die sterker is dan de dood, die in staat is om hem uit de dood op te wekken. Zie daar het evangelie! Dat is het evangelie.

Het gaat niet om die slachting; ja, dat ging eraan vooraf, maar de beschutting, de vergeving is gelegen in het altaar, in de verhoging, in Zijn opstanding uit de doden. Dus niet het offer van Golgotha, maar het offer van het lege graf. Dáár werd Hij verhoogd. Daar verrees Hij, daar steeg Hij op. Dat was de liefelijke reuk. Toen kwam het nieuwe en het oude was voorbij. Dat is de beschutting. In die opgestane, verrezen Heer zijn wij veilig bedekt. Wij hebben een 'shelter', staat er in de Concordant Version. Nou, dat is inderdaad precies het woord. Daar kunnen we schuilen. Er is niets wat ons daar kan treffen, want er is iemand die sterker is dan de dood.

Je kunt natuurlijk zeggen dat die hele offerdienst en dat altaar allemaal zo bloederig zijn. Dat is waar. Maar het laat wel de contouren zien van het offer dat gebracht zou worden. Het altaar en wat daar plaatsvond – dat zo'n dier of het bloed in rook opging – maakt een wat macabere, lugubere of, zo u wilt, bloederige indruk. Dat is waar. Daarom zei ik al dat de wet in verband met die offerdienst een schaduw is. Het is op zichzelf duister, het is donker. Maar het is een schaduw en laat dus het profiel zien van Hem die zou komen. Het altaar spreekt van dat wat na de slachting plaatsvond. Er is leven na de slachting, in de verhoging op het altaar.

Eén van de dingen die ik u vandaag wil vertellen is: het altaar, het offer van de Heer Jezus Christus, dat is niet Zijn sterven, maar Zijn opstanding uit de dood. Daarin is de beschutting gelegen. In Efeze 5 vind je die uitdrukking ook. Daar zegt Paulus: "Wandelt in de liefde, zoals ook Christus u heeft liefgehad en Zich voor ons heeft overgegeven als een offergave en slachtoffer Gode tot een welriekende reuk." Dit slaat niet op Golgotha, maar dit slaat op... Ja, Hij heeft Zich overgegeven; Hij gaf Zich over om te sterven. Maar waarom om te sterven? Wel, om te kunnen opstaan en daarmee de dood te overwinnen. Én dat was de liefelijke reuk.

Het is het slachtoffer. Bij ons heeft het woord 'slachtoffer' nog een heel andere betekenis. Als er iemand omgekomen is in het verkeer, dan is dat een verkeersslachtoffer. Is hij gestorven door zo'n verkeersongeluk? Dan is er alleen maar sprake van dood, van bloed. Maar in de Bijbel is een slachtoffer een dier dat geslacht werd en vervolgens geofferd op het altaar, op de verhoging. Dat was voor God een liefelijke reuk. En dat is precies ook wat er met de Heer Jezus heeft plaatsgevonden. Hij was inderdaad het volmaakte Offerlam, het Lam Gods dat de zonde der wereld wegneemt. Hij is het Lam Gods dat in de kracht van Zijn leven, als een lam dat geen gebrek heeft en geen gebrek kende – Hem die geen zonde gekend heeft – werd geslacht.

Hij werd tot zonde gemaakt. Het was ook zonde dat Hij stierf; het was een misdaad. Ik kom er later op de dag uitdrukkelijk nog op terug dat het kruis een afschuwelijke misdaad was. Ik wil alvast verklappen wat ik vanmiddag ook zal laten zien: er is geen vergeving dankzij het kruis, maar ondanks het kruis. Zelfs als de mensheid dat aan Hem aandoet, dan nog is er vergeving. Je moet misschien 'omdenken', maar zo is het.

Ik ga even verder naar 1 Korinthiërs 15. Daar schrijft Paulus in een prachtig hoofdstuk over die opstanding. Dan zegt hij in vers 17: "Indien Christus niet is opgewekt, dan is uw geloof zonder vrucht." Hij zegt zelfs: "zonder inhoud". Zonder inhoud is dan ook onze prediking. Want de hele inhoud van de prediking is nu juist dat Hij is opgewekt. En, zegt hij, dan bent u nog in uw zonden. Wij maar denken dat toen Hij gestorven was, het zondeprobleem over was. Nee, zegt Paulus, dat is juist sinds Hij is opgestaan uit de doden. Indien Hij niet is opgewekt, dan bent u nog in uw zonden. Hij stierf voor onze zonden, dat is waar, maar waarom stierf Hij? Om op te kunnen staan uit de doden.

▶ 38:36 Kafar in het Nieuwe Testament: het Verzoendeksel (hilasterion) ↑ hoofdstukken

Goed, dan komen we nu op kafar in het Nieuwe Testament. Dat is een beetje vreemd geformuleerd, want kafar is een Hebreeuws woord en het Nieuwe Testament is geschreven in het Grieks. Het is dus logisch dat dat woord moet worden omgezet in een Grieks woord. En dat komen we ook tegen; de eerste keer is heel duidelijk in Romeinen 3. Het gaat erom dat dat woord kafar, of een vervoeging daarvan, inderdaad ook weer terugkomt in het Nieuwe Testament. In Romeinen 3 zien we dat heel duidelijk waar het gaat over de Heere Jezus Christus. Hem heeft God voorgesteld – in de NBG-vertaling staat dan 'als een zoenmiddel' – letterlijk: een beschutting door het geloof in Zijn bloed.

In het Grieks staat hier het woordje hilasterion. In het Hebreeuws is dat het woordje kaphoreth (of kaporet), het woord voor het verzoendeksel dat op de ark van het verbond stond. Het verzoendeksel met die cherubs daarbovenop. In het Hebreeuws is dat kaphoreth, maar in de Griekse vertaling van het Oude Testament, de zogenaamde Septuagint, wordt dat woordje kaphoreth weergegeven met hilasterion. Zodat je meteen de link hebt tussen de Hebreeuwse en de Griekse taal. Dan zie je dus dat het Hebreeuwse woordje kafar in het Grieks aangeduid wordt met hilasterion of vervoegingen daarvan. In de NBG en de Statenvertaling wordt dat woordje kaphoreth in het Oude Testament altijd weergegeven met 'het verzoendeksel'. Strikt genomen had men dat hier dan ook moeten doen, maar nog beter had men natuurlijk kafar altijd met 'beschutting' of voor mijn part met 'bedekking' weergegeven, ook hier: "Hem heeft God voorgesteld als beschutting (want dat is het) door het geloof in Zijn bloed."

Daar komt nog een ander punt bij. In het Engels gebruikt men het woordje propitiate. In verband met de voorbereiding van deze studiedag ben ik daar heel diep op ingegaan; of eigenlijk moet ik zeggen dat een broeder die hier zit daar heel diep op is ingegaan, want ik wilde precies weten hoe dat zat. Propitiate betekent 'geruststellen' of 'sussen'. Het idee is dan dat het verzoendeksel, of de offerdienst in het algemeen, bedoeld was om God te sussen of gerust te stellen. Daarbij is de gedachte dat dit gelegen is in de bloedstorting: als God bloed ziet, dan is God gerustgesteld. U vindt het misschien vreemd als ik dat zo zeg, maar toch weet ik zeker dat veel mensen dit herkennen. Ik zal vanmiddag ook laten zien hoe dat in de theologie heeft doorgeklonken. Ik zal citaten geven uit kanttekeningen van de Statenvertaling, van Calvijn en anderen, om te laten zien hoe zij dat inderdaad zo naar voren hebben gebracht: dat de dood van Gods Zoon voor God inderdaad het stillen van Zijn toorn was.

Die gedachte komen we nergens tegen in de Bijbel. Ik kom daar later natuurlijk nog wel op terug, maar het is dus helemaal niet dat 'propitiëren' of dat sussen van God. Het is gewoon het Hebreeuwse woord kafar. Als men dat had vastgehouden, klopt het in alle gevallen. Dat is namelijk 'beschutten'. Het idee van 'sussen' of God 'geruststellen' was in wezen een heidens idee. Waarschijnlijk komt het daar ook vandaan dat men het vertaalwoord propitiate is gaan gebruiken. De goden moesten gerustgesteld worden; men was bang voor God en daarom offerde men om zich als het ware met geschenken te sussen of hun toorn te stillen. In wezen is dat heidense idee zelfs in Bijbelse vertaalwoorden terechtgekomen. Dat woord heeft een enorm zware hypotheek op het hele thema gelegd, waardoor ook niemand er meer iets van begrijpt. Het is niet uit te leggen en bovendien is het niet naar de Schrift.

Had men gewoon vastgehouden aan het punt dat kafar 'beschutten' betekent? En in de tweede plaats: dat de beschutting niet gelegen is in de bloedstorting als zodanig, maar in dat wat erop volgde, namelijk dat wat op het altaar plaatsvond na de slachting? Dan was men niet op die ideeën gekomen. Goed, Christus is dus dat verzoendeksel, of beter gezegd: die beschutting. Hij is die beschutting en hier zie je dus ook de link – en daarom wijs ik even op deze tekst – tussen het Hebreeuwse woord kafar en het Griekse hilasterion.

In Hebreeën 2 komt het woordje hilasterion niet voor, maar wel hilasmos, een vervoeging daarvan. Dat wordt in de NBG ook weergegeven met 'verzoening'. Sorry als ik het ingewikkeld maak, maar dat moet u mij niet kwalijk nemen; die verwarring is door de vertalingen ingeslopen. In de besnijdenisgeschriften, of in de geschriften van Johannes met name, komen we in de NBG-vertaling en de Statenvertaling het woord 'verzoening' heel vaak tegen, terwijl daar het woord 'verzoening' helemaal niet gebruikt wordt. Er wordt namelijk gesuggereerd dat het hetzelfde woord is als wat Paulus bijvoorbeeld gebruikt in 2 Korinthe 5. Daar spreekt Paulus over verzoening, terwijl het dan gaat over twee totaal verschillende Griekse woorden. Men geeft het weer met één vertaalwoord: 'verzoening'. En dan neemt men het de mensen kwalijk dat ze het zo verwarrend vinden! Men heeft het op één hoop gegooid, zodat mensen er totaal geen duidelijkheid meer over hebben. Het is gewoon kafar, hilasmos of hilasterion – dat maakt even niet uit – en dat is 'beschutten'. Houd dat vast; dat zullen we ook hier in Hebreeën 2 zien. Het woord voor 'verzoening' (katallasso) komen we alleen bij Paulus tegen, en daar gaan we het vanmiddag over hebben.

▶ 46:12 De Macht van de Dood Onttroond en de Angst Verdreven ↑ hoofdstukken

De schrijver van de Hebreeënbrief schrijft daar dat, nu de kinderen – de kinderen Israëls – aan bloed en vlees deelhebben, ook de Messias op gelijke wijze daaraan deel heeft gekregen. Waarom? Wel, opdat Hij door zijn dood hem die de macht van – pardon, 'van' staat er in het Grieks; als je een goede vertaling hebt, staat hier 'van' en niet 'over' – hem die de macht van de dood had, de duivel, zou onttronen. Even een pauze, even stilte.

De Heer Jezus heeft deel gekregen aan bloed en vlees. Waarom staat dat er? Wel, opdat Hij door zijn dood hem die de macht van de dood had, de duivel, zou onttronen. De duivel heeft namelijk geen macht over de dood. Hij heeft de macht van de dood. Dat wil zeggen: hij kan doodmaken, maar hij heeft geen macht over de dood, want hij kan namelijk niet levend maken. Als hij die macht over de dood had, dan zou hij levend kunnen maken, maar dat heeft hij juist niet. Hij is een 'mensenmoorder' vanaf het begin, staat er. Hij heeft het wapen, het instrument van de dood; hij heeft de macht van de dood.

Maar waarom is de Heer Jezus nou gekomen? Nou, Hij heeft deel gekregen aan bloed en vlees om door zijn dood hem die de macht van de dood had, te onttronen. Dat wil zeggen: door te sterven zou Hij kunnen opstaan uit de dood en daarmee zou Hij hem die de macht van de dood had, onttronen. Oftewel, Hij zou overwinnaar worden, juist door te sterven en zo te kunnen opstaan. Ziet u hoe dat hier naar voren gebracht wordt? Hij stierf om te kunnen opstaan en zo hem die de macht van de dood had te onttronen. Hij trok de tegenstander als het ware een lange neus, want zo wordt het min of meer ook in Colossensen 2 genoemd: dat Hij openlijk zou triomferen over deze overheden en machten. Openlijk! Dat is wat Hij deed op de morgen dat Hij het graf definitief leeg achterliet en onvergankelijk leven aan het licht bracht. Toen werd de macht van de dood gebroken.

En wat staat er dan nog verder in Hebreeën 2? O ja, nu komen we nog op een lastige tekst. Er staat bij dat Hij allen zou bevrijden die gedurende hun ganse leven door angst voor de dood tot slavernij gedoemd waren. Ja, precies. Wat Hij deed toen Hij stierf om te kunnen opstaan, was het bevrijden van hen die gedurende hun ganse leven door angst voor de dood tot slavernij gedoemd waren. In feite gaat het hier over de hele mensheid. Of ze zich daar nu van bewust zijn of niet, we zijn allemaal slaven in de slavernij van de dood. We weten één ding zeker, zeggen we weleens – plat aards gesproken hebben we maar één zekerheid in het leven – en dat is dat we doodgaan. Verder weet je helemaal niks zeker, maar wel dat je doodgaat.

Ik had laatst een blad gekocht, Psychologie, en daar stond een interview in met Joep van 't Hek. In dat interview kwam naar voren dat hij al op jonge leeftijd, naar aanleiding van het overlijden van een goede bekende van hem, iets hoorde wat zijn vader tegen hem zei. Dat echoot nog elke dag na in zijn oren en het is eigenlijk precies het leidmotief in zijn leven. Hij zegt: "Ik heb maar één zekerheid en dat is dat ik doodga." Hij zegt dat heel zijn werk eigenlijk in dat teken staat. Joep van 't Hek spreekt daarmee een enorme waarheid. Dan zeg je misschien: "Dat is een grappenmaker." Nou, dat is geen grap hoor. Eigenlijk is het zo: laten we dan maar grappen gaan maken als het dan toch zo afloopt. Als je dan toch weet dat dit de enige zekerheid is, laten we dan maar doen wat er ook in 1 Korinthe 15 staat: "Laten wij eten en drinken en vrolijk zijn."

De ellende is alleen: je hebt zo weinig reden om dan nog echt vrolijk te zijn. Dus ga je je verdoven. Dat is wat er gebeurt. Je gaat maar lol maken, maar het is inderdaad 'lol', het is geen vreugde. Het is namelijk in het perspectief van: we gaan dood, laten we alsjeblieft dan maar grappen maken. Maar u begrijpt wel: de gein is eraf. De genade... precies, de gein is eraf om in het aangezicht van de dood – die je lachend als het ware aanstaart en zegt: "Nou, je kunt doen wat je wilt, maar ik krijg jou" – lol te maken. Je kunt je verdoven, maar het is niet leuk meer. Het is eten en drinken, maar het is geen vrolijk wezen. Absoluut niet. Het is geen feest, het is geen vreugde.

Er is maar één soort mensen die werkelijk vreugdevol kan zijn en dat is wanneer je weet van de overwinning op de dood. Dan ben je namelijk bevrijd van die slavernij. Als je Hem kent die de dood heeft overwonnen, dan ben je inderdaad bevrijd van die slavernij. Dat is het geweldige, dat is het Evangelie, dat is precies de boodschap die we hebben: er is Iemand die de dood heeft overwonnen en die voor jou de dood is ingegaan. Waarom? Om het leven aan het licht te brengen.

Goed, vers 16. Ja, nu komen we op een lastig punt. Ik ga er niet te diep op in – ik heb er ooit weleens een Bijbelstudieavond aan gewijd geloof ik – maar ik moet het nog eventjes toelichten. Daar staat in vers 16 van Hebreeën 2, en ik lees het even voor zoals het in de NBG-vertaling staat: "Want over de engelen ontfermt Hij Zich niet, maar Hij ontfermt Zich over het nageslacht van Abraham." Nou sorry, maar dit is niet wat er staat. Dit is een vertaling die eigenlijk een complete verdraaiing is van wat er staat. Het gaat hier helemaal niet over 'ontfermen'; dat is een heel ander woord dat hier gebruikt wordt. Er wordt hier een woord gebruikt voor 'aangrijpen'. En het onderwerp is niet God, het onderwerp is de dood.

De Messias heeft deel gekregen aan bloed en vlees, staat er, opdat Hij zou kunnen sterven, opdat Hij door zijn dood hem die de macht van de dood had, zou onttronen. Nou staat er: engelen grijpt het niet aan. Dat wil zeggen: de dood grijpt engelen niet aan. Engelen sterven namelijk niet. Maar het grijpt aan het nageslacht van Abraham. Daarover werd trouwens al eerder in Hebreeën 2 gezegd dat Hij een korte tijd beneden de engelen gesteld is vanwege het lijden van de dood. Ja, engelen sterven niet. Dus toen Hij stierf, werd Hij beneden de engelen gesteld, want de dood grijpt engelen niet aan.

En daar gaat het over in Hebreeën 2 vers 16. Het gaat er helemaal niet over dat God geen liefde zou hebben voor zijn boodschappers. Wat is dat voor een dwaas idee? Staat er niet in Psalm 145 – ik citeer uit mijn hoofd – dat zijn barmhartigheid gaat over al zijn werken? Inclusief de engelen dus. Zouden die dan uitgesloten zijn van Gods ontferming? Nee, de dood grijpt de engelen niet aan. Engelen zijn namelijk niet, zoals wij, onderhevig aan het stervensproces. En daar gaat het over in Hebreeën 2 vers 16. De dood grijpt engelen niet aan. Nee, het grijpt aan het nageslacht van Abraham.

Als je het niet erg vindt Peter... voordat je binnenkwam had ik gevraagd om niet te interrumperen. Dan maak ik eventjes mijn presentatie af, maar bewaar je opmerking straks. Dan kunnen we, als we straks nog wat tijd hebben, wellicht alsnog op je vraag ingaan. Of op je aanmerking, dat kan ook nog. Goed, ik lees even door in Hebreeën 2.

▶ 54:56 Onze Hogepriester en een Beschutting voor de Gehele Wereld ↑ hoofdstukken

En nu komen we toch weer terug op dat woordje beschutting: dat kaphar of hilasmos. Want daar staat in Hebreeën 2 vers 17: "Daarom moest Hij in alle opzichten aan zijn broeders gelijk worden, opdat Hij een barmhartig en getrouw hogepriester zou worden bij God, om de zonden van het volk te verzoenen." "Om de zonden van het volk te verzoenen", staat er dan ten onrechte in de vertaling, want het is gewoon beschutten. Zonden worden niet verzoend. Verzoening heeft te maken met vijandschap; vijanden worden verzoend. Verzoenen heeft niets met zonden te maken. Dat vindt u misschien schokkend, maar inmiddels begrijpt u wat ik hiermee zeg.

Kaphar. Een mens heeft beschutting nodig. Daar waar zonden zijn, moeten die bedekt en beschut worden. En de mens zelf heeft ook beschutting nodig, dat is waar. Dat is precies wat de Heer Jezus is. Hij zou een getrouw hogepriester zijn bij God om de zonden van het volk te beschutten. Dit is uiteraard geadresseerd aan de Hebreeën; het is de Hebreeënbrief. Waarbij ik trouwens ook moet zeggen dat de Heer Jezus juist door zijn opstanding uit de dood inderdaad in staat is om te beschutten. Sterker nog: Hij is een beschutting, juist door zijn opstanding uit de dood. En sindsdien is Hij trouwens ook hogepriester.

De Heer Jezus was hier op aarde geen hogepriester. Ook niet toen Hij stierf; toen was Hij evenmin hogepriester. Echt niet. Ik kan het u laten zien, want Hebreeën 7 en 8 gaan daar zelfs uitgebreid op in. De Heer Jezus stierf niet als hogepriester en ook op Golgotha bracht Hij niet een offer als hogepriester. Nee, dat staat er niet. Hij is hogepriester geworden krachtens zijn opstanding en sinds zijn opstanding. In Hebreeën 7 staat nog dit in verband met die hele geschiedenis van Melchizedek, die daar prachtig wordt uitgelegd. Dan staat er dat de hogepriester het niet geworden is krachtens een wet met een voorschrift betreffende vleselijke afkomst, maar krachtens onvernietigbaar leven.

Het hele idee is gewoon: de Heer Jezus was geen hogepriester op grond van zijn afkomst. Integendeel, want in Hebreeën 7 staat ook dat het immers duidelijk is dat onze Heer niet gesproten is uit de stam van Levi, maar uit de stam van Juda. Op grond van die laatste afkomst zou Hij trouwens rechten op de troon hebben, maar Hij komt in ieder geval niet uit de stam van Levi. Hij is wel hogepriester, maar niet via de Levitische orde. In de Hebreeënbrief wordt dan uitgelegd dat Hij dat is via een veel hogere orde, een orde die er al veel eerder was, namelijk de orde van Melchizedek. Dat is precies het onderwerp van Hebreeën 7.

Het gaat er nu even om dat Hij dat is geworden sinds en op grond van zijn opstanding uit de doden, of zoals hier staat: krachtens onvernietigbaar leven. Uiteraard slaat dit niet op zijn sterven, want dat is nu juist het tegendeel. Toen Hij stierf, werd zijn leven vernietigd. Maar toen Hij opstond en voorgoed de dood achter zich liet, eens voor altijd, toen bracht Hij onvernietigbaar leven aan het licht. Sindsdien is Hij die Koning-Priester: niet alleen Koning, maar ook Priester, niet naar de ordening van Levi, maar naar de ordening van Melchizedek. Krachtens onvernietigbaar leven.

Dan komen we nog bij 1 Johannes 2. Daar staat in vers 1 over Jezus Christus, de Rechtvaardige: "En Hij is..." Let op het woordje "is", want het gaat over de tegenwoordige tijd. "Hij is een verzoening..." – maar in het Grieks staat daar hilasmos, dus beschutting of bedekking. Hij is een beschutting voor onze zonden, en niet alleen voor de onze, maar ook voor de gehele wereld. Daar hebben ze natuurlijk vreselijk aan proberen te morrelen, want dat mag er eigenlijk niet staan. Dat is theologisch niet correct, maar het staat er gewoon. Johannes zegt het laconiek en ik heb helemaal niet de indruk dat hij hier iets probeert te verdedigen; hij stelt het simpelweg vast.

Hij is een beschutting, niet alleen voor onze zonde, maar ook voor de hele wereld. Trouwens, dat had Johannes de Doper, zijn naamgenoot, ooit al geroepen. Johannes de apostel heeft dat getrouw opgetekend in zijn evangelie, in Johannes 1 vers 29 of 30. Daar staat dat wanneer Johannes zijn neef ziet aankomen bij de Jordaan – let op: bij de Jordaan – hij roept: "Zie het Lam Gods, dat de zonde der wereld wegneemt." Zonde staat daar trouwens in het enkelvoud. Dat is Hij. Hij is de beschutting. Hij is dat Lam dat geslacht zou worden, maar dat vervolgens zou verrijzen uit het graf, op het altaar zou komen en verhoogd zou worden. En zó is Hij een beschutting, niet alleen voor ons, maar voor de gehele wereld. Hij is dat Lam Gods dat de zonde der wereld wegneemt en inderdaad ook een beschutting is. Daar is de mens veilig door zijn dood en zijn opstanding; zo moet je het zeggen.

Hier staat dus dat Griekse woordje hilasmos, dat gewoon het vertaalwoord is van het Hebreeuwse kaphar. Eigenlijk hebben we het er deze morgen nog helemaal niet over gehad. Nou ja, ik heb een paar hints gegeven, maar we hebben het dus nog helemaal niet over verzoening gehad. Nee, we hebben het nauwelijks over verzoening gehad. Ik heb alleen maar gezegd dat ik het vanmorgen nog niet over verzoening zou hebben. Waar we het over hebben, is over de offerdienst en over dat wat op het altaar plaatsvond, namelijk kaphar: beschutting, bedekking. Dat is geen verzoening. Daar gaan we het vanmiddag over hebben. Dat komt dus eigenlijk nog.

▶ 01:01:59 Het Lammetje Staande als Geslacht: de Volkomen Overwinning ↑ hoofdstukken

We kijken naar Openbaring 5, de tekst op de laatste dia. Daarmee zijn we keurig op tijd; sterker nog, we zijn zelfs aan de vroege kant, maar dat geeft niet. In Openbaring 5 lezen we over het visioen dat Johannes ziet. Hij is zwaar gedesillusioneerd wanneer hij het hele tafereel waarneemt en ziet dat niemand in staat is om die boekrol te openen. Dan zegt een van de oudsten tegen hem: "Ween niet, zie de Leeuw uit de stam van Juda."

De leeuw is de koning onder de dieren; Hij is de Leeuw uit de stam van Juda. Juist omdat Hij uit de stam van Juda was, was Hij overigens niet geschikt om hogepriester te zijn naar de ordening van Levi. Maar goed, zie de Leeuw uit de stam van Juda, de Wortel Davids. Hij heeft overwonnen om de boekrol en haar zeven zegels te openen. Het hele verhaal in verband met de toekomst, met alles wat er nog gaat gebeuren, zal door Hem worden gerealiseerd. De Leeuw uit de stam van Juda heeft overwonnen.

In vers 6 staat de reden waarom ik naar deze schriftplaats reis: "En ik zag in het midden van de troon en van de vier levende wezens, en te midden van de oudsten, een lammetje." Dat is wat er letterlijk staat. Er staat niet "lam", maar er wordt een verkleinwoord gebruikt: een lammetje. Dat roept nog meer deernis op. Een lam is op zichzelf al iets wat kwetsbaar is, maar een lammetje is nog kwetsbaarder. Fijn om een publiek te hebben dat af en toe een woord aangeeft: kwetsbaar, dat is het woord. Een lam is al zo kwetsbaar, maar een lammetje is nóg kwetsbaarder.

Johannes wordt gewezen op de Leeuw uit de stam van Juda die overwonnen heeft, maar wat ziet hij dan? Hij ziet een lammetje staan als geslacht. Let op, ik heb één woord zojuist nog niet benadrukt en daar zit nu juist de clou: hij ziet een lammetje staan als geslacht. Neemt u mij niet kwalijk, maar dat is niet de normale houding van een lammetje dat geslacht is. Een geslacht lammetje hoort daar dood te liggen. Een lammetje dat stáát terwijl het geslacht is, wil zeggen: Hij is geslacht, maar Hij is ook opgestaan. Dat is de overwinning.

Hij is op het altaar terechtgekomen; Hij is verhoogd. Dat is de overwinning, de liefelijke reuk. En in dat Lammetje is de beschutting gelegen, de kaphar. Daarin is de mens veilig – en niet alleen de mens individueel, maar zelfs de hele wereld. In deze overwinning, in het feit dat Hij die geslacht werd als een afschuwelijk onrecht, is onze beschutting gelegen. Ik benadruk dit nogmaals, en vanmiddag ga ik dat verder uiteenzetten: wat er gebeurde op Golgotha was afschuwelijk en een onrecht. De kruisiging zelf was geen liefelijke reuk voor God, integendeel. Het was de afschuwelijkste misdaad die de mens ooit heeft kunnen begaan. En ondanks die misdaad, ondanks het kruis, vergeeft God en biedt Hij een beschutting aan in Hem die na Zijn slachting is opgestaan uit de doden. "Ik zag een lammetje staan als geslacht."

Hiermee zijn we aan het einde van deze studiebijeenkomst gekomen. Het is tevens de afsluiting van het laatste Bijbelboek, Openbaring, de voleinding van de hele Bijbelse canon. Daar worden we gewezen op Hem die al in het begin van de Bijbel was voorzegd: Hij die zou komen en een beschutting zou zijn. Men kan zich afvragen: hoezo is er beschutting in dat dier dat op het altaar komt? Het verwijst naar het offer, naar Hem die geslacht is en die opstond uit de doden. Tot zover, want dit was de laatste dia, zoals u ziet. Ja.