▶ 00:00 In Gods Etalage: Eigenschappen Tentoongesteld ↑ hoofdstukken

Het onderwerp dat we vanmorgen met elkaar gaan bespreken, beste vrienden, en de volgende keer ook – want u ziet een '1' bij de titel staan, wat aangeeft dat het een vervolg krijgt – is: 'In Gods etalage'. Dat is niet een woord dat ontleend is aan een gangbare concordantie, want het woord 'etalage' ben ik nog nooit in de Bijbel tegengekomen. Niettemin komen we de gedachte wel degelijk in de Bijbel tegen. 'Etalage' is eigenlijk een Frans woord en dat heeft te maken met tentoonstellen. En dat is precies waar de Schrift bij gelegenheid heel vaak op wijst.

U ziet het als ondertitel en dat is dan ook inderdaad afgebakend voor vandaag: we gaan het hebben over Gods rechtvaardigheid en ook Zijn kracht tentoongesteld. In verband met beide eigenschappen, Zijn rechtvaardigheid als ook Zijn kracht, zijn dat thema's die aan de orde komen in de Romeinenbrief, respectievelijk in Romeinen 3 en in Romeinen 9. De volgende keer zullen we ons wenden tot onder andere de Efeze-brief, maar die parkeer ik nu even.

Kijk, even over dat woord 'tentoonstellen'. Daar zit het woordje 'tonen' in: iets laten zien. Dat is dezelfde gedachte als in het woord 'etalage'. Wat zet je in een etalage? Iets wat je tentoon wilt stellen, wat je wilt showen of wat je wilt demonstreren, zodat iedereen dat opmerkt. In het Grieks is dat het woord en-deiknumi. Als je dat opsplitst in zijn elementen, dan betekent dat eerste 'en' eigenlijk 'in', en dat laatste woord heeft te maken met 'tonen'.

Trouwens, dat is wel grappig – ik ben altijd wel geïnteresseerd in dat soort verbanden – ons woord 'indicatie' is via het Latijn ook weer uit het Grieks afkomstig. Een indicatie heeft ook iets te maken met tonen, maar dan meer als een aanwijzing. Het is eigenlijk een heel verzwakt woord geworden, want een indicatie is meestal een indirecte aanwijzing, zodat het je op een bepaald spoor zet. Dat is bij tentoonstellen niet het geval, want dan hebben we het echt over iets direct demonstreren. Dat is de gedachte van tentoonstellen. Het is dus een veel sterker woord, maar het is wel grappig dat een woord dat we allemaal kennen, zoals 'indicatie', toch weer verwant is aan dat Griekse woord waar we het vanmorgen over hebben.

Welgeteld komen we dit Griekse woord zestien keer tegen – althans de woordstam – in het Nieuwe Testament, in al zijn varianten als werkwoord of als zelfstandig naamwoord. In drie passages gaat het over het tentoonstellen van eigenschappen van God. Het komt in allerlei andere verbanden natuurlijk ook voor, maar hier wil het zeggen dat God iets tentoonstelt, aantoont of laat zien. Het wordt in de vertalingen nogal op verschillende wijze weergegeven, zodat het soms wat lastig is om het te herkennen in je gewone Bijbelvertaling.

Als het gaat over Gods eigenschappen zijn er dus drie passages. In Romeinen 3 – ik wees er zojuist al even op, en daar gaan we straks ook meteen naartoe – gaat het over Gods rechtvaardigheid die tentoongesteld wordt. Wat betekent dat dan en hoe doet Hij dat? Een aantal hoofdstukken later, in Romeinen 9, gaat het over Gods kracht die Hij demonstreert en tentoonstelt. En vervolgens, in Efeze 2, gaat het over de overtreffende rijkdom van Gods genade die gedemonstreerd en tentoongesteld wordt. Hoewel, dat moet ik er meteen bij zeggen: niet nu, maar in de aionen, de wereldtijdperken die nog gaan komen. Dat heb ik zoals gezegd geparkeerd voor de volgende keer.

We beperken ons vanmorgen tot Romeinen 3 en Romeinen 9. Laten we de koe bij de horens vatten, zoals dat heet...

▶ 05:00 Romeinen 3: Om Niet Gerechtvaardigd uit Genade ↑ hoofdstukken

We gaan naar Romeinen 3 toegaan. Het is een beetje lastig om precies een goede ingang te vinden, maar ik realiseer me nu dat we eigenlijk bij vers 21 moeten beginnen. U zegt misschien: dat kan toch alsnog? Ja, dat kan, maar dan moet ik het gewoon even voorlezen. Daar staat dit: "Tans echter..." Eigenlijk hoort dat er echt bij. "Tans echter is buiten de wet om rechtvaardigheid van God openbaar geworden, waarvan de wet en de profeten getuigen; en wel rechtvaardigheid van God door het geloof..." De vertaling zegt dan "in Jezus Christus", maar dat staat er niet. Ik kom daar straks nog op terug, maar het is het geloof van Jezus Christus. Dat is een heel groot verschil, kan ik u vertellen. Als het gaat over het geloof in Jezus Christus, dan gaat het over ons geloof in Hem. Maar als het gaat om het geloof van Jezus Christus, dan gaat het over het geloof dat Jezus Christus zelf had. Dat is een wereld van verschil. Rechtvaardigheid van God door het geloof van Jezus Christus voor allen die geloven, want er is geen onderscheid.

Dat zijn vers 21 en 22. Nu kan ik vervolgens voorlezen vanaf de dia, want daar staat een prachtig statement dat Paulus hier neerzet. Feitelijk beschrijft het de hele clue van het evangelie; wat het evangelie werkelijk tot een goed bericht maakt. Want allen hebben gezondigd en allen derven de heerlijkheid Gods. Derven betekent dat ze tekortkomen aan Gods heerlijkheid. Het maakt niet uit hoeveel je tekortkomt, je komt gewoon tekort. Je bent gezakt. Of je nu zwaar gezakt bent of maar een half puntje tekortkomt: in ieder geval derf je. Je schiet tekort als het gaat om de maatstaf van Gods heerlijkheid. Elk mens komt tekort en mist het doel. "Allen hebben gezondigd" betekent in Bijbels taalgebruik simpelweg doelmissen. Allen, dat wil zeggen heel de mensheid zonder uitzondering. Hiermee is inderdaad iedereen vervangen, of liever: iedereen is hierin besloten. Heel de mensheid is vanaf de geboorte, of vanaf de conceptie moet ik misschien wel zeggen, een zondaar. Hij komt tekort en hij is een sterveling.

En dan staat er: "En allen worden om niet gerechtvaardigd uit zijn genade door de verlossing in Christus Jezus." Laten we dat even scherp stellen. Hiermee is dus ook inderdaad aangegeven dat, net zo goed als dat allen hebben gezondigd en allen tekortkomen aan Gods heerlijkheid, zo ook allen om niet gerechtvaardigd worden. Om niet betekent gewoon gratis, zonder dat daar iets tegenover staat. Gerechtvaardigd wil zeggen: rechtvaardig verklaard. Als je gerechtvaardigd wordt, dan word je rechtvaardig verklaard, en dat is dus wat anders dan vergeven. Ik zeg het er eventjes tussen haakjes bij omdat veel mensen dat soort begrippen door elkaar gooien. Kijk, als ik iemand iets vergeef, dan geef ik daarmee aan dat de ander schuldig is, maar dat ik het hem niet toereken of aanreken. Dan is het vergeven. Als je gerechtvaardigd wordt, dan verklaart God jou rechtvaardig. Je bént voor Hem rechtvaardig. Dat is wat rechtvaardiging is.

U leest over Abraham — ik heb op deze plaats al heel vaak gerefereerd aan Romeinen, maar denk aan Genesis 15 — die een belofte van God krijgt. Een onvoorwaardelijke belofte: "zo zal jouw nageslacht zijn". En Abram geloofde God. Hij beaamde wat God zei. Er werd niks van hem gevraagd, hij gehoorzaamde niet, hij geloofde God. En God rekende het hem tot rechtvaardigheid. Dat wil zeggen: voor God was Abram een rechtvaardige. Waarom? Omdat hij vertrouwde op wat God beloofde. Dat is wat voor God telt. Niet perfectie, of dat je je keurig aan de regels hebt gehouden. Eigenlijk is dat ook heel normaal, want wat zijn de eigenschappen die voor ons in een relatie nou werkelijk ter zake doen? Is dat dat de ander perfect is of dat er nooit fouten gemaakt worden? Nee, het gaat erom dat je de ander kunt vertrouwen. Maar ook trouw en dat je vertrouwd wordt. Dat is wat telt. Voor God is er niets zo belangrijk als dat je vertrouwt op wat Hij zegt en belooft. En dan ben je voor Hem een rechtvaardige.

Allen — en dat is wat de Bijbel hier zegt, maar later in Romeinen 5 gaat Paulus het nog veel explicieter en uitgebreider aantonen — heel de mensheid zal inderdaad rechtvaardig worden verklaard. God brengt heel de mensheid tot erkenning van Hem. Dat "allen worden om niet" gebeurt zonder dat er iets van de mens gevraagd wordt; de mens levert daarin sowieso geen bijdrage. En mocht het u ontgaan zijn dat het om niet is, dan staat er vervolgens nog bij: "uit zijn genade". Maar dat betekent hetzelfde. Zodat hier eigenlijk in dubbele zin bevestigd wordt dat het inderdaad volledig Zijn werk is, maar ook universeel in reikwijdte en impact. Zo universeel als het is dat wij zondaren zijn, zo universeel is het dat allen om niet worden gerechtvaardigd uit Zijn genade door de verlossing — eigenlijk de vrijkoping, een losprijs die betaald wordt. Hij heeft de prijs betaald, ooit tweeduizend jaar geleden, en dat is de garantie, de losprijs die Hij betaalde, dat dit alles gerealiseerd zal worden.

En ik lees nu verder: "Hem stelde God tevoren..." Ja, ik moest even kijken of ik het goed had vermeld, maar het klopt. Hem stelde...

▶ 12:11 Christus Jezus als het Ware Verzoendeksel ↑ hoofdstukken

God stelde Hem tevoren als verzoendeksel. In de NBG-vertaling staat 'zoenmiddel', maar het Griekse woord hilasterion betekent eigenlijk letterlijk 'een beschutplaat'. Dit woord komt heel vaak voor, ook in de Griekse vertaling van het Oude Testament, en dan gaat het consequent over het verzoendeksel. Dat geldt trouwens ook voor de andere keer dat het woord in het Nieuwe Testament gebruikt wordt, in Hebreeën 9. De betere term is dus 'beschutplaats', maar in onze vertalingen kennen we het gewoon als het verzoendeksel. U weet waar ik het nu over heb: dat was een onderdeel van de ark van het verbond. Die gouden kist – eigenlijk een houten kist, maar overtrokken met zuiver goud – bevond zich in het heiligdom, in het heilige der heiligen. Eén keer per jaar mocht uitsluitend de hogepriester daar komen op Jom Kippoer, de Grote Verzoendag. Hij nam dan het bloed van een zondoffer, van een bok die geslacht was, en plengde dat bloed op het verzoendeksel. Daar gaat het hier over.

Wat Paulus hier zegt, is dat God Christus Jezus tevoren stelde als verzoendeksel. Het idee is dat het verzoendeksel, dat God al vijftienhonderd jaar eerder via Mozes aan Israël had gegeven als een van de belangrijkste onderdelen van de hele eredienst van Israël, een diepe betekenis had. In dat verzoendeksel wees God vooruit naar Hem die zou komen, de verwachte Messias. Dat verzoendeksel is een uitbeelding, een embleem van Christus Jezus Zelf. Dat hoeft u trouwens niet te verbazen, want dat geldt eigenlijk voor alle attributen; alles wijst op Hem die zou komen. Dat geldt ook voor de hogepriester en voor het offer dat hij bracht. Alle details wijzen linksom of rechtsom, direct of indirect, naar Hem die zou komen, maar in het bijzonder ook dat verzoendeksel.

Waarom is Hij dat ware verzoendeksel? Daar zijn meerdere redenen voor. Waar is Christus Jezus vandaag? Hij is momenteel onttrokken aan het oog, achter het voorhangsel in het binnenste heiligdom. Dat is een van de grote thema's van de hele Hebreeënbrief. Waar is de hogepriester? En waar is het bloed? En waar is de Christus? Hij is nu niet zichtbaar; dat gebeurt pas als die hogepriester weer uit het heiligdom komt en openbaar wordt. Maar Hij is nu dus in het hemelse heiligdom. Hij is ook 'goud' in de Bijbelse zin van het woord. Dat verzoendeksel was trouwens van louter goud, en goud is in de Bijbel altijd een type van onvergankelijkheid. Het is niet alleen het kostbaarste metaal, maar goud roest niet, wat juist een kenmerk is van onvergankelijkheid. En dat is wat Hij is. Dat is heel apart vergeleken met de rest van die ark. 'Ark' betekent eigenlijk gewoon 'kist'. De rest van die ark was van hout, en hout is vergankelijk. Maar het was overtrokken met goud. Dat wil zeggen dat de Messias – die hele ark in al zijn onderdelen is een type van Christus Jezus – inderdaad uit de aarde voortkomt, vergankelijk was, mens is en gestorven is, maar vervolgens door God is overtrokken met goud. Hij is onvergankelijk gemaakt. God heeft Hem uit de doden opgewekt, zodat Hij daarmee de dood eens voor altijd achter Zich heeft gelaten, definitief.

Hij is dat verzoendeksel in het hemelse heiligdom, zoals Paulus zegt in Romeinen 3 vers 25. Daar is Hij besprenkeld met bloed; Hij is het Lam dat geslacht is. Het is een bijzondere gedachte dat er momenteel een mens in het hemelse heiligdom is. Als die mens straks uit het hemelse heiligdom komt, zal men ook meteen zien dat Hij ooit geslacht is geweest. Men zal dat zien, ook in Zijn opstandingslichaam. Zijn opstandingslichaam heeft geen wonden, maar wel tekenen. Dat is een heel groot verschil: de littekens van Zijn lijden, van het feit dat Hij gekruisigd is. Zijn doorboorde handen en Zijn doorboorde zijde zijn daar de getuigen van. Als je het niet geloven wilt, zou je het aan Thomas moeten vragen, want die heeft het zelfs met eigen ogen gezien. Hoe dan ook, Hij is daar als de Levende, onvergankelijk, maar besprenkeld met bloed. Altijd zal zichtbaar blijven dat Hij degene is die de prijs heeft betaald.

God heeft Hem voorgesteld als verzoendeksel door het geloof in Zijn bloed. Dan moet u even goed lezen, want meestal leest men dit alsof het gaat over ons geloof in Zijn bloed, maar dat is de gedachte niet. God stelde Christus Jezus al in het Oude Testament – in de wet en de profeten, de Tenach – voor als een beschutplaats, als dat verzoendeksel. Dat is prachtig als je daaraan denkt. Toen de Messias hier op aarde kwam toen de tijd vol was, heeft Hij Zich herkend in de Schriften. Hij wist: 'In de boekrol staat van Mij geschreven'. Hij is in geloof die weg gegaan. Hij wist ook dat Hij de prijs zou gaan betalen. Hijzelf geloofde. Het gaat hier over het geloof in Zijn bloed; het gaat over het geloof van Hem die het verzoendeksel is, over Christus Jezus dus. Hij heeft geloofd. Hij geloofde ook wat God had gezegd over de prijs die Hij zou betalen in Zijn bloed. In vertrouwen is Hij gegaan; dat staat al in de Psalmen voorzegd en later wordt het in de Hebreeënbrief ook aangehaald. Toen Hij Zichzelf als jonge jongen al herkende, wist Hij wie Hij was en wat God voor Hem te doen had gepland. Toen heeft Hij gezegd: 'Zie, hier ben ik Heer, om Uw wil te doen. In de boekrol staat voor Mij geschreven'. Zo is Hij de weg gegaan, gehoorzaam geworden tot de dood. Hij wist ook: 'God gaat Mij opwekken op de derde dag en God gaat Mij verhogen aan Zijn rechterhand en Mij plaatsen daar in het hemelse heiligdom'. Hij wist dat Hij het verzoendeksel was. Hoe wist Hij dat? God had dat al zo voorgesteld in de Hebreeuwse Bijbel. Hij is in geloof die weg gegaan en Hij geloofde zelf in dat bloed, in de prijs die Hij betaalde.

In feite spreekt bloed in de Bijbel eigenlijk altijd van een slachtoffer. Dat is niet zo moeilijk: als je bloed ziet, dan weet je dat daar een slachtoffer is. In het Nederlands is dat helemaal een mooi woord. Een slachtoffer hoeft niet per se een dodelijk slachtoffer te zijn, maar het betekent letterlijk dat er iemand geslacht is; kennelijk heeft hij bloed verloren. De Heer Jezus heeft inderdaad Zijn bloed gegeven, maar Hij is vervolgens daardoor en daarna ook het offer geworden. Eerst is Hij geslacht en vervolgens is Hij verhoogd op een altaar en opgestegen tot God tot een lieflijke reuk. Hij is dus ook een slag-offer in chronologische zin, als u begrijpt wat ik bedoel. Het spreekt van Hem die stierf, geslacht werd, en vervolgens verhoogd werd en opsteeg tot God tot een lieflijke reuk. In het woord slachtoffer ligt dat alles al besloten.

▶ 22:18 De Demonstratie van Gods Rechtvaardigheid ↑ hoofdstukken

Om zijn rechtvaardigheid te tonen. God toont zijn rechtvaardigheid. Het is een kwestie waar zo enorm veel misverstanden over bestaan – en dan druk ik me nog eufemistisch uit. Meestal combineert men Gods rechtvaardigheid namelijk met de menselijke schuld. Sla de naslagwerken en theologische commentaren er maar op na; je zult altijd ontdekken dat men bij Gods rechtvaardigheid, ook in Romeinen 3, denkt dat de mens een schuld heeft die betaald moet worden. De openbaring van Gods rechtvaardigheid zou dan betekenen dat de schuld voldaan is, doordat Jezus Christus plaatsvervangend de straf heeft betaald. Men beschouwt dat heel juridisch.

Maar Gods rechtvaardigheid is niet direct zozeer het onderwerp om dat nu helemaal uit te pluizen – dat hebben we bij een andere gelegenheid wel eens gedaan – maar Gods rechtvaardigheid heeft niet te maken met de menselijke schuld. Ik zeg het graag provocerend om het duidelijk te maken: om iets tentoon te stellen heb je vaak contrast nodig, en dat is in dit geval ook zo. Gods rechtvaardigheid heeft niet te maken met het vereffenen van de menselijke schuld, maar met het voldoen aan zijn eigen schuld. Ik hoor sommige mensen dan denken: Gods schuld? Is God dan schuldig? Jazeker. Weet u waarom? Hij heeft beloofd. Hij heeft van den beginne beloofd wie er zou komen en hoe Hij alles zou gaan rechtzetten. En u weet: belofte maakt schuld. Gods belofte verplichtte Hem om daaraan recht te doen. Dat God zijn rechtvaardigheid toont, betekent dat God recht doet aan zijn woord en aan zijn belofte.

In feite is dat ook het Evangelie. Het Evangelie is een blijde boodschap. Hoezo een blijde boodschap? Nou, God heeft nu eindelijk, na duizenden jaren, vervuld wat Hij ooit heeft aangezegd en beloofd. Zo toont Hij zijn rechtvaardigheid. Hij doet wat Hij zegt; Hij is betrouwbaar. Eigenlijk heeft zijn rechtvaardigheid alles te maken met het feit dat Hij betrouwbaar is. Ik zei net dat God geloof tot rechtvaardigheid rekent, maar dat geldt feitelijk ook voor Hemzelf. God zelf gelooft ook. Er is niemand die zo gelooft in het woord van God als God zelf, want Hij weet dat als Hij iets zegt, Hij het ook doet. Hij heeft zijn rechtvaardigheid nu ook getoond en gedemonstreerd. Hier wordt dat woord gebruikt waar we het over hebben: het tentoonstellen van zijn rechtvaardigheid. Wat is dat dan? Dat God zijn belofte vervuld heeft.

Ik lees even verder in vers 25: "...daar Hij de zonden, die tevoren onder de verdraagzaamheid Gods gepleegd waren, had laten geworden." Dat klinkt misschien wat moeilijk, maar het idee is dat God zijn belofte gaf en dat verzoendeksel aanwees, terwijl Hij vooruitzag naar Hem die zou komen. In de tussentijd, in afwachting daarvan, heeft Hij alle zonden 'verdragend' gezien. Hij zag er letterlijk aan voorbij. Dat vind ik wel mooi; Hij zag er aan voorbij in de meest letterlijke zin van het woord. Het ware verzoendeksel zou komen, en in de tussentijd heeft Hij de zonden die gepleegd waren, ook in Israël, 'laten geworden'. Dat wil zeggen: Hij liet het gaan en zag er aan voorbij om – en nu krijgen we voor de tweede keer dat stamwoord voor tentoonstellen of demonstreren – zijn rechtvaardigheid te tonen in de tegenwoordige tijd.

Nu doet Hij dat. In de tegenwoordige tijd demonstreert Hij zijn rechtvaardigheid doordat Hij inmiddels vervuld heeft wat Hij heeft beloofd. Het verzoendeksel is er en het is 'besprekend'. Weet u trouwens – dat moet ik even terzijde nog opmerken – dat op de tiende van Tishri, de tiende van de zevende maand, het de heiligste dag op de kalender van God is? In Leviticus 23 lees je dat. Op die dag ging de hogepriester het heiligdom binnen. Eerst werd er een bok geslacht – als u niet helemaal begrijpt wat ik nu zeg, laat het maar even gaan – maar wat u moet onthouden is dit: er werd een bok geslacht en het bloed daarvan werd opgevangen. Vervolgens ging de hogepriester met dat bloed op die dag het binnenste heiligdom in. Dat mocht hij maar één keer per jaar doen. Dat was een verzoening voor heel het volk; daarmee vond er een beschutting plaats in dood en opstanding. Deed het volk iets? Nee, die deden niks. Die stonden erbij en keken ernaar. Trouwens, ze zagen niks, want dat is juist het hele idee: ze stonden buiten terwijl de hogepriester in het heiligdom was, of dat nu de tabernakel of de latere tempel was.

Juist daarin toont God zijn rechtvaardigheid in de tegenwoordige tijd, zodat Hijzelf rechtvaardig is en rechtvaardigt degene die uit het geloof van Jezus is. En nu moet ik weer corrigeren, want dit is de tweede keer in Romeinen 3 dat er een grote fout is gemaakt door de meeste vertalers. De moderne vertalingen vertalen dit consequent fout, maar de Statenvertaling heeft het hier wel correct weergegeven: "het geloof van Jezus". Het gaat hier inderdaad over de mens die hier op aarde gewandeld heeft en zijn God geloofde. Hij geloofde de Schriften, Hij geloofde de boekrol. In geloof, in heilig vertrouwen op de God die gesproken heeft, is Hij de weg gegaan. Hij wist dat de God die Hij vertrouwde heel de mensheid zal rechtvaardigen.

God is rechtvaardig; dat heeft Hij bewezen en Hij gaat het ook bewijzen. Hij rechtvaardigt namelijk ook degene die uit het geloof van Jezus is, en niet louter het geloof in Jezus. Daar is niks mis mee, begrijp me goed, maar dat staat hier niet. Het geloof van Jezus is het feit dat Hijzelf in geloof die weg is gegaan. Hij vertrouwde zijn God, de God die rechtvaardigt. En wie rechtvaardigt God? De goede, de beste, de gekwalificeerde? Nou, als je even doorleest in Romeinen 4 vers 5 – dit is het slot van Romeinen 3 – dan staat er: Abraham geloofde de God die de goddeloze rechtvaardigt. Waarmee maar gezegd is dat het volledig losstaat van prestaties of wie wij zijn. God doet recht. Daar hadden we het de vorige keer nog over: God is trouw, ook al is de mens leugenachtig. God is trouw, God zij dank, en Hij gaat zijn weg ongeacht wat de mens zegt, doet, beweert of zelf meent te moeten presteren. Dat laatste is trouwens het grootste ongeloof, want dan ga je voorbij aan wie Hij is.

Goed, dat was Romeinen 3 over de demonstratie van Gods rechtvaardigheid. Ik hoop dat dat nu wat duidelijker is geworden. God stelt dat inderdaad tentoon, Hij etaleert het. Hij heeft het bewezen en Hij gaat het ook nog bewijzen, want Hij is rechtvaardig en Hij zal altijd rechtvaardig zijn, trouw aan wat Hij gezegd, verklaard en beloofd heeft. Goed, dan gaan we nu naar Romeinen 9.

▶ 32:03 Romeinen 9: Gods Raad en Kracht Getoond aan Farao ↑ hoofdstukken

Dat is een heel aantal hoofdstukken later waarin Paulus eigenlijk ingaat op het gegeven dat het volk dat God heeft uitgekozen om Zijn heilskanaal te zijn – het volk via wie Hij heel de mensheid gaat bedienen en de hele mensheid gaat bereiken met Zijn woorden en Zijn koninkrijk. Hoe kan het dan? De Messias is gekomen en uitgerekend het volk voor wie Hij is gekomen, zegt 'nee' tegen Hem. Ze geloven Hem niet. Niet alleen doordat ze Hem hebben gekruisigd, maar ook in het boek Handelingen, als Hij aan hen wordt voorgesteld onder vele tekenen, heeft men Hem zelfs toen afgewezen.

Op dat fenomeen gaat Paulus in. Hij heeft daar voortdurend hartzeer over. Hij herkent zich er ook heel erg in, want Paulus was zelf ooit een Farizeese Jood en de grootste tegenstander van Israëls Messias. Hij zegt later in 1 Timotheüs 1: "Ik ben overweldigd door Zijn genade." Maar het gaat dus over de vraag: hoe kan het dat dit volk vandaag 'nee' zegt en in ongeloof is ten opzichte van de Messias? Paulus gaat daar heel diep op in en hij laat ook zien dat dit voorzegd is. Dat is één ding. Bovendien verblindt God het volk nu ook, zodat ze het niet zien. Paulus illustreert dat aan de hand van verschillende voorbeelden, maar met name aan de hand van Farao.

Daar begin ik te lezen in vers 17. Daar staat: "Want het schriftwoord zegt tot Farao: Daartoe heb Ik u doen opstaan, opdat Ik in u Mijn kracht zou tonen." Ja, Farao, over wie hebben we het dan? Nou ja, het hoofd, de koning van Egypte. Dat is wat een Farao is. U moet zich realiseren: de machtigste man in die dagen op heel de aarde. Egypte was het wereldrijk in die dagen bij uitstek en hij was daarvan het hoofd. Vergelijk hem met een van de wereldleiders in onze dagen, maar zelfs die vergelijking gaat niet helemaal op, want hij was dé wereldleider die je nu eigenlijk niet eens zo zou kunnen aanwijzen. Wie is dat dan? Is dat Poetin? Of is dat Trump? You name it, ik weet het niet.

Maar over Farao staat er: het schriftwoord – Paulus citeert uit Exodus 9 vers 16 – zegt dat God Zelf Farao deed opstaan tegen Hem. Wist Farao dat God dat deed? Nee, maar God deed het. Voor een heleboel mensen die geloven in de vrije wil van de mens, is dit natuurlijk onverteerbaar. Want ja, heeft God Farao, notabene de machtigste man, doen opstaan? Je zou zeggen: als er één man op aarde was met een vrije wil die kon doen wat hij wilde, dan was hij het wel, nietwaar? Nee, God deed Farao tegen Hem opstaan, maar met een bepaald doel. En waarom? We komen weer bij dat woord van tentoonstellen, etaleren, laten zien, showen, aantonen en bewijzen: "opdat Ik in u Mijn kracht zou tonen."

Kijk, als je wil laten zien hoe sterk je bent in het algemeen, dan moet je een sterke tegenstander uitkiezen die met jou kan wedijveren. Als je een zwakkeling neemt, dan bewijs je jouw kracht niet. Om je ultieme kracht of je overtreffende kracht te bewijzen, dan moet je iemand uitzoeken die de allermachtigste is. God deed Farao opstaan opdat Hij – dit is een citaat – Zijn kracht zou tonen juist via die machtige Farao. Dat noemen ze het contrastprincipe. Als je iets wil laten zien, dan heb je contrast nodig.

Dat doet, over etalage gesproken, een juwelier die een juweel etaleert. Dat moet schitteren en daar heb je een donkere achtergrond voor nodig. Dat is in feite ook het antwoord op de hele vraag waarom er kwaad in deze wereld is. Dat is een hele complexe vraag; het hele boek Job gaat erover. Maar het feitelijke Bijbelse antwoord is: God creëert kwaad. Hij is de goede God, maar juist om Zijn goedheid te demonstreren, bewijst Hij Zijn kracht. Hoe doet Hij dat? Wel, doordat Hij een tegenstander, de allersterkste tegenstander, tegen Hem doet opstaan. Door contrast toont Hij dat.

Er staan nu net zoveel sterren aan de hemel als vannacht, maar nu zie je niks en vannacht wel. Ik was vannacht laat nog even een wandeling aan het maken en toen heb ik dat allemaal bekeken, de volle maan bijvoorbeeld. Maar waarom zie je die nu niet? Om een hele eenvoudige reden: er is geen contrast, want het is licht. Om sterren te zien schitteren, heb je een donkere achtergrond nodig. Dat principe geldt overal. Je kunt bewijzen dat je werkelijk liefhebt, maar daar heb je ook contrast voor nodig. Als het allemaal voor de wind gaat, dan kun je niet bewijzen dat je echt van iemand houdt. Je bewijst dat je echt van iemand houdt als de ander het helemaal verbruid heeft, geen enkele aanspraak meer kan maken en echt in de absolute – sorry dat ik het zeg – in the shit zit. Juist dan kun je bewijzen dat je werkelijk van de ander houdt. Dat is ook hoe God Zijn heerlijkheid demonstreert en etaleert.

Hier staat het ook: "Daartoe heb Ik u doen opstaan, opdat Ik in u Mijn kracht zou tonen, demonstreren, en Mijn naam verbreid zou worden over de hele aarde." Daarom hebben we het nu 3500 jaar later nog over die gebeurtenis. Het is in de nerven van de geschiedenis terechtgekomen: Farao met heel zijn leger is verslagen. De plagen in Egypte zijn tot op de dag van vandaag zeer bekend en gedocumenteerd; we vinden de verslagen ervan in de Bijbel. Waarom? Omdat God Zijn naam wilde bekendmaken. Daarom deed Hij die Farao tegen Hem opstaan.

Paulus concludeert dan in vers 18 van Romeinen 9: "Hij ontfermt Zich dus over wie Hij wil, maar Hij verhardt ook wie Hij wil." Dat staat trouwens ook al in Exodus. God had tegen Mozes al gezegd, toen hij nog in de woestijn was: "Ga naar Farao toe, maar Ik waarschuw je – of Ik maak je alvast bekend – hij gaat niet luisteren. En op het moment dat hij dreigt te bezwijken onder de druk van de plagen, dan ga Ik zijn hart verharden." Met andere woorden: de opdracht aan Farao was "laat Mijn volk gaan". Dat was iedere keer de terugkerende opdracht via Mozes aan het hof: "laat Mijn volk gaan". Maar God heeft zijn hart verhard.

Ik had het net over die leer van de vrije wil; dat gelooft men dus niet, dat God een hart verhardt. Maar dat doet Hij wel. Farao kon helemaal niet luisteren. Dat geldt voor het volk van Israël vandaag ook. Daar heeft Paulus het over in Romeinen 11, waar geschreven staat: "God gaf hun een geest van diepe slaap, ogen om niet te zien en oren om niet te horen tot op de dag van heden." Wie geeft dat? Wie gaf een geest van diepe slaap over het volk Israël tot op de dag van heden? Ja, dat doet God. Als God je ogen niet opent, dan zie je niks hoor. En als Hij jouw oren niet opent, dan hoor je niks. Hij ontfermt Zich over wie Hij wil en Hij verhardt wie Hij wil.

Nu krijg je natuurlijk een heel voorspelbare reactie van een opponent die hier eigenlijk niet zoveel van wil weten. Wat zou hier de mogelijke kritiek op deze waarheid kunnen zijn? Nou, ik zou zeggen: lees verder. "Gij zult nu tot mij zeggen: Wat heeft Hij daar nog aan te merken?" Ja, als God Zich ontfermt over wie Hij wil, maar ook verhardt wie Hij wil, wat heeft Hij dan nog op Farao aan te merken? Hij deed hem immers Zelf opstaan tegen Hem. Hier moet ik even wijzen op een hele grote fout in vrijwel alle vertalingen, inclusief de Statenvertaling. Want daar staat: "Want wie wederstaat Zijn raad?"

En dat is zo'n grote fout. Dat is echt een hele grote fout, want dat klopt namelijk niet. Het is namelijk een retorische vraag. Er staat ook niet het woordje 'wil', dat is een heel ander woord, maar er staat het woord 'raad', godsraad of godsbedoeling. Want dat is de betekenis van het woord. De beide woorden komen trouwens één keer in één vers voor, in Efeze 1 vers 11. Daar wordt gesproken over de raad van Zijn wil.

Dan komen vertalers natuurlijk in de knoei, want hoe moet je dat dan weergeven? Als je van 'raad' 'wil' hebt gemaakt en je komt dan vervolgens in een passage terecht waarin beide woorden gebruikt worden – de raad van Zijn wil – ja, dan loop je helemaal stuk. Dan kun je het niet meer consequent en concordant weergeven. Maar er staat hier niet het woordje 'wil'.

Ik kan het heel simpel aantonen. Deed Farao Gods wil? Nou, echt niet. Want Gods wil was: laat Mijn volk gaan. En heeft Farao dat weerstaan? Jazeker, dat deed hij voortdurend. Maar nu een andere vraag: heeft Farao Gods raad weerstaan? Gods bedoeling? Dan zeg ik: nee. Dat kan namelijk helemaal niet. Je kunt Gods bedoeling niet weerstaan. Alles gaat naar de raad van Zijn wil – weer even Efeze 1 trouwens. Naar Zijn raad, daar kun je nooit buiten vallen. En er staat in Spreuken 16 dat God alles heeft gemaakt voor Zijn doel, zelfs de goddeloze voor de dag van het kwaad.

Ja, dat is Bijbelse waarheid. Dat is de God die wij kennen. Hij plaatst alles en Hij deed een Farao opstaan tegen Hem, zodat hij niet Zijn wil zou doen, maar juist daardoor Zijn bedoeling vervulde. Farao weerstond zeker Gods wil, maar niet Gods raad.

En nu kun je er nog weer een vervolgend bezwaar aan vastplakken natuurlijk, de daaropvolgende reactie: "Maar gij nu zult mij zeggen: wat heeft Hij daar nog aan te merken? Want wie weerstaat Zijn raad?" Maar gij, o mens, wie zijt gij dat gij God zoudt tegenspreken? Wie denk je te zijn? Denk je het je werkelijk te kunnen veroorloven om hier aanmerkingen op te plegen? En Paulus gaat dat...

▶ 44:55 De Soevereiniteit van de Pottenbakker ↑ hoofdstukken

Zal het geboetseerde soms tot zijn boetseerder zeggen: "Waarom heb je me zo gemaakt?" Ik moet er direct bij zeggen dat de ongerijmdheid niet zit in het feit dat een boetseersel kan spreken; daar gaat het niet om. Sommige mensen hebben dat zo opgevat en zeggen: "Een boetseersel kan toch helemaal niet praten?" Dan zeg ik: "Oh nee? Luister maar eens goed, want hier staat ook gewoon een boetseersel." Ik ben gewoon uit de klei getrokken, en dat bent u trouwens ook, voordat u weer op mij neer gaat kijken. We zijn mensen, gewoon uit de aarde genomen. We zijn klei in de hand van de pottenbakker.

Niemand heeft zichzelf gemaakt. Het loutere feit dat we er zijn, daar hebben we niet voor gekozen. Waar we ter wereld zouden komen? Niet. Of wanneer, hoe, of in welke setting? Met welke eigenschappen, met welk uiterlijk, met welke intelligentie? Of met welke ouders? Ik weet zeker dat wij mensen daar onze ideeën over hebben: dat had zus gemoeten of dat had zo gemoeten. Maar wie denk je dat je bent? Je bent een boetseersel. De ongerijmdheid zit niet in het feit dat een boetseersel kan praten, want dat is heel goed mogelijk. Trouwens, wij mensen kunnen tegenwoordig ook dingen maken die kunnen spreken en heel intelligent zijn, soms zelfs intelligenter dan wijzelf. Daar zit het ongerijmde dus niet in.

Nee, het ongerijmde zit in het feit dat een maaksel, een creatie, aanmerkingen gaat leveren op zijn maker en hem ter verantwoording gaat roepen. "Ik heb moeite met de gedachte dat God verantwoordelijk is." God is niet verantwoordelijk aan ons. Wij kunnen God niet ter verantwoording roepen. Natuurlijk niet, Hij is de Schepper.

Paulus gaat verder in diezelfde metafoor: "Of heeft de pottenbakker niet de vrije beschikking en de autoriteit?" De vrije beschikking, de volmacht, het recht over het leem. Natuurlijk, dan mag hij er toch mee doen wat hij wil? Dat geldt trouwens voor elke creator. Of je nu een pottenbakker bent die de beschikking heeft over leem en klei; daar kun je wat mee doen en daar hoef je geen verantwoording over af te leggen. Dan maak je van het een zus en van het ander zo.

Maar dat doet een schrijver ook. Hij bedenkt dingen en kent rollen toe. Of je nu een schrijver bent van een boek of van een script voor een film, dan heb je de 'good guys' en de 'bad guys'. Dat doe je gewoon en daar hoef je je niet voor te verantwoorden. Wat kan die 'bad guy' er nou aan doen dat hij de 'bad guy' is? Ja, duh! Of een componist die de beschikking heeft over de muziek die hij maakt. Het is heel apart: elke creator maakt gebruik van contrast, want daardoor kun je dingen tonen. Dat doet een schrijver, een schilder en een componist; allemaal gebruiken ze voortdurend contrast.

De pottenbakker heeft natuurlijk de vrije beschikking. "Of heeft de pottenbakker niet de vrije beschikking over het leem om uit dezelfde klomp — dat wil zeggen, uit hetzelfde stuk klei — het ene voorwerp te vervaardigen tot eervol gebruik en het andere tot alledaags gebruik?" Er staat letterlijk: tot oneer. Dat betekent niet zozeer het tegenovergestelde van eer, maar dat de eer ontbreekt; het is 'zonder eer'. Een pottenbakker maakt dingen die je kunt ophangen of op een reservoir neerzet om mooi te etaleren, maar je maakt ook dingen die niet zo eervol zijn en die je bijvoorbeeld onder het bed zet. Die hoeven niet gezien te worden. Daar heb je de vrije beschikking over.

En als God nu... ik ga verder in vers 22, ik kan er niet al te lang bij stilstaan. "En als God nu zijn toorn wilde betonen en zijn kracht bekendmaken?" Dat is feitelijk hetzelfde, het is synoniem. In dit geval luisterde men niet naar Gods stem, hoewel dat wel de bedoeling was. Maar God liet niet met zich spotten; juist dat wilde Hij demonstreren. God is inderdaad de Machtige, de Almachtige, en Hij triomfeert over alle tegenstand. In de ondergang van Farao en van Egypte demonstreerde God wat zijn oogmerk was. Hij wilde dat tonen; Hij wilde laten zien wie Hij is. Dat er met Hem niet te spotten valt, is één ding, maar Hij wilde ook laten zien hoe groot en machtig Hij is. Daarom heeft Hij de machtigste man en het machtigste leger zo in de Schelfzee, de Rode Zee, laten storten. Daarmee toonde God zijn kracht. Hij toont zijn rechtvaardigheid, maar Hij toont vooral wie Hij is voor het oogmerk dat Hem voor ogen staat. En als God nu...

▶ 50:49 Vaten van Toorn en Vaten van Ontferming ↑ hoofdstukken

God wil Zijn toorn tonen en Zijn kracht bekendmaken aan de vaten van toorn die ten verderve toebereid waren. Vaten van toorn, dat zijn simpelweg voorwerpen. De Heer gebruikt hier de beeldspraak van vaten; een pottenbakker maakt vaten en kruiken. In sommige daarvan laat God Zijn kracht zien, namelijk Zijn toorn. En die waren ten verderve toebereid. Dat wil zeggen: het was al de bedoeling dat zij inderdaad het voorwerp van toorn zouden worden. Ga nu niet zeggen: "Hoe kan God dat dan doen?" Hij is God! Dat is het enige antwoord. Het is niet alleen het enige antwoord, het is ook een volmaakt antwoord. Niemand kan daar bezwaar tegen maken. Hij is de Creator en Hij hoeft zich niet te verantwoorden.

Daarnaast wil ik wijzen op het fenomeen van de medialis. In onze taal gebruiken we werkwoorden actief of passief: je rijdt of je wordt gereden. Het Grieks kent echter nog een derde werkwoordsvorm: de middenvorm, de medialis. Daarin zit de gedachte dat een handeling zowel passief als actief is. Wij kennen dat in het Nederlands niet, maar het Grieks heeft het vermogen om dat zo in de taal weer te geven. In deze tekst over de vaten wordt de medialis gebruikt.

Neem Farao als voorbeeld. Farao was een vat van toorn. Dat wil zeggen dat God hem wilde gebruiken om Zijn kracht te laten zien. Hij was daartoe voorbereid, maar God dééd Farao tegen Hem opstaan. Dat is het passieve aspect. Maar het opmerkelijke is dat Farao zich verbeeldde dat hij dit zelf deed. Dat denkt trouwens elk mens; als je God buiten de beschouwing laat, dan denk je simpelweg dat je alles zelf doet. De ergste variant daarvan is de religieuze variant: dat je, terwijl je Hem meent te kennen, denkt: "Ik heb voor Hem gekozen." Dat idee is het meest goddeloze standpunt wat je maar kunt hebben. Dat meen ik echt, want daarmee ontzeg je Hem de eer en geef je jezelf de eer. Het klinkt heel vroom, maar het is Hem feitelijk onteren. Farao was zich er helemaal niet van bewust dat God hem gebruikte als een stukje klei dat tegen Hem moest opstaan. Wist hij veel? Hij dacht dat hij het zelf deed.

God heeft vaten van toorn ten verderve toebereid, maar ondertussen heeft Hij hen met veel lankmoedigheid gedragen. In de NBG-vertaling staat hier "verdragen", maar letterlijk staat er "dragen". Dit specifieke Griekse woord komt tweeënzestig keer voor in het Nieuwe Testament en alleen hier wordt het vertaald met "verdragen". Het betekent echter gewoon "dragen". Dat vind ik zo fraai. Want hoewel die vaten van toorn inderdaad ten verderve toebereid zijn, heeft Hij ze ondertussen met veel lankmoedigheid gedragen. Vergis u niet: ook die vaten van toorn zijn werken van Gods handen. Dat moet u nooit vergeten. En u weet wat de Bijbel zegt over het werk van Zijn handen? Dat laat Hij nooit varen. Ook als iemand vandaag een vat van Zijn toorn is waarin God dingen demonstreert, dan nog blijf je een werk van Zijn handen dat Hij met veel lankmoed en geduld draagt.

Dat is een geweldige waarheid. Het is typisch Paulus om zulke diepgaande en verheven gedachten uit te drukken; je moet echt nauwlettend lezen wat er staat. Hij doet dit juist om de rijkdom van Zijn heerlijkheid bekend te maken over de vaten van ontferming, die Hij tot heerlijkheid heeft voorbereid. Paulus brengt dit weer terug naar de kern van deze hoofdstukken: het fenomeen dat de meesten geen gehoor geven aan het Woord. Dat komt omdat God hun ogen niet opent. Maar er zijn er ook die het Woord horen, het met blijdschap aanvaarden en geloven, omdat God hun ogen en hun hart daarvoor opent. Dat zijn vaten van ontferming. Wie heeft dat zo gemaakt? De Pottenbakker. Hij maakt vaten van ontferming en Hij maakt vaten van toorn.

Dit geldt ook voor het volk van Israël. Als geheel — ik heb het niet over de enkeling — is het volk momenteel nog in ongeloof. Hoe komt dat? God heeft hun ogen nog niet geopend; Hij heeft hun een geest van diepe slaap gegeven. Maar op het moment dat Hij bepaald heeft, gaat Hij hun ogen openen. Dit is een geweldige waarheid. Het is simpelweg Zijn weg. Je staat erbij en je kijkt ernaar. Het is een tentoonstelling. Denk aan hoe het gaat als iemand iets etaleert: je staat voor een etalage, je ziet het en je mond valt open van verbazing over hoe het mogelijk is. Zo is het ook met deze dingen. Als God Zijn rechtvaardigheid en Zijn kracht demonstreert, dan denk je: wauw, dat is God!

Er zijn mensen die geloven en de meesten geloven niet. Er zijn vaten van ontferming en er zijn vaten van toorn. Maar weet u: een vat van ontferming nu, dat is iemand over wie God Zich vandaag reeds ontfermd heeft. Dat voorrecht valt je nu dan reeds ten deel, dat je Hem mag kennen en Zijn Woord mag verstaan. Maar vergis u niet: al Gods werken zullen Hem gaan kennen. Dat is het doel dat Hij heeft.

▶ 58:24 Romeinen 11: Besloten Onder Ongehoorzaamheid voor Ontferming over Allen ↑ hoofdstukken

Ieder wordt in zijn eigen rang opgewekt. En dan gaan we naar Romeinen 11 toe. Daar zegt Paulus – en dat is ongeveer het slot van het hele betoog van Romeinen 9, 10 en 11 – het volgende. Want daar zegt hij: "Want evenals jullie eertijds aan God ongehoorzaam waren..." Hij richt zich nu tot zijn heidense lezers, dat wil zeggen de niet-Joodse lezers. "...maar nu ontferming hebt gevonden door hun ongehoorzaamheid." Want dat is namelijk ook nog zo mooi: zij zijn ongelovig, maar juist daardoor was Paulus een apostel van de heidenen geworden. Juist door Israëls ongeloof. Hij zegt: maar daardoor hebben jullie nu ontferming gevonden. Zo zijn ook dezen nu ongehoorzaam geworden, opdat door de aan u betoonde ontferming ook zij ontferming zouden vinden. Alles op Gods tijd.

En dan volgens vers 32: "Want God heeft hen allen onder ongehoorzaamheid besloten." Eigenlijk kun je dat "hen" gewoon weglaten; het gaat om "de allen". Want God heeft de allen onder ongehoorzaamheid besloten. Maar nu zijn we weer terug bij het begin: allen zijn zondaren en derven de heerlijkheid Gods. We zijn allemaal onder de ongehoorzaamheid besloten. We zijn allemaal als zondaren en stervelingen ter wereld gekomen; als vissen in een net zijn we daarin besloten.

Ja, waarom? Waarom? Nou, het slot is: "...om Zich over allen te ontfermen." Dat is de uitkomst van al Gods wegen. Dat is wat Hij demonstreert. Hij is de pottenbakker en wij zijn allen het werk van Zijn handen. Er zijn nu al vaten van ontferming; dat zijn degenen wie het voorrecht nu reeds ten deel valt om Hem te kennen en Zijn woord te verstaan. Maar het voorrecht gaat allen ten deel vallen wanneer elke tong zal belijden wie Hij is en elke knie voor Hem gaat buigen. Amen.