in den beginne was… het woord!
25-10-2020 - Geplaatst door Andre Piettoespraak gehouden op zondag 25 oktober 2020 in Benthuizen
In de proloog van Johannes lezen we hoe GOD alle dingen deed ontstaan door het woord. In de christelijke theologie is dit een heel ingewikkeld gegeven. Daar is ‘het woord’ iemand naast God. Hoe is men tot dit misverstand gekomen? En waarom klopt het niet? Spreekt de Schrift over een voorbestaan (pre-existentie) van de Zoon? Zo ja, hoe dan? Deze diepgaande vragen verdienen een eerlijk en Bijbels antwoord!
Powered by RedCircle
📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing
⏱️ Hoofdstukindeling van deze studie:
- De Proloog van Johannes en het Begrip Logos
- Het Woord Was Naar God Toe
- God Was het Woord: Theologische Mist Verdreven
- Alle Dingen Zijn Door het Woord Geworden
- Het Woord Werd Vlees: de Verwekking in Maria
- Johannes de Doper en de Pre-existentie als Woord
- De Bijbelse Basiswaarheid: Één God en Één Middelaar
De Proloog van Johannes en het Begrip Logos ↑ hoofdstukken
Vanmorgen, vrienden, wil ik jullie meenemen naar het begin. Ja, met recht het begin, maar ik wou eigenlijk de zin nog voortzetten: het begin van het Johannes-evangelie, en dat is in dit geval tamelijk dubbelzinnig. We kijken naar het eerste gedeelte van de beschrijving van Johannes. Hij heeft een evangelie opgetekend van eenentwintig hoofdstukken lang. In Bodegraven hebben we heel langdurig een Bijbelstudieserie daarover gedaan en inmiddels zijn we aangekomen in het eenentwintigste hoofdstuk. Maar nu, vanmorgen, neem ik jullie mee naar het eerste gedeelte: de proloog.
Dat is een aardig begrip, de proloog. Zo wordt dat ook altijd genoemd, de proloog van Johannes. Proloog betekent 'voorwoord', en dat is wel heel apart natuurlijk, want waar gaat het in de inleiding van Johannes om? Het gaat om het Woord dat tevoren was, dus met recht een 'pro-loog'. Daar komt bij dat 'pro-loog' ook nog eens te maken heeft met 'loog', '-logie' en 'logos'. En dat is precies het woord dat Johannes hier ook bezigt. Daar bestaan enorme misverstanden over; over dat woord, over wat dat woord was en over hoe dat woord vlees werd. Ik stel voor dat we gewoon zinsdeel voor zinsdeel, en soms zelfs woord voor woord, naar dat gedeelte gaan kijken.
Het begin van Johannes lijkt als twee druppels water op het begin van de Bijbel, Genesis 1 vers 1. Dat begint namelijk net zo. Daar staat: "In den beginne...", trouwens in het Grieks zonder dat bepaalde lidwoord, gewoon "In begin". "In begin schiep God de hemelen en de aarde." Nou, dat is eigenlijk de introductie van Genesis 1, waarna vervolgens beschreven wordt hoe God die hemel en die aarde geschapen heeft, vormgegeven heeft en inhoud gegeven heeft. Johannes 1 brengt ons naar diezelfde tijd terug, eigenlijk zelfs nog daarvoor. Want de dingen zijn 'geworden' — ook dat laat ik straks nog zien — maar het Woord 'was' er. "In het begin was het Woord."
Nu vraag ik jullie om even helemaal blanco hiernaar te kijken en al je theologische ideeën hieromtrent even los te laten. Probeer zo clean als maar mogelijk is — dat valt voor een mens vaak niet eens mee — naar dit Bijbelgedeelte te kijken: "In den beginne was het Woord." Eerst even dat woord 'Woord'. Dat is in het Grieks 'logos', waar ons woordje 'logica' of 'logisch' vandaan komt. Trouwens, we hebben heel veel woorden die eindigen op '-logie': psychologie, sociologie. Het heeft allemaal met dit woord te maken, logos. Wat is logos? In feite is het een verzamelbegrip. Het is de expressie van een gedachte, een uitdrukking. Iets wat onzienlijk is, een concept of een gedachte, wordt tot uitdrukking gebracht. Vandaar dat ik zojuist al even bij de inleiding zei: feitelijk is wat André deed door muziek ten gehore te brengen ook 'woord'. Wij zouden zeggen dat het instrumentaal is en niet vocaal, maar het is toch woord; het is namelijk de expressie van een gedachte.
Het is geen chaos of iets randoms, zoals trouwens de hele wereld wel denkt over hoe het allemaal begonnen is. Dat het allemaal chaos is en dat het puur toeval is dat wij er nu zijn en waar we nu zitten. Dat is wat de wereld denkt, maar God zegt: "In het begin was het Woord." Hier staat wel een bepaald lidwoord, u ziet het. Dat is de expressie van de gedachte, en dat woord 'logos' wordt op vele wijzen vertaald. Het kan een prediking zijn — ik geef de bewijsplaatsen er meteen bij, dan kunt u nakijken waar dat inderdaad zo in de vertaling weergegeven wordt — of een spreuk, een voorstel, een rede, een gerucht zelfs, of een vraag. Kortom, dat is allemaal op de een of andere wijze de expressie van een gedachte. Afhankelijk van de context kun je dat op een verschillende manier benoemen, maar het heeft dit als gemeenschappelijk idee: het is de expressie, het is niet alleen maar een gedachte, nee, het is de uitdrukking daarvan. Vandaar dus 'uitgesproken', 'gevraagd' of 'een reden'.
En ja, dat is het begin. Hoe is alles begonnen? Door het Woord, en dat is zo’n evident Bijbels gegeven. Laten we eens naar Psalm 33 gaan. Trouwens, in Genesis 1 zou ik het u ook duidelijk kunnen maken, want wat lezen we dan vervolgens? Dat God zei: "Er zij licht", en er was licht. Maar in Psalm 33, daar zegt David: "Door het Woord van JAHWEH, de ene God, zijn de hemelen gemaakt en door de adem van Zijn mond al hun heer." Dat is parallel. Het Woord is de adem van de mond, want een woord kun je alleen maar uitspreken door te ademen. In feite is adem weer geest, dat wat je niet kunt zien, maar die adem of dat Woord wordt gedragen door geest. Dus Woord en geest zijn gewoon één. Dat zijn er niet twee, dat is er één. "Door het Woord van JAHWEH zijn de hemelen gemaakt en door de adem van Zijn mond al hun heer", alles wat daarin is. Want, zo staat er even later in diezelfde psalm: "Hij sprak en het was er, Hij gebood en het stond er." Het begin van alles ligt in het Woord. God sprak, en dat is de reden waarom de dingen zijn.
Het Woord Was Naar God Toe ↑ hoofdstukken
Laten we nog even verder lezen. In het begin was het Woord, dat is duidelijk, hè? En dan staat er: "en het Woord was naar God toe." En als u zegt: "Hé, maar André, dat staat niet in mijn Bijbelvertaling", dan zeg ik: nee, dat is ook zo. Ik heb hier een weergave die, zoals ik al zo vaak in deze bijeenkomsten heb vermeld, zo dicht mogelijk bij de grondtekst zit en zo dicht mogelijk bij een letterlijke woord-voor-woordweergave blijft. Dat zie je hier ook: "en het Woord was naar God toe."
In de NBG en de Statenvertaling, en de meeste andere vertalingen, staat meestal "bij". Maar dat is een ander woord. In het Grieks is dat para. Dat woord kennen we trouwens wel, denk aan woorden als parabool, Paralympics, paragnost — precies, ja — of parapsychologie. Er zijn zoveel van die woorden, maar para betekent "erbij" of eventueel "ernaast". Maar dat woord wordt hier niet gebruikt. Hier wordt een ander voorzetsel gebruikt, namelijk het voorzetsel pros. Wat ik nu zeg is onomstreden; dat is gewoon taalkunde. Het betekent gewoon "naar" of "naartoe". Je kunt iets boven hebben, onder, of ernaast, maar de vertaling die kiest voor "bij" zit er dus taalkundig naast. "Naartoe" drukt altijd een richting en beweging uit. Het tegenovergestelde voorzetsel is "ervanaf" (apo). Iets gaat ergens vanaf of het gaat ergens naartoe. In beide gevallen zit er beweging in, namelijk van iets af en in het andere geval naar iets toe.
Het Woord was niet maar bij God. Op zich zou ik er niet eens problemen mee hebben met die weergave, ware het niet dat er simpelweg een ander voorzetsel gebruikt wordt. Dus: het Woord was naar God toe. En als u zegt dat u daar even aan moet wennen, dan zeg ik: ja, dat geldt voor meer dingen als we de Bijbel openen. Het is gewoon: het Woord was naar God toe, waarbij de gedachte dus is dat er richting en trouwens ook beweging in zit.
Ik kan dit vanuit de Schrift ook heel gemakkelijk uitleggen. In Jesaja 55 staat een schitterend schriftgedeelte waar God zelf bij monde van Jesaja zegt: "Alzo zal mijn Woord — maar daar hebben we het nu toch over, over het Woord waardoor alle dingen zijn ontstaan — alzo zal mijn Woord dat uit mijn mond uitgaat, ook zijn. Het zal niet ledig tot Mij wederkeren." Let daarop: het Woord gaat van God uit, maar het keert ook weer terug tot God. Alleen zegt God dat het niet "ledig" zal terugkeren. En als het niet ledig is, dan is het dus vervuld, toch? Dat is de tegenstelling. Het keert namelijk gehoorzaam tot Hem terug.
God zegt: "Het zal niet ledig tot Mij wederkeren, maar het zal doen wat Mij behaagt en dat volbrengen waartoe Ik het zend." Met andere woorden: God spreekt een woord uit en dat woord wordt ook vervuld. Gehoorzaam keert het Woord weer terug tot God nadat het inderdaad gedaan heeft waartoe Hij het gezonden heeft. Weet u waar ik aan moet denken? Aan wat hondenliefhebbers "apporteren" noemen. Ik hoor daar zelf niet direct bij, maar apporteren betekent letterlijk terugbrengen. Je gooit iets weg en zo'n hond — als die tenminste goed luistert — brengt het terug. Dat is precies wat dat Woord van God doet. God spreekt een woord en dat woord doet ook exact wat Hij zegt. Zo keert het vervuld weer tot Hem terug.
Inderdaad, het Woord was naar God toe. Het keerde namelijk niet ledig tot Hem weer; integendeel, het vervulde precies waartoe Hij het uitzond. Tot dusver hebben we: in het begin was het Woord, en het Woord was naar God toe. Dit is exact precies zoals we dat ook in de Bijbel aantreffen bij de schepping. In het begin, ooit, toen was het Woord er. God zond het Woord, maar het keerde ook weer naar Hem toe. Het Woord ging dus van God uit — apo, dat is dat andere Griekse voorzetsel — maar het ging ook weer naar Hem terug: pros, naar Hem toe. Het Woord kwam vervuld tot Hem terug.
God Was het Woord: Theologische Mist Verdreven ↑ hoofdstukken
En dan staat er: God was het woord. U zegt: "Maar in mijn vertaling staat: het woord was God." Ja, dat weet ik. Maar dat staat er niet. En u zegt misschien: "Maakt dat nou nog uit? Of ik nou zeg 4 is 2 keer 2, of 2 keer 2 is 4, dat is toch hetzelfde?" Wiskundig is dat ook zo, maar het accent ligt hier wezenlijk anders. U zegt misschien dat dit spijkers op laag water zoeken is, maar nee, dit is met nauwkeurigheid de Schrift onderzoeken. Wat staat er nou echt? "En God was het woord." Dat is hoe het er staat.
Met andere woorden: wie was God dan? Hoe wordt God geïdentificeerd als je Genesis 1 leest? Waar was God nou? Eén ding is duidelijk: Hij werd niet gezien. Dat is trouwens in het algemeen wat van God gezegd wordt; Hij is de onzienlijke of de ongeziene God. Datzelfde Johannes 1 waar we het vandaag over hebben, zegt in vers 18 ook: "Niemand heeft ooit God gezien." En dan staat erbij: "De eniggeboren Zoon, die aan de boezem van de Vader is, die heeft Hem doen kennen." Dat wil zeggen: op dit moment is Hij daar. Hij heeft Hem doen kennen. Vandaar ook dat de Zoon het icoon van God genoemd wordt, het beeld, de representatie van God. God zelf wordt niet gezien, maar Hij wordt gekend in Hem in wie Hij zich uitdrukt. En dat uitdrukken, dat is 'woord'.
God was het woord. Als je teruggaat naar het begin: God werd niet gezien, maar God werd gehoord. Toen Hij sprak: "Er zij licht!", daar was God. God was het woord. Hij werd gehoord, niet gezien. Zo maakt Hij zich kenbaar. Ik weet dat er van Johannes 1 vers 1 een enorm theologisch mysterie is gemaakt, maar wat Johannes hier naar voren brengt, is zo solide. Dit is duidelijk, het is klaar. Het komt precies overeen met wat we vanuit de Hebreeuwse Bijbel al wisten over het verslag van de schepping: hoe de dingen in het begin tot stand kwamen, namelijk door woord. Het woord was naar God toe en ook: God was het woord. Dat wil zeggen dat Hij gehoord werd door middel van het woord. Zo werd Hij geïdentificeerd.
U zegt: "Ik heb het altijd anders begrepen." Ja, weet u hoe u het altijd begreep? Ik neem u even mee naar de Bijbel in Gewone Taal, een uitgave van het Nederlands Bijbelgenootschap. Dat is een bijbelvertaling die zich zo presenteert: in gewone taal. Ze willen niet moeilijk doen en maken de dingen duidelijk voor een simpele ziel als ikzelf — u natuurlijk niet, maar ik wel. Dat is het hele idee. Nu zou je denken dat Johannes 1 vers 1 in die vertaling volstrekt helder is, maar weet u wat men hiervan gemaakt heeft? Het is werkelijk verbijsterend. Het heeft namelijk niets te maken met vertalen, het is theologiseren. Schrik niet en ga er even goed voor zitten. Dit is wat er staat — en ik heb het meteen maar doorgekrast om aan te geven waar het verschil in zit: "In het begin was Gods Zoon er al. Hij was bij God en hij was zelf God."
Kijk, dit heeft niets met vertalen te maken. Ik weet dat er bij Johannes 1 vers 1 traditioneel altijd erg wordt afgegeven op de Nieuwe Wereldvertaling van de Jehova's getuigen, van het Wachttorengenootschap. Zij hebben vertaald: "In het begin was het woord en het woord was een god." Men valt erover dat zij daar 'god' met een kleine letter schrijven. Dat klopt inderdaad niet, dat is waar. Men zegt dan dat die vertaling theologisch is ingekleurd door de ideeën van het Wachttorengenootschap. Dan zeg ik: ja, dat is waar. Maar steek nu eens de hand in eigen boezem. Hoe is het met de gangbare, traditionele vertalingen? Zoals deze Bijbel in Gewone Taal? Dit is precies hoe het gangbaar wordt uitgelegd: "In het begin was Gods Zoon er al."
Nogmaals, het gaat mij er niet om te zeggen dat het niet zo zou zijn dat de Zoon er was, maar het gaat erom dat dit geen vertaling is. Het gaat hier niet over 'Gods Zoon', het gaat over 'woord'. In het begin was woord, en woord was naar God toe. Het vervulde wat Hij deed, en zo keerde het tot Hem terug. En God was het woord. Dat staat er. Daar moet je niet 'Gods Zoon' bijhalen. Ik zal u straks laten zien hoe enorm verwarrend dat is. Dit is puur de leer van de drie-eenheid. Het woord 'drie-eenheid' kent de Schrift overigens niet, dat is één ding. Nu zegt u: "Oké, maar het gaat niet om het woord, het gaat om de definitie." De definitie van de drie-eenheid is: er is één wezen — God is één wezen — maar er zijn drie personen.
Nu vraag ik u: waar spreekt de Bijbel over 'personen' die je onderscheidt van een 'wezen'? Men zegt dan: je hebt God de Vader, God de Zoon en God de Heilige Geest, en dat is van eeuwigheid af. Niemand kan dit uitleggen. Men noemt het een mysterie. Ik noem het: mist. Dat 'erie' kun je er gewoon vanaf halen. Het is gewoon mist, volstrekt onbegrijpelijk. Eén wezen, drie personen. Men heeft daar een soort goddelijke familie van gemaakt en van het begrip 'God de Zoon'. Weet u, de Schrift spreekt tientallen keren over God de Vader. Hoe vaak spreekt de Schrift over 'God de Zoon'? Never, nooit. Het is altijd de 'Zoon van God'. Want er is één God: de Vader. En de Zoon is de Zoon van God, niet God de Zoon.
Kijk, dat is de boel vertroebelen en volstrekt onbegrijpelijk maken. Een eenvoudige, simpele waarheid — er is één God — wordt op deze manier zo complex gemaakt dat het onnavolgbaar is. Iedere theoloog, tot aan de paus in Rome toe, zal zeggen: "Hier moet je vanaf blijven, dit is onbegrijpelijk." Eén wezen, drie personen, de drie-eenheid. Laten we daar verre van blijven, want dit is puur menselijke invulling. Men heeft een eenvoudige Bijbelse waarheid gecompliceerd gemaakt, en als je niet uitkijkt en er te veel over nadenkt, krijg je er nog een complex van ook. Dat geldt trouwens voor alles wat een mens doet met Gods woord: wat simpel en duidelijk is, wordt ingewikkeld gemaakt. Laten we nu teruggaan naar Johannes 1. We hebben Johannes 1 vers 1 gezien en ook hoe dat misgeïnterpreteerd of misvertaald wordt.
Alle Dingen Zijn Door het Woord Geworden ↑ hoofdstukken
En dan staat er nog bij in Johannes 1 vers 2: "Dit was in het begin naar God toe." In feite is dit een samenvatting van het eerste vers. Dit – namelijk terugverwijzend naar het voorgaande – betekent dat vanaf het begin het woord van God niet ledig naar God terugkeert. Het keert niet ledig terug, dus het vervult.
En dan staat er verder: "Alle dingen werden door hetzelfde." Namelijk – dit is trouwens ook zoals de Statenvertaling het weergeeft – "hetzelfde", dat wil zeggen: het woord. "Alle dingen werden door hetzelfde en zonder hetzelfde werd ook niet één ding dat geworden is." U zegt misschien: "Dat vind ik een beetje moeilijk klinken." Oké, maar het is niet moeilijk. Alle dingen zijn door het woord geworden en zonder dit is geen ding geworden dat geworden is. Zie je iets wat geworden is? Nou ja, dat geldt dus voor alles. Ik bedoel, alles is een keer ontstaan. Alles, alle dingen, het al. En hoe is het geworden? Wel, door het woord. Er is geen ding dat er is of dat is geworden zonder dat woord.
Alle dingen zijn door het woord; alles wat we zien is de expressie van een gedachte. Dit is zo essentieel, dit is de basis eigenlijk van de hele Bijbelse boodschap: de schepping, alle dingen. Ze zijn een creatie, de uitdrukking van een gedachte. Over alles is zo nagedacht. Je ziet dan ook dat precies op het moment dat je niet met God rekent – zoals in het hele wereldse denken – men zegt: "Ja jongens, wij gaan alleen maar uit van wat we kunnen waarnemen." Daarmee zet men God in de praktijk buitenspel. En dat betekent dus dat als we niet rekenen met God, de dingen allemaal vanzelf ontstaan moeten zijn. Hoe dat kan, is volstrekte dwaasheid. Het zou dan ook chaos moeten zijn; puur toeval, random, of hoe je het ook maar zeggen wilt. Nee, de Bijbel zegt – en dat is de verklaring – dat alle dingen door het woord geworden zijn. Ze zijn de uitdrukking, de expressie van een gedachte.
Als je helemaal teruggaat naar de basis van het leven – vandaar ook dat ik dit plaatje van DNA erbij heb gedaan – dan zie je dat dit puur informatie is. Weet u wat dat is? Dat is woord. Dat is informatie. In elk van de miljarden celletjes in je lichaam bevat elk celletje een complete bibliotheek waarin alle informatie ligt verzameld. Informatie, dat wil zeggen: de expressie van een gedachte. Het hele idee dat de dingen vanuit zichzelf zouden zijn geworden, is dwaasheid. Alle dingen zijn door het woord geworden en zonder dat is geen ding geworden dat geworden is. Punt. Nou, dat lijkt me duidelijk.
Trouwens, wat Johannes hier zegt, bewijst hij niet zozeer; hij gaat ervan uit dat het zo is. Hij bouwt eigenlijk gewoon voort op wat we vanuit Genesis 1 alleen al zouden kunnen weten. Ik wil trouwens nog op iets wijzen. Er staat: "Alle dingen werden. En zonder dat werd ook niet één ding dat is geworden." Let op: alle dingen werden. Het woord was. In het begin was het woord en alle dingen zijn geworden. Dat is een groot verschil tussen het woord en alle dingen. Het woord is ook geen creatie; het woord is de uitdrukking van God en daardoor zijn alle dingen geworden.
Ik geef toe, wat ik nu allemaal vertel klinkt misschien filosofisch, maar dit is filosofie in de ware zin van het woord: in het licht van de Schrift. Want wat zijn de dingen nu eigenlijk? Waar komt het uit voort en hoe is dat te verklaren? Nou, dit is het; dit is wat het is. Dus: alle dingen zijn geworden en het woord was.
Dan nog even iets. Dit weerlegt ook precies de gedachte waar ik zojuist even op attendeerde: de hele leer van de drie-eenheid, dat er verschillende personen bij de schepping actief zouden zijn geweest. Zegt de Schrift dat? Nee. Er is maar één God en die ene God heeft alles gemaakt, gecreëerd en voortgebracht. Dat wordt zo vaak in de Bijbel benadrukt. "Ik en niemand anders," dat is de echo in het boek Jesaja.
In Job 9 vers 8 staat over Hem: "Hij spant geheel alleen de hemel uit." Daar was niemand bij. Dat deed Hij. Nou ja, u zegt: "De Zoon van God, hoe was het ook alweer? Die jubelden." Jawel, maar Hij alleen deed dat. Hoe? Door het woord. In Jesaja 44 staat: "Ik ben Jahweh die alles gemaakt heeft, die de hemelen heb uitgespannen." Daar hebben we het ooit eens een keertje over gehad, over hoe die hemelen zijn uitgebreid. Dat is een heel boeiend verhaal, maar daar hebben we het nu verder niet over. Het gaat er nu even om dat Hij dat Zelf heeft gedaan. Alleen. "Die alles gemaakt heeft, die de hemel hebt uitgespannen" – en dan wordt er gezegd: "Ik deed dat, maar Ik deed dat ook alleen. Ik alleen, die de aarde uitgebreid heb." Niet alleen dus de hemel, maar ook de aarde. Dat wil zeggen: het droge. Dat is wat de Bijbel de aarde noemt. Dat is niet een planeet ofzo; God noemde het droge "aarde" of "land". Alleen God deed dat. En hoe deed Hij dat? Door Zijn woord.
Dat is wat Johannes 1 in de eerste verzen naar voren brengt. Nu slaan we even een heel aantal verzen over en komen we aan in vers 14. Ja, ik drink nu uit een flesje, want in het dorpshuis mochten ze geen glaasje water geven. Dat mag niet vanwege de huidige maatregelen. Er is dus echt goed over nagedacht... Tot zover dit politiek commentaar. Terug naar Johannes 1.
Het Woord Werd Vlees: de Verwekking in Maria ↑ hoofdstukken
Daar wordt verder in de navolgende verzen gesproken over wat het woord was. In het woord was leven en het leven was het licht der mensen. Nou, en het licht heeft geschenen; dat is eigenlijk ook vervolgens het verhaal van de hele Bijbelse geschiedenis. Het woord heeft in het licht geschenen en het woord klonk heel de Bijbelse geschiedenis door. Niet alleen aan het begin, maar God sprak. God zij dank. En dat woord is ook vastgelegd, en vandaar de Schrift. Dat is waar we ons nu mee bezighouden, maar dat is niks anders dan een woord dat vastgelegd is.
Dan gaan we verder in vers 14. Daar staat dit, weer de letterlijke weergave: "En het woord werd vlees." In de NBG staat dat het woord vlees is geworden, maar letterlijk staat er: "En het woord werd vlees." Niet voltooid, maar: het woord werd vlees. We blijven gewoon puur bij de informatie die de Schrift hierover geeft. Oké, het woord was er en het woord heeft in de hele geschiedenis door inderdaad als licht geschenen. En nu staat er: "En het woord werd vlees en het woonde te midden van ons."
Het woord werd vlees. Hoe weten we dat? Johannes stelt het feit vast, maar met name in Lukas – en in Mattheüs wisten we dat ook al – weten we hoe dat inderdaad tot stand is gekomen. Het gaat hier over de Heere Jezus Christus die onder ons heeft gewoond. Er staat verder in vers 14: "Het woord werd vlees, heeft onder ons gewoond en wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, de heerlijkheid als van een eniggeborene van de Vader." Ik kom daar straks op terug, maar laten we eerst dit vasthouden: het woord werd vlees. Laten we naar Lukas 1 gaan. Dan lees je dat een boodschapper van God komt, Gabriël. En wat doet hij? Hij heeft een woord. Dat is wat een boodschapper is: hij heeft een bericht, een goed bericht. In dit geval aan Maria, over dat wat zij zou voortbrengen, namelijk de beloofde Messias.
In dat gesprek komt op een gegeven moment de grote vraag voor Maria. Zij zei tot de boodschapper: "Hoe zal dit zijn, omdat ik geen man beken?" Ik heb geen gemeenschap met een man. Ik ben wel verloofd, maar ik heb geen gemeenschap met een man. Hoe kan ik dan zwanger worden? Dat is een hele simpele vraag: hoe kan ik zwanger worden daar ik geen man beken? De boodschapper antwoordde en zei tot haar: "Heilige geest zal op jou komen en de kracht van de Allerhoogste zal jou overschaduwen. En daarom zal het heilige dat verwekt wordt, Zoon van God worden genoemd." Dit is de verklaring. Maria wordt dus zwanger, niet door zaad van een man, maar door kracht van de Allerhoogste. Niet door menselijk zaad, niet door sperma, maar door kracht, door het woord van de Allerhoogste. Want dat woord is, zoals ik al zei, de adem van Zijn mond. Dat wil zeggen: wat uit Zijn mond voortkomt. Dat is kracht, dat is geest. Het woord komt tot Maria; dat woord zegt: "Jij wordt zwanger." En dat woord komt over en dat woord wordt vlees. Letterlijk dus.
Ziet u hoe, als Johannes 1 vers 14 zegt "het woord werd vlees", dat ook letterlijk zo is? Het woord kwam tot Maria – niet een man, geen zaad – nee, het woord kwam tot Maria en zo overschaduwde de kracht van de Allerhoogste haar. Dat woord werd vlees. Daar kwam iemand uit voort; het woord werd letterlijk vlees. Ik weet niet hoe ik dat nog duidelijker moet zeggen. Het is precies zoals het historisch is gegaan. Ik weet dat het ook wordt ontkend. Men zegt dan: "Dat kan toch niet?" Dan zeg ik: ik vind het hele idee dat een mens voortkomt – en dat geldt trouwens voor elk leven – uit zaad en een eicel en de samensmelting, eigenlijk ook iets waarvan je zou kunnen zeggen: "Dat kan toch niet?" En toch zitten we hier allemaal. We zijn echt ooit zo tot stand gekomen. Dacht u nou werkelijk dat de Allerhoogste niet in staat zou zijn – Hij die ditzelfde hele fenomeen gecreëerd en bedacht heeft – om het woord tot Maria te zenden waardoor zij zwanger werd?
Dus: het woord werd vlees. En het woonde te midden van ons. Letterlijk staat daar trouwens een woord dat "in een tent wonen" of "tabernakelen" betekent. Het woord tabernakelde onder ons. Het idee is: Hij was absoluut mens, maar het was als in een tijdelijk verblijf; het woord van God zelf verbleef onder ons. En wij, zegt Johannes dan – en met hem vele anderen, niet alleen zijn medewerkers en apostelen – wij als mensen sloegen zijn heerlijkheid gade. Dus het woord werd vlees, het groeide op, we weten hoe dat gegaan is. De Heere Jezus werd dertig jaar, ging optreden, en onder andere Johannes, die dit optekende, werd geroepen om een leerling te zijn, samen met zijn broer Jakobus en al die anderen. Johannes blikt terug en hij zegt: "Wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd." Wat voor heerlijkheid? Er staat achter: "Een heerlijkheid als van een eniggeborene bij de Vader." Er wordt inderdaad bijgezegd: para.
Laten we dat even scherp krijgen. Wat is nou de heerlijkheid van dat vleesgeworden woord? Wat is de heerlijkheid die zij hebben aanschouwd en gade hebben geslagen? Dat is niet wat de theologie ervan maakt: "God de Zoon die mens werd." Dat is complete verwarring. De heerlijkheid die hij zag, is dat Gods woord vlees werd, en daarom is Hij met recht de eniggeboren Zoon van God. God zelf bracht Hem voort door het woord. Aangezien dat uniek is, is Hij de eniggeborene. Van al die miljarden mensen is er maar één mens die inderdaad zo is ontstaan, als de uitdrukking van het woord. Zo is Hij de eniggeborene van de Vader. Er is er slechts één op deze wijze verwekt: monogenos. Dat "mono" is enig en "genos" heeft te maken met ons woord genetica; Hij die zo is verwekt of geboren, of zo is ontstaan of geworden.
Het woord was er, maar het woord werd vlees. En doordat het vlees werd, werd Hij de Zoon van God. Het is dus niet: de Zoon van God werd mens. En al helemaal niet: God de Zoon werd mens. Hij is juist de Zoon sinds Zijn geboorte, of eventueel Zijn verwekking uit de maagd Maria. Daarom heet Hij de Zoon van God: het woord werd vlees. Ik weet wat ik nu vertel; ik open de Schrift en ik moet u zeggen: is dit abracadabra? Nee, dit is helder, dit is duidelijk. Dit is een Bijbels concept, maar het is ook met recht logisch. Wat zou je anders verwachten van logos? Dat is logisch, zoals het hier wordt neergezet. Dit begrijpen we ook. We verstaan het, of we verbazen ons over de grootsheid van de dingen, maar dit is wel inderdaad logos. Het woord werd vlees, en wat men ervan gemaakt heeft, dat is volstrekt onbegrijpelijk. We hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van een eniggeborene bij de Vader, vol van genade en waarheid. Dat is wat Hij tot uitdrukking bracht, gesproken heeft en geëtaleerd heeft. We gaan nu verder met vers 15.
Johannes de Doper en de Pre-existentie als Woord ↑ hoofdstukken
En dan komen we op een ander punt. Johannes getuigt van Hem. Dat is misschien een beetje ingewikkeld, want er zijn nu eigenlijk twee Johannesen in beeld. We hebben Johannes de discipel, degene die dit evangelie optekende en een van de twaalf was. De broer van Jacobus, de vriend van Petrus en Andreas; u weet wel, de zoon van Zebedeüs. Hoe heette de vader van de zonen van Zebedeüs ook alweer? Zebedeüs, precies. Dat is de schrijver.
Maar Johannes de schrijver heeft het hier over een ándere Johannes. De naam Johannes, of Yohanan, betekent overigens 'Yahweh is genadig'. Waarom zou die naam zo op de voorgrond treden? Nou, omdat het bij het Woord dat vlees werd inderdaad gaat om Hem die vol van genade is. Hij is de expressie van God die vlees werd. Maar hier gaat het dus specifiek over Johannes de Doper. Dat was niet zijn achternaam, want zijn vader heette niet zo, maar hij doopte en dat was een heel uniek fenomeen in die tijd.
Het gaat over die Johannes van wie we weten dat hij een familielid was van Jezus, een neef. In ieder geval was de moeder van Johannes de Doper, Elisabeth, een tante van Maria. Toen Maria zwanger werd, ging ze meteen naar haar tante Elisabeth toe, die ergens in het bergland van Judea woonde. Dat is nog een hele reis, want zij woonden in Galilea en zij is naar het zuiden gegaan, naar Judea, een andere provincie. Elisabeth was op dat moment al zes maanden zwanger. Ze scheelden dus een half jaar; Johannes de Doper was een half jaar ouder dan Jezus.
Houd dat even vast: Johannes was dus eigenlijk de oudere. Maar wat zegt hij? Johannes getuigt van Hem en hij heeft geroepen: "Deze was het van wie ik zei: Hij die na mij komt, is vóór mij geworden, want Hij was eerst vóór mij." Let op wat hij hier zegt. Johannes zegt in feite: "Ik werd weliswaar eerder geboren, maar Hij was er al eerder dan ik." Maar wacht even, Johannes, jij bent toch een half jaar ouder? "Ja," zegt Johannes, "maar Hij was er vóór mij. Hij was eerst."
Waar doelt Johannes hier op? Dit is Johannes 1 vers 15. Hoezo was Hij eerst? Sommige vertalingen, zoals de Bijbel in Gewone Taal, zeggen dan: "Want Gods Zoon was er al." Maar de hele teneur van Johannes 1 is: in het begin was het Woord en daardoor is alles geworden. Dat Woord heeft inderdaad geklonken en het licht daarvan heeft geschenen. Welnu, Hij is dat Woord. En vandaar dat Hij daar eerder was.
Hier gaat het dus inderdaad over het voorbestaan van de Zoon. In de theologie gebruiken ze daar graag Latijnse termen voor en noemen ze dat de 'pre-existentie'. Zeg ik dat nou om duur te doen? Ik vind het ook wel eens leuk om duur te doen, maar nee hoor, pre-existentie is gewoon een bekend begrip. 'Pre' betekent 'vóór' en 'existentie' betekent 'zijn' of 'bestaan'. Wij existeren allemaal nog steeds, nietwaar?
Had de Zoon een voorbestaan? Johannes zegt ja, want Hij was er vóór mij. Maar hoe dan wel? Was Hij de Zoon als persoon, met een hoofdletter Z? Snapt u hem? Hij zei: "Deze is het van wie ik sprak: Hij is vóór mij, want Hij was eerder dan ik, of eerst dan ik." Protos, de Eerste. Hij was de Eerste. In welke hoedanigheid dan? Wel, als het Woord. In welke zin had de Zoon een voorbestaan? Wel, als het Woord. Moeilijker is het niet, echt niet. Dat is precies de Bijbelse uitleg.
Het Woord werd vlees, en doordat het vlees werd, werd Hij de Zoon. Dat is het geheim van Zijn voorbestaan. Het Johannesevangelie wijst daar heel dikwijls op. De Heer Jezus is de Zoon sinds Zijn verwekking en geboorte uit Maria. Daarom zou Hij Zoon van God genoemd worden; de Bijbel is daar volstrekt helder over. En in welk opzicht was Hij er daarvoor? Wel, als het Woord. Want Hij is namelijk het vlees geworden Woord. Ze zijn samengevallen: het Woord van God waardoor hemel en aarde tot stand kwamen, maar ook het Woord dat ooit tot Adam kwam, het Woord dat tot Noach kwam, of tot Abraham, tot Mozes of tot de profeten. Dat Woord werd vlees en vandaar, en sindsdien ook, is Hij de unieke Zoon van God.
Dus die vertaling van "In den beginne was Gods Zoon er al", die kun je inderdaad gewoon doorkarren. In den beginne was het Woord, en dat Woord is vlees geworden.
De Bijbelse Basiswaarheid: Één God en Één Middelaar ↑ hoofdstukken
En ja, het illustreert en demonstreert ook gewoon deze geweldige Bijbelse waarheid. Dat is waar ik mee wil afsluiten, wat Paulus schrijft in 1 Timotheüs 2. Ik had vers 4 er eigenlijk ook nog bij moeten nemen. Laat ik die dan ook maar even noemen, u kunt het nalezen hoor, want het staat ook in uw Bijbeltje, echt waar. Want daar staat: God wil dat alle mensen gered worden en komen tot besef van de waarheid. Hoezo? Nou, want er is... en dan komt vers 5 dus: want er is één God.
De Bijbel is de waarheid van het monotheïsme. Monotheos is een Bijbels begrip: de enige God. Paulus zegt in 1 Korinthiërs 8 vers 6: "Al zijn er goden in menigte en heren in menigte, voor ons nochtans is er één God, de Vader, uit wie alle dingen zijn, en één Heer, Jezus Christus, door wie alle dingen zijn." Ja, want hij is het woord waardoor alle dingen geworden zijn, uit de Vader, de ene God.
Trouwens, de Heer Jezus zei dat in het hogepriesterlijk gebed ook al. Hij zei: "Dit nu is het aionische, het eeuwige leven — het leven van de toekomende eeuwen — dat zij U kennen, de enige waarachtige God, en Jezus Christus die U gezonden hebt." Wilt u er nog tien? Nou, die ga ik nu niet geven; bij een andere gelegenheid hebben we dat al eens gedaan. Maar dit is de meest basale Bijbelse waarheid die er is. Één.
En moet je nagaan... ik vind het echt, als je hierover doordenkt, zo ontstellend dat de meest simpele — maar simpel betekent eenvoudig — de meest simpele Bijbelse waarheid verdraaid is, verward is, complex is gemaakt en gemystificeerd. 'Mysterie van gemaakt' betekent dat gewoon, als u het mij vraagt.
En Paulus zegt: er is één God en één middelaar van God en mensen. Ziet u? Één God, daarin is hij uniek, maar die middelaar is ook uniek. Er zijn miljarden mensen, maar er is maar één middelaar. Een middelaar, dat is iemand die 'middoelt', die tussen de partijen in staat. Hij is een middelaar van God en mensen. God komt tot de mensen door hem, en de mensen gaan door hem tot God. En trouwens, alle mensen kómen ook inderdaad daadwerkelijk door hem tot God, want er is één God die wil dat alle mensen gered worden.
Ja, dat is het mooie van Bijbelse, simpele waarheden: je komt linksom of rechtsom, je komt er altijd weer bij uit. En als je dan ergens de draad verliest, pak je hem gewoon daar weer op. Je komt er altijd. Het brengt ons altijd bij deze eenvoudige waarheid: één God, één middelaar van God en mensen. Namelijk de mens Christus Jezus, die zichzelf — die middelaar, de mens Christus Jezus — geeft tot een losprijs ten behoeve van allen.
Want God wil dat alle mensen gered worden en komen tot besef van die waarheid. En hij heeft zichzelf gegeven tot een losprijs ten behoeve van allen, en dat is het getuigenis bij gelegenheden. Dat wil zeggen: hiervan wordt getuigd, waar dan ook maar de gelegenheid is. En Paulus zegt daarbij: "waarin ik werd gesteld." Dat wil zeggen, in dat getuigenis werd ik gesteld. Als wat dan? Wel, als heraut. Een heraut is gewoon iemand die iets bekendmaakt, een bericht meldt. Dat is een heraut. En een afgevaardigde; hij is geroepen en afgevaardigd. Hij representeert ook inderdaad Christus Jezus zelf.
En hij benadrukt daar nog eens: waarheid spreken, ik lieg niet. Hij zegt: een leraar van natiën in geloof en waarheid. Met andere woorden, hier vinden we eigenlijk de missionstatement van Paulus. Hij zegt: waartoe werd ik gesteld? Om dit als leraar, als onderwijzer, te vertellen aan de natiën: van de ene God, de ene middelaar, de mens Christus Jezus.
En zo zie je dat deze waarheid over die ene God en ook de ene middelaar zo geweldig is. Geweldig, maar ook zo simpel; het is om het in zijn meest pure vorm te ontvangen, te bewaren in je hart en zo ook verlicht te worden en te begrijpen: hij is het woord dat vlees geworden is. Amen.
UltimateGoodNews