▶ 00:00 Het Gangbare, Onbijbelse Idee van Schuldbetaling ↑ hoofdstukken

Ook van mijn kant, vrienden, een hele goede morgen. Ik zal me even voorstellen, want ik zag sommige mensen heel vertwijfeld kijken: wie is die ongeschoren kerel daar? Mijn identiteit is gelijk gebleven; ik ben nog steeds gewoon André Piet. Nou, dan hebben we dat ook weer eventjes rechtgezet.

En dan nu echt het onderwerp. Zojuist is het door Juri al even aangegeven: hoe – en u ziet, ik heb het met opzet ook cursief geprojecteerd – hoe verzoent God de wereld tot Zich? Het lijkt mij heel nuttig om deze vraag eens eventjes scherp te krijgen. Want u bent wellicht vertrouwd met de Bijbelse, of zal ik zeggen de christelijke woordenschat. Daarin speelt verzoening uiteraard een hele grote rol, maar het kan zomaar zijn – en dat is niet zomaar denkbeeldig, ik ga dat straks ook aantonen – dat daar heel veel gedachten bij een rol spelen die helemaal niet Bijbels zijn. Misschien wel algemeen gangbaar christelijk, maar niet Bijbels. Bovendien zijn ze soms ook heel onlogisch, zodat je het niet begrijpt. En als iets niet logisch is, dan zul je ook nooit de echte waarde ervan gaan inzien en zal het niet doordringen in het hart.

Ik wil eerst eventjes aangeven wat de vraag niet is, namelijk: hoe werd God verzoend met de wereld? Want dat zou zomaar de gedachte kunnen zijn die u van huis uit heeft meegekregen. Want hoe gaat dat dan? Het gangbare antwoord, en ik zeg van oudsher traditioneel in de christelijke wereld, is dat men zegt: God werd verzoend met de wereld. En hoe dan wel? Wel, God werd verzoend aan het kruis, want daar werd de schuld betaald, zodat God kan vergeven. Nou, als dat je insteek is, dan begrijp je – laat ik het meteen maar even heel duidelijk zeggen – niks van wat het onderwerp verzoening eigenlijk inhoudt.

Ik zal punt voor punt even kort aanstippen wat er allemaal niet deugt aan dit antwoord. Om met het eerste te beginnen: God werd verzoend. Schrik niet en wees niet verbaasd, maar het is echt waar; ik daag u uit om het gewoon in de Schrift na te gaan. Nergens in de Schrift vinden we dat God Zich verzoende of dat Hij verzoend werd. De reden is eigenlijk heel eenvoudig, en ook dat komt straks nog uitgebreider ter sprake: God is nooit een vijand geweest. Dus God hoefde Zich ook niet te verzoenen en Hij werd ook niet verzoend.

Dan het idee dat God werd verzoend aan het kruis. Verzoening vond niet plaats aan het kruis. Ook dat staat nergens. Verzoening vindt echter plaats door het kruis. Nu zou u natuurlijk kunnen denken: ga je nu op al die slakken zomaar een korreltje zout leggen? Hebben we niet wat belangrijkere dingen aan ons hoofd? Maar ik zal u vertellen dat het verschil gigantisch is. Ook dat wil ik duidelijk maken.

Om nog eventjes door te gaan met dat antwoord wat dus gangbaar wordt gegeven: God werd verzoend aan het kruis want – en dat is dan de reden, het motief – daar werd de schuld betaald. Het idee is dan dat God vertoornd is of was op de wereld, maar nu is daar Iemand die in de bres is gesprongen. Dat zou dan verzoening zijn, namelijk Jezus Christus. Als een bliksemafleider is Hij degene die de toorn van God afwendt. Hij is degene die de schuld die de wereld had opgebouwd, heeft betaald. Dat zou dan de verzoening zijn aan het kruis, zodat God werd verzoend.

Echter: God werd niet verzoend en het vond niet plaats aan het kruis. Maar ik zal u vertellen: aan het kruis vond ook geen schuldbetaling plaats. De schuld werd niet betaald. Er werd wel een prijs betaald, maar dat was geen schuldbetaling aan God. Dat was een losprijs. Een losprijs dient om vrij te kopen. Als iemand je gevangenhoudt of wanneer er sprake is van een gijzeling, dan vindt er een losprijs plaats. Dan wordt er een losprijs betaald om degene die gevangen is vrij te kopen. De prijs wordt dus betaald aan degene die de persoon gevangen hield. Wel, de Bijbel spreekt er ook over dat we gevangen slaven zijn van zonde en dood. Welnu, daar werd de prijs aan betaald. Dat wil zeggen: de prijs werd aan de dood betaald. Hij stierf; dat was de prijs die Hij aan de dood betaalde, zodat wij daaruit – ook dat zal ik straks nader laten zien – uit die dood zouden worden vrijgekocht. Bevrijd uit de dood, oftewel: LEVEN met allemaal hoofdletters zouden ontvangen.

Het idee was dus: God werd verzoend aan het kruis, want daar werd de schuld betaald, zodat God nu kan vergeven. Dat is dan de uiteindelijke uitkomst van het idee dat men heeft van verzoening. Wat betekent dat? Wel, God heeft het zodanig geregeld dat Hij nu op rechtvaardige gronden kan vergeven. Maar als dat zo zou zijn, dan is er geen eens sprake van vergeving! Als de prijs betaald is, als de schuld aan God betaald is, wat is er dan voor God nog te vergeven? Stel, u hebt schuld aan mij en een ander zegt: "Joh, jij hebt weinig geld, ik wil voor jou betalen", en diegene betaalt vervolgens de schuld die u aan mij hebt terug. Moet ik u dan nog vergeven? Nee, er valt niks meer te vergeven want de prijs is al betaald.

Het hele idee van schuldbetaling is tegelijkertijd het tenietdoen van vergeving om niet. Het hele gangbare idee van verzoening, zoals dat altijd wordt gepresenteerd – ik doe dat nu heel kort en misschien te kort door de bocht, maar om het eventjes toch duidelijk te maken – is: Jezus Christus kwam om de schuld te betalen zodat God niet langer toornig maar verzoend is, en nu kan Hij vergeven. Dat is absoluut niet wat de Schrift leert.

▶ 08:02 Hoe Verzoent God een Vijandige Wereld? ↑ hoofdstukken

Maar nu nogmaals de vraag: Hoe verzoent God de wereld tot zich? Nooit lezen we in de Bijbel dat God zich verzoende met de wereld, of dat God verzoend werd met de wereld. Wat we lezen – en we hebben het zojuist ook gelezen in 2 Korinthe 5, maar het staat op meer plaatsen – is dat Paulus voor verzoening een heel speciaal woord gebruikt. Elders vinden we dat eigenlijk nergens.

Wat naar voren gebracht wordt, is dat God inderdaad niet verzoend wordt of Zichzelf verzoent. Nee, God is de actieve partij die de wereld met Zich verzoent. Het idee is dat de wereld vijandig is en dat God die wereld tot een vriend van Zich maakt. De vraag is dus: hoe doet Hij dat? De vijandschap van de wereld verandert Hij in vrede, of haat in liefde, zodat die wereld niet langer vijandig en vervreemd is, maar in vrede ten opzichte van God komt te staan. God is degene die daarin de handelende partij is. Hij verandert de ander, zodat die ander verzoend wordt.

De vraag is eigenlijk niet zozeer óf dat zo is – ik ga daar gewoon al vanuit en ik zal dat op diverse plaatsen laten zien – maar de vraag is vooral: hóé doet Hij dat? En het antwoord is zo geweldig. Laat ik eerst een aantal dingen naar voren brengen. In de eerste plaats dit: de wereld als geheel, de mensheid, is vervreemd en vijandig ten opzichte van God. En trouwens ook ten opzichte van elkaar. Die vijandschap is niet alleen verticaal, maar ook nog eens horizontaal. Dat is de positie van de wereld naar God toe.

De wereld vertrouwt God eigenlijk niet. Dat is vanaf het begin al het geval; dat was ook de leugen ooit in de Hof van Eden. Dat werd de mens al ingefluisterd: "Ja, God heeft dat wel gezegd, maar dat komt omdat Zijn motieven niet goed zijn." Zo ontstond er een wantrouwen ten opzichte van God; dat is vervreemding. In feite werd er een leugen over God verteld, zodat de wereld vijandig en vervreemd raakte van God. En dat is nog steeds het verhaal: de mens vertrouwt God niet.

Vraag het maar eens in het algemeen. Hoe vaak is het niet dat mensen zeggen: "Gods bestaan kan toch moeilijk ontkend worden? Daar is de schepping te ingenieus voor. Er moet een Schepper zijn." Dat is het punt dus niet. En toch willen we er niet aan, en ik denk dat dat de diepste reden van het atheïsme is. Niet de ontkenning van God, maar de vervreemding van God. Het niet willen dealen met het gegeven dat Hij er is. Want áls God er dan is – en we kennen allemaal het verwijt – hoe kan er dan... vul maar in. Daar komen de vragen, de tegenwerpingen en de beschuldigingen. Waarom zou Hij de ellende, de dood, de ziekte en alle moeite toestaan? Het idee daarbij is dat God eigenlijk niet te vertrouwen is. Men gelooft niet dat God daar een bedoeling mee kan hebben en dat Hij dat allemaal goedmaakt.

Hoe dan ook, de wereld is vervreemd en vijandig ten opzichte van God. En al is het nog geen regelrechte vijandschap, men is wel van Hem vervreemd geraakt. Dat kwam op een dieptepunt toen God tweeduizend jaar geleden Zijn Zoon gaf, Hij die tevoren was aangekondigd en beloofd. En toen Hij kwam, wat gebeurde er? De wereld heeft de Zoon van God gekruisigd. Geëxecuteerd. De ergste dood die je maar kunt bedenken, heeft de wereld gereserveerd voor de Zoon die God aan de mensheid gaf.

Als er één bewijs is van die vervreemding en vijandschap ten opzichte van God, dan is het wel het kruis. Het kruis symboliseert de vijandschap van de wereld ten opzichte van God op het hoogst, op het diepst en op zijn extreemst. Nooit is die vijandschap duidelijker, extremer en heftiger aan het licht gekomen dan daar aan het kruis. Het kruis is daarmee – en dat is heel wonderlijk – het embleem van verzoening geworden. We zijn er allemaal mee vertrouwd geraakt, maar ik wil u er eerst op attenderen hoe verschrikkelijk onlogisch dat in eerste instantie eigenlijk is.

Denk er eens logisch over na, even zonder alle theologische ballast. Als ik een pistool laat zien en ik zeg: "Dat is een symbool van vriendschap", dan zegt u: "Pardon? Dat is een moordwapen." Of als ik zeg: "Een galg, dat is een symbool van leven", dan is dat niet logisch. Hoe kan het kruis, waaraan de wereld de Zoon van God spijkerde en Hem volstrekt ten onrechte en onrechtmatig nagelde, hoe kan zo'n daad van haat, van vijandschap en van extreme vervreemding nou het symbool van verzoening zijn? Het is een symbool van moord en van haat.

Dat kruis moet je dus eerst zó zien: als een symbool van de haat en de vijandschap van de wereld. Dat is wat de wereld met Gods Zoon deed. Als je gewoon logisch nadenkt, zeg je: "Ja, dat is begrijpelijk, zo is het gegaan." Maar nu komt het belangrijkste onderdeel van de ketting.

▶ 15:37 Dwars Door de Dood Heen Leven Geven ↑ hoofdstukken

Punt drie. Het is door de dood van Zijn Zoon, van Gods Zoon, dat God de wereld het leven geeft en zo vijanden tot Zich verzoent. Dit heeft echt een nadere toelichting nodig, en niet alleen een toelichting; ik wil eerst ook vanuit de Bijbel laten zien dat het zo is. We moeten immers wel de bonnetjes erbij geven. Het gaat er niet alleen om dat het logisch is, het moet ook inderdaad conform datgene zijn wat er geschreven staat. Dat wil ik graag laten zien, want het is een enorme ontdekking als je dat gaat begrijpen: door de dood van Zijn Zoon – eigenlijk dwars door die dood heen – geeft God de wereld het leven. Dat wil zeggen: Hij stierf en Hij stond op uit de dood. Dat is 'dwars door de dood van Zijn Zoon'. Zo geeft God leven aan een vijandige wereld en verzoent Hij vijanden tot Zich. Het is zo duidelijk vanuit de Bijbel en ook heel goed te begrijpen.

Laat ik eens wat voorbeelden geven, te beginnen bij het schriftgedeelte dat we zojuist hebben gelezen: 2 Korinthe 5. Ik ga niet alles vanaf vers 14 tot 21 helemaal bespreken, want het gaat mij specifiek om het antwoord op de vraag: hoe verzoent God de wereld tot Zich? In vers 18 staat dit: "Alles echter is uit God." Dat is een waarheid op zich waar je al een hele morgen over zou kunnen nadenken. Alles, het al, is uit God. Hij is degene die het allemaal bedacht en gerealiseerd heeft. Hij zet alles op de juiste plaats en op de juiste tijd; alles is in overeenstemming met het feit dat Hij God is. Hij is degene die dit alles plaatst en voortbrengt. "Alles echter is uit God, die ons tot Zichzelf verzoent." Ziet u? Niet: "die Zichzelf tot ons verzoent". God hoefde niet verzoend te worden. Nee, Hij is degene die ons tot Zichzelf verzoent. Wij zijn de vijandige partij en Hij is de Handelende, degene namelijk die er zorg voor draagt dat wij met Hem verzoend worden.

Ziet u trouwens dat vijandschap geen blokkade is om verzoend te worden? Ik ga het omkeren: vijandschap is een voorwaarde om verzoend te kunnen worden. Als je geen vijand bent, valt er niets te verzoenen. Sommige mensen zeggen: "Ja, maar je moet het wel accepteren." Nee, de vijandschap is wat de wereld kan leveren, om het zo maar te zeggen. Dat is wat wij zijn, en God is degene die vijanden tot Zich verzoent. Alles is uit God; Hij doet dat. Hij verzoent ons tot Zichzelf en dan staat er in vers 19 hoe dat God in Christus, in Hem die stierf en wat meer is, opgewekt werd, de wereld met Zich verzoenende was. Hier wordt het als een activiteit, in de tegenwoordige tijd, gezien. Hij was bezig te verzoenen. Let op: niet Zich met de wereld verzoenend, nee, Hij was bezig de wereld met Zich te verzoenen.

Waaruit blijkt dat dan? Wel, door "hen de misstappen niet toerekenend". Dat wat de wereld deed met Zijn Zoon, namelijk Hem aan het kruis nagelen, heeft God de wereld niet toegerekend. Dat is trouwens precies het tegenovergestelde van het traditionele idee over verzoening, namelijk dat God op het kruis de zonde van de wereld juist wél toerekende en Zijn Zoon daarvoor strafte. Maar wat hier staat, is dat God de wereld met Zich verzoent door hen de misstappen, de zonden, dat wat de wereld misdoet – met recht misstappen – niet toe te rekenen. De vraag is: waaruit blijkt dat dan? Waaruit blijkt nu dat God de misstappen van de wereld niet toerekent? Wat die misstappen zijn, is in dit geval niet zo moeilijk, want het gaat juist ook over het kruis. Als er ooit ergens is gebleken dat de wereld volstrekt niet alleen vijandig en vervreemd was, maar ook onrechtmatige missers maakte en onrecht deed, dan was het daar wel. In de NBG-vertaling staat er "de overtredingen". Als de wereld ergens de grens overtrad, dan was het daar. Over kwetsbaarheid gesproken: Hij bad aan het kruis: "Reken het hen niet toe, ze weten niet wat ze doen." En God heeft het hen ook niet toegerekend.

Weet u wat het bewijs is? We gaan even terug in datzelfde 2 Korinthe 5. Daar staat in vers 15: "En ten behoeve van allen stierf Hij." Let op: van allen. Voor wie stierf Christus? Antwoord: voor allen. De wereld, iedereen, niemand uitgezonderd. Hij stierf voor allen, opdat degenen die leven ook leven zouden ontvangen en niet meer voor zichzelf zouden leven, maar voor Hem die ten behoeve van hen stierf en werd opgewekt. Hij stierf voor allen. Ja, de wereld sloeg Hem aan het kruis, maar waarom stierf Hij vanuit Gods standpunt bezien? God heeft Zijn Zoon overgegeven aan die wereld en de wereld kon Hem inderdaad aan het kruis nagelen. God heeft Zijn Zoon overgegeven en Hij heeft niet ingegrepen. Hij heeft het hen ook niet toegerekend, want God had een plan met wat de wereld deed, namelijk om Zijn Zoon op te wekken.

Dat opwekken is precies de reden waarom Christus stierf. Waarom stierf Christus? Wel, om te kunnen worden opgewekt uit de doden en zo leven aan het licht te brengen. Want wat wij hier op aarde hebben, dat is geen leven; dat is Bijbels gezien sterven. We zijn stervelingen, we zijn bezig dood te gaan. Wat God heeft gedaan, is een historisch feit: tweeduizend jaar geleden, drie dagen nadat Zijn Zoon was gestorven aan dat kruis – die daad van vijandschap – werd Hij op een steenworp afstand begraven. Drie dagen later werd de steen weggewenteld en werd Hij eens voor altijd opgewekt uit de doden. En waarom werd Hij opgewekt? Om aan die wereld van stervelingen het leven te gaan geven. Hoe bewees God dat Hij de zonden, de misstappen en de overtredingen niet toerekende aan de wereld? Door drie dagen later Zijn Zoon op te wekken en om via Degene die zij hadden vermoord aan iedereen het leven te geven. Alleen zo kon Hij worden opgewekt en alleen zo zou Hij leven kunnen geven.

Dat is precies de wijze waarop die verzoening plaatsvindt. Nog één vers, Romeinen 5: "Want indien wij, toen wij vijanden waren, verzoend werden met God..." Ziet u ook hier weer: God niet met ons, nee, wij met God. Toen wij vijanden waren, werden we verzoend met God door de dood van Zijn Zoon. Dwars door die dood verzoent God ons. Dwars door de dood heen, door sterven en opstanding, verzoent Hij de wereld. Hij geeft niet alleen aan die wereld het leven, maar Hij maakt ook de vijandschap onmogelijk. Hij geeft door de opstanding het leven en maakt vijanden tot vrienden. Dat wil ik graag nog wat scherper stellen, want ik wil nog de laatste schriftplaats noemen in verband met die verzoening. Zo maakt vijandschap plaats voor vrede.

▶ 25:44 Colossenzen 1 en de Essentie van Alverzoening ↑ hoofdstukken

En nu wil ik u nog meenemen naar Kolosse 1, waar in vers 20 staat hoe God handelt. Er staat: "en door Hem het al" – dat wil zeggen ta panta, het heelal, wat in de hemel en op de aarde is, kortom alles wat geschapen is – "wederzijds tot Zich te verzoenen." Dat 'wederzijds' heeft te maken met het feit dat Hij de verzoening helemaal afmaakt; niet alleen verticaal, maar ook horizontaal. Hij maakt die verzoening helemaal af: niet alleen maar een verzoening tot Zichzelf, maar ook onderling. Ik laat dat nu verder rusten, maar even terug naar de kern: "en door Hem het al wederzijds tot Zich te verzoenen, vredemakend."

Hier zie je trouwens ook wat de betekenis van verzoenen is, precies zoals het woordenboek en ons alledaagse taalgebruik het omschrijven. Wat is verzoenen? Dat is wanneer er vijandschap of vervreemding is, en het proces waarin dat wordt omgekeerd in vrede. Waarin vijandschap plaatsmaakt voor vrede. In de tekst staat "vredemakend" in een tijdloze werkwoordsvorm. Het feit wordt gesteld, ongeacht wanneer dat gerealiseerd wordt: God máákt vrede. Hoe? "Door het bloed van Zijn kruis."

Hier hebben we weer dat opmerkelijke gegeven: dat kruis en het bloed van het kruis worden hier geassocieerd met verzoening en vrede maken. Daar zou je eigenlijk over moeten struikelen. Als je dat niet doet, dan heb je, als u het mij vraagt, nog niet goed begrepen wat de diepgang van het woord verzoening is. Want dat kruis staat inderdaad voor vijandschap, maar juist door het bloed van het kruis, door de dood van de Zoon, door Zijn sterven en opstanding, verzoent Hij het al tot Zich. Hetzij wat op de aarde hier beneden is, hetzij wat in de hemelen is.

Hier komt die term – vaak een 'ketterij' genoemd – van alverzoening vandaan. Maar het staat gewoon in Kolosse 1 vers 20: God verzoent het al tot Zich. Ik lees nog even verder in vers 21, want dat was ik vergeten te vermelden: "Ook jullie, die eens vervreemd waren en vijandig in het denken, in de boosaardige werken, verzoent Hij nu wederzijds." Het idee is: God verzoent het al tot Zich, of het nu in de hemel of op de aarde is. Alles verzoent Hij tot Zich, en nu verzoent Hij ons. Wij die nu geloven, worden nu verzoend, ook weer wederzijds: verticaal en horizontaal.

Ik wil u graag wijzen op een cartoon die onlangs in diverse christelijke media en op Facebook voorbijkwam. Het was een komische, vaak goed getekende cartoon van Wolter over alverzoening en het idee wat men daarbij heeft. Ik heb Wolter trouwens erop geattendeerd en het was goed aangekomen, gelukkig. In de cartoon zie je een persoon die God moet voorstellen, die zegt: "Dus je wilt helemaal niet naar de hemel? Niks mee te maken, je gaat lekker tóch!"

Dit is het idee dat veruit de meeste mensen van alverzoening hebben: of je nu wilt of niet, je moet toch naar de hemel. Even los van de kwestie 'hemel', want dat is een verhaal apart – er is immers meer dan de hemel, er komt ook een nieuwe aarde – maar laten we vaststellen of we het zo opvatten dat uiteindelijk iedereen bij God komt. Men denkt bij alverzoening vaak: of je het nu wilt of niet, het gebeurt gewoon. Men ziet het als een soort generaal pardon: "Ik reken alles wat jullie misdaan hebben niet aan, zand erover, kom maar in de hemel." En als je niet wilt, dan kom je toch.

Veel mensen zeggen: "Ja, maar dat kan toch niet?" En inderdaad, dat kan ook helemaal niet. Dat is het ook helemaal niet. Het punt is niet alleen de kwestie van 'allen', het universele, maar vooral welk idee je hebt bij verzoening. Verzoening is helemaal geen generaal pardon. Verzoening betekent ook niet: "Je móét bij Mij komen." Nee, verzoening betekent dat vijanden en wezens die vervreemd zijn – en dat geldt niet alleen voor mensen, maar voor alle wezens, ook in de hemel – dat hun vijandschap tenietgedaan wordt en dat zij tot vrienden worden gemaakt.

Er bestaat dus niet zoiets als onwillige wezens die straks bij God komen, wezens die mokken en zeggen: "Daar had ik helemaal niet bij willen zijn." Dat zou voor hen nog een hel wezen; als je op een plek bent waar je helemaal niet wilt zijn, dan schiet dat niet op. Maar dat is niet wat verzoening is. Verzoening wil zeggen dat al die schepselen, wie dan ook, veranderd zijn van vijanden in vrienden en liefhebbers van Hem. Dat is wat God doet. Daar wil ik graag nog wat specifieker op ingaan.

▶ 32:16 Vijandschap Onmogelijk Maken: het Voorbeeld van Jozef ↑ hoofdstukken

Hoe maakt men een vijand tot een vriend? Je zou haast zeggen dat dit een lesje wordt in hoe je fatsoenlijk moet communiceren, maar zo bedoel ik het niet. De vraag is: hoe is het mogelijk dat je een vijand werkelijk tot een vriend maakt? De Bijbel geeft daarop op meerdere plaatsen een antwoord, maar ik vind dit wel een heel fraaie. In Romeinen 12 lees je dit, en nu ik het toch over dorst en drinken heb: "Want indien je vijand honger heeft, geef hem te eten. Indien hij dorst heeft, geef hem te drinken." En nu komt het: "Want dit doende stapel je..." Dat is misschien een vreemde beeldspraak voor ons, maar er staat: "Want dit doende stapel je gloeiende, vurige kolen op zijn hoofd." Dat betekent simpelweg in de praktijk: zo maak je zijn vijandschap onmogelijk. Als je gloeiende, hete kolen op je krijgt, daar kun je niet onder blijven. Dat maakt je positie als vijand onmogelijk.

Stel je voor: je bent een vijand van iemand en je haat hem hardgrondig. Dan kom je in omstandigheden waarin je doodgaat van de honger of van de dorst. En die vijand die je zo haat, geeft jou in die omstandigheden eten en drinken, zodat je in leven kunt blijven. Dan is je vijandschap onmogelijk te handhaven. Dan verdwijnt dat. Dan wordt vijandschap onmogelijk en maakt plaats voor vrede. We hebben daar een heel mooi Bijbels voorbeeld van, namelijk de geschiedenis van Jozef. Dat is een schitterende geschiedenis die pakweg 4000 jaar geleden plaatsvond, maar het is veel meer dan geschiedenis alleen: het is een profetie.

Jozef is een type. Laat ik het zo voor de vuist weg zeggen, zonder daar nu te diep op in te gaan, maar om in ieder geval de hints duidelijk te maken: hij is de geliefde zoon van zijn vader, maar hij werd miskend in het huis van Jakob, waar hij werd gehaat. Vervolgens wordt hij verworpen, komt hij in een put terecht en wordt hij doodgewaand, maar hij komt onder de natiën terecht. Daar bleef hij helemaal verborgen, tot uiteindelijk het huis van Jakob in grote nood komt. Dan komen de broers bij Jozef terecht, in eerste instantie nog incognito. Zij hebben honger en als ze niet naar Egypte waren gegaan, dan waren ze wellicht omgekomen.

Wat doet Jozef dan, terwijl hem zoveel onrecht was aangedaan? Reken maar dat hij in de loop der jaren ook vaak vertwijfeld is geweest. Ik zeg vertwijfeld, maar dat is misschien niet het juiste woord. Hoe vaak zal hij zich echter niet hebben afgevraagd: "Ik heb ooit die dromen gedroomd..." Hij wist dat er dingen van Godswege waren. Jozef was absoluut een man van geloof, dat zegt de Bijbel ook. Jozef wist en had het vaste vertrouwen dat de dingen gaan zoals ze gaan, omdat God dat pad leidt. Als hij alleen op zijn zintuigen was afgegaan, plat had gedacht en God buiten beschouwing had gelaten, dan had hij gedacht: "Dit gaat in eerste instantie helemaal fout."

U kent de geschiedenis, daar ga ik gemakshalve vanuit. Jozef maakt zich uiteindelijk bekend aan zijn broeders. Dat is zo'n aangrijpend moment dat hij op een gegeven moment al zijn personeel in het paleis wegstuurt. Want hij was opgeklommen tot de positie van onderkoning, maar dat wisten zij nog niet. Hij stuurt ze allemaal weg, zodat hij alleen met zijn broers achterblijft, en dan maakt hij zich bekend. Eigenlijk waren zij moordenaars; zij hadden hem doodgewaand en vader Jakob dacht dat ook. Op het moment dat duidelijk wordt dat die onderkoning die zich nu bekendmaakt Jozef is, deinzen ze terug. Want het was degene die zij in hun vijandschap niet konden luchten of zien. Ze hadden hem in de put geworpen en aanvankelijk wilden ze hem eigenlijk ook doden. Later hebben ze hem verkocht, puur uit eigenbelang.

Bij die confrontatie deinzen ze terug, want ze denken: "Nu gaat hij zich wreken." Maar nee, het moest zo gebeuren. Let op, je leest in Genesis 45 dat Jozef hen geruststelt: "Vrees niet." En dan komt het in vers 7: "Daarom heeft God mij voor u uitgezonden." Moet je nagaan. Zij hadden hem in de put gegooid en hem verkocht. Dat verkopen was ronduit een misdaad die ze hadden begaan. "Nee," zegt Jozef, "dat mag dan een misdaad zijn, maar ik bekijk het van bovenaf: God heeft mij voor jullie uitgezonden." Waarom? "Om u een voortbestaan te verzekeren op aarde, en om voor u een groot aantal geredden in het leven te behouden. Dus zijn jullie het niet die mij hierheen hebben gezonden, maar God."

Plat gezien, puur horizontaal en God buiten beschouwing gelaten, zou je zeggen dat zij die misdaad hadden gepleegd. Maar ineens werd de misdaad die zij hadden gepleegd, die daad van vijandschap, veranderd in vrede. God had het zo geregeld dat Hij hen juist door wat zij hadden gedaan in het leven kon behouden. God is de grote Regisseur van het hele gebeuren. En dan zie je ook dat die vijandschap en het in de put werpen ineens verandert van een daad van vijandschap in een daad van vrede. Die broers konden het aanvankelijk haast niet geloven natuurlijk.

Later, helemaal aan het einde van het boek Genesis in hoofdstuk 50, vlak voordat Jozef komt te overlijden, komt hij daar nog op terug. Dan zegt hij: "Jullie hebben wel kwaad tegen mij gedacht, maar God heeft dat ten goede gedacht." Hij heeft het omgekeerd. En dat is precies wat er gebeurde met het kruis van Golgotha: een daad van vijandschap, maar juist daardoor heeft God het leven beschikbaar gesteld voor deze hele wereld. Hij geeft de wereld het leven, maar niet alleen het leven; zo maakt Hij ook vijanden tot vrienden. Als ik het oneerbiedig mag zeggen, zijn dat twee vliegen in één klap. Hij geeft de wereld leven, maar doordat het een vijandige wereld is en zij hongerig en dorstig zijn – dat wil zeggen: het zijn stervelingen die behoefte hebben aan leven – maakt Hij hun vijandschap onmogelijk.

Zo verzoent Hij door het bloed van het kruis de hele wereld tot Zich. Zodat het antwoord op de vraag "Hoe verzoent God de wereld tot Zich?" luidt: door het bloed van het kruis. Of in de termen van de geschiedenis van Jozef: doordat zij hem in de put hebben geworpen. Via die weg, doordat zij hem in de put wierpen, heeft God Jozef in staat gesteld hen brood en leven te geven. Dat is precies wat God doet. Zo maakt God de vijandschap onmogelijk. De vijandschap smelt weg; Zijn liefde overtreft alles. Geen vijandschap is zo groot of Zijn liefde overtreft het. Dat is het kruis.

Het kruis van Golgotha is het embleem van de vijandschap van de wereld in eerste instantie, maar bij nader inzien is het het embleem van Gods liefde. Als je de vraag stelt: "Hoeveel houdt God van deze wereld?", stel je dan eens voor dat we altijd in de Hof van Eden waren gebleven en dat het nooit fout was gegaan. Dan hadden we nooit geweten hoeveel God van deze wereld hield. Hadden we trouwens ook het Leven met allemaal hoofdletters, het onvergankelijke leven, niet gekend. Het moest allemaal zo gaan. Wat een God!

Alles is uit God. En zo, door die weg, dwars door de dood, verzoent God heel de wereld. Elk mens, zodat uiteindelijk iedereen op zijn knieën gaat.

Vijandschap is onmogelijk, zodat heel de wereld hem zal erkennen. En wij? Wij mogen dat nu al doen.