▶ 00:00 Introductie: Godsdienst op Wielen ↑ hoofdstukken

Nou, nogmaals, een hele goede morgen. Ach ja, dat klinkt toch wel weer wat luider. En het is mij een groot genoegen om vanmorgen met jullie het Woord te delen. Dat gaat over een geschiedenis waar ik nog niet zo heel lang geleden ook over heb gesproken. Dat is pakweg drie weken geleden; nee, precies zelfs. Dat was de geschiedenis die hier wordt beschreven, of in ieder geval, u ziet daar een afbeelding van. Ik heb de lezing de titel gegeven — en die lijkt me vrij terecht: het is inderdaad godsdienst op wielen.

Ik vind de aardigheid daarvan... ik weet eigenlijk niet hoe het precies hier in Groningen is. Of is dit Drenthe trouwens? Oh ja, nou moet ik nog uitkijken ook zeg! Het is een grensgevalletje geloof ik, hè? Hoe dan ook, bij ons thuis was het een uitdrukking als wij spraken over iets 'op wielen'. Met name in godsdienstige sfeer werd dat dan zo gezegd. Van iemand of een bepaalde familie, een gezin, werd dan gezegd: "die zijn kerkelijk op wielen". Daarmee bedoelden ze — of 'op grote wielen', dat is daar nog weer een variant van — dat men het niet zo heel erg nauw nam. Het werd niet allemaal heel serieus bevonden; het was allemaal heel erg beweeglijk en het liep 'op rolletjes', zeg maar. Het was geen compliment, kan ik u vertellen.

In dit geval, de geschiedenis waar we het nu over gaan hebben, gaat het inderdaad over een ark die vervoerd wordt op een kar of op een wagen, en dus op wielen. En dat liep niet goed af. Ik heb zoals gezegd een paar weken geleden ook over deze geschiedenis gesproken en toen ging het vooral over de profetische betekenis. Toen had het trouwens als titel 'De Ark in het Huis van Obed-Edom'. Dat had een wat andere focus en wat mij toen bij de bespreking eigenlijk al opviel — en ik dacht: dat is toch eigenlijk wel een tekortkoming — is dat ik nauwelijks ben ingegaan op de betekenis van die wagen en die ark die dan vervoerd werd op wielen. Ik ben nu dus in de gelegenheid om dat tekort of dat gemis, die lacune, op te vullen en vanuit dat perspectief eens naar die geschiedenis te kijken.

Wellicht is het nuttig om een klein beetje perspectief te geven wat betreft de voorgeschiedenis. Het was nog maar heel kort tevoren dat David koning was geworden in Jeruzalem. Hij was al zeven jaar eerder koning, maar toen had hij zijn residentie in Hebron. Zeven jaar later werd hij koning in Jeruzalem. Dan al gauw neemt hij een groots besluit: hij besluit om de ark, die zich tot dusver al decennia — zo'n zeventig jaar ongeveer — in het huis van Abinadab bevond, te verplaatsen naar de plaats waar God Zijn naam zou laten wonen, namelijk in Jeruzalem.

Het is eigenlijk een beetje wat met een mooi woord een anachronisme heet, want pas later zou dat blijken. Maar David besluit dan de ark inderdaad naar Jeruzalem te brengen. De ark had, zoals gezegd, decennialang in een plaatsje gestaan dat zich ongeveer een kilometer of twintig van Jeruzalem bevond: Kirjat Jearim. En nu dan eindelijk zou de ark vervoerd worden naar haar definitieve plek.

Nou, tot zover even het kader en het perspectief. Dan kunnen we nu de geschiedenis oppakken. We vinden deze in 2 Samuël 6, een heel hoofdstuk. Vanuit dat hoofdstuk gaan we de geschiedenis ook bezien; tenminste, eigenlijk maar een deel ervan. We vinden de geschiedenis ook in Kronieken vermeld. De aardigheid is dat we hem daar in een onderbroken vorm vinden. Dat wil zeggen: het begint meen ik in hoofdstuk 13 en het vervolg wordt dan onderbroken tot 1 Kronieken 15. Ik laat even in het midden of ik de hoofdstukken nu precies goed zeg, maar in ieder geval vinden we daar de geschiedenis ook verhaald vanuit een wat ander gezichtspunt. Die onderbreking is wel heel aardig, want het illustreert precies wat er in deze geschiedenis beschreven wordt. Er zit een breuk in en dat zal vanzelf ook nog wel blijken. Ik stel voor dat we de geschiedenis gaan lezen vanuit 2 Samuël 6 en ik pak de draad op bij vers 3.

▶ 05:38 De Ark op een Nieuwe Wagen ↑ hoofdstukken

Nadat het besluit genomen is om de ark te vervoeren, lezen we: "En zij vervoerden de ark van God op een nieuwe wagen." Dat is wel apart, want een lange tijd tevoren — die geschiedenis vinden we niet in 2 Samuël 6 maar in 1 Samuël 6, ergens in de tijd van Samuël — was de ark ooit buitgemaakt door de Filistijnen. U kent die geschiedenis misschien wel van Eli; toen hij daar kennis van nam, viel hij met zijn zware lijf — hij was toen al 98 jaar — achterover van zijn stoel en brak zijn nek toen hij hoorde dat de ark buitgemaakt was.

In die tijd kwam de ark dus bij de Filistijnen terecht, maar dat bracht daar alleen maar ellende en drama. Dat begon al in de tempel van Dagon. Het zijn prachtige geschiedenissen, hoor. Later werd de ark naar andere locaties gebracht en overal brak de pest uit. Of eigenlijk, dat zeg ik niet helemaal goed, er kwamen builen aan hun achterste. Ja echt waar, zo staat het er. In ieder geval was het onmiskenbaar dat overal waar de ark verbleef, hij alleen maar vloek en ellende met zich meebracht.

Uiteindelijk besluiten de Filistijnen dan om de ark weer terug te zenden naar Israël. Ze hadden hem ooit als overwinningstrofee binnengehaald, maar dat bleek bij nader inzien niet erg succesvol. Je leest dat die Filistijnen uit eerbied — of in ieder geval uit ontzag voor de God van Israël, want Zijn hand was onmiskenbaar en dat konden ze eigenlijk niet ontkennen — besloten de ark op een nieuwe wagen te zetten, voortgetrokken door runderen. Die geschiedenis wordt daar in dat hoofdstuk beschreven. Dat zij dat destijds op een nieuwe wagen deden, kon je hen nauwelijks kwalijk nemen, want wisten zij veel? Zij kenden de wetgeving van Israël niet en deden het juist vanuit eerbied. God keurde het niet goed, daar gaat het niet om, maar het werd hen in ieder geval niet kwalijk genomen; Hij verdroeg het.

Eén ding moet je echter duidelijk weten, en dat is eigenlijk de clou of de essentie van deze geschiedenis die je moet begrijpen: vanuit het boek Numeri weten we dat de ark uitdrukkelijk niet vervoerd mocht worden op een menselijk vehikel of een wagen. Ook al is het een nieuwe wagen, de ark moest gedragen worden.

Voor de goede orde is het goed om even stil te staan bij wat de ark precies is. De ark is een prachtig type, in al zijn aspecten, van de Heer Jezus Christus. Het was natuurlijk het allerheiligste in het heiligdom en dat was de plaats waar God woonde. Het wordt ook de troon van God genoemd; "Hij die op de cherubs troont", zo wordt het dikwijls genoemd. Het was de plaats waar de verzoening plaatsvond en waar allerlei attributen aan verbonden waren, zoals de stenen tafelen en de staf van Aäron die ooit gebloeid had. Het zijn stuk voor stuk emblemen die spreken van Hem die is gestorven, maar wat meer is: die opgewekt is uit de doden. Die staf van Aäron spreekt daar natuurlijk heel duidelijk over.

En wat dacht u hiervan? Die ark was in feite een houten kist. Dat wil zeggen: uit de aarde voortgekomen en vergankelijk, maar hij was geheel overtrokken met zuiver goud. Alleen dat al is een prachtige uitbeelding van de Heer Jezus Christus. Hij die mens is, die ook vergankelijk was en gestorven is, maar vervolgens van Godswege is overtrokken met louter goud. Goud spreekt niet alleen van Gods heerlijkheid, maar ook van onvergankelijkheid. Goud heeft niet voor niets de reputatie een edelmetaal te zijn; het roest niet, het is onvergankelijk. Daarmee is die ark een uitbeelding van Christus. Dat moet je begrijpen om de rest van deze geschiedenis te kunnen doorzien en om het 'watermerk' te onderkennen wanneer je de tekst tegen het licht houdt. Dit spreekt van Hem die zou komen, zoals heel de Bijbel daarvan spreekt; dat zou ons dus niet hoeven te verbazen.

Wat je in dit geval moet weten: die Filistijnen wisten niet beter, maar Israël — en in dit geval koning David onder wiens leiding dit allemaal plaatsvindt — brengt de ark terug op een Filistijnse wijze. De Filistijnen hebben dat ooit zo gedaan, maar God had al de instructie gegeven dat de ark gedragen zou worden door de priesters, en wel door een speciaal deel van de familie: van Kehad, zoon van Levi. De ark hoorde gedragen te worden en niet met een wagen vervoerd. Dan mag dat een nieuwe wagen zijn en het mag ook heel vroom bedoeld zijn, maar daar gaat het eigenlijk helemaal niet om, zoals zal blijken.

Zij vervoerden de ark van God op een nieuwe wagen en haalden haar uit het huis van Abinadab op de heuvel. Uzza en Achio, de zonen van Abinadab, leidden de wagen met de ark Gods. Deze twee mannen spelen een grote rol, met name Uzza. De naam Uzza is trouwens wel apart; het is afgeleid van 'oz' of 'az' — klinkers spelen in het Hebreeuws eigenlijk nooit een rol — en dat betekent 'kracht'. Het heeft dezelfde stam als namen zoals Boaz. In ons gezin is dat een bekende naam, want zo heet onze oudste zoon: Boaz, 'in hem is kracht'. Ook in namen als Azaria of Aziël zit dat woord voor kracht. Ik vond het trouwens heel apart toen ik aan het zoeken was: 'Uzzi' is een bekend Israëlisch wapen met een grote wereldfaam, en dat is ook weer afgeleid van ditzelfde Hebreeuwse woord. Het speelt verder geen rol in de uitleg, maar het is wel apart als je de betekenis van zulke namen meeneemt in de geschiedenis.

Dat is het nadeel als je dit als Nederlander leest: je moet erop gewezen worden. De tekst is ons gegeven in het Hebreeuws en daarin komen allerlei betekenissen mee die je als Nederlander ontgaan. Als hier gesproken wordt over Uzza, dan hoor je met Hebreeuwse oren het woord 'kracht'. Kracht begeleidt de wagen in dit geval. Maar — en dat is het punt — het gaat niet om kracht. Het gaat om iets anders wat gevraagd wordt en wat essentieel is.

Hoe dan ook, Uzza en Achio begeleidden de wagen met de ark Gods. Er staat nog bij dat Achio voor de ark uit liep. Nou, dat is eigenlijk vragen om problemen. De wijze waarop het beschreven wordt, is een opeenstapeling van dingen waarbij iedere keer een alarmlichtje gaat branden. Dat kan niet: een ark op een wagen, ook al is die nieuw en ongetwijfeld vanuit eerbied gedaan. Je leest van de Filistijnen zelfs dat er jonge runderen voor werden gezet die nog nooit gekalfd hadden; dat was juist vanuit eerbied. Maar in dit geval liep Achio voor de ark uit. Als je weet hoe dat in de Bijbel geregeld is: als Israël reist of als de ark optrekt, dan gaat het er juist om dat de ark altijd voorop gaat. Dit is op zichzelf al een alarmsignaal, want de normale gang van zaken is dat Israël de ark volgt. De ark gaat namelijk voorop, en als je eenmaal weet waar de ark een beeld van is, is dat natuurlijk ook niet zo gek.

Je leest er een prachtige geschiedenis van in Jozua 3, als Israël door de Jordaan trekt; dan gaat ook de ark, gedragen door de priesters, voorop. Dan staan die priesters met de ark in de Jordaan en Israël moet dan volgen. En wel op een afstand, staat er nog bij – heel apart, ik kan het niet nalaten om het even te zeggen omdat het zo actueel is als u het mij vraagt. Er staat dat Israël de ark moest volgen door de Jordaan, een beeld van dood en opstanding, de doodsjordaan. Maar dan op een afstand van 2000 el, en daar zit een profetische betekenis in. Dat wil zeggen: Israël gaat haar ark, de Christus, navolgen in Zijn weg door dood en opstanding heen, door de Jordaan heen, maar dan wel op afstand. Eerst de ark en pas veel later Israël, op een afstand van 2000 el.

Er zijn vertalingen die zeggen: ‘ongeveer een kilometer of duizend meter’. Maar dan ontgaat je juist de clue. Het gaat erom dat Israël weliswaar de ark volgt, maar dat er een afstand van 2000 tussen zit. En als u het mij vraagt, betekent dat gewoon twee millennia. Daarom geloof ik ook dat het zo actueel is. Want eerst is die ark de weg gegaan door dood en opstanding heen, maar Israël zal volgen, en wel op een afstand. In ieder geval is dat de gang van zaken; daar gaat het even om. De ark voorop.

En hier loopt een mens voor de ark uit. Oei oei oei, dat kan niet goed gaan. In vers 5 staat: ‘En het gehele huis van Israël speelde voor het aangezicht van JAHWEH...’ Onder begeleiding van allerlei instrumenten: van cypressehout, citers, harpen, tamboerijnen, rinkelbellen en cimbalen. Nou, één ding moet duidelijk zijn: dit is een heel feestelijk gebeuren. Heel veel beweging, muziek en ook beleving. Het is ook heel religieus, zouden we zeggen; ze speelden, ze huppelden – er staan in andere vertalingen weer andere woorden – voor het aangezicht van JAHWEH. Dit was dus heel uitdrukkelijk met het oog op Hem. Ze waren oprecht blij, daar doe ik helemaal niets aan af.

Eén ding kun je Israël hier dus niet van betichten: dat ze onverschillig waren. Integendeel, ze waren buitengewoon enthousiast over wat er gebeurde en ze demonstreerden dat door al deze dingen die hier beschreven worden. Maar dat neemt niet weg dat het een feest was met zoveel emotie, blijdschap en vreugde voor het aangezicht van de Heer. En met de duurste instrumenten, want dat is eigenlijk de gedachte achter dat cypressehout: het duurste wat er was. Allemaal tot uw dienst, maar de ark ging op wielen. Nou, dat is eigenlijk het signaal bij uitstek. En dat blijkt dan ook, en dat komt aan het licht, als we vers 6 lezen.

▶ 19:02 Aankomst bij de Dorsvloer van Nagon ↑ hoofdstukken

Maar toen zij bij de dorsvloer van Nakon kwamen... die locatie moet je eerst eens even analyseren. Wat is hier aan de hand? Die ark gaat dus op weg vanuit Kirjat Jearim en op een gegeven ogenblik komt die wagen bij de dorsvloer aan. Dat op zich zou al te denken moeten geven. Het is niet voor niets dat het juist bij deze locatie plaatsvindt. Dit is heel typerend, want wat is een dorsvloer? We kennen dat eigenlijk niet meer, want we hebben daar tegenwoordig allemaal moderne vehikels voor uitgevonden, maar de dorsvloer is gewoon de plek waar het kaf van het koren wordt gescheiden.

We vinden nogal wat dorsvloeren in de Bijbel; ze spelen best een grote rol in de geschiedenis van het Oude Testament. Denk bijvoorbeeld aan Gideon, die op de dorsvloer dat vlies neerlegde. Of wat dacht u van Boaz? Ik noemde zijn naam zojuist al, maar Boaz ontmoet Ruth op de dorsvloer waar hij in slaap was gevallen — een heel romantisch moment. Maar één ding moet je vasthouden: het is de plaats waar het kaf van het koren wordt gescheiden.

En nog iets wat ik even wil onderstrepen: vooral Sion, Jeruzalem, wordt heel dikwijls geïdentificeerd met een dorsvloer. Dat gebeurt op hele specifieke plaatsen. Met name refereer ik nu aan Micha 4, waar je leest dat God de volkeren gaat samenbrengen in de eindtijd — wat binnenkort gaat plaatsvinden, want in die orde moeten we denken. God gaat de volkeren daar in Sion samenbrengen als schoven op de dorsvloer. Apart hè? Dan gaat God dus de volkeren bijeenbrengen en Hij gaat daar het kaf van het koren scheiden te Sion.

Dat zou ook niet moeten verbazen, want Jeruzalem is feitelijk zelf al een plaats rondom een dorsvloer. De plek waar de tempel gebouwd zou worden, was de dorsvloer van Arauna. Je leest die geschiedenis in 2 Samuël, dat David ooit die dorsvloer kocht van Arauna en later is het de zoon van David die daar op die plek de tempel gaat bouwen. Dus in feite is de tempel de dorsvloer. Sion, het centrum van Israël, het centrum van de stad... de essentie van Sion is in feite dat het een dorsvloer is. En dat is heel veelzeggend.

Terug naar de tekst: toen zij bij de dorsvloer van Nakon kwamen. Nakon of Nachon, als je een beetje Ivrit kent — ik heb ooit een paar jaar modern Hebreeuws geleerd — dan ken je het woord 'nachon' maar al te goed. Israëli's zeggen dat voortdurend als ze iets bevestigen. Als ze zeggen: "Ja, het klopt", dan zeggen ze "nachon". De essentie van het woord is dat iets vastgesteld of vastgezet is, en vandaar betekent het dus ook dat het waar is. Het klopt, het is bevestigd.

Dit is trouwens ook weer zo typerend, want deze hele geschiedenis vindt hier eigenlijk haar breekpunt — een mooie woordspeling in dit geval. De geschiedenis culmineert hier, ze komt echt tot haar climax juist bij een dorsvloer, en dan nog wel de dorsvloer van Nakon. Dat is helemaal apart, want dat betekent: hier wordt het kaf van het koren gescheiden, hier komt de waarheid aan het licht. Dat is dus niet zomaar toevallig. Je kunt zeggen: ja, het is historisch, het was de dorsvloer van Nakon. Jawel, maar waarom wordt dat er zo bij vermeld en wat is de betekenis daarachter? Als je de betekenis van die namen meeneemt, wordt precies bevestigd waarom dat zo is.

Dan lees je: "Toen zij bij de dorsvloer van Nakon kwamen, strekte Uzza zijn hand uit naar de ark van God en greep haar, omdat de runderen struikelden." Ik citeerde al eerder uit het boek Numeri dat wanneer de ark van A naar B moest, deze gedragen zou worden door de priesters. Maar in Numeri lezen we nog iets: geen mens mocht ooit de ark aanraken. Die ark werd in het heilige der heiligen geplaatst en daar kwam de hogepriester slechts één keer per jaar binnen. Dat geeft wel aan: die ark was het aller- allerheiligste. De Hebreeënbrief legt ook weer uit waar die hogepriester en die ark een uitbeelding van zijn. Schitterende dingen.

Maar het gaat er even om dat die ark niet mocht worden aangeraakt. "Wie haar aanraakt, zal sterven", zo staat het geschreven. In feite is dat een profetie; het is niet alleen een sanctie, het is gewoon een vastgesteld gevolg. Wie dat doet, zal sterven. En wat deze Uzza deed: hij strekte zijn hand uit naar de ark van God en hij greep haar. Er staat nog bij: "omdat de runderen struikelden". Let wel, niet de ark faalde, maar de wagen die haar draagt. Dat is het punt. De struikeling hier is eigenlijk ook geen ongeluk, maar het openbaart iets. Dit lag vanuit Gods perspectief helemaal in de lijn der verwachting. Dit kan niet goed gaan en dat komt hier bij de dorsvloer van Nakon aan het licht. Daar wil ik nog iets bij zeggen wat ik bij een eerdere gelegenheid over deze geschiedenis niet heb gedaan, want daarmee komt nog iets anders aan het licht.

▶ 26:40 De Struikeling van Israël: Werken Versus Geloven ↑ hoofdstukken

Want die struikeling van die runderen, dat verwijst naar iets. Namelijk naar waar de apostel Paulus over spreekt in de Romeinenbrief. In Romeinen 11 lees je ook over Israël dat zich gestoten heeft aan de steen des aanstoots en is gestruikeld. En laten we daar eens naartoe gaan, want hoe komt dat? Dat is in feite de vraag: hoe komt het dat Israël gestruikeld is? De aardigheid is — tussen aanhalingstekens, want het is helemaal niet aardig, het is diep ernstig — dat wat hier in deze geschiedenis gezegd wordt over die runderen, die wagen en die struikeling, één op één vergelijkbaar blijkt te zijn met wat er met Israël is gebeurd.

Wat is hier aan de hand? Laten we eens naar Romeinen 9 gaan. Ik kom midden in de zin binnen. Daar lees je over de natiën die de gerechtigheid van God wel hebben gevonden. En dan staat er: "Doch Israël, hoewel het een wet van gerechtigheid najaagde, is aan de wet niet toegekomen." Dat is wat Paulus hier naar voren brengt. Wat hij in deze hoofdstukken behandelt, is de vraag: hoe kan het dat de Messias is gekomen en dat het volk waardoor de zegen naar de natiën zou stromen, juist haar eigen Messias niet heeft herkend? Paulus laat zien dat dit voorzegd is en dat dit de wijze is waarop God opereert. Hij legt nog iets bloot: ze hebben de Messias niet kunnen herkennen omdat ze namelijk zelf werkten.

Ze hadden een enorme ijver om rechtvaardig te zijn. De staat van Israël, hoewel het een wet van gerechtigheid najaagde. Dat betekent dat ze er echt op uit waren om rechtvaardig voor God te zijn, met een enorme ijver. Ik zal dat straks ook laten zien. Maar, zegt Paulus, ze zijn aan de wet niet toegekomen. Daarmee bedoelt hij: ze hebben de wet niet begrepen. En de essentie is — en laat ik Paulus zelf maar aan het woord laten, want hij legt het veel beter uit dan ik zou kunnen — vers 32, waar hij zelf de vraag opwerpt: hoe komt het dat Israël aan de wet niet is toegekomen? Je kunt niet zeggen dat ze niet ijverig waren of dat ze de gerechtigheid niet najaagden. Dat deden ze juist wel. Waarom dan niet? "Omdat het niet uitgaat van geloof, maar van werken."

Dat is de tegenstelling die Paulus met name in deze brief iedere keer naar voren brengt. Werken heeft te maken met verdienste. Iets verkrijgen, iets proberen, iets doen om daarmee iets te ontvangen. Je leest in Romeinen 4 al dat wie werkt, dat doet om loon. Werken is niet hetzelfde als iets doen. Ik doe nu ook iets, je doet sowieso altijd iets, zelfs als je slaapt — ik heb weleens gehoord dat slapen ook een werkwoord is, en dat is ook zo. Maar het punt is niet 'iets doen', maar iets doen om loon. Dat is wat werken kenmerkt. Je leest ook over de shabbat dat men niet zou werken of arbeiden, dat wil zeggen: niet voor geld iets doen.

Israël heeft de wet altijd zo verstaan. Zoals ik de wet trouwens ook heb leren kennen vanuit mijn achtergrond. Dat bedoel ik helemaal niet akelig of als verwijt, maar de wet wordt voorgehouden om te werken. Je moet die doen. "Gij zult." Elke zondag klonk dat: "Gij zult", en vooral "Gij zult niet." Met de gedachte daarbij: dat moet of dat mag niet. Een van de grootste ontdekkingen die ik op dat gebied ooit heb mogen doen, is de waarheid dat "gij zult" in feite een profetie is. Het is een voorzegging. Als tegen Abraham gezegd wordt: "Gij zult een vader van vele volkeren worden", dan is dat geen opdracht. Of: "Gij zult tot een zegen zijn voor alle volkeren der aarde." Dat is geen opdracht, dat is een voorzegging. "Gij zult mijn getuigen zijn" betekent niet: jullie moeten mijn getuigen zijn. Nee, jullie zullen mijn getuigen zijn. Dat is een voorzegging, een mededeling.

En daar zit het grote verschil. Voor een opdracht moet je werken. Bij een belofte of een mededeling kun je maar één ding doen: geloven. Of niet natuurlijk, maar het vraagt niks van je. Als God zegt: "Gij zult een vader van vele volkeren worden" of "Door u zullen alle geslachten van de aardbodem gezegend worden", dan is dat een onvoorwaardelijke belofte. Zo lees je dat ook in Romeinen 4. God riep Abraham ooit naar buiten in Genesis 15 en zei dat hij omhoog moest kijken in de nacht. "Kijk of je de sterren kunt tellen", wat Abraham uiteraard niet kon. En dan volgt de belofte: "Zo zal uw zaad — of zo zal uw nageslacht — zijn." Er staat bij: "And Abram geloofde God, en het werd hem tot gerechtigheid gerekend." Abram was een rechtvaardige, niet omdat hij iets deed, maar omdat hij "amen" zei op een onvoorwaardelijke belofte van God. God zei niet: "Als jij zus of zo doet, dan..." Nee, onvoorwaardelijk: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Het is een belofte en dat kun je alleen maar geloven. Daar kun je niet aan werken, want werken veronderstelt een opdracht of dat er iets verdiend moet worden. Voor wat, hoort wat.

Het hele punt is dat de wet door Israël — en trouwens de christenheid ook, zij wanen zich vaak ook Israël — is opgevat als een verzameling opdrachten om te werken. Men heeft het niet gezien als een belofte van God. "Gij zult de Heer uw God liefhebben met heel uw hart en met heel uw ziel." Hoe lees je dat? Lees je dat als een opdracht? Dan ga je aan het werk. En als je je daar dan dagelijks voor inzet, voor inspant en beijvert, en je gaat aan het eind van de dag evalueren, dan kan ik u één garantie geven: het resultaat zal altijd zeer teleurstellend zijn. En dan zeg ik het nog zachtjes. Het valt tegen. Dat kan niet.

Wat een verschil is het daarentegen als je mag gaan verstaan wat "gij zult" werkelijk is: een belofte. "Gij zult de Heer uw God liefhebben met heel uw ziel." Dan sta je op en dan dank je God bij voorbaat: "Dank u wel dat u die belofte geeft en dat u dat waarmaakt." Alleen dat al maakt dat je Hem lief gaat hebben. Er wordt namelijk niks van je gevraagd; Hij geeft, en wel om niet. Hij belooft om niet, en dat is zo'n enorme rijkdom. Dat is geen last, dat is een lust. De last wordt van je afgenomen.

Israël heeft het niet begrepen. Religie in het algemeen is eigenlijk allemaal 'godsdienst op wielen'. Vroom, uitbundig, vol ijver — allemaal tot je dienst. En misschien met heel veel beleving en gevoel, ja, maar het zijn wel eigen werken en verdiensten. De hele essentie van geloof is dat er iets wordt meegedeeld. Wat is het evangelie? De boodschap van het evangelie is: "Ik ben jouw Redder. Ik ben de Redder van deze wereld. De prijs is voor jou betaald." En geloof zegt: "Amen." Werkend zegt men: "Ja, maar je moet er wel voor kiezen." Dat is dus ongeloof. Dat "ja maar" is sowieso een alarmsignaal, want dan zeg je eigenlijk: "Nee, want..."

Kun je altijd, ga maar na. "Ja, maar" kun je zonder uitzondering altijd vervangen door "nee, want". Het suggereert instemming, namelijk "ja", maar je gaat er vervolgens tegenin. Daarom is "ja, maar" een killing, zeker als het over deze belangrijke dingen gaat.

Het evangelie is werkelijk een goed bericht. Het is een mededeling: dit is wat het is. Zoals Abraham die toezegging kreeg. Abraham geloofde God, maar Israël heeft de wet niet verstaan. Zij dachten dat de wet "gewerkt" moest worden. En dan zegt Romeinen 9 er nog bij: zij stoten zich aan de steen des aanstoots. Kijk, daar heb je het over die struikeling, wat Paulus later in Romeinen 11 een struikeling noemt. Zij stoten zich aan de steen des aanstoots, gelijk geschreven staat... dat is een citaat uit Jesaja: "Zie, Ik, God zelf, leg een steen in Sion" – die dorsvloer, weet u wel – "een steen des aanstoots en een rots der ergernis. En wie op Hem zijn geloof bouwt, zal niet beschaamd uitkomen."

God heeft de eerste steen gelegd. Hij heeft dé steen gelegd in Sion. En wie is die steen anders dan de "ben"? Het woord "steen" in het Hebreeuws is "eben", maar daar zit het woordje "ben" in. Dat heeft te maken met de Zoon van Gods liefde. Hij is de steen waar ooit Jakob zijn hoofd op legde en waardoor de hemel openging. Noem maar op, er zijn zoveel stenen in de Bijbel die allemaal spreken van Hem, de levende steen: de Heer Jezus Christus.

En God heeft Hem in Sion als de steen gelegd. Daar in Sion is de dood overwonnen. En God zegt: "Ik leg in Sion een steen." Maar dat zal een steen des aanstoots zijn. Want degenen die willen werken, die zullen zich daarover stoten. Juist die religie, die godsdienst op wielen, die struikelt daarover. Een rots der ergernis. Maar wie op Hem zijn geloof bouwt – niet je geloof op je geloof bouwt, alsof je geloven iets is, nee, het gaat om Hem – wie op Hem zijn geloof bouwt, die zal niet beschaamd uitkomen.

En ik lees de geschiedenis verder en de toorn van JAHWEH staat er dan hier in de geschiedenis, in vers 7.

▶ 40:06 Perez-uzza: de Toorn van God en de Breuk ↑ hoofdstukken

En de toorn van Yahweh ontbrandde. Dat is heel apart, zoals dat genoemd wordt. Het is ook weer zoiets waar je op gewezen moet worden, want in het Nederlands ontgaat je dit vaak. Er staat letterlijk in het Hebreeuws niet de toorn, maar de neus van Yahweh ontbrandde of verhitte. Het Hebreeuws beschrijft in het algemeen niet zozeer gevoelens; het is heel concreet en beschrijft dat wat fysiek waarneembaar is. Het gaat niet om de psychologische emotie die daar speelde, maar om wat zichtbaar was. In dit geval is het heel duidelijk: als er heftige emoties zijn, dan laat het lichaam dat zien. De gezichtsuitdrukking verandert, de neusvleugels bewegen en het bloed gaat stromen. Het is fysiek waarneembaar. Het gaat dus niet om een gepsychologiseerd gevoel, maar om de waarneembare reactie.

De toorn van Yahweh ontbrandde tegen Uzza. Letterlijk staat er ook hier — sorry dat ik daar weer de vinger bij leg — in Uzza. Ik vind dat zo apart, want in feite manifesteert de godsreactie op wat hier plaatsvond bij de dorsvloer van Nakon zich in Uzza. Het wordt in hem zichtbaar. Je kunt zeggen: tegen Uzza, en dat klopt natuurlijk ook omdat hij dood neergeteld werd, maar de reactie van God werd zichtbaar in Uzza. En God sloeg hem daar om deze onbedachtzaamheid. Hij stierf daar bij de ark van God. Kun je nagaan wat een heftige gebeurtenis dat was. De hele feestvreugde was in één klap voorbij. De runderen struikelden en Uzza, die de ark wilde redden of tegenhouden en hem aanraakte, stierf daar ter plekke. Er staat bij: om deze onbedachtzaamheid.

Ik leg meteen weer de link waar ik het zojuist over had: het onbekend zijn met Gods gerechtigheid. In Romeinen 10 zegt Paulus over zijn eigen volksgenoten — en hij wist als geen ander waar hij het over had — dat zij ijver voor God bezitten, maar zonder verstand. Letterlijk betekent dit: zonder besef, zonder zich te realiseren waar het om gaat. Wij weten allemaal dat er enorm veel kennis van zaken is in het rabbijnse jodendom; al die geschriften waarover diep is nagedacht. Paulus, die zelf een veelbelovende student in het jodendom was en het verder had gebracht dan velen van zijn tijdgenoten, getuigt van hen dat ze ijver hebben. En wat voor een ijver! Petje af voor zo'n godsdienstigheid. Dat denk ik overigens niet alleen van Joden; ik denk het ook dikwijls als ik de enorme vurigheid zie bij bijvoorbeeld moslims. In het lied dat we zojuist zongen, Abba Vader, klinkt de zin: 'laat mijn hart steeds vurig zijn'. Dat is een prachtige eigenschap, en Paulus erkent dat hier ook. Ze hebben een vuur, dat is niet te geloven, maar het is wel zonder besef en zonder begrip. Ze beseffen niet waar het werkelijk om gaat. In het boek Spreuken lees je dat zonder verstand zelfs ijver niet deugt. Je kunt wel heel ijverig zijn en je best doen, maar als je niet goed nadenkt, heeft het geen betekenis.

Dat is hier precies aan de hand. Paulus zegt dat ze ijver voor God bezitten — die ijver was dus nog goed gericht ook — maar zonder besef. Ze weten niet beter. Maar juist dat is killing. In dit geval was die onbedachtzaamheid, het zich niet realiseren wat het werkelijk was, letterlijk dodelijk voor Uzza. En voor Israël in de huidige tijd geldt dat ook. Natuurlijk heeft God daar Zijn weg mee en een bedoeling mee, maar niettemin zegt Paulus in Romeinen 10 vers 3: 'Want onbekend — agnostisch, zonder besef — met Gods gerechtigheid en trachtende hun eigen gerechtigheid te doen gelden, hebben ze zich aan de gerechtigheid van God niet onderworpen.' Dit is een zin waarin het woord gerechtigheid herhaaldelijk terugkeert. Wat hier staat is dat ze met enorme ijver trachten rechtvaardig voor God te zijn, maar juist die ijver heeft hen verblind. Door hun eigen gerechtigheid te willen doen gelden, hebben ze zich niet aan de gerechtigheid van God onderworpen.

Weet u wat de gerechtigheid van God is? Dat is dat God recht doet aan Zijn belofte. God heeft beloofd en Hij gaat het doen. Hij heeft beloofd dat de Messias zou komen, de Redder van deze wereld. De steen die God in Sion legt. En van een mens wordt niets gevraagd; dat is het Evangelie. Dat is werkelijk een bericht, een mededeling. En omdat er niets gevraagd wordt, kun je dat alleen maar geloven of niet. Als je dat niet begrijpt, dan begrijp je het Evangelie niet. Het Evangelie is juist de boodschap waarin God Zichzelf bekendmaakt als de Redder: om niet en onvoorwaardelijk.

Ik ga weer even terug naar 2 Samuël 6. David was diep getroffen. Denk nog even terug aan wat ik zojuist over de toorn zei. Deze geschiedenis leent zich er erg goed voor om dit punt te illustreren. Er staat dat David diep getroffen was, maar in het Hebreeuws staat hier hetzelfde werkwoord als in vers 7. Er staat niet 'diep getroffen'; hij werd ontbrand, hij werd verhit. De Heer Yahweh werd verhit, en David ontbrandde ook. Het gaat hier dus niet primair om de emotie, maar om de reactie die het teweegbracht. Beiden werden verhit. De reactie van God zag je in Uzza gemanifesteerd, en David was daar diep door geraakt. Dat is begrijpelijk, omdat er zulk een zware slag in Uzza was toegebracht.

Ik moet er nog iets bij vertellen over dat Hebreeuws, omdat het onder de oppervlakte ligt en je het in de Nederlandse vertaling niet ziet. In het Hebreeuws staat hier twee keer een woord dat te maken heeft met breken of doorbreken. Dat is essentieel om te begrijpen. Het wordt vertaald als 'een zware slag toebrengen', maar in het Hebreeuws wordt het geformuleerd als een breuk, een bres die geslagen is. In vers 8 staat: 'Daarom noemt men die plaats Perez-uzza tot op de huidige dag.' Als Nederlander snap je zo'n zin misschien niet direct. Waarom noem je een plaats zo omdat er een zware slag is toegebracht? Het verband is dit: Uzza begrijp je wel, want hij viel daar neer, maar Perez betekent een breuk of een doorbraak. Aha, een bres slaan. Er was hier een bres geslagen.

▶ 50:41 De Profetische Vervulling: het Heil Naar de Natiën ↑ hoofdstukken

Dan besluit David de ark onder te brengen in het huis van ene Obed-edom. Dat was een Gathiet, dat wil zeggen: Gath is een heidense plaats. Hij bracht de ark op een heidense locatie gedurende een bepaalde tussentijd. Vervolgens lees je dat het huis van Obed-edom enorm gezegend wordt. Waarom? Omdat er een Gathiet was? Omdat het die Filistijnse plaats Gath was? Nee, het was omdat de ark daar was. Wanneer David dat ter oren komt, besluit hij alsnog de ark naar Jeruzalem te brengen. Maar nu wordt de ark gedragen. Niet gereden, niet op wielen, maar gedragen zoals Gods woord dat aangeeft.

Dat is een geweldige profetische lijn, die ik niet onvermeld kan laten. Israël is namelijk gestruikeld. Dat is eigenlijk de geschiedenis die we lezen in het Nieuwe Testament en waar Paulus het over heeft: ze zijn gestruikeld over de steen des aanstoots. Waarom konden ze het niet geloven? Nou, omdat ze hun eigen vehikel hadden. Hun eigen wagen op wielen. Heel makkelijk en wendbaar; je kunt er zelf iets van maken. Maar het ging niet volgens Gods woord.

En blijft het daarbij? Nee. In die tussentijd gaat het heil naar de natiën toe. Dáár verblijft de ark nu. Waar is Christus nu? Onder de natiën. En daar wordt de zegen ondervonden en beleefd. Blijft het daar? Nee, de geschiedenis gaat voltooid worden. De ark komt in Jeruzalem terecht, maar dan wel op Gods wijze, namelijk in geloof. In feite heb je hier het hele prachtige profetische plaatje van het heil dat tot Israël kwam, maar waarover ze zijn gestruikeld. Vervolgens is het heil naar de natiën gegaan, maar uiteindelijk, op Gods wijze, keert de ark terug. Toch krijgt zij haar definitieve bestemming in Sion, want daar hoort zij te staan. Het is een schitterende illustratie van de hele heilshistorische lijn zoals het Nieuwe Testament die tekent. Een prachtige gedachte.

Hier vind je dus die breuk. Maar wat u moet onthouden — want ik wil het hier graag bij laten — behalve die profetische lijn en de ark als type van Christus, de Opgewekte, is vooral ook dit: in de Bijbel gaat het niet om onze werken. In het Evangelie gaat het om wie God is en wat Hij onvoorwaardelijk toezegt en zoals Hij Zich voorstelt: "Ik ben de Heer, Ik ben de Redder." Niet: "als jij gelooft of als jij kiest, dan word Ik jouw Heer." Nee: "Ik ben jouw Heer. Jij bent gekocht en betaald." En geloof zegt daarop: "Amen."