▶ 00:00 Introductie: Gods Wil (thelema) en Gods Raad (boulema) ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen allemaal, vrienden. Dankjewel Bernhard. Dat meen ik echt, ik vind het een geweldig onderwerp. Ook Wolter gaf het zojuist in zijn introductie al even aan: het is een lastig thema, want er blijkt nogal wat – eufemistisch gezegd – misverstand over te bestaan en er is erg veel verwarring over Gods raad. Om dat nog eens helemaal duidelijk voor het voetlicht te brengen: het algehele thema van dit weekend is Gods wil en Gods raad, en vandaag gaan we het specifiek hebben over Gods raad.

Wat we gisterenochtend hebben gezien, is wat we verstaan onder 'Gods wil'. Die uitdrukking komen we natuurlijk heel dikwijls tegen in de Bijbel. Wat is nu Gods wil? Dat is wat Hij geopenbaard heeft en wat Hij verlangt. Wat we daarin zagen, is dat met de kennis en de erkenning van wie Hij is – uit wie, door wie en tot wie alle dingen zijn – de logische consequentie daarvan de 'logische eredienst' is. Dat houdt in dat we ons lichaam en alles wat we hebben beschikbaar stellen: "Hier ben ik voor U, want ik ben Uw creatie. U hebt een bedoeling met mijn leven en alsjeblieft, doet U dat maar."

En wat doet Hij dan met jouw leven op het moment dat je jezelf voor Hem beschikbaar stelt? Dan ga je luisteren naar wat Hij te melden heeft. Het geweldige is: Hij legt je geen last op, maar Hij vertelt je wie Hij is en wat Hij bij machte is te doen. Ik ben zo ontzettend blij dat dat de inzet is van heel de Bijbel. Het is nooit een belasting en het vraagt ook niets; God gééft. "Dit ben ik, dit kan ik, dit ben ik bij machte te doen. Luister alsjeblieft naar Mij."

Dat vernieuwt ons denken. Precies zoals Wolter dat samenvattend al even aangaf: op het moment dat je vernieuwd wordt in je denken, ga je op een heel andere manier tegen de dingen aankijken. Je krijgt – ik noemde dat gisteren – info, input en een 'draai'. Dat is het geweldige: het zijn geen kunstjes die je leert, geen trucjes. Nee, je gaat op een heel andere manier denken en je krijgt een heel andere perceptie. Terwijl we in dezelfde wereld leven als ieder ander, zien wij toch iets heel anders. Wij zijn mensen met een verwachting; wij weten wie we zijn en we kennen de Creator. Zijn weg is altijd de beste. Als je dat weet, dan word je vernieuwd in je denken en getransformeerd. Ook daar hebben we gisteren bij stilgestaan.

Wat de wil van God specifiek nog veel meer is... daar zou je natuurlijk ook een heel weekend aan kunnen besteden. God wil dat alle mensen behouden worden en komen tot de erkenning van de waarheid. God wil uw heiliging, dat wil zeggen dat je er voor Hem bent. We hebben dat gisteren dus gedaan aan de hand van Romeinen 12, maar nu blijven we in de Romeinenbrief, want nu gaan we het hebben over Gods raad.

Wat ik daarover als eerste wil zeggen – ik heb gisteren al een aanzet daartoe gegeven – is dat er verschillende Griekse woorden voor worden gebruikt. Dat blijkt sowieso al, want morgen hebben we de laatste bijeenkomst over dit thema en dan gaat het over 'de raad van Gods wil', waarmee dus gezegd is dat het twee verschillende begrippen zijn. Het woordje 'wil' is in het Grieks THELÉMA en het woord 'raad' is BOULÉMA. Dat laatste wordt vertaald met beraad, soms met bedoeling of, in een andere vertaling, met intentie.

Het verschil is dat het ene te maken heeft met wat bekendgemaakt wordt: "Dit wil Ik." Het andere heeft te maken met wat verborgen is. Wij spreken niet voor niets over een verborgen agenda. Meestal wordt dat in negatieve zin gebruikt, bijvoorbeeld bij een regering die een verborgen agenda uitvoert, maar een verborgen agenda wil simpelweg zeggen dat je iets voor ogen hebt wat de ander niet weet, maar aan de hand waarvan jij wel je plan trekt. Dat is inderdaad de gedachte bij BOULÉMA: het heeft te maken met de intentie en de bedoeling die in principe verborgen zijn. Wat jij bedoelt, weet een ander niet, tenzij het bekendgemaakt is. Terwijl je 'wil' juist iets is wat je bekendmaakt; je zegt: "Dit is wat het is, dit is wat Ik verlang en wat Ik graag wil."

▶ 05:53 Romeinen 9: Gods Verborgen Bedoeling met de Farao ↑ hoofdstukken

Het verschil tussen die beide begrippen – Gods wil en Zijn raad – is buitengewoon belangrijk en ik wil dat gaan bespreken aan de hand van Romeinen 9. Waarom is dat onvermijdelijk? Wel, dat is namelijk het hoofdstuk waarin Paulus laat zien dat God een intentie, een bedoeling heeft waarvan de meesten – of de meesten, moet ik eigenlijk zeggen – totaal niet op de hoogte zijn. Het laat ook zien, en dat is lastig want het kan zelfs haaks op elkaar staan, dat Gods raad het tegenovergestelde kan zijn van Zijn wil.

Romeinen 9 bespreekt dit uitvoerig. Ik heb gisteren al iets verteld over de indeling van Romeinen 9 en 10, en hoe dit een onderbreking is in Paulus' betoog. Hij heeft het daar over Israël en hoe God momenteel met Israël verdergaat; het is geweldig zoals hij dat allemaal uiteenzet. Maar in Romeinen 9... Ja, ik begin nu te lezen. Het is altijd lastig als je zo’n onderwerp bespreekt en midden in een verhaal of zo’n betoog moet inbreken, dus ik moet iets over de context vertellen.

Ik begin te lezen bij de conclusie uit het voorgaande: God heeft Zijn keuze. God heeft een voornemen, een plan. Als je even terugleest in dit hoofdstuk, zie je dat God dit al duizenden jaren geleden toonde. Paulus laat dat zien aan de hand van de geschiedenis van Abraham. Aan hem was een nageslacht beloofd als de sterren aan de hemel. Hij dacht God een handje te moeten helpen, maar dat was dus niet zo. Abraham dacht: dan verwek ik alvast een kind bij mijn slavin. Maar via juffrouw Sarah, die onvruchtbaar was en bovendien al zwaar op leeftijd, zou er van een nageslacht gesproken worden. De keuze was dus niet Ismaël maar Izaäk.

Het was ook niet Ezau maar Jakob. Bij Ismaël en Izaäk had je nog te maken met verschillende moeders, maar bij Izaäk en Rebekka is er één moeder die in verwachting raakt van een tweeling. Normaal gesproken gaat het verhaal over de eerste; die krijgt de hoogste rechten. Maar je ziet in het hele boek Genesis dat dit altijd verwisseld wordt. Je krijgt altijd het verhaal waarbij je zou denken dat die het wordt, maar het is de tweede. Niet de eerste, maar de tweede. Via hem gaat God verder.

Hiermee komen we op een punt dat in chauvinistisch Nederland vaak verkeerd begrepen wordt. Men vraagt zich af: is dit de Bijbel? De gangbare theologie over uitverkiezing is vaak dat degenen die God heeft uitgekozen naar de hemel gaan, en wie Hij niet heeft uitgekozen, wordt verworpen en dat betekent dan de hel. Dat staat zó haaks op de hele Bijbelse boodschap. Wie dat denkt, kent het evangelie nog niet, sorry. Want het evangelie is nu juist dat God heel Zijn schepping liefheeft en alles brengt daar waar Hij het hebben wil – op Zijn tijd weliswaar, maar dat doel staat voor Hem vast. God kiest niet uit omdat Hij zegt: "Die wil ik wel en de rest kan in de prullenbak." Niks ervan. God laat nooit varen de werken van Zijn handen.

Er is wel een voorrang, een rangorde. Hij kiest mensen uit die Hij gebruikt als instrument om de rest te bereiken. Dat is een heel ander idee bij uitverkiezing. God kiest niet uit ten nadele van de rest, maar juist om de rest te bereiken. Dat is een totaal ander idee. Dat geldt ook voor Ezau. God heeft ook nog een plan met Ismaël en Ezau en hun nageslacht dat voortduurt.

Als je doorleest, krijg je het verhaal over Mozes versus de Farao. Mozes werd geroepen; hij kwam uit het huis van de Farao waar hij was grootgegroeid en hij moest nu naar de Farao toegaan om te vertellen dat Israël uitgeleid zou worden. "Jij, Farao, jij moet mijn volk laten gaan. Let my people go!" Dat was de boodschap aan de Farao. Maar God had ook al tegen Mozes gezegd: "Hij gaat niet luisteren." De Farao was de machtigste man op aarde in die dagen; er was geen machtiger rijk dan dat van Egypte. God wilde Zijn kracht betonen en bewijzen. En als je jouw kracht wilt bewijzen, wat heb je dan nodig? Een tegenstander. Je hebt contrast nodig. Daar gaan we morgen vooral over spreken: de betekenis van contrast in Gods plan. Hij werkt daar altijd mee. Je hebt contrast nodig om te bewijzen dat je sterk bent, en een zwakke tegenstander is daarvoor niet geschikt. Dan heb je een sterke tegenstander nodig: de Farao. Dat is het hele verhaal.

Mozes ging dus met zijn boodschap naar de Farao: "Laat mijn volk gaan." Dat was Gods wil. Maar Mozes wist iets wat de Farao weer niet wist, namelijk: hij gaat niet luisteren. Dat was de verborgen bedoeling. Hier worstelen mensen mee en rationeel is het ook moeilijk te begrijpen, maar het is wel zoals de Bijbel dat uiteenzet.

Laten we even doorlezen. De conclusie is: "Dus Hij ontfermt Zich over wie Hij wil en Hij verhardt wie Hij wil." God zegt: Izaäk en Jakob, en bij Mozes en de Farao zie je het ook. De een wel, de ander niet. Er staat dat Hij verhardt wie Hij wil. Dat wil in dit geval zeggen dat Hij het hart verhardt, zodat het als steen wordt. In de Hebreeuwse tekst staat trouwens dat God zijn hart versterkte. Je kent de geschiedenis waarschijnlijk wel; daar ga ik een beetje gemakshalve van uit. Als de Farao die boodschap krijgt om het volk te laten gaan, zegt hij: "Nee, dat gebeurt niet." Dan volgen de plagen over Egypte. Iedere keer verhardt de Farao zijn eigen hart. Op een gegeven moment, na de zesde plaag, zou de Farao gaan bezwijken. Vanaf dat moment verhardt God zijn hart. Eerst verhardde hij zijn eigen hart, maar op het moment dat hij dreigt te bezwijken terwijl het doel nog bereikt moet worden, gaat God zijn hart verharden. Dan gaan er nog een aantal plagen overheen.

Mensen hebben daar moeite mee: hoe kan God het hart verharden van wie Hij wil, zodat de Farao zegt: "Nee, ik doe het niet"? Waarom was dat? Wel, omdat God – dat lees je ook in vers 2 of iets anders: "De Schrift zegt tot de Farao: Hiertoe wek ik u op, zodat Ik in u Mijn kracht zou betonen en zodat Mijn naam verkondigd zou worden over de hele aarde." Nu hebben wij het anno 2023 nog steeds over die bekende geschiedenis van de plagen van Egypte en hoe God Zijn volk wonderbaar heeft uitgeleid. Het hele leger van de Farao is in de Rode Zee ondergegaan. God heeft Zijn kracht bewezen; dat was het doel, en daar had Hij een onwillige Farao voor nodig.

Je leest dit verhaal niet alleen bij de Farao. Als je terugbladert in de Bijbel, bijvoorbeeld in Psalm 105, dan wordt er teruggekeken op de geschiedenis van de geboorte van Israël. Er worden daar zelfs vijf verzen aan die specifieke tijdsepisode gewijd.

En daar staat het: en Hij, God, veranderde hun harten – dat van de Egyptenaar in het algemeen – zodat zij Zijn volk haatten. Het volk van Israël haten. Dat is antisemitisme. Maar het verbijsterende hier is dat God hun harten veranderde, zodat ze Zijn volk zouden haten en listig zouden handelen tegen Zijn knechten. Dat deed God. God opent harten, oren en ogen. Hij heeft de regie. Hij ontfermt Zich over wie Hij wil, maar Hij verhardt ook wie Hij wil.

Dat is in feite de grote aanleiding van dit weekend en het thema dat is uitgekozen. We hebben daar de afgelopen jaren al vaker over gesproken in andere contexten, maar deze kwestie komt toch telkens linksom of rechtsom voorbij. Dan kom je weer op het punt van de vraag die Paulus hier zelf ophaalt. Hij betoogt over Farao dat hij 'nee' zei tegen God, maar dat dit ook de bedoeling was.

Wacht even, Farao deed dus wat God bedoelde? "Maar u zult nu tot mij zeggen..." Dat is de vraag die Paulus zelf stelt. Je voelt hem aankomen als je logisch bereid bent na te denken: "Wat heeft Hij dan nog aan te merken? Wat verwijt Hij dan nog?" Hoe kan God Farao dan oordelen en hem in de Rode Zee laten ondergaan? Niet alleen hem, maar dat hele leger van hem. Want hij deed toch precies wat God bedoelde? "Want wie heeft Zijn bedoeling weerstaan?" Dat is een retorische vraag, wat wil zeggen dat het antwoord is: niemand. Niemand heeft Zijn bedoeling weerstaan.

Ik moet daar wel iets bij zeggen. In de NBV, de NBG of de Statenvertaling zeggen al die grote gangbare vertalingen hier: "Want wie heeft Zijn wil weerstaan?" En dat is verschrikkelijk fout. Want hier staat niet 'wil'. Hier staat niet het Griekse woord thelēma, maar boulēma. Ik laat de grammaticale finesse nu even rusten, maar hier staat het woord 'raad', 'intentie' of 'bedoeling'. Het heeft in ieder geval iets te maken met dat wat verborgen is.

Ik had het net over de calvinistische theologie. Ik kan daar meer over zeggen omdat ik zelf in dat milieu grootgeworden ben. Daar spreekt men bijvoorbeeld over twee soorten wil. Ik zeg het niet om het ingewikkeld te maken, maar juist om te vertellen hoe men het ingewikkeld gemaakt heeft. Men zegt dan: je hebt Zijn 'wederstandelijke wil' en je hebt Zijn 'onwederstandelijke wil'. Hier zou het dan gaan over Zijn onwederstandelijke wil. Eigenlijk heb ik daar niks op tegen, want dat klopt inderdaad: boulēma is onwederstandelijk. Alleen is dat hele onderscheid tussen wederstandelijk en onwederstandelijk het moeilijk maken, terwijl de Bijbel het juist scherp formuleert. Het is niet 'wil', het is de 'bedoeling', de 'raad'.

Je moet God zo zien: Farao weerstond Gods geopenbaarde wil, en die was duidelijk. Die kun je heel simpel samenvatten: "Laat Mijn volk gaan." Maar wat was Gods intentie? Het was Gods bedoeling dat Farao Hem zou weerstaan. Want hoe kon God anders Zijn kracht betonen dan wanneer Farao weigerde wat God van hem vroeg of eiste? Farao zei 'nee', en dat was de bedoeling, want zo kon God Zijn kracht gaan betonen en bewijzen.

Gisteren begon ik mijn verhaal met de vraag die ik in uw midden voorlegde, en toen kregen we een verdeling van ongeveer 50-50: "Geschiedt Gods wil altijd?" Nou, Gods wil geschiedt in deze wereld bijna nooit. Gods wil wordt voortdurend weerstaan. Gods wil is duidelijk: Hem verheerlijken in alles. Doen de mensen dat? Nee, over het algemeen niet. Maar nu de andere vraag: gebeurt er ook maar iets in deze wereld wat tegen Gods bedoeling of raad ingaat? Nee, dat kan niet. Alles verloopt naar Zijn raad. Niets wat plaatsvindt, is zonder bedoeling.

Ik vind het geweldig. Want het betekent dat er een grote Regisseur is die alles een plek geeft en toewijst. Ook als wij met de handen in het haar zitten en ons afvragen hoe dit mogelijk is: de hemel staat erboven. Hij beschikt en Hij gaat Zijn weg. Hij heeft een plan en Zijn weg is altijd het beste, hoe diep of moeilijk het ook gaat. Prijs Hem! Dat vloeit voort uit het feit dat Hij God is. Natuurlijk kun je Zijn bedoeling niet weerstaan; hoe zou dat ook mogelijk kunnen zijn?

De mooiste tekst in dat verband staat in Spreuken 16. Het is heel logisch en heel duidelijk. Daar staat: "Jahweh maakt alles voor Zijn doel." Dat betekent dus: niets zonder zin. Je zou kunnen zeggen dat dit een generalisatie is, maar de schrijver Salomo heeft dit zo opgesteld dat mensen niet kunnen zeggen: "Ja, maar uitgezonderd dit..." Nee, hij zegt zelfs: "de goddeloze voor de dag des kwaads." Dat is een hele kluif, maar het is wel zo. Alles heeft Hij gemaakt voor Zijn doel. Er staat trouwens niet dat ze op die dag goddeloos wórden; nee, Hij maakt die goddelozen ook, met het oog op de dag van het kwaad. Is dat het einde van het verhaal? Nee, natuurlijk niet. God heeft een plan met de goddeloze en de dag des kwaads is nooit een eindpunt. Het is gewoon een deel van het proces.

Gods oordelen zijn altijd tijdelijk en zelfs relatief kort. Er staat in de Psalmen: "Een ogenblik duurt Zijn toorn en een leven lang Zijn goedertierenheid." Je moet Gods toorn nooit wegredeneren, maar wel de verhoudingen zien. Ten opzichte van Zijn goedertierenheid is het altijd maar een ogenblik. Juist dat geeft aan hoe kwalijk de goddeloosheid is en hoe de dag van het kwaad daar ook mee afrekent. Maar dit zijn momentopnames in een groot perspectief. Ik kom daar straks nog even op terug, maar eerst nog dit.

▶ 25:53 Wie Bent U, O Mens, Dat U God Tegenspreekt? ↑ hoofdstukken

U zult nu tot mij zeggen: "Wat verwijt Hij dan nog? Want wie heeft Zijn bedoeling weerstaan?" Het antwoord is dus: niemand. Maar dan zegt Paulus: "Zeker, o mens, maar wie bent u dat u God tegenspreekt?" Het hele verhaal van: "Ja, maar wat heeft Hij daarop aan te merken?" Dat is kritiek. Dat is eigenlijk God ter verantwoording roepen. Maar denk nou eens even serieus na. Wat verbeeldt een mens zich? Een piepkleine creatie. Je leest in Jesaja: zie, alle volkeren worden geacht als een druppel aan een emmer, als een stofje op de weegschaal. Alle volkeren! En dan nu één individu die gaat zeggen: "Waarom heeft U mij zo gemaakt?"

Wacht even, jij bent mens, je bent een creatie. Weet jij wat Hij weet? Kan jij wat Hij kan? Ben jij bij machte om het geheel te overzien? Wij zien niets. En sowieso, de toekomst is – voor zover God ons daar niet over informeert – iets waar we helemaal niets van weten. Daarom is het hele idee dat je God ter verantwoording roept volkomen misplaatst. Het is net zoiets als wanneer jij kritiek hebt op een schilder die bezig is met zijn werk. Weet je wat zo'n schilder zegt? "Sorry, maar dit is mijn schilderij." Maar zelfs als die kritiek serieus bedoeld is, zou hij zeggen: "Hallo, mijn werk is nog niet af! Je mag pas een oordeel geven op het moment dat ik mijn werk voltooid heb."

Of dat nu een schilder is, een componist of een schrijver: je gaat een boek toch niet beoordelen als je pas de helft ervan gelezen hebt? Sommigen doen dat wel; je ziet het weleens bij een recensie. Iemand was eens zo enthousiast dat hij een heel uitgebreid artikel over een boek had geschreven, terwijl later bleek dat hij het niet eens gelezen had! Maar dat is het punt: het boek is nog niet af. Gods werk is nog niet voltooid. Het loutere feit is dat we het einde niet kennen. Dus wie denkt u wel dat u bent? Het gaat om zulke grote en hoge zaken, dat je eigenlijk maar één ding moet ervaren: dat je op je plek gezet wordt. Je bent een kleine, nietige creatie die er – sorry dat ik het zo zeg – de ballen verstand van heeft. Je weet er niets van! Wat verbeeld je je dan om daar iets van te vinden?

Zeker, o mens, wie bent u dat u God tegenspreekt? En dan komt de Bijbelse metafoor: "Het geboetseerde zal toch niet tegen de boetseerder zeggen: waarom maakt u mij zo?" Dit is wel een heel belangrijk punt. Vandaag hoorde ik nog een toespraak van een evangelische voorganger die zei: "De mens is geen robot of een marionet." Nee, we zijn inderdaad geen robots, want in tegenstelling tot een robot kunnen wij iets willen. Zijn wij dan een marionet? Nee, dat is geen Bijbels beeld. Hoewel... zo'n marionet... Die interrupties van jou bevallen me wel. Zo'n marionet is het dus ook niet. Maar eigenlijk vind ik: wij zijn geen marionet, maar wat verbeeld je je eigenlijk? Je bent klei in de hand van een pottenbakker die jou vormt. En wat Hij daarmee doet... daarvoor moet ik nog even een stapje opzij zetten.

▶ 30:48 Het On-bijbelse Begrip van Menselijke Verantwoordelijkheid ↑ hoofdstukken

Ik wil nog een begrip inbrengen: wat is onze verantwoordelijkheid dan? Want als wij klein zijn in de hand van een pottenbakker, dan is de vraag: is een stuk klei verantwoordelijk? Is een stuk klei verantwoordelijk? Nee, dat is het lijdend voorwerp van een pottenbakker, van een boetseerder. Maar dan even een andere vraag: is die pottenbakker of die boetseerder verantwoordelijk? Verantwoordelijkheid is een heel lastig begrip. Wat bedoel je daarmee? Bedoel je daarmee dat hij verantwoordingsschuldig is? Nee, natuurlijk niet. Een boetseerder hoeft toch geen verantwoording af te leggen? Trouwens, elke creator hoeft toch geen verantwoording af te leggen aan zijn creatie? Zoek het maar op in een goede concordantie; het begrip 'verantwoordelijkheid' komt in de Schrift in de verhouding tot God niet voor. Het is ten opzichte van Hem niet op zijn plaats. Hij is niet verantwoordelijk in de zin dat Hij verantwoordingsschuldig is, dat is logisch. Hij neemt de verantwoording in die zin dat Hij er garant voor staat dat de afloop goed zal zijn.

Het hele woord verantwoordelijkheid om dat hier in te brengen, bevreemdt mij. Natuurlijk, jij bent als werknemer verantwoording schuldig aan je werkgever. Ik ontken het begrip verantwoordelijkheid niet, ik zeg alleen dat in de verhouding tussen de Boetseerder en het boetseersel het begrip verantwoordelijkheid volstrekt niet aan de orde is. Dat gaat er niet om. Om dat erin te fietsen, is onkundig. Maar mensen zeggen: "Als een mens geen verantwoordelijkheid heeft..." – en nu moet u goed meenemen en meedenken – "hoe kan God dan oordelen?" Dat oordeel, om even bij Farao te blijven, was niet misselijk. Iedere keer werd Egypte geslagen en het huis van Farao getroffen, en uiteindelijk is Farao omgekomen met zijn gigantische leger in de Rode Zee. Dan zeggen mensen: "Hoe kan God dat dan doen als Farao niet verantwoordelijk is?"

Het hele verhaal is echter dat correctie – of het Bijbelse woord 'gericht' – niets anders is dan dat iets weer rechtgezet wordt. Dat is gericht: iets wordt gericht. Dat is correctie. En dat geldt trouwens ook voor oordeel. Weet u wat het Griekse woord voor oordeel is? Dat is krisis. God brengt in een krisis. Maar dat heeft niets te maken met het feit dat Farao verantwoordelijk zou zijn. Nee, hij werd gecorrigeerd. Niet op basis van het feit dat hij verantwoordelijk was, maar om hem weer recht te zetten. God is daarmee bezig. Trouwens, dit verhaal is nog helemaal niet ten einde toen Farao met zijn hele leger omkwam in de Rode Zee. Dan zeg je: "Hoe kan God dat doen? Als een mens dat zou doen, dan zou je zeggen dat het moord is." Ja, maar bij God niet. Als God doodt – gisteren hadden we het daar na afloop van de Bijbelstudie ook nog even over – dan is dat geen moord. Nee, want God is namelijk niet alleen in staat om weer leven te maken en de doden te doen opstaan, maar Hij doet het ook!

Stel je voor dat ik jou doodschiet – nou ja, dat klinkt niet prettig – maar stel dat ik jou doodschiet en ik ben ook bij machte jou vervolgens weer levend te maken. Is dat dan moord? Wij noemen het in de menselijke sfeer moord en we vinden het vreselijk omdat we er niets aan kunnen doen. De dood is voor ons echt het eind van het verhaal. Maar bij God niet. Ons plafond is Gods vloer; daar begint Hij pas. Dus op het moment dat je al die menselijke vergelijkingen van verantwoordelijkheid inbrengt in deze kwestie, dan is dat niet aan de orde.

Nog iets over die verantwoordelijkheid: ook wij corrigeren niet op basis van verantwoordelijkheid. Een ouder met een kind van anderhalf of twee jaar corrigeert dat kind. Je zegt dat het ergens van af moet blijven of je zet het in de hoek. Is dat kind verantwoordelijk? Zelfs als een zestienjarige een fout begaat en er ingegrepen moet worden, dan gebeurt dat vaak niet omdat de persoon verantwoordelijk is, maar gewoon omdat er gecorrigeerd moet worden. Zie je, het hele begrip correctie of optreden om iets weer recht te zetten, heeft niets met verantwoordelijkheid te maken. Dat geldt niet alleen in de opvoeding, maar ook in allerlei beroepen. Een timmerman die iets ziet dat scheef zit, geeft er een klap op. Of een chirurg zaagt een stuk bot door om iets recht te zetten. Zeg je dan: "Is dat bot verantwoordelijk?" Nee, natuurlijk niet, maar het moet wel gecorrigeerd worden. Er moet zoveel gecorrigeerd worden. Eigenlijk doet elke beroepsgroep niet anders dan dingen weer corrigeren, of je nu IT'er bent of wat dan ook. Je doet niets anders dan corrigeren, niet omdat datgene waar je mee werkt verantwoordelijk is, maar omdat het weer rechtgezet moet worden.

Dat is het hele verhaal: God zet dingen recht. Farao is niet verantwoordelijk, maar hij moet wel gecorrigeerd worden. Daar gaan millennia overheen. Farao is duizenden jaren geleden omgekomen en hij weet sindsdien niets. Straks, bij de Grote Witte Troon – want het gaat na zijn sterven minstens een millennium duren voordat hij daar verschijnt – staat hij op en dan gaat God alsnog de dingen helemaal rechtzetten. Dan zeggen wij: "Nu moet hij duizend jaar wachten." Nee, hij hoeft helemaal niet te wachten, want hij weet van niets. Hij sterft, zijn ogen gaan dicht en hij is 'uitgeteld'. Hij weet niets meer en het eerstvolgende bewuste moment staat hij op, ook al is er in onze tijd een millennium voorbijgegaan. Dan komt alles aan het licht en gaat God Zich bekendmaken. Zie je, dat is God. We hebben het hier niet over een goochelaar, we hebben het over de grote Creator. Hij gaat Zijn weg met Zijn creaties en Hij zet de dingen recht.

Het hele begrip verantwoordelijkheid wil ik echt doorstrepen; gebruik het niet als het gaat om onze relatie tot de Schepper. Dat is buitengewoon belangrijk. Paulus zegt in Romeinen 9: "Of heeft de pottenbakker van het leem niet het recht om uit hetzelfde kneedsel het ene voorwerp te maken tot eer en het andere zonder eer?" Heeft Hij niet het recht? Hier wordt het beeld gebruikt van een boetseerder. Wij zijn klei; we zijn uit de klei getrokken en uit de aarde genomen. De naam Adam betekent eigenlijk dat hij uit de 'Adama' voortkomt, uit de aarde. Hij is aards. Je bent uit de aarde genomen en je keert terug tot de aarde. Stof ben je en tot stof zul je wederkeren, dat is wat we zijn. Dus de metafoor van kneedsel van leem of van een pottenbakker is eigenlijk heel logisch. De grote Creator maakt wat van ons en we zijn met miljarden. Als we nu omkijken in de wereld, zien we miljarden mensen en we zijn allemaal stukjes werk van Zijn hand. Adam werd met Zijn handen geformeerd uit de Adama en hij kreeg de adem van God. Hij is de Pottenbakker, Hij is de Boetseerder. Maar dat geldt bijvoorbeeld ook voor een schrijver van een misdaadroman.

Is de schrijver verantwoordelijk voor de moord die in zijn roman plaatsvindt? Jazeker. Wel zou je kunnen zeggen: goed schrijven werkt met contrast. Het werkt trouwens ook altijd met het principe dat er dingen mis moeten gaan. Daar gaan we morgen nog wat uitgebreider over hebben.

Maar neem een schilder of een componist. Zij hebben hun creaties en ze werken inderdaad ook met contrasten. Je hebt een componist die maakt gebruik van mineur, maar ook van majeur, en een schilder maakt gebruik van licht, maar ook van duisternis. Stel je voor dat hij dat niet zou kunnen doen, dan kan hij geen creatief werk meer verrichten. Dat geldt voor elk creatief werk, voor elke creator, elke schepper. Ongeacht of dat nu beeldende kunst is of muzikaal of wat dan ook; die maakt gebruik van dat soort contrasten. Is het dan niet zijn werk? Ja, natuurlijk wel!

God is de Schepper van hemel en aarde. En Hij heeft, net zoals een schrijver, aan de één die rol gegeven, en aan de ander geven we die rol, en aan weer anderen geven we die rol. Dat is zo. Maar waar hebben ze dat aan verdiend? Daar hebben ze helemaal niets aan verdiend. Dat is gewoon de Schepper die Zijn werk heeft en die een geweldig plan uitwerkt.

▶ 42:22 Het Recht van de Boetseerder: Vaten tot Eer en Zonder Eer ↑ hoofdstukken

Of heeft de pottenbakker van het leem niet het recht om uit hetzelfde kneedsel het ene vat te maken tot eer en het andere zonder eer? Ik bedoel: tot eer. In dit geval had God, of Paulus, ook de voorbeelden van Izaäk en Jakob en Jozef en Israël. Dat zijn feiten: God maakt ze. God roept nu ook uit, namelijk uit de natiën; dat zie je in deze hoofdstukken. God roept nu weer uit en relatief gezien is dat een nieuwe groep, een aantal mensen die uitgeroepen worden, die Zijn woord ontvangen en die bereikt worden. En wiens werk is dat? Nou, dat doet Hij. Is dat een verdienste? Nee, dat valt je toe. Het is 'toevallig' dat ik een gelovige ben. Het is een lot uit de loterij als je Hem al kent hoor. Het valt je toe; dat is geen verdienste. Je bent er ook niet beter door, maar het is wel een geweldig voorrecht. Inderdaad, ik houd wel van het woordje 'toevallig', als je het goed beluistert of als het goed geformuleerd is: het valt je namelijk toe. En dat doet Hij, wie anders?

En Hij maakt vaten tot eer, mensen die Hij speciaal voorbestemt. Hij bestemde Abraham voor, Hij bestemde David voor om koning te zijn van Israël. Niet omdat alleen David voor Hem interessant was in Israël, nee, integendeel. Wilde Hij een koning geven? Nou, dan had Hij daarvoor vooruitgekozen. En zo is uitverkiezing altijd: God kiest eruit om de rest te bereiken. En dat is trouwens ook de reden waarom wij – ik zeg nu even gemakkelijk 'wij', ik ga ervan uit dat jullie hier allemaal zitten omdat je mag zeggen dat je Hem mag kennen en dat je Zijn woord in je hart hebt... Ja, wat is daarvan de bedoeling? Nou, uiteraard is dat tot lof van Zijn heerlijkheid, gewoon om vervolgens te vertellen wie Hij is. Hij geeft Zijn woord om dat woord weer door te geven. Uiteindelijk gaat het om één ding en dat is om Hem en Zijn woord. En de rest zijn sowieso bijzaken.

Hij maakt uit hetzelfde kneedsel... Ik bedoel, heb je een stuk klei, dan maakt de pottenbakker daarvan iets tot eer. Dan geeft hij het een hele mooie bestemming; dat komt in huis te staan, op een ereplaats. En er zijn andere voorwerpen die zonder eer zijn. In de NBG-vertaling staat dat dit 'alledaagse' vaten zijn. Ja, er zijn vaten die je op een ereplaats zet voor het mooie servies, en er zijn vaten die onder het bed staan om er wat anders mee te doen. Het ene kan minder eervol zijn dan het andere, maar het heeft allemaal een bedoeling. Het ene is eervol, het andere is niet eervol. Dat betekent trouwens niet dat het een schande is; het is 'zonder eer'. Het heeft niet de glorie die je aan dat andere vat geeft om daarmee te pronken.

Maar dit wil ik heel graag benadrukken, ook voor de vaten zonder eer – en dat zeg ik vooral als jij met een Calvinistisch idee van uitverkiezing zit, waarbij je echt het idee hebt van: 'Nou, die zijn niet uitgekoren, dus dat gaat helemaal niet goed'. Nee, want ook die vaten zonder eer, die voorwerpen zonder eer, zijn werk van Gods handen. En wat leest u over het werk van Gods handen? Het verlaat Hem niet. Daar moet je even goed over nadenken. God maakt niet iets om er vervolgens niks mee te doen. Hij heeft met alles een plan. Hij heeft met al Zijn creatie een bepaald plan. Het ene is eervol, het andere is minder eervol, maar het zijn allemaal vaten van Zijn hand, voorwerpen waar Hij iets mee doet.

En dat is in feite de beste garantie voor de goede afloop. Want als het werk van Zijn hand is... weet je, ik merk het wel vaker op en wil het graag nog een keer gezegd hebben: er gaat geen protestantse kerkdienst voorbij of deze wordt aangevangen met de woorden: "Onze hulp is in de naam van de HEERE, Die hemel en aarde gemaakt heeft, Die trouw houdt en Die nooit laat varen de werken van Zijn handen." Ik heb het zo vaak gehoord en ik denk heel vaak: laat de dominee nu eens 'amen' zeggen! En zeggen: "Nee, we moeten het erover hebben." Want de rest van de dienst is meestal een ontkenning van waar hij zojuist mee begonnen is. Want inderdaad, Hij laat dat werk van Zijn handen nooit varen! Nooit! Hij laat het wel eens even los, maar ook weer met de bedoeling om Zich te ontfermen. Hij laat het even gaan, maar dat betekent niet dat Hij het definitief loslaat. Nee, Hij neemt het weer aan en dan bewijst Hij Zijn ontferming.

Alles getuigt daarvan. Alles gaat precies zoals Hij dat voor ogen heeft, volgens Zijn perfecte script. Gods weg is altijd de beste. Vergeet dat never, nooit. Als u bij mij vandaan komt, zou u echt alles mogen vergeten, maar vergeet dit nooit: Gods weg is altijd de beste. Als je dat weet, heb je een gelukkig leven, dat kan ik je echt verzekeren. En als het in je bestaan helemaal 'shit' is – ik zeg dat expres zoals we dat soms in de alledaagse sfeer zeggen – als het helemaal waardeloos is en je er nog meer termen voor kunt bedenken (die moet je zelf maar even invullen), bedenk dan dit: Zijn weg is de beste. Belijd dat, want daarmee geef je Hem de eer. Op het moment dat je dat zegt, ben je een vat tot Zijn eer. Dus zelfs als je nog steeds een vat bent dat niet eervol lijkt, geef je Hem op dat moment eer.

Ik wil nog een paar Schriftplaatsen noemen die dit onderstrepen. Ik vond het eigenlijk pijnlijk om bij Romeinen 9 vers 21 af te sluiten, want ik had graag vers 22 en 23 er nog bij genomen. Ik heb mezelf echter voorgenomen om niet langer dan maximaal een uur te spreken, en dat is voor vandaag bereikt. Dat doen we dus een andere keer. Het gaat nu even om het feit dat alles wat God doet, in overeenstemming is met Zijn plan.

▶ 50:15 Gods Onfeilbare Plan Geïllustreerd aan Job en Jozef ↑ hoofdstukken

Job 42, dat is het eind van een heel lang boek. Een uitgebreid boek waarin het over zoveel gaat: over lijden, moeite en leed. Nou, ik wil dit zeggen: hoeveel leed je ook hebt ondergaan, er is niemand die ooit zo veel leed heeft ondergaan als Job. We spreken niet voor niets over Jobstijdingen; nou, die heeft hij dan wel voor zijn kiezen gekregen hoor. Op een gegeven moment zegt zijn vrouw: "Zeg God vaarwel en sterf." Maar hij antwoordt: "Zouden we het goede van God wel aannemen en het kwade niet?" Op een gegeven moment moet ik er ook eerlijk over zijn: dan wordt het zelfs hem teveel en dan vervloekt hij zelfs de dag van zijn geboorte. "Was ik maar nooit geboren," denken een heleboel mensen dan. Maar denken ze dan dat God je voor niets heeft laten geboren worden? Dat geloof ik niet. Hij is de Creator, je bent het werk van Zijn handen. Je bent niet alleen door Hem gemaakt, maar uiteraard ook door Hem bedacht.

En dan zegt Job aan het eind: "Ik had ooit van horen zeggen van U vernomen, maar nu heeft mijn oog U gezien." Door al die moeite heen heeft Job uiteindelijk de zin ervan ingezien. Daarom zegt hij aan het einde: "Ik weet dat U alles vermag en dat niets van Uw plan wordt verijdeld." Dat kan niet, dat is onmogelijk. Alles gaat naar Zijn raad. Kijk, dit is God de Heer. Niet omdat je dat voelt, niet omdat je dat ziet, en ook niet omdat de wereld dat zegt, want de wereld zegt precies het omgekeerde. Die zeggen: "Ja, God maakt er een zootje van; als dat nou de God van liefde is..." Maar weet je, zij hebben hun oordeel al klaar terwijl het werk nog lang niet af was. Sorry dat ik het zeg, maar het is ook gewoon eerlijk. Het gaat erom dat je tot deze herkenning komt: "Ik weet dat U alles vermag en dat niets van Uw plan wordt verijdeld."

Nou, we hebben nog één voorbeeld en dat moet ik ook noemen: de geschiedenis van Jozef. Je kent de geschiedenis van Jozef wel, hè? Wat Jozef was overkomen: dat hij door zijn broers naar Egypte was verkocht. In feite was het een beraamde moord, waardoor Jakob dacht dat hij vermoord was. Nou, je kent het verhaal, en dan zou je in eerste instantie niet begrijpen wat ik nu ga vertellen. Jozef komt uiteindelijk in de gevangenis terecht, maar God zij dank komt hij op een wonderbaarlijke manier toch op de troon in dat land, in Egypte. Om een lang verhaal kort te maken: er komt hongersnood en de broers van Jozef komen uiteindelijk bij hem aan. Jozef is intussen een machtig man, maar zij herkennen hem niet. Er was never nooit in hun hoofd opgekomen dat ze oog in oog stonden met die broer die ze ooit verkocht hadden, zoveel jaren geleden.

En dan lees je dat Jozef hen eerst in de goede mindset wilde brengen. Hij maakt het ze heel moeilijk, bewust heel moeilijk. Dat is mooi, hè? Het kan een bedoeling hebben om het heel moeilijk te krijgen. Dat je eerst helemaal tot de grond wordt afgebroken en dat er pas dán weer gesproken kan worden. En dan lees je dat Jozef zich op een gegeven moment niet langer meer kon bedwingen. Hij stuurde iedereen weg uit het paleis, weg uit het hof. Hij was alleen nog met zijn broers. En dan lees ik dat hij het snikkend naar ze uitroept: "Ik ben Jozef! Ik ben Jozef, die jullie hebben verkocht naar Egypte." Ja, de broers deinzen terug; ze zijn natuurlijk in pure angst. Eerst is er de verbijstering – "dat kan niet" – en vervolgens de angst: "Als dat zo is, dan kan het niet anders, want hij spreekt Hebreeuws met ons!"

En dan gaat Jozef naar hen toe, terwijl zij daar allemaal staan te trillen. Weet je wat Jozef dan zegt? Dit moet je echt onthouden, dit is zo geweldig illustratief. Jozef zegt dit: "God heeft mij voor jullie aangezicht hierheen gezonden om voor jullie nu een overblijfsel te stellen in het land, om jullie te doen leven door een grote verlossing." Wat hij eigenlijk zegt is: "Ja, God heeft mij hierheen gezonden om jullie in het leven te houden." En om dat te onderstrepen, zegt hij in vers 8 nog eens: "Nu dan, niet júllie hebben mij hierheen gezonden." Wat krijgen we nou zeg? Wat hadden ze nou gedaan? Ze hadden hem verkocht als slaaf naar Egypte! Maar Jozef ziet daar helemaal aan voorbij. Natuurlijk was dat de schuld van die broers; als je het puur menselijk bekijkt, was dat onvermijdelijk hun schuld. Zij hadden dat gedaan.

Maar Jozef zegt: "Nee, dat mag oppervlakkig gezien zo zijn, maar de werkelijkheid is: God, niet jullie, hebben mij hierheen gezonden." Daarom had Jozef al die jaren ook vrede. Waarom? Jozef wist: bij God gaat er nooit iets mis. God vist nooit achter het net. En of ik nu in die put zit – en mijn goede vrienden, als je in de put zit, zie je de uitgang niet – of vervolgens in de gevangenis terechtkom: Jozef wist het. Was God weg? Vond hij dat? Nee. Zag hij het? Nee, ook niet. Maar hij wist het. Hij had Gods geloof. En dan zegt hij: "Niet jullie hebben mij hierheen gezonden, maar God heeft mij gesteld tot een vader voor de Farao en heer over alles van zijn huis en tot heerser in het hele land van Egypte."

Nou, dit moet toch duidelijk zijn? Hoewel het waar is dat er sprake is van schuld van de broers, is de hogere waarheid, het goddelijke perspectief, dat alles – ook dat kwaad, ook die schuld, ook die ellende en die miskenning – door God is bestuurd. God heeft Zijn weg erin getrokken en God voert Zijn plan uit door alle ongerijmdheden van de mens heen. Kun je dat narekenen? Nee, dat is het geheimenis.

▶ 57:32 Conclusie: uit Hem, Door Hem en tot Hem Zijn Alle Dingen ↑ hoofdstukken

En hoe zit het dan met de menselijke verantwoordelijkheid en Gods raad? Ik wil afsluiten met Romeinen 11. Ik heb het gisteren ook gedaan en ik ga het morgen weer doen – weet u dat of niet? Want dit is het slot van Romeinen 11 en ik kan het niet beter zeggen dan zoals het daar geschreven staat door de apostel Paulus.

Hij zegt: "Want God sluit allen op in ongezeglijkheid." Ongezeglijkheid... laat me verdergaan, laat me volgen: God sluit allen op in ongezeglijkheid. Waarom? Omdat Hij Zich over allen zou ontfermen. En dan valt Paulus als het ware op zijn knieën en zegt hij: "O, diepte van rijkdom, van wijsheid en van kennis van God! Hoe onnavorsbaar zijn Zijn oordelen en hoe onnaspeurlijk zijn Zijn wegen!"

Want wie kende het denken van de Heer? Wie weet Zijn bedoeling? Wie kent Zijn intentie? Wie werd Zijn adviseur? Wie denkt: "Ik ben er beter op"? Of wie heeft aan Hem eerst gegeven, waarvoor hij zal worden terugbetaald? Kunnen we dan zeggen: "Is God ons iets verschuldigd?" Dat doe ik niet, we zijn immers creatie. En dan staat er in Romeinen 11 vers 36: "Want uit Hem en door Hem en ook weer tot Hem zijn alle dingen." Conclusie: aan Hem.