▶ 00:00 De Grondbetekenis: Ondergeschikt Horen in Plaats van Werken ↑ hoofdstukken

Ik mag u vanmorgen meenemen naar de Romeinenbrief. We gaan daar doorheen bladeren, van het begin tot aan het einde, want het woord waar we het over gaan hebben – gehoorzaamheid en alles wat daarmee verband houdt – komt nogal eens voor in de Romeinenbrief. Juist in deze brief wordt de geweldige betekenis daarvan uitgelegd en duidelijk gemaakt.

Laten we, om taalkundig aan te vangen zodat we weten over welk begrip we het hebben, eerst naar het grondwoord kijken. Het zelfstandig naamwoord gehoorzaamheid en het werkwoord gehoorzamen zijn in het Grieks opgebouwd uit twee elementen: het voorzetsel 'onder' en het werkwoord 'horen'. Dat is min of meer vergelijkbaar met ons Nederlandse woord gehoorzamen, want ook in ons woord zit het woordje 'horen' heel duidelijk besloten. Als je het helemaal vanuit die basis bekijkt, dan is het begrip 'onderhoren' of gehoorzaamheid. Daar zit de gedachte in van een ondergeschikte hoorder. Dat 'onder' heeft heel duidelijk te maken met degene die luistert: hij is ondergeschikt en hij luistert als ondergeschikte.

Daaruit vloeien twee gedachten voort. De eerste gedachte – en kijk het maar eens na in een gewoon woordenboek – is de betekenis die het begrip gehoorzaamheid heeft in de termen van de wet. In feite is dat ook wel degelijk een Bijbelse lijn. Sterker nog, in Romeinen 10 wordt dat specifiek uitgelegd. We komen daar nog wel op terug, maar in Romeinen 10 lees je over wat de wet zegt: "Doe dit en gij zult leven." Waar denken we aan bij het begrip gehoorzaamheid? Je doet iets, en dat is in die zin heel fysiek, met je handen en voeten. Je doet wat opgedragen is. Dat is wat gehoorzaamheid betekent; tenminste, dat is de eerste gedachte en de eerste associatie die we erbij hebben.

Maar nu komen we meteen op het grote onderwerp van de Romeinenbrief: in het Evangelie heeft gehoorzaamheid een andere betekenis, of in ieder geval een heel ander accent. Daar is het: het beamen, 'amen' zeggen op, vertrouwen op of geloven. Dat doe je niet met de handen en de voeten, maar met hart en mond. Ook dat is precies wat in Romeinen 10 wordt uiteengezet. Je beaamt wat wordt medegedeeld. Dat is bij Paulus de betekenis van gehoorzamen.

Ik heb nu eigenlijk al heel veel gras voor mijn eigen voeten weggemaaid, want in feite heb ik hiermee alles al gezegd. Maar ik wil het graag duidelijk maken en illustreren om te laten zien hoe dat inderdaad in de Schrift, en met name dus in de Romeinenbrief, wordt uitgelegd. Dit is buitengewoon belangrijk. We zullen zien hoe dat werkt terwijl we vanmorgen door de brief bladeren. Dat grondwoord, gehoorzaamheid, komt als werkwoord of zelfstandig naamwoord elf keer voor in de Romeinenbrief en we gaan ze alle elf bezien. Het zijn niet eens elf passages, maar het woord zelf komt elf keer voor.

▶ 04:07 De Rode Draad in Romeinen: Gehoorzaamheid van Geloof ↑ hoofdstukken

Nou, laten we gewoon maar bij het begin beginnen en dat bedoel ik heel letterlijk, namelijk bij Romeinen 1. Want zowel het begin als het einde van de Romeinenbrief wordt gemarkeerd door dat woord 'gehoorzaamheid', zodat je in feite zou kunnen zeggen: wat is de rode draad die door de hele brief loopt? Dat is de lijn die begint in het eerste hoofdstuk en die eindigt in het laatste hoofdstuk. Dat is de rode draad en tussendoor zullen we het ook nog heel veel keren tegenkomen, zodat ik niet te veel zeg als ik stel dat gehoorzaamheid een van de meest elementaire begrippen is. Niet de enige hoor, dat geef ik toe, maar het is een van de meest elementaire lijnen in deze brief.

We gaan naar Romeinen 1. Ik zei: aan het begin, en er zijn al een paar verzen voorafgegaan, maar feitelijk is Paulus nog steeds bezig met zijn introductie. Daarin heeft hij al hele belangrijke dingen verteld over het evangelie van God. Dat gaat niet over ons of over wat wij moeten doen, maar het is aangaande Zijn Zoon, die Hij tevoren beloofd heeft door de profeten. Die Hij — nou ja, dat lees je dan in de eerste verzen — die Hij heeft aangewezen en die is gekruisigd, maar vooral door God is opgewekt uit de doden. En dan gaat het over Jezus Christus, onze Heer; dat was vers 4.

Door Wie wij — dat 'Wie' slaat dus inderdaad op Jezus Christus, onze Heer — door Wie wij genade en het apostelschap ontvangen hebben. Even voor de goede orde, misschien ten overvloede, maar dan is dat in ieder geval ook duidelijk gemaakt: ik neem dit over uit de NBG-tekst en als ik het schuingedrukt projecteer, dan geef ik daarmee aan dat ik afwijk van de NBG-vertaling, dan corrigeer ik dat min of meer. Paulus spreekt dus over Jezus Christus onze Heer, door Wie wij genade en ook het apostelschap ontvangen hebben, of eventueel door Wie wij genade, namelijk het apostelschap, ontvangen hebben. Dat wil zeggen: om afgevaardigd te worden tot gehoorzaamheid van geloof voor Zijn naam. Van Wiens naam nou? De naam van Jezus Christus, onze Heer, want dat was het onderwerp.

Onder al de natiën; dat is Paulus' bediening. Hij is afgevaardigd onder alle natiën. Nu staat er in de NBG-vertaling: "om gehoorzaamheid van geloof te bewerken onder al de natiën". Maar in dat 'te bewerken' zit alweer een klank waarbij de vertalers verraden dat ze eigenlijk al op het verkeerde spoor zitten. Sorry dat ik het zeg, het is misschien wat kort door de bocht, maar het zal vanzelf nog wel blijken ook. Maar gehoorzaamheid van geloof... ik zei al: de brief begint met gehoorzaamheid en eindigt ook weer met gehoorzaamheid. Maar ik zou het nog concreter kunnen maken, namelijk: het begint met de term 'gehoorzaamheid van geloof' en het eindigt ook met de term of de frase 'gehoorzaamheid van geloof'. Dus niet alleen gehoorzaamheid, maar gehoorzaamheid van geloof.

En dan komen we op een ander elementair begrip wat een hele grote rol speelt in deze brief, namelijk het contrast tussen geloof en werken. Dat is eigenlijk wat voortdurend in deze brief naar voren gebracht wordt, met name in hoofdstuk 3. Ik heb hier een paar verzen, maar ik ben bepaald niet compleet. Maar dan zie je iedere keer: is het door geloof? Dan is het niet door werken. Of als het door werken is, dan is het niet door geloof. Want het ene heeft te maken met wat je doet, een opdracht waarbij je iets verdient, en bij het andere wordt je iets meegedeeld en daar vertrouw je op. Ja, dat is het grote verschil.

Dus ook in die 'gehoorzaamheid van geloof' daar zit in feite al iets in van contrast, want het geeft aan: gehoorzaamheid van geloof. Je hebt namelijk ook een ander soort gehoorzaamheid en daar duidde ik zojuist in het begin al even op, namelijk gehoorzaamheid van werken. Je doet wat er je opgedragen wordt, dat is ook gehoorzaamheid. Ja, maar zegt Paulus: "Wat ik doe onder de natiën, is dat ik spreek van geloofsgehoorzaamheid." Dat wil zeggen: gehoorzaamheid van geloof, en daarmee dus — maar dat gaat hij vanzelf in de brief nog wel duidelijk maken — niet gehoorzaamheid van werken.

Wat Paulus uitdraagt is een mededeling, een evangelie, en dat is niet een boodschap die iets van ons vraagt, maar die vertelt Wie God is en wat Hij gedaan heeft en hoe Hij door Zijn Zoon het heil realiseert. Ja, wat valt daaraan te doen? Nou, er wordt niks gevraagd, er wordt niks opgedragen, maar dat kun je wel geloven. Als Hij het zegt, en als degene die Hij heeft afgevaardigd dat doorgeeft onder de natiën van Godswege, dan is het wel zaak om daar inderdaad acht op te geven, om daar gehoor aan te geven. Dat is ook gehoorzaam.

We zullen trouwens later ook zien dat ergens in Romeinen 10 'gehoorzamen' ook vertaald wordt met 'gehoor gevend aan'. En dat is de clou: je geeft gehoor aan dat wat wordt meegedeeld. En dat is gehoorzaamheid van geloof. Paulus is degene die is afgevaardigd van Godswege en ook geroepen door Jezus Christus, onze Heer, om dat onder de natiën te herauten als een heraut of een leermeester en dat ook te onderwijzen.

Oké, dus in feite, als hij dit zo in hoofdstuk 1 vers 5 neerzet, dan is daarmee in de uitdrukking an sich, 'gehoorzaamheid van geloof', de toon al gezet, namelijk over wat voor soort gehoorzaamheid hij het heeft: gehoorzaamheid van geloof. En denk erom, dat staat tegenover werken. Paulus zegt al eventjes tussen haakjes: "Daar kom ik nog wel op terug." Nou, en dat doet hij zeker!

▶ 10:47 Eén Daad van Gehoorzaamheid Rechtvaardigt de Velen ↑ hoofdstukken

Laten we naar Romeinen 5 gaan. Daarmee kan ik meteen mijn punt prachtig illustreren. In Romeinen 5 wordt voor de tweede keer het woord 'gehoorzaamheid' gebezigd, en wel in vers 19. Dat begint met: "Want gelijk door de ongehoorzaamheid van de ene mens..." Dat 'want' verwijst uiteraard naar het voorgaande; er wordt een reden gegeven, iets uitgelegd. Vers 18 is in feite een soort parallelle zin. Paulus maakt hier op een andere manier duidelijk wat hij in het voorgaande ook al had gezegd. Namelijk dat door één daad van gehoorzaamheid... zoals door één daad van overtreding – dat was het woord – het hele mensdom gesteld is. Laat ik het even goed zeggen: "Gelijk door één daad van overtreding voor alle mensen tot veroordeling gekomen is, zo komt het ook door één daad van gerechtigheid voor alle mensen tot rechtvaardiging van leven."

Want, en dan komen we bij vers 19: "Gelijk door de ongehoorzaamheid van de ene mens de velen tot zondaren werden gesteld..." Ik weet dat men in de theologie vaak een contrast heeft gemaakt tussen 'de velen' en 'allen', maar dat is niet het contrast. Het contrast is niet tussen velen en allen. Men zegt: "Zie je wel, die allen, dat zijn slechts de velen." Maar het is precies omgekeerd: die allen, dat zijn er inderdaad velen. Tel ze maar eens na; dat gaat je niet lukken. Het is alles wat vanaf Adam uit hem ontsproten is, en dat zijn er miljarden. Er lopen nu zo'n zeven of acht miljard mensen op deze aarde rond – ik ben de tel inmiddels een beetje kwijtgeraakt – en dan hebben we het nog niet eens over alles wat er al geweest is en nog gaat komen. Al die mensen, dat zijn er velen. Paulus spreekt trouwens over 'de velen'. Welke velen? Nou, de 'allen' van het voorgaande vers.

De tegenstelling is natuurlijk niet tussen velen en allen; de tegenstelling is tussen de velen en de één. De ene, dat is er maar één, maar de implicatie of de impact van die ene daad strekt zich uit tot allen. En dat zijn velen. Welke velen? De velen van het voorgaande vers. Dat moet even scherp gezet worden. Eigenlijk vind ik het een beetje overbodig, want als je gewoon, zoals de Engelsen zeggen, 'straightforward' leest, dan is dat helder. Maar ja, we zijn inmiddels negentien tot twintig eeuwen kerkhistorie gepasseerd en men heeft alles in het werk gesteld om dit te verdonkermalen. Dat is een mooi woord: om het licht onder te houden. Juist degenen van wie je zou denken dat ze deze boodschap wereldkundig zouden maken, zijn de grootste vijanden van deze boodschap.

"Want gelijk door de ongehoorzaamheid van de ene mens de velen tot zondaren werden gesteld..." Die formulering is trouwens ook erg mooi. De NBG-vertaling zegt dat de velen tot zondaren 'geworden zijn'. Dat is te zwak. Het is al zo, maar de manier waarop Paulus het formuleert is heel sterk. Ze zijn namelijk 'neergezet'. Het woord is passief. Puur grammaticaal kun je iets actief doen, maar dit is passief: ze werden gesteld. Ze werden zo neergezet. Dat is niet uw of mijn keuze. Het is niet een actie van jou of mij of van wie dan ook. Nee, je bent gewoon in die positie geplaatst.

Dat lijkt me trouwens ook vrij evident, want niemand heeft ervoor gekozen om een sterveling te worden. Je bent geboren en dan ben je per definitie en op voorhand al een zondaar. "Heel oneerlijk", zeggen we dan, "want ik heb er toch niet voor gekozen?" Nee, ik heb er sowieso niet voor gekozen om geboren te worden. De belangrijkste zaken in het leven krijg je, of daar word je gewoon in geplaatst. Het is wat het is. Je bent gesteld tot zondaar, en trouwens ook tot sterveling. Die twee hebben alles met elkaar te maken. Dat is passief.

Nu zou je zeggen: dit is geen evangelie. Nee, maar om het contrast te maken is het wel heel erg belangrijk. "Gelijk door de ongehoorzaamheid van de ene mens" – dat gaat over Adam – "de velen tot zondaren werden gesteld..." Nu moet de vergelijking nog afgemaakt worden. Dit is het ene deel van de vergelijking. "Zo", dat wil zeggen: op dezelfde wijze, zullen ook door de gehoorzaamheid van de ene... In het voorgaande vers werd het een misdaad of overtreding genoemd, en hier wordt het 'de gehoorzaamheid' genoemd. Niet zomaar gehoorzaamheid, maar dé gehoorzaamheid van de ene. Het is allebei heel erg bepaald. Wiens gehoorzaamheid? Nou, van die ene. Eén daad van gehoorzaamheid van die ene mens staat garant dat de velen – welke velen? Ik word een beetje eentonig, maar de 'allen' van het voorgaande vers – die velen, of zo u wilt dezelfde velen als die door die ene daad van ongehoorzaamheid tot zondaren zijn gesteld, die zullen tot rechtvaardigen worden gesteld.

Het een is zo absoluut als het ander; het is een perfecte vergelijking. Eén daad, één mens. Het ene leidt tot het feit dat we tot zondaren en stervelingen zijn gesteld, en het loutere feit dat er één mens was die gehoorzaam was tot de dood, ja, tot de dood van het kruis – wat al van tevoren was aangekondigd – door die ene daad zullen allen, de velen, worden gesteld. Ook weer passief. De vergelijking is perfect; een kind kan dit begrijpen. Daarom vind ik het ook zo bijzonder; je kunt er oneindig over doordenken. Het is hoog als de lucht en diep als de zee, en tegelijkertijd is het zo simpel. Eén mens, één daad, en dat staat garant voor een universele impact.

En wat is ons aandeel? Niente, niks. We werden gesteld tot zondaren, en zo wordt u, wie u ook bent – dat is een mededeling – gesteld tot rechtvaardige. Of je dit nou leuk vindt of dat je het accepteert, dat maakt allemaal niet uit. Het is een mededeling en met een mededeling kun je maar één ding doen, en dat is het geloven. Of niet, maar verder niks. Zo zullen door dé gehoorzaamheid van de ene de velen tot rechtvaardigen worden gesteld. Dat is in feite het evangelie. Dat is de boodschap die gedragen wordt: dat door de gehoorzaamheid van de ene de velen tot rechtvaardigen worden gesteld. Misschien heb ik aan het begin teveel gezegd toen ik zei dat dit de clou is van de boodschap die Paulus wereldkundig onder de natiën mocht maken. Oké, dat is Romeinen 5. Nu gaan we verder.

▶ 19:18 Koning Zonde Is Ontkroond: Wij Leven Onder de Genade ↑ hoofdstukken

Ik zei al, we moeten doorbladeren naar Romeinen 6. Met name in dit hoofdstuk komt het begrip gehoorzaamheid en gehoorzamen, ons werkwoord, nogal eens een keer terug. We zullen het vanzelf spreken. We beginnen bij vers 12. En Paulus laat nu ook de consequenties zien. Hij heeft gewezen op die ene daad en op het feit dat Jezus Christus gestorven is en werd opgewekt. En nu maakt hij duidelijk: daarmee jullie ook. Want Hij deed dat voor ons, en God rekent zo. Omdat Hij dat deed voor ons, zo ziet Hij ons nu ook al.

Paulus maakt weliswaar duidelijk dat dit de facto pas in de toekomst gerealiseerd zal worden, dat we dat onvergankelijke leven hebben enzovoort, maar God rekent al zo dat de Zonde achter ons ligt. En dan zegt Paulus: "Laat dan de Zonde niet langer als koning heersen." Trouwens, ik heb hier "Zonde" met een hoofdletter geschreven. Dat heb ik afgekeken van de Concordant Version, en die hebben daar een heel goed argument voor: dat is namelijk dat de Zonde hier wordt gepersonifieerd, zoals dat heel deftig heet. En dat wil zeggen dat het als iemand wordt voorgesteld. Dat is nogal simpel. "Laat de Zonde niet langer als koning heersen in jullie sterfelijke lichaam." Dus de Zonde wordt hier als een persoon voorgesteld, als een koning die heerst.

Nou, zegt Paulus, als God inderdaad zo rekent dat wij gerechtvaardigd zijn — zo rekent God immers — laat dan die Zonde ook niet langer in jullie sterfelijke lichaam regeren of heersen om aan zijn begeerten te gehoorzamen. En nu wordt het een tikkie... want hier zit dat vergif, zeg maar. Ik wil netjes blijven, maar het is theologisch vergif. U weet wie de eerste theoloog was in de wereld. Even de definitie: dat is iemand die zich bezighoudt met de woorden van God. Dat was dus de slang. God had heel uitdrukkelijk iets simpels gezegd, gewoon met een uitroepteken, en wat de slang doet is er een vraagteken bij zetten.

Maar in verband met het Evangelie, en ook in verband met dat woord gehoorzaamheid, heeft men er altijd weer iets van 'werken' van gemaakt; dat de mens een bijdrage moet leveren. Dat zie je ook hierin, want wat verstaat men onder "die begeerten van de Zonde"? Daar denkt men aan zondige begeerten. U zegt: dat is toch een logische gedachte? Nee, het gaat over de begeerten van de Zonde. Kijk, de Zonde wordt hier als een persoon voorgesteld, als koning. En wat begeert de Zonde? Nou, die begeert ons. Dat zie je in deze hoofdstukken met name, dat Paulus dat ook duidelijk maakt: de Zonde begeert ons te veroordelen om ons erop te wijzen van: "Hé, maar dat heb je fout gedaan." En ze begeert ons ook te misleiden door de wet. Dat zie je ook in het volgende hoofdstuk: dat de Zonde uitermate zondig is geworden doordat ze ons door het gebod misleidt. De Zonde gebruikt dus de wet om ons op het verkeerde spoor te zetten. Maar ze begeert ons te misleiden, ze begeert ons ook inderdaad te veroordelen.

Wat Paulus hier zegt: "Laat de Zonde niet langer als koning in je lichaam heersen", dat betekent niet dat je moet gaan strijden tegen begeerten. Want feitelijk ben je dan weer bezig je te onderwerpen aan koning Zonde. Dan laat je je nog meer beheersen door de Zonde. En Paulus zegt: doe dat nou niet, want dat ligt achter ons. We gaan het straks trouwens ook zingen. Dat ligt echter al achter ons, maar dat is geen theorie. Paulus zegt: dat is het gegeven. God rekent ons als gerechtvaardigd. Wij zijn geen zondaren meer. Luister en onderschik je dus niet langer aan die Zonde, om gehoor te geven aan dat wat de Zonde jou graag wijs wil maken door te wijzen op je verleden of je daarnaar te laten luisteren. Want in feite, kijk, wie denk je dat je bent? Nou ja, dat hangt er helemaal vanaf wie je gelooft. Ja, zo werkt het toch? En de keuze is: laat je je onderwijzen over wie jij bent door de Zonde, of door de rechtvaardigheid?

Laten we eventjes verder gaan in dit Romeinen 6. Ik sla nu even een paar verzen over, want ik zei al: ik laat alleen die verzen zien waar het over gehoorzaamheid gaat. En dan komen we drie, vier verzen verder in vers 16: "Weten jullie niet dat jullie hem in wiens dienst jullie je stellen als slaven ter gehoorzaamheid..." En hij gaat nu twee opties noemen. Degene aan wie je gehoor geeft, ja, diens slaaf ben je. Degene naar wie jij luistert, dat is jouw heer en die zal jou ook beheersen. En Paulus zegt: "Weten jullie niet dat jullie hem in wiens dienst jullie je stellen als slaven ter gehoorzaamheid dienen? Jullie gehoorzamen als slaven."

Daar moet ik trouwens ook weer iets bij zeggen, want heb je gezien wat er in de Statenvertaling staat? Daar staat: "jullie ook moeten gehoorzamen als slaven". Maar dat is niet de gedachte. Het idee is niet dat hier iets verplicht wordt, maar het is een vaststelling. Dat is de procedure: als je van iemand bent, als je daarnaar luistert, dan is dat je heer en dan ben je daar een slaaf van. En dan zul je daaraan gehoor geven. Dat "moet" niet. Dan heb je weer dat wettische element. Dat is er zo ingefietst in die vertalingen. Dat zie je trouwens ook al in Romeinen 6 vers 1. Ik geef het even zo tussendoor. Er staat in de NBG-vertaling: "Wat zullen wij dan zeggen? Mogen wij bij de zonde blijven opdat de genade toeneemt?" Weet u dat dat woordje "mogen" er helemaal niet staat? En weer dat wettische element van mogen of niet mogen en moeten... dat is zo vaak in de vertalingen binnengedrongen. Dat maakt duidelijk wat de mindset was van de vertalers. En dat is tragisch, want daarmee wordt de Bijbellezer feitelijk misleid. En waarom doe je bijbelstudie? Gewoon om erachter te komen wat er echt staat geschreven. Toch? Dat wil je weten.

Oké, jullie gehoorzamen als gelovigen. Paulus maakt nog steeds duidelijk — hij spreekt nog steeds over die twee heren, de Zonde — hetzij dan van de Zonde tot de dood, hetzij van de Gehoorzaamheid tot rechtvaardigheid. Hier zie je dus, ik heb ze in beide gevallen net als de Concordant Version met een hoofdletter aangegeven, omdat het als een persoon wordt voorgesteld. Het zijn eigenlijk namen van personen. Dat is een stijlfiguur. Je bent of gehoorzaam aan de Zonde, of aan de Gehoorzaamheid tot rechtvaardigheid. Met andere woorden: je geeft gehoor aan wat de Zonde je vertelt over wie jij bent, gebaseerd op het verleden, op wat mensen vertellen of op je eigen ervaringen. Nou, dan ben je een zondaar en het resultaat is de dood.

Of je geeft gehoor aan de Gehoorzaamheid. De Gehoorzaamheid? Hoezo, de Gehoorzaamheid? Nou, nu moeten we even terug, want daar hadden we een aantal verzen eerder in hoofdstuk 5 vers 19 al naar gekeken. Toen had hij het over de gehoorzaamheid van de ene. Dus de Gehoorzaamheid, dan gaat het juist over de gehoorzaamheid van Jezus Christus. En dat spreekt van rechtvaardigheid door die daad van gehoorzaamheid. Hoe was het? Dat door één daad van gehoorzaamheid de velen tot rechtvaardigen worden gesteld. Dat is wat het is. Die ene daad van gehoorzaamheid leidt tot rechtvaardiging. Als ik daarnaar luister, dan weet ik wie ik ben. Wie God zegt dat ik ben. Dat is gebaseerd op wat Hij ziet en zoals Hij rekent. En als je daar gehoor aan geeft, dan is je wereld en je perceptie ook een heel andere. Dan ben je geen zondaar meer.

Oké, je zegt misschien: "Ja, maar ik doe dat toch nog?" Ja, maar dat is... we zeggen dan: dat is voor spek en bonen. Dat telt niet. Dat is niet voor het echtje. Dat zeggen kinderen dan als ze aan het spelen zijn: "Ja, maar dat is nog niet voor het echtje." Weet je wat dat is? Dat telt niet. Het is nog niet begonnen. Nou, dat...

U zegt: "Ja, maar dat is wel erg makkelijk." Als dat het verwijt is dat u krijgt bij het horen van deze boodschap, dan weet u: ik zit op het goede spoor. Want dat is precies waar Paulus ook voortdurend mee te maken heeft. Sterker nog, hij introduceert het vaak als zijn denkbeeldige gesprekspartner: "Jullie zullen dan zeggen: nou, dan kunnen we wel in de zonde blijven." Nee, Paulus laat de dwaasheid daarvan zien.

Hij zegt dat er die twee zijn: de Zonde... Wie laat je vertellen wie je bent? En wiens eigendom ben je? Ik ben van Hem. Hij zegt dat ik gerechtvaardigd ben, en zo reken ik ook. En zo leef ik ook.

Vanavond — of vanmiddag eigenlijk — mag ik op Urk spreken; dat is hier een eindje vandaan. Maar ik kreeg afgelopen vrijdag te horen dat ik hier mocht invallen. En toen zat ik wel even met de vraag: "Ja, goh, waar zal ik dan over spreken?" Nu had ik het onderwerp voor Urk al aangekondigd en ook al voorbereid, maar één onderwerp vond ik onderbelicht en dat wilde ik bij een andere gelegenheid nog eens bespreken. Dat had ik al in gedachten, namelijk over gehoorzaamheid in de Romeinenbrief. Dus eigenlijk doe ik dat nu eerst. Eigenlijk had het een vervolg moeten wezen op Urk, maar anyway, op deze manier kan het ook.

Het thema voor vanmiddag is dan "Leven alsof". Zo zegt Paulus dat in Romeinen 6 vers 11; dat is geweldig. Als u daar meer over wilt weten, moet u die ook nog maar eens een keertje beluisteren. Maar wij leven alsof die zonde er helemaal niet is. En u zegt: "Dat is maar makkelijk." Nou, dat is in de praktijk juist heel moeilijk: om te rekenen zoals God rekent. Dat je rechtvaardig bent. We waren zondaars en we zijn gerechtvaardigd. "Ja, maar dat zie ik niet, dat voel ik niet." Nee, daar heb ik het ook niet over. Ik heb het over geloof. Wat God zegt, dat is het enige wat telt. En dat leidt van gehoorzaamheid tot rechtvaardigheid. Dan hoor je niet alleen hele andere dingen, maar dan wordt ook je perceptie heel anders.

Sterker nog, het gaat om wat u meent over wie u bent. Uiteindelijk gaat het om uw identiteit. Wie ben ik nou eigenlijk? Door wie laat u zich definiëren? Laat u dat bepalen door wat u in de spiegel ziet? Of laat u dat vertellen door uw omstanders, door iedereen die u lief is? Of door het verleden? Nee! Mijn identiteit wordt niet bepaald door mijn verleden, maar door mijn toekomst. Wij hebben geen verleden, we hebben een toekomst. En God ziet mij nu al als wat ik straks zal zijn.

Een gelovige is eigenlijk iemand die daar altijd een voorschot op neemt. God rekent nu al zo, en wij leven alsof dat nu al de realiteit is. Zo wandelen we in nieuwheid van leven. Het donkere dal ligt achter ons. En de zonde? "Dat is maar makkelijk," zegt men dan. Maar dat is nou het Evangelie. Want je kunt natuurlijk wel roepen dat we bevrijd zijn en dat de zonde achter ons ligt, maar als je vervolgens je hele leven tobt met de zonde en de strijd daartegen... Er is niemand die zo beheerst wordt door de zonde als degene die religieus is en geleid wordt door de wet. Want die is voortdurend bezig met de zonde, namelijk om die te bestrijden. En daardoor wordt het ook geactiveerd.

Als u wilt weten hoe succesvol dat werkt, dan moet u Romeinen 7 lezen. Paulus zegt: "Ik, ellendig mens!" Het gebod kwam: "U zult niet begeren." En dan ga je proberen dat te doen. Maar hoe meer ik het probeer, hoe ellendiger ik eraan toe ben. Dus juist de religieuze mens, die geregeerd wordt door de wet en door wat hij moet doen en wat hij moet proberen, die wordt beheerst door de zonde.

Het begint juist hier: ik hoor zoals God rekent. Namelijk: je bent gerechtvaardigd. That's it, basta. En met wat alle mensen me vertellen en wat mijn gevoel me misschien ook zegt, daar heb ik geen bal mee te maken. Sorry dat ik het nu heel kort door de bocht zeg, maar daar komt het in de praktijk op neer. En dat is leven hoor! Dat is leven. Dat is een heel proces voordat dat kwartje volledig valt. Zeker als je natuurlijk gewend bent altijd maar weer bepaald te worden bij jezelf. Je hebt je verleden, je zonden, enzovoorts. Nou ja, we zijn hier in de Bijbelbelt, dus ik hoef u toch niks te vertellen? Dat is gewoon de standaardkost die wordt opgelepeld.

En dan komen wij en zeggen: "Ho even." Niet alleen dat heel de mensheid gerechtvaardigd wordt, maar dat God ons nu al als gerechtvaardigd ziet en dat we zo mogen leven in nieuwheid van leven. De zonde ligt achter mij. Ik word helemaal niet meer beheerst door de zonde. Wauw! Ja, nou, dat is een goed bericht, hè? Oké, we gaan verder.

▶ 34:56 Van Harte Gehoorzaam aan het Bevrijdende Type Onderwijs ↑ hoofdstukken

Nou, Paulus zegt... dat is een mooie. In vers 17 gaat hij nog even verder: "Maar Gode zij dank." Jullie waren slaven der zonde. In vers 8 van het voorgaande hoofdstuk zegt hij: "Toen wij nog zondaren waren." Maar Paulus, dat zijn we toch nog? Nee, nee, nee. Ja, maar dat is onze ervaring dan. Jawel, we zijn gerechtvaardigd. Zo rekent God. En als je zo leeft, vanuit dat fundament, ja, dan ga je zeggen: "Gode zij dank!" Wat een last valt er dan van je schouders. Dat heeft dus niks te maken met wat je doet of voelt. Nee, God heeft gesproken. Dat is het enige wat relevant is.

En Paulus zegt: "Gode zij dank, jullie waren slaven van de zonde, doch jullie zijn nu van harte gehoorzaam geworden." Jullie hebben van harte gehoor gegeven aan deze blijde tijding van Gods wegen die Paulus onder de natiën mocht bekendmaken. Jullie zijn van harte gehoorzaam geworden aan het type onderwijs dat jullie overgeleverd is. In de NBG-vertaling staat: "aan deze vorm van onderricht." Ik heb daar niet zoveel moeite mee. In het Grieks staat daar typos en dat betekent "type". Ons woord type komt van dat Griekse woord: het type onderricht.

Ik weet hoe het gaat in de religie: er komt altijd weer dat "nog meer proberen". Proberen, proberen en dit doen, dat doen. Maar het geweldige van de boodschap is dat het onderwijs is. Er wordt je iets verteld. Dit type van onderricht, dit onderwijs, daar gaat het om. Want alleen dit type van onderwijs — hét type onderwijs, ook hier weer een bepaald lidwoord — Paulus wijst op het type van onderwijs dat jullie is overgeleverd. Jullie zijn daaraan van harte gehoorzaam geworden en dat is wat ons bevrijdt.

De vraag is: wat wordt je verteld en wie geloof je? Ga je uit van de ervaring, van het verleden, of ga je uit van wat God gesproken heeft en wat al lang geregeld is? Wij maken problemen van dingen waarvan God al gezegd heeft dat ze tweeduizend jaar geleden al lang zijn opgelost. Hij stierf, en Paulus zegt: jullie stierven met Hem. En Hij werd opgewekt uit de doden, en jullie zijn met Hem opgewekt. Voel je dat? Nee. Zie je dat? Nee. Maar zo rekent God. Het is een historisch feit en dat heeft te maken met het onderricht dat vertelt: zo ziet God het. Waar het op aankomt is dat je zo ook leert denken.

Het is buitengewoon belangrijk dat dit ook wordt onderwezen: genade, genade! Je bent niet onder de wet, maar onder de genade. Paulus zegt trouwens in Romeinen 6 vers 14 — die heb ik er nu niet eens bij gehaald: "Want de zonde zal over jullie geen heerschappij meer voeren." Dit illustreert perfect wat ik bedoelde te zeggen. De zonde zal over jullie geen heerschappij meer voeren, want jullie zijn niet onder de wet maar onder de genade. Met andere woorden: als je onder de wet bent, dan ben je onder de heerschappij van de zonde. Dan word je beheerst door de zonde. Maar als je onder de genade bent die jou vertelt dat jij gerechtvaardigd bent en levend gemaakt, en dat het donkere dal van de zonde achter jou ligt, ja, dan leef je onder de genade en dan word je niet meer beheerst door de zonde. Dat is waar het om gaat.

Maar dan moet je wel onderricht worden, en dat is wat Paulus hier ook zegt: jullie zijn van harte gehoorzaam geworden, we hebben gehoor gegeven aan het type onderwijs dat jullie werd overgeleverd. Oké, we slaan een paar hoofdstukken over, want we zijn nog steeds bezig in de concordantie, de trefwoorden. We kijken waar dat woord gehoorzaamheid nog meer voorkomt.

▶ 39:38 Gehoor Geven aan de Blijde Tijding Onder de Natiën ↑ hoofdstukken

Nou, dan komen we in Romeinen 10. Ik refereerde er al even aan en dan doel ik op het 16e vers. Daar zegt Paulus: "Maar niet allen hebben aan het evangelie gehoor gegeven." Dit is het voorbeeld wat ik al even bedoelde aan te geven toen ik zei dat ook in de NBG-vertaling het woord gehoorzamen soms wordt vertaald met gehoorgeven aan. Dat is hier: "Maar niet alle hebben aan het evangelie gehoorgeven." Kijk, een evangelie betekent een blijde tijding, dus een goed bericht; een mededeling waar je blij van wordt. Goed nieuws. Maar goed nieuws, dat kun je niet... dat is niet een opdracht die je kunt werken. Nee, het is een mededeling die verteld wordt. Maar Paulus zegt: "niet allen hebben aan het evangelie gehoor gegeven." Maar letterlijk staat er dus: "hebben het gehoorzaamd." Maar het loutere feit dat men het zo heeft vertaald, geeft aan dat gehoorzamen juist bij Paulus die betekenis ook heeft. Namelijk als ondergeschikte, want God laat dit weten, de Schepper van hemel en aarde. Hij weet wie wij zijn. Als er één weet wie wij zijn, dan is het wel onze Schepper hoor. Nou, Hij vertelt: "dat ben je." En wij geven daar gehoor aan. Dat is gehoorzamen. Dat is gehoorzaamheid van geloof.

"Maar niet allen hebben aan het evangelie gehoord gegeven." Want Jezus zegt: "Heer, wie heeft geloofd wat hij van ons hoorde?" Dan gaat het vooral over het ongeloof van Israël. Wat trouwens ook — moet ik erbij zeggen, dat wordt in deze hoofdstukken duidelijk gemaakt — dat God hen ogen heeft gegeven om niet te zien, oren om niet te horen. Totdat. Dat is de huidige situatie. Het loutere feit dat je deze dingen mag zien en mag verstaan... Dat is ook een leuk woord in dit verband: verstaan. "Ik versta je niet." Als je het verstaat, maar ook in de zin van begrijpen, ja, dan komt er een lading licht binnen dat verblijdt. Maar dat is ook wat Hij doet. Alles in het evangelie spreekt over wie Hij is. Waarna de vraag dan luidt van: ja, maar wat valt er dan nog te presteren, wat valt er dan nog te roemen? Nou, Paulus zegt: "het is uitgesloten." Daar gaat het maar om. Op het moment dat er nog iets te roemen valt in de mens, dan weet je meteen: dit is geen evangelie. Dus het is heel zwart-wit. Het is niet een beetje... nee, dat bestaat niet. Ik zeg heel vaak: een beetje zwanger bestaat ook niet. Het is een zwart-wit begrip. Een beetje gratis kan ook niet. Al hoef je er maar een dubbeltje voor te betalen, dan is het altijd niet gratis meer.

Dat is de grote ellende in de kerk... Sorry dat ik nou weer eventjes dat zo zeg, maar ik moet het contrast maken. Juist omdat zij vertellen dat mensen toch hebben gedacht van: als je het evangelie wilt horen, dan moet je daar wezen. Nou, helaas niet dus. Want daar heeft men het evangelie goedkoop gemaakt. Je hoeft er bijna niks voor te doen. Je hoeft alleen maar te kiezen. Of je hoeft... nou ja, dat hangt er dan nog even vanaf in welk segmentje van de christenheid je dan bivakkeert. Maar je hoeft alleen maar dit. En zo en zo. En dat is niet meer gratis. Dat is geen mededeling. Dat is gewoon om niet. Ja, niet allen hebben aan het evangelie gehoord en gegeven. Nou ja, en dat is trouwens in het navolgende vers zegt hij dan ook: "Geloof is uit het horen." Dat is wat het is. Geloof heeft niet te maken met wat je doet met je handen en voeten, maar dat komt binnen via het gehoor. En dat daalt dan vervolgens in het hart. En vervolgens, als het hart er vol van is, dan ga je ervan spreken. Zo simpel is het. En heeft dat inderdaad gevolgen voor je hele bestaan? Dat is waar. Maar dat is een consequentie, dat is een gevolg. Het evangelie is een kracht Gods. Jazeker, want het is dynamisch, het heeft een enorme werking. Maar het komt gewoon door de mededeling, een goed bericht dat via het gehoor tot je komt. Nou maar hopen dat je me hoort hè. Dat dit je onderricht wordt, verteld wordt. Moeilijk is het niet. Nee, zeker niet. Maar geweldig wel.

Oké, we gaan verder. Romeinen 15. Ja, zo maken we nog een sprong hè. Want in Romeinen 15 dan zegt Paulus dit. En dat illustreert... Dit vers illustreert heel mooi hoe Paulus het alles aangelegen is om het zo zuiver door te geven als hij het zelf ook heeft vernomen. Want dan zegt hij in vers 18 — want hij zei: "ik zal het niet wagen" of "ik durf niet", zegt hier de interlineair — "Ik zal het niet wagen van iets anders te spreken dan van hetgeen Christus door mij bewerkt, namelijk tot gehoorzaamheid van natiën in woord en daad." Dat wil zeggen dat de natiën gehoor geven aan dat wat ik vertel. Maar wat vertel ik? Nou, Paulus zegt: ik vertel iets, dat moet zuiver verteld worden. Hij zegt: ik haal het niet in mijn hoofd... hoe zeg je dat... ik zou het hart niet hebben dat je iets anders zou gaan vertellen dan... zo zegt Paulus. Ik zou het hart niet hebben dat ik het anders zou doorgeven als dat ik het zelf ook vernomen heb. Daarom is het zo belangrijk dat je het zo doorgeeft en niet anders. Dat zegt Paulus: "Ik zal niet wagen het anders te spreken dan van hetgeen Christus door mij bewerkt." Zodat de natiën daar gehoor aan kunnen geven. In woord en daad. Geen andere boodschap dan die via Paulus tot de natiën is gekomen.

▶ 46:19 Het Geheimenis Onthuld tot Gehoorzaamheid van Geloof ↑ hoofdstukken

En dan komen we bij het laatste hoofdstuk van de Romeinenbrief, Romeinen 16. Daar komt het trouwens twee keer voor. Eerst in vers 19, waar Paulus een hele dankbare vaststelling doet. Hij zegt: "Want jullie gehoorzaamheid..." En dat is wat hij al in het begin van de brief had gezegd. Paulus was tot dusver nog niet in Rome geweest om het evangelie te verkondigen. De gelovigen daar hadden de boodschap wel vernomen, maar niet via hemzelf. En dan zegt Paulus: "Jullie gehoorzaamheid is bij allen bekend geworden." Dat wil zeggen — je leest het ook in hoofdstuk 1 — dat men sprak van de boodschap die daar geland was. Daar ging een enorme kracht van uit. Dat is een heel verhaal dat daar nog over te vertellen is, maar dat parkeer ik hier even.

Paulus stelt hier gewoon het feit vast dat jullie gehoor hebben gegeven aan deze boodschap. Dat heeft een enorme impact gehad, want het is bij allen bekend geworden. Hij zegt: "Over jullie verblijd ik mij dus." Ja, dat is geweldig. Als je iets vertelt wat zo groots en zo rijk is en je merkt dan: het wordt opgepakt. Men begrijpt het en men wordt daar ook blij van. De boodschap is immers prachtig en je wordt er zelf ook blij om.

Maar ja, hoe was dat ook alweer? Gedeelde vreugd is dubbele vreugd. Het is heerlijk om een blijde boodschap te horen, maar weet u wat nog mooier is? Paulus zegt het ook in Handelingen 20: "Het is gelukkiger te geven dan te ontvangen." Jullie zijn heel gelukkig dat jullie nu een blijde boodschap horen, maar weet u wat nog gelukkiger is? Om het door te geven. Zo beleef ik het zelf ook, en dat zeg ik hier nu toevallig voor een publiek: het is heerlijk om het te horen, maar het is nog mooier om het door te geven. Want het geweldige van deze rijkdom is dat je er zelf niet armer van wordt. Integendeel, je wordt er alleen nog maar rijker van. Het is niet zo dat als ik het geef, ik het zelf niet meer heb. Nee, dan heb ik het én u heeft het ook nog eens een keertje. Je deelt het, maar dat delen is eigenlijk vermenigvuldigen.

Dat is een geweldig proces. Ik verblijd me erover, over het feit dat het zo bij jullie is terechtgekomen en precies daar is geland waar het hoort: via het oor in het hart.

▶ 48:52 Doxologie: de Alleenwijze God in Alle Aionen ↑ hoofdstukken

Nu komen we bij de allerlaatste passage en daarmee zijn we in het absolute slot van de brief terechtgekomen. Het is een prachtig slot waarin Paulus dingen tussen haakjes zegt, waarmee hij aangeeft dat zijn boodschap te maken heeft met een onderbreking. Recentelijk heb ik een Bijbelstudie over het slot van Romeinen 16 mogen geven in Nunspeet, waarin ik dat uitvoerig heb toegelicht. Ik zou nu in de verleiding komen om dat opnieuw te doen, maar dat laat ik voor dit moment even rusten.

We kijken naar Romeinen 16. Ik val midden in het vers, want Paulus zegt in vers 26: "maar thans geopenbaard en door profetische geschriften volgens bevel van de eeuwige God". Met die "eeuwige God" bedoelt hij de God der eeuwen, de aeonische God. Paulus spreekt hier over het geheim, de verborgenheid die aeonische tijden verzwegen was. "Aeonische tijden" of "eeuwige tijden" is een prachtige term. "Eeuwig" staat hier niet tegenover "tijd"; het zijn juist aeonische tijden. Je hebt tijden van jaren, van dagen en van uren, maar je hebt ook tijden van aeonen: wereldtijdperken.

Van al die wereldtijdperken die al voorafgegaan zijn, zegt Paulus dat wat hij nu wereldkundig mag maken, al die tijd verzwegen was. Hij noemt het ook "mijn evangelie". Het voorgaande vers spreekt over dat wat altijd verzwegen is en wat nu geopenbaard is. Hij heeft het niet alleen mondeling uitgesproken, maar God zij dank heeft hij het ook opgetekend door profetische geschriften. Het is geboekstaafd, zodat wij er nu, anno 2024, kennis van kunnen nemen. Paulus zegt: "thans geopenbaard en door profetische geschriften volgens bevel van de eeuwige God". Het is heel sterk: God beveelt dat dit nu klinkt. Wat al die aeonen verborgen is gehouden, mocht Paulus nu via profetische schriften bekendmaken. Eigenlijk moest hij het bekendmaken; het was een bevel van de aeonische God.

En dan komen we er weer op uit, want de brief begon met de gehoorzaamheid van het geloof en eindigt er ook mee: "tot gehoorzaamheid van geloof, bekendgemaakt onder al de natiën". Dat we dit tussen haakjes zetten, heeft alles te maken met de tussentijd waarin we ons nu bevinden. Dat is een tijd waarin een geheim wordt onthuld en bekendgemaakt. Denk ook aan de Ecclesia die nu uitgeroepen wordt. Straks pakt God de draad weer op waar Hij die ooit heeft losgelaten, maar dit is een onderbreking. In deze tijd worden er dingen geopenbaard die al die tijdperken verborgen waren. Nu worden de natiën daarvan op de hoogte gesteld en mogen ze gehoor geven aan die blijde tijding: gehoorzaamheid van geloof. De brief begon ermee en eindigt er ook mee. Het heeft te maken met de mededeling die Paulus mocht vertellen onder de natiën: wie God is, wat Hij doet en wat Hij door Zijn Zoon realiseert.

"Tot gehoorzaamheid van geloof, bekendgemaakt onder al de natiën." Dat is de laatste zin van deze brief. "Hem", zo luidt de afsluiting, "de alleenwijze God". Er ligt hier ergens een boek dat deze titel draagt. Mag ik daar in bescheidenheid op attenderen? Het is een commentaar over de Romeinenbrief waarin deze vers voor vers wordt besproken, en het boek heet 'De Alleenwijze God', uiteraard ontleend aan dit vers. De alleenwijze God. Er is één God en Hij is alwijs. Zijn wijsheid omvat alles en Hij is ook de enige die dat heeft. Als er Iemand is naar wie een mens zou moeten luisteren en aan wie men gehoor zou moeten geven, dan is het naar dat wat de alleenwijze God te melden heeft.

"Hem, de alleenwijze God, zij door Jezus Christus de heerlijkheid tot in" – niet alle eeuwigheid, zoals de NBG-vertaling zegt, maar – "tot in al de aeonen". Al die wereldtijdperken die nog gaan komen. Het is niet zo dat de Heer Jezus Christus straks terugkomt en dat dan direct de eindeloze eeuwigheid aanbreekt. Er zijn ook nog aeonen te gaan waarin God Zijn plan gaat vervullen. Hem, de alleenwijze God, zij door Jezus Christus de eer en de heerlijkheid tot in al de aeonen. Amen.