▶ 00:00 Inleiding: de Grondwet van Israël Versus de Politiek van de Volkeren ↑ hoofdstukken

Vanmorgen wil ik jullie graag eens meenemen naar Deuteronomium 17, vers 14 tot en met 20. U ziet dat dit een eerste deel is uit een miniserie onder de titel: "Géén koning zoals alle volken", of eigenlijk, om de zin compleet te maken: géén koning zoals alle volkeren die hebben. De volgende keer ga ik daar dus mee verder, hoewel we dan een ander Bijbelgedeelte zullen bespreken.

Het is toch wel heel bijzonder. We gaan het eigenlijk – geloof het of niet – eens over politiek hebben. U zegt misschien: "Ik had deze week al zoveel aan politiek te verstouwen." Want je kon het nieuws op de tv niet aanzetten of de krant niet opslaan, of het was politiek wat de klok sloeg. Vooraf hoor je dan natuurlijk allemaal geweldige beloften, dat was voor woensdag. En dan vervolgens komt wat ik even noem: de kater. Zo hebben in ieder geval heel veel mensen het wel beleefd, wat er naderhand ontstaat. We waren eigenlijk allemaal getuige van zo'n verkiezingstoestand, een heel circus in mijn ogen. Neem me niet kwalijk dat ik het wat cynisch benader, maar het gaat uiteindelijk natuurlijk toch om de vraag: wie is het populairst? Wie weet de meeste stemmen te vergaren en wie komt er het beste over? In die zin zijn eigenlijk alle partijen populistisch. Want je wilt populair zijn; je wilt het volk zien te bereiken en dat is wat 'populus' eigenlijk ook betekent: het volk.

Het gaat dan allemaal om een strijd tussen de velen, want in die sfeer spreken we de laatste tijd zeker over rivaliserende partijen. Vele rivaliserende partijen, en eigenlijk gaat het dan toch allemaal om de vraag, als je het helemaal plat slaat: wie mag hoeveel profiteren van al het geld dat de overheid heeft binnengebracht? Je kunt het op allerlei manieren aanvliegen en samenvatten, maar dat is toch wat er is. We hebben een pot met geld, en dat is heel veel – ik kom er straks nog even op terug – en dat moet verdeeld worden.

Maar u zegt: "Alsjeblieft André, je gaat toch niet de verkiezingsuitslag bespreken?" Nee, dat gaan we niet doen. Deze miniserie gaat over de vraag: hoe en ook waarin onderscheidt de koning van Israël zich grondwettelijk? Daarover heb ik het. Ik heb het niet over de praktijk van hoe dat gegaan is, dat komt ook nog wel aan de orde, vooral de volgende keer. Maar gewoon: hoe was dat grondwettelijk in Israël geregeld? En hoe onderscheidt de koning zich van de koningen en keizers en admiraals... koning, keizer, admiraal... nee, ik ga hem niet zo afmaken, daar zijn we hier veel te netjes voor. Maar hoe onderscheiden de koninkrijken – de staten, in die sfeer spreken we er tegenwoordig over – van Israël zich van die van de volkeren? Dat is echt heel spectaculair, moet ik zeggen. Daar moeten we het zeker maar eens een paar keer over hebben.

Ik moet er meteen bij zeggen: dit is voor een Bijbelstudie over hoe God dat aan Israël grondwettelijk had geregeld, want dat is wat het eigenlijk is. En ik wil daarmee ook meteen de disclaimer geven: ik zeg dus niet dat dat allemaal één-op-één op ons van toepassing moet worden gebracht. Dat zeg ik helemaal niet. Ik wil u eigenlijk vooral laten verbazen over hoe geweldig wijs het Woord van God is en hoe Hij dat in de wetgeving, in de Torah, al had geregeld.

We gaan dus, zoals gezegd, naar Deuteronomium 17 toe. Het volk stond op het punt de Jordaan over te trekken. Dat is wat je meteen al in de aanvang van het boek Deuteronomium leest. Voor de tweede keer wordt de wet aan Israël gegeven. U weet hoe het ging: de eerste keer was de wet, nog voordat het volk was gearriveerd, al letterlijk gebroken. Later wordt een tweede wet gegeven, een tweede set, en die wordt veilig bewaard in een ark, die binnen in het heiligdom geplaatst zou worden. Vandaar ook de naam Deuteronomium. 'Deutro' betekent tweede en 'nomium' is wet; de tweede wet dus. Dat dit allemaal typologisch een betrekking heeft, is nu even niet het onderwerp, maar alleen dat al is een geweldige boodschap.

In vers 14 staat: "Wanneer gij gekomen zijt in het land dat JAHWEH uw God u geven zal, dit in bezit genomen hebt en daarin woont..." Dit wordt hier even in één zin gezegd, maar in werkelijkheid zou dit nog wel enige jaren duren voordat men daadwerkelijk het hele land ook veroverd zou hebben. En dan vervolgt Mozes – of eigenlijk is het God die bij monde van Mozes spreekt tot het volk.

▶ 06:01 De Roep Om een Koning: het Verlangen Naar Militaire Zekerheid ↑ hoofdstukken

Als gij dat dan in bezit genomen hebt en daarin woont en gij dan zou zeggen: "Ik wil een koning over mij aanstellen zoals alle volkeren rondom mij hebben." Zie daar de aanleiding en de directe link met de titel van deze en de volgende bijeenkomst van deze studies. Ik wil een koning over mij aanstellen zoals alle volkeren rondom mij hebben. Hier wordt het allemaal optioneel naar voren gebracht. Kijk, hier wordt feitelijk gezegd dat het zou kunnen dat, als jullie dan in het land komen, je een koning gaat begeren. Waarom? Nou, alle volkeren rondom ons hebben dat ook. Over dat motief valt wel het een en ander te zeggen.

Maar ik moet er trouwens bij zeggen dat er in eerste instantie helemaal geen koning was. Dat zou nog honderden jaren duren voordat Israël daadwerkelijk een koning kreeg. De eerste was Saul, maar dat was honderden jaren later. In die hele tussenliggende tijd, tussen het moment dat men het beloofde land introk en de eerste koning, ligt de hele richterenperiode. Vele richters hebben elkaar soms niet alleen opgevolgd, maar ook gelijktijdig gericht, want het was soms een heel regionaal gebeuren. Dus je kunt de richtersperioden niet zomaar bij elkaar optellen om te weten hoe lang het duurde; dat lukt niet. Maar in ieder geval heeft dat een aantal honderd jaren geduurd. Men had richters. Wij noemen het richters of richteren, maar dat zijn gewoon rechters. Alleen klinkt dat wat anders; de klinker is anders. Het is geen 'i' maar een 'e'. Maar men zou namelijk richters hebben.

Logisch, hier wordt in feite – wat ik in deze aantekening ook erbij vermeld – het aanstellen van een koning eigenlijk al verondersteld of optioneel gesteld, maar dat wordt gedoogd. Het zou kunnen dat jullie dat dan willen. Maar rechters, die moest men sowieso aanstellen. Trouwens, daar was ook noodzaak voor. Ik ga even een paar verzen terug naar vers 8 van Deuteronomium 17, want we zijn nu in vers 14. Als we even een paar verzen teruggaan naar vers 8, dan staat er: "Wanneer een zaak voor u te moeilijk is om daarin uitspraak te doen..." Dat wil zeggen, er is een conflict, twee partijen die het niet met elkaar eens zijn. Ja, wat doe je dan? Dan neem je een derde partij. Laat ik het maar gewoon voorlezen: "Wanneer een zaak voor u te moeilijk is om daarin een uitspraak te doen in geval van bloedschuld, een geschil of lichamelijk letsel – aanleidingen tot rechtsgedingen in uw steden." Dat is gewoon overkoepelend de kwestie: je hebt een rechtsgeding. "Dan zult gij u begeven naar de plaats die JAHWEH, uw God, verkiezen zal." Die plaats wordt hier trouwens ook nog niet genoemd; dat zou uiteindelijk Jeruzalem blijken te zijn.

Ik lees verder: "Gij zult gaan tot de levitische priesters en tot de rechter die er dan wezen zal." Feitelijk hadden die levitische priesters vooral de taak om niet alleen de offerdienst, de tempeldienst of in eerste instantie de tabernakeldienst te regelen, maar ook vooral om onderwijs te geven. De hele stam van Levi was speciaal vrijgesteld om het volk te leren. En in feite daarmee dus ook om te leren lezen en schrijven. Vandaar dat, zoals God het in Zijn wet had geregeld in de Torah, het volk eigenlijk meteen op een hoger niveau werd getild, want het werd geacht te kunnen lezen en onderwijs te krijgen. Hoe dan ook: "Jij zult gaan tot de levitische priester en tot de rechter die er dan wezen zal en hen raadplegen; zij zullen u hun rechterlijke uitspraak aanzeggen."

Het is buitengewoon belangrijk dat een land en een volk gewoon ook een rechtspraak heeft. Een onafhankelijke partij die geen deel uitmaakt van het conflict en die daar vanuit bepaalde principes – en die hadden de levitische priesters of de rechters – uitspraak doet. En zij waren ook bepalend. Dat wil zeggen, als zij een uitspraak deden, dan was dat ook beslissend. Zij hakten met recht de knoop door als er een conflict was. Zo wordt het ook gezegd, want een paar verzen later lees je: "...naar het onderricht dat zij u geven" – die levitische priesters – "en naar de beslissing die zij u bekendmaken" – de rechters – "zult gij handelen. Gij zult van de uitspraak die zij u aanzeggen..." Ik heb het expres met kapitaalletters even zo aangegeven om aan te geven dat dat de partij is, de richter die bepaalt hoe het gaat in het geval dat er rechtsgedingen of conflicten zijn. "En gij zult van de uitspraak die zij u aanzeggen niet afwijken naar rechts of links." Dat lijkt ook wel een politiek statement, maar oké. In ieder geval zou dat bepalend zijn.

Rechters, die had het volk. En zo ging het ook gedurende vele honderden jaren. En als het volk luisterde naar hun God, dan was daar vrede en voorspoed. Nou ja, de volgende keer zal ik het nog wat breder toelichten, maar er was één stam – ik zei het zojuist eigenlijk al – die speciaal gereserveerd was en die eigenlijk vrijgesteld was. Die kregen de tienden van het volk. Dat wil zeggen: 10% van de opbrengst van het land en alles wat daar zo binnenkwam. Dat werd door al die elf stammen opgebracht; die brachten elk 10% toe en dat was gereserveerd voor de stam van Levi. Als je dan bedenkt dat elf stammen elk 10% gaven – er is wat op af te dingen hoor, wat ik nu zeg, maar de rekensom is heel simpel – dan betekent dat dus dat de stam van Levi 110% kreeg en die andere stammen hadden 90%. Dat geeft een verschil van 20%, oftewel één vijfde. Leuk hè? Ja. Maar hoger was de belasting niet. Dat is mooi hè? Wij betalen wel 50% belasting, maar het volk van Israël kende 10%, en dat was voor de stam van Levi. Ik haal nu alweer veel te veel overhoop, hoor ik mezelf nu zeggen, want er zit veel meer aan vast. Maar daarom worden het misschien wel drie jaar van drie Bijbelstudies.

Oké, we gaan weer even terug. Rechters zouden daar dus sowieso zijn. Maar het zou kunnen – en dat wordt hier eigenlijk min of meer gedoogd: "Als jullie dan een koning willen..." Zo van: nou ja, willen jullie dat dan vragen? In feite was dat al voorzegd. Ooit had Jacob, toen hij op het punt stond te overlijden, zijn zonen bij elkaar gebracht en toen heeft hij al gezegd dat de stam van Juda uiteindelijk de scepter zou krijgen. Dus wat hier optioneel nog gesuggereerd wordt – en ook eigenlijk niet als de meest ideale oplossing, maar het was voorzegd dat dat zo zou gaan. Oké. "En gij dan zoudt zeggen: ik wil een koning over mij aanstellen zoals alle volken rondom mij hebben." Hier wordt het nog als hypothetisch gebracht, het zou kunnen dat het gebeurt, maar zo is het ook daadwerkelijk gegaan. Eeuwenlang heeft men richters gehad, rechters. En dat was het. Voor de rest was er geen staat in de gangbare betekenis van het woord. Pas eeuwen later – en daar gaan we het de volgende keer dan over hebben, over 1 Samuël 8 – kwam er daadwerkelijk in Israël een koning.

Het verschil trouwens tussen die beiden, een rechter of richter en een koning, is dit: een rechter oefent rechtspraak uit en een koning oefent macht uit. Ook vooral – hou hem vast – militaire macht. Een koning organiseert een leger. Dat is het meest kenmerkende. Dat zullen we trouwens ook zien de volgende keer in 1 Samuël 8. Maar ik wil daar al eventjes aan vooruitgrijpen, omdat dat erg belangrijk is om dit ook te begrijpen. Trouwens, er is nog een verschil en dat is dat een rechter in feite individuen zijn.

De zoon van de richter is niet per se ook een richter. Bij koningschap is dat anders; daar spreek je echt over een familiekwestie van erfrecht. De troon wordt vergeven aan de erfgenaam. Dan krijg je een koningshuis, een dynastie, en dat gaat van vader op zoon door. Dat is ook een verschil.

Maar waarom zou men zo graag een koning willen hebben? Nou, dat was niet zo moeilijk, want dat zul je straks in 1 Samuël 8 inderdaad zien. Zij wilden een koning. Weet u waarom? Wel, een koning kan zich een leger permitteren. Die vergadert een schatkist door middel van belastingen en die kan een leger organiseren en regelen, zodat het volk zich beveiligd weet tegen vreemde overheersers. Dat wilde Israël toch wel heel graag: dat er wat meer garantie is. Dat als er dan volkeren of legers van buiten het land komen, men zeker is van de overwinning. Die zekerheid vonden ze heel erg belangrijk.

God had gezegd: "Daar hoef je je helemaal geen zorgen over te maken, want Ik ben jullie Krijgsheld." En in de richterenperiode is dat ook iedere keer gebleken. God bracht ook vreemde mogendheden over hen die hen dan onderdrukten en schatplichtig maakten, zodat zij hen moesten betalen. Dat deed Hij juist wanneer ze niet meer in Zijn wegen wandelden. Maar op het moment dat ze de naam van God weer aanriepen, dan zorgde Hij voor bevrijding op de meest wonderlijke manieren.

Maar men wilde ook de menselijke zekerheid, de garantie, "boter bij de vis". We zullen straks in 1 Samuël 8 ook zien dat God zegt: "Ze hebben niet jou, Samuël, afgewezen; ze hebben Míj afgewezen. Ze vertrouwen niet op Mij." Laat ik eens bewijzen dat de uitspraak "ik wil een koning over mij aanstellen zoals alle volkeren rondom mij hebben" inderdaad te maken heeft met militaire macht.

Ik ga even naar 1 Samuël 8. Daar lees je dat het volk weigerde naar Samuël te luisteren. Hij had hen al gewaarschuwd. Nogmaals, daar gaan we het de volgende keer over hebben — dus u bent eigenlijk verplicht om er dan weer te zijn — maar het hoort wel heel erg bij elkaar. Samuël had dus gewaarschuwd: "Zo'n koning moet je niet willen, zeker niet met het motief waarmee jullie dat doen." Het volk weigerde echter naar Samuël te luisteren en zei: "Nee, toch moet er een koning over ons zijn." Samuël kon praten als Brugman, maar het volk zei: "Dit is wat wij willen. Dan zullen ook wij zijn als alle andere volken. Onze koning zal ons richten." Hoezo? "En hij zal ook voor ons uitrukken en onze oorlogen voeren."

Maar die oorlogen moeten uiteraard ook gefinancierd worden. Er is geen business die zoveel geld kost — dat was toen ook al zo — als het voeren van oorlogen en het op peil houden van de wapenindustrie, et cetera. U zegt misschien dat het vandaag de dag veel geavanceerder gaat. Jawel, maar relatief gezien en in termen van kosten was dat toen niet anders. Er gaat enorm veel geld in zitten, vandaar dat de koning heel veel geld nodig had.

U ziet hier inderdaad dat dit het motief is: "Wij willen een koning net als alle andere volkeren." Ja, maar jullie hebben toch rechtspraak? "Ja, maar wij willen zekerheid. Militaire zekerheid." En daarom... Goed, we gaan weer even terug naar Deuteronomium 17.

▶ 20:09 De Goddelijke Aanstelling: een Koning Gekozen Door Yahweh ↑ hoofdstukken

God zegt hier in vers 15: als jullie nou een koning wensen, oké, dat is goed. Maar dan wel met een paar restricties die heel erg belangrijk zijn. Dan zult gij over u een koning aanstellen die Yahweh, uw God, verkiezen zal. En dat gaat ons democratisch hart natuurlijk ook heel erg... onze democratische wensen vinden dit niet zo erg plezierig om te lezen. Want het is niet democratisch. Het volk kwam niet bij elkaar om dan een koning te kiezen. Nee, ze konden hooguit een kandidaat stellen – zo ging het trouwens ook in principe – maar de keuze is aan God. Jullie zullen een koning aanstellen, jawel, maar God kiest. En dat kon dan via een profeet zijn, of het kon ook via het lot zijn. In beide gevallen is het God die kiest.

We hebben het er wel eens vaker over gehad hier in dit verband: dat loting in de Bijbel geen spelletje is. Loting is een zeer serieuze aangelegenheid. Want bij loting zeg je: wij mensen hebben hier geen invloed op. Of zoals koning Salomo dat ooit heeft opgetekend in het boek Spreuken: 'Het lot wordt in de schoot geworpen, maar elke beslissing daarvan is van de Here.' Ja, als een mens daar geen invloed op heeft, wie beslist dan hoe het lot valt? De Bijbel zegt: dat doet God. Daarom werd bij allerlei belangrijke kwesties, als men niet wist wat te doen, God gevraagd om via loting iemand aan te wijzen. Dat lees je ook in het Nieuwe Testament; dat is het bekende verhaal over de vacature van Judas die vervuld moest worden. Er werden kandidaten gesteld en het lot besliste dan wie de daadwerkelijke kandidaat moest worden. Maar dan is het God.

Nee, ik ga dit niet actualiseren, al kom ik bij deze studies wel iedere keer in de verleiding. Maar de gedachte dat het van Godswege ging, is prachtig. Het mooie van deze procedure was dat je ook geen rivaliserende partijen had. Geen strijd van: 'Nee, die moet het worden!' of 'Die moet het worden!', want niemand stond tegenover elkaar. De beslissing was aan de Here. Hij kiest. Mooi hè? Ja, ik vind het prachtig. Geen conflicten, geen strijd... helemaal niets. 'Dan zult gij over u een koning aanstellen die Yahweh, uw God, verkiezen zal. Uit het midden van uw broeders zult gij een koning over u aanstellen. Geen buitenlander die uw broeder niet is, zult gij over u aanstellen.'

Dat is het eerste wat er van deze koning gezegd wordt. Het moest iemand zijn uit het volk waaraan God Zijn belofte en ook Zijn Torah had gegeven. Waarom dat zo belangrijk is, zullen we aan het einde van deze passage ook zien. Want die koning moest namelijk gepokt en gemazeld zijn in het onderwijs dat God gaf. Dat betekent dus dat je niet zomaar iemand uit het buitenland kunt plukken en zeggen: 'Doe jij dat maar', want die kende dat niet. Uit het midden van uw broeders zult gij een koning over u aanstellen.

Maar... en dan worden een aantal dingen gezegd. In feite is dit al de eerste: het moet iemand zijn uit het eigen volk. Dat is niet zo vreemd, dat zouden wij ook zeggen. Wij willen geen Turkse minister... oh nee, sorry. De verleiding is zo groot. Even de mond spoelen, ja. Dit was niet gepland, maar je moest er zomaar aan denken. Nee, er worden een drietal dingen gezegd over deze koning die hem enorm beperken. In feite zijn het drie verboden. Over de koning die dan over hen gesteld zou worden, worden drie dingen gezegd die hij niet zou doen. En het eerste is dit, vers 16.

▶ 25:20 Het Eerste Verbod: Vertrouwen op God in Plaats van een Legermacht ↑ hoofdstukken

Maar hij zal niet veel paarden houden en het volk niet naar Egypte terugvoeren om zich veel paarden aan te schaffen. U moet weten dat paarden in de Bijbel in feite model staan voor militaire macht. Daar kan ik heel veel voorbeelden van geven. Het is heel interessant als je kijkt naar onze militaire strijdmacht; ons woord cavalerie komt van het Italiaanse cavallo, wat paard betekent. Hoewel cavalerie bij ons tegenwoordig ook de tanks en dergelijke omvat, waarbij de letterlijke betekenis van paarden bijna verloren is gegaan, valt het nog steeds onder diezelfde noemer. Zelfs in ons spraakgebruik staat het paard dus nog steeds model voor militaire strijdmacht.

In de Bijbel zie je dat ook heel sterk. In Psalm 33, een hele mooie psalm, wordt dit gezegd: 'Geen koning wordt behouden of gered door een machtig leger.' Dat denken ze wel, maar er staat ook: 'Geen held wordt gered door geweldige kracht.' En dan staat erbij: 'Het paard faalt ter overwinning en doet niet ontkomen door zijn geweldige sterkte.' Het komt er eigenlijk op neer: het zijn niet de spierballen, het is niet het wapentuig of het paard dat model staat voor kracht en voor overwinning. We lezen op veel plaatsen dat dit uiteindelijk faalt. Als het erop aankomt, wordt een koning en zijn koningsmacht daardoor niet gered. Er staat bij: 'Zie, het oog van Yahweh is op hen die Hem vrezen.' In feite is dat ook het antwoord: het is niet de militaire kracht, maar God.

Ik vind het zo mooi, je leest het in de geschiedenis van Gideon: God kan net zo goed redden door weinigen als door velen. Sterker nog, wanneer er over de geschiedenis van Gideon gesproken wordt, zie je dat er op een gegeven ogenblik 32.000 man beschikbaar was om te gaan strijden tegen de Midianieten. Dat was geen georganiseerd leger, maar het waren gewoon mensen die hun eigen bezittingen wilden verdedigen. Dat wil je wel hoor. Er was ook nooit een dienstplicht; iemand die niet wilde strijden, hoefde niet te strijden. Maar weet je hoe dat gaat? Als je eigen bezittingen worden aangevallen, dan heb je echt wel de motivatie om die te verdedigen. Hoe dan ook, er waren indertijd 32.000 beschikbare mensen, maar iedere keer zegt God: 'Nee, het leger is veel te groot.' Bizar hè? Je zou zeggen dat een leger nooit te groot kan zijn, want dat garandeert des te vanzelfsprekender de overwinning. Maar nee: weg ermee. Uiteindelijk blijft daar een miniem legertje over, een Gideonsbende van slechts 300 man. En die wint. Er zijn in de Bijbel vele, vele voorbeelden van hoe dat inderdaad werkt en hoe God dat regelt in verband met overwinnen.

Dat is het grote probleem: God laat Zich niet manipuleren. Hij brengt soms ook gewoon vijandige mogendheden in het land, juist om Zijn volk recht te zetten. Van dat fenomeen wilde Israël zich vrijwaren, maar zo werkt het niet. Geen paard dus. 'Hij zal niet veel paarden houden', dat was de eerste bepaling. Ik wil niet zeggen dat hij geen enkel paard in de stal mag hebben – misschien wilde zijn dochter wel graag paardrijden, weet ik veel – maar niet véél paarden. De boodschap is volstrekt helder.

En hij mocht het volk niet naar Egypte terugvoeren om zich veel paarden aan te schaffen. Juist Egypte stond bekend om zijn ruiterij, de paarden en wagens. Het paard staat model voor het leger van Egypte. Ook daar zijn nogal wat voorbeelden van. Ga maar eens naar Exodus 15. Daar lees je dat nadat Israël de Schelfzee was doorgetrokken en aan de andere kant stond, het machtige leger van de Farao in de zee verdween. Dan lees je dat Mozes een lied aanheft en zingt: 'Toen de paarden van de Farao met zijn wagens en ruiters in de zee gekomen waren, deed Yahweh de wateren der zee over hen terugvloeien. Maar de Israëlieten gingen door op het droge, midden door de zee.' De Farao kwam met zijn ruiterij, zijn paarden en zijn wagens, maar van de koning van Israël werd gezegd dat hij geen leger mocht hebben. Hij mocht niet veel paarden hebben.

Het wordt trouwens nog toegelicht, want Yahweh heeft tot u gezegd: 'Op deze weg uit Egypte zult gij nooit weer terugkeren.' Zo beginnen de tien woorden immers ook: 'Ik ben Yahweh uw God, die u uit het diensthuis, uit het slavenhuis geleid heeft.' Jullie waren in Egypte en daar was een machtige koning. Hoe kon hij zo machtig zijn? Omdat hij heel veel belasting inde en zodoende ook een heel groot leger op de been kon brengen. Juist daardoor was Israël een slavenvolk geworden. God had hen uit dat slavenhuis bevrijd en Hij zegt nu: 'Dat is de situatie, jullie zijn uit het slavenhuis bevrijd... ga nou niet weer terugkeren naar die toestand door net zo te doen als de koningen van Egypte, de Farao's.' Als je weer een koning aanstelt met veel paarden, dan ga je gewoon terug naar af; dan krijg je ook weer een hele machtige koning met een machtig leger. Dat mocht de koning van Israël dus niet hebben: geen machtig leger.

Daarbij was er een garantie: Yahweh zou hen beschermen en hun Krijgsheld zijn. Dat was geen automatisme; het was een absolute belofte als men luisterde naar Zijn stem. Er zijn nogal wat voorbeelden van: Hij splijt de wateren, maar Hij doet ook muren omvallen. De meest onmogelijke dingen gebeuren dan. Er is Er één die alles leidt. Hoe vaak is dat trouwens ook zo gegaan in de geschiedenis van de volkeren? In de Tweede Wereldoorlog heb je dat met de Duitsers en de Russen gehad. De Duitsers trokken met een machtig leger naar Rusland en dachten dat ze het allemaal wel even voor elkaar zouden krijgen. Maar toen bleken er zomaar weersomstandigheden te zijn, de kou, waardoor ze uiteindelijk de nederlaag leden. Als je afhankelijk bent van de God die alles leidt – wolken, lucht, winden en het klimaat – dan hoef je daar dus niet bang voor te wezen. Dat was precies de garantie die God had gegeven. Hij is machtig te verlossen, zelfs door heel weinigen.

Sterker nog: bij voorkeur door weinigen. Je leest in de geschiedenis van Gideon dat God zei dat er steeds meer strijdbare mannen naar huis gestuurd moesten worden, totdat er een minuscuul clubje overbleef van 300 man. Wat stelde dat voor ten opzichte van die overmacht? Maar God had gezegd: 'Ik wil het expres zo, want anders zouden jullie zeggen dat jullie het volk door eigen hand verlost hebben.' Nee, dat wilde Hij niet hebben; jullie moesten de eer aan Mij geven. Dat is geloof. We praten hier niet over theoretische dingen; dit is geen godsdienstigheid. God zegt... Kijk, als je met deze bril vanuit de Schrift naar politiek kijkt, dan krijg je een totaal ander verhaal. Dat vind ik het verrassende en het spectaculaire als je zo'n grondwet als in Deuteronomium 17 leest. Een paar eenvoudige bepalingen en de hele politiek komt in een totaal ander daglicht te staan: van staatsvorm tot legermaat, alles. We lezen even verder.

▶ 35:49 Het Tweede Verbod: Geen Diplomatieke Afgoderij Door een Harem ↑ hoofdstukken

Ook dat is de tweede restrictie die gegeven wordt: hij zal zich niet vele vrouwen nemen, opdat zijn hart niet afwijkt.

Nu zouden we zomaar de moralistische toer op kunnen gaan. In het algemeen kun je natuurlijk zeggen – en daar doe ik niets aan af – dat het Bijbelse principe is dat een man zijn vrouw zal aanhangen en die twee zullen tot één vlees zijn. Monogamie is het oorspronkelijke ideaal. Dat neemt niet weg dat God polygamie wel degelijk gedoogd heeft; je leest daar heel wat voorbeelden van. Daar is een heleboel over te zeggen, maar dat ga ik nu niet doen.

U moet echter iets zien: een koning mocht zich niet vele vrouwen nemen. Waarom niet? Nou, dat staat erbij: opdat zijn hart niet afwijkt. Dat komt doordat een harem – want als je vele vrouwen hebt, heb je een harem – vaak een diplomatieke functie had. Wij trekken dat vaak een beetje in de seksuele sfeer, maar het idee was dat die vele vrouwen uit andere volkeren kwamen. Zo deden alle koningen van de volken dat. In feite was een koning die allerlei vrouwen in zijn harem betrok, bezig connecties te leggen met allerlei vreemde mogendheden. Daarmee werd de innige connectie met andere volkeren beslecht.

Kan ik dat bewijzen? Ja, dat is heel duidelijk, want één voorbeeld kennen wij allemaal wel: koning Salomo. Dat lees je in 1 Koningen 11. Koning Salomo, de zoon van David – en daar is profetisch veel over te melden – had op een gegeven moment zelfs duizend vrouwen. Ja, zevenhonderd vrouwen en driehonderd bijvrouwen waren het.

Koning Salomo nu had, behalve de dochter van de farao – wat in elk geval al een connectie met Egypte betekende – vele vreemde vrouwen lief: Moabitische, Ammonitische, Edomitische, Sidonische en Hethitische. Zij behoorden tot de volkeren van wie JAHWEH tot de Israëlieten had gezegd: "Gij zult u met hen niet inlaten." Israël zou zelfstandig en onafhankelijk haar weg gaan met God en niet beïnvloed worden door verbonden met allerlei andere volkeren. Dat is wat Salomo echter wel deed. Door vrouwen van hoge stand uit de koningshuizen van vreemde landen te halen, bevestigde hij daarmee de band met al die volkeren.

Maar dat betekende dat zijn hart in feite ook kon gaan buigen naar de denkbeelden en afgoden van die volkeren. Dat is de weg die God van tevoren al had afgesneden. Dat moet je niet doen: "Gij zult u met hen niet inlaten", en vice versa zouden zij zich ook niet met u inlaten. "Voorwaar" – dat wil zeggen: weet het zeker – "zij zouden uw hart meevoeren achter hun goden." Dat is onvermijdelijk, en dat wilde God niet.

Vandaar dus dat een koning zich met weinig vrouwen tevreden moest stellen, zodat hij geen connecties zou hebben met allerlei buitenlandse mogendheden. Dat lees je ook aan het einde van Salomo's leven: die vrouwen hebben hem allemaal verleid. Hij had bepaalde verplichtingen naar al die volkeren om mee te doen met hun religieuze diensten, enzovoort. Kortom, het bracht hem in een compromitterende situatie. Dan moet je ook wel meedoen... Nou, God zegt: "Doe dat nou niet." Zo is het gegaan, en dat was het tweede verbod: niet veel paarden, en als tweede niet veel vrouwen, opdat het hart niet zou afwijken. Dan weten we dus ook meteen het motief daarvan. En er staat ook...

▶ 40:57 Het Derde Verbod: Geen Staatsrijkdom en Opeenhoping van Goud en Zilver ↑ hoofdstukken

Zal hij zich niet te veel zilver en goud vergaren. Ja, want dat was namelijk ook nog een kenmerk van al de koningen uit de volkeren. Wat deden die? Die waren allemaal steenrijk, of in ieder geval probeerden ze steenrijk te worden. En hoe kregen ze dat voor elkaar? Ja, hoe vergaar je nou als koning wel geld? Nou, gewoon door belasting te heffen, en zo ging dat dan ook. Daarmee konden dus bijvoorbeeld ook de legers betaald worden en de soldaten een soldij verkrijgen; zo gebeurde dat.

En het is heel interessant. Ik heb nog niet zo lang geleden in Capelle aan den IJssel een Bijbelstudie gegeven die gaat over de tijden der volkeren, over die tijd vanaf Nebuchadnezzar tot nu toe eigenlijk. Dat zijn de tijden van de natiën, en toen heb ik ook laten zien dat er in de scharniertijd — die in de profane geschiedenis bekendstaat als de spilperiode of de scharniertijd — vanaf de zesde, zevende eeuw voor Christus een hele spirituele en intellectuele omwenteling heeft plaatsgevonden. Alle religies en alle grote denkstromingen hebben daar hun bakermat.

Deze week kwam ik nog een ontdekking tegen, en dat wist ik nog niet, maar in verband met dit onderwerp kwam ik erachter dat er sinds diezelfde tijd ook iets anders is ontdekt, of uitgevonden moet ik eigenlijk zeggen: het munten van geld. Geldmunten. Kijk, voordien betaalde men ook met goud en zilver. Dat was best wel precies werk en dan moest er vooral ook afgewogen worden. Ons woord 'geld' komt natuurlijk van 'gold', dat goud betekent. Van origine was geld gewoon ook de waarde van het materiaal zelf. Nu niet meer, maar van origine was de waarde van de munt de waarde van het materiaal zelf. Dan had je of goud geld — dubbelop hè, want geld is goud van origine — of men betaalde met zilver. In de Bijbel lees je dat heel vaak: zilverstukken. Ook dat zie je dus in de loop van de geschiedenis hoe dat functioneerde.

Men betaalde gewoon met goud en met zilver en daar kwam heel wat bij kijken. Als je dan een beetje zou klooien, als ik het grof mag zeggen, met de weegschaal, dan kon je daar natuurlijk mee manipuleren. Oké, het was dus wel fraudegevoelig. Maar toen kreeg je in die scharniertijd geldmunten. Dat betekent dat goud of zilver werd gemunt; er werd een munt van gemaakt met op de kop het hoofd van de koning. Daarmee werd de koning beheerser over het geld. Kijk, de koning voordien kon ook goud en zilver bezitten, maar vanaf die tijd ging de koning of keizer zelfs over het geld heersen. Want ja, dan kon je dus belastingen heffen en dat kon alleen maar via dat muntstukje.

Maar wat gebeurt er dan? Als de koning of de staat het geld bezit, dan kunnen ze het geld ook manipuleren. En dat is wat overal gedaan wordt; dat is bekend in de hele geschiedenis. Wat krijg je dan? Dan krijg je geldontwaarding. Ik heb daar uit de Romeinse tijd hele mooie grafieken van gezien. In eerste instantie was de denaar het Romeinse geldstuk, met de kop van de keizer aan de ene kant en aan de andere kant allerlei andere informatie. Dat was puur zilver. Maar op een gegeven ogenblik, wat deed de keizer dan als hij niet genoeg had? Dan werd de percentatie zilver iets minder: 94 procent, 80 procent. Op een gegeven ogenblik was een denaar helemaal geen zilver meer, maar was het gewoon ijzer of zo, zodat de waarde van zo'n geldstuk ineens volledig gedevalueerd was. Dat is dus wat geldontwaarding is.

De koning mocht dus niet veel zilver en goud vergaren. Vooral sinds de muntstukken was dat helemaal een grote verleiding, want dan zat die koning daar niet alleen met veel goud en zilver, maar hij beheerste het zelfs. Nou, dan ben je slecht gestuurd hoor! In feite is dat nu nog steeds de actuele situatie: de staat geeft het geld uit en die kan dus ook bijdrukken wat ze wil. Daar gaan zij over.

Hier staat: hij zal zich niet veel goud en zilver vergaren. Om een leuk voorbeeld te geven hoe rijk de koning — en dat bedoel ik even heel breed, gewoon de staat — is: ik heb vandaag dit diaatje nog even gemaakt, gewoon ter illustratie. Onze nationale schatkist. Daar wordt voor volgend jaar een begroting van 433 miljard uitgegeven en men verwacht 402 miljard aan inkomsten. Moet u zich voorstellen, weet u hoeveel de rijkste man ter wereld heeft? Elon Musk, ik heb het even nagekeken, heeft zo rond de 170 miljard dollar. De Nederlandse staat heeft dus pakweg drie keer zoveel geld als de rijkste man ter wereld. Onze staten en onze koningen — wij hebben al geen echte monarchie meer, we hebben een constitutionele monarchie, maar alles is gedevalueerd, alles! — onze koningen en staten zijn steen- en steenrijk.

En hoe komen ze aan dat geld? Waarom kunnen ze zulke leuke dingen doen? Want u vraagt zich misschien af: hoe kon de koning dan in Israël uitkeringen betalen? Dat kon hij ook niet, dat bestond helemaal niet. Hoe betaalde hij dan het klimaat? Al dat soort dingen, het hele verhaal van hoe je dat betaalt, bestond domweg helemaal niet. Want hij had helemaal geen geld, hij had niet veel geld. En als je niet veel geld hebt, kun je niet veel uitgeven ook. Dus het hele verhaal van wie profiteert van al die middelen... Het zijn natuurlijk allemaal sigaren uit eigen doos, want hoe gaat dat? De koning kan alleen maar iets uitgeven als hij het zelf eerst heeft opgeëist. En dat is belasting. Weet u dat ongeveer 50 procent van alles wat wij binnenkrijgen, dat dat allemaal... ja, dat staat erin. 50 procent? Nou.

Wat was het commentaar? 'Natuurlijk weet ik er weer achter.' Ja, daar kom je vanzelf wel achter! Maar ziet u hoe bijzonder dit is? De koning mocht dus geen leger, niet veel paarden, geen vrouwen — dus geen buitenlandse connecties of buitenlandse verbondenheid — maar ook in dit: hij mocht zich niet veel goud en zilver vergaren. Hij was dus heel sober. Altijd 'niet veel'. Ja, dat is echt heel apart. Wanneer hij nu op de troon van zijn koninkrijk gezeten is... Die laatste verzen moet ik wat sneller doorheen maken.

▶ 49:48 De Plicht van de Koning: Leven Vanuit een Persoonlijk Afschrift van Gods Wet ↑ hoofdstukken

Wanneer hij nu op de troon van zijn koninkrijk gezeten is, dan zal hij voor zich een afschrift schrijven van deze wet. Dus als die koning er ooit komt — en hier wordt in feite in Deuteronomium over eeuwen heen gekeken — dan zal die koning een kopie maken, een duplicaat. Hij moet dat eigenhandig schrijven. In de NBG-vertaling wordt dat niet helemaal goed weergegeven, maar hij moet het zelf doen en niet laten doen. Hij gaat niet naar de kopieermachine; nee, hij moet zelf dat schrijven. De koning wordt verondersteld te kunnen schrijven. Hij zal voor zich een afschrift schrijven van deze wet. Sommige mensen hebben de reikwijdte van deze wet wat uitgebreider gezien, maar dat maakt voor het verhaal nu even niets uit. In ieder geval moest hij van deze wet een kopie maken, een afschrift schrijven, een duplicaat maken. Dat was zijn grondwet, en die zou hij gaan bestuderen en altijd ter harte nemen.

Hoe komt hij aan zo'n afschrift? Er staat bij dat dit berust op een boekrol bij de Levitische priesters. Zij beheren de Schriften; dat was hun taak ook. Daar moest hij een kopie van maken en die zou hij bij zich hebben. Hij heeft zo’n kopie dus altijd bij zich, hij houdt het altijd op zak. En daarin zal hij lezen. In het Hebreeuws is het woord voor lezen eigenlijk 'roepen'. Dat wil zeggen dat lezen in de Bijbel altijd hardop lezen is; je spreekt het uit. Je hoort iemand lezen. Dat betekent dat hij het in de mond neemt, maar hij hoort het dus ook voortdurend. Dat zal hij bij zich hebben en daarin zal hij lezen gedurende heel zijn leven, om te leren JAHWEH, zijn God, te vrezen.

Hierin onderscheidt de koning zich echt. Een koning zegt normaal gesproken wat God zegt, maar deze koning is niet zoals die van alle andere volkeren. Niet met veel wagens en paarden, niet met veel vrouwen en ook niet met veel goud en zilver. Hij zou zich totaal onderscheiden. Zo zou die koning zich ervan bewust zijn: JAHWEH, Hij is onze God. Hij zou al de woorden van deze wet en al deze inzettingen bewaren om die te doen. Dat is de wijsheid van het Woord. God snijdt hier eigenlijk de pas af voor een grote machtsontplooiing; Hij kiest voor een hele kleine overheid. Een kleine koning die feitelijk nederig is.

We kennen het woord 'sjofel' toch? Een sjofele koning die op een ezel gaat, zal ik maar zeggen. Vandaar ook het plaatje aan het begin: niet op een paard, nee, op een ezel. Heel sjofel, oftewel gewoon nederig. Hij heeft niet veel. Er staat ook bij: "opdat zijn hart zich niet verheffe boven zijn broeders". Hij maakt deel uit van zijn broeders en hij belast niets. Helemaal niet, hij geeft juist. Hij is niet hoogmoedig door van alles op te eisen, maar hij is nederig. Hij heeft niet veel paarden, maar hij gaat te ezel. Een paard en een ezel? Dat klinkt misschien niet direct koninklijk, maar u begrijpt wat ik bedoel. Dat is de koning naar het Bijbelse model, totaal anders dan hoe de volkeren dat hebben. Zo zou hij zich onderscheiden.

Omdat zijn hart zich niet verheft boven zijn broeders, zal hij van het gebod niet afwijken naar rechts of naar links. Ik geef toe dat ik het misschien een beetje binnen de lijntjes kleur, maar dit koningschap valt helemaal buiten het hele links-rechts schema zoals de wereld dat kent. Dit is totaal, totaal anders. Het doel is dat hij de dagen verlengt in zijn koninkrijk, zo staat het er letterlijk. Een langdurig koninkrijk zou hij hebben. Dat is trouwens ook de belofte die God heeft gegeven; Hij heeft Zijn belofte verbonden aan het huis van David. En dit is een blijvertje. Wanneer de boodschapper bij Maria komt, wat zegt hij dan? Hij zegt dat JAHWEH, zijn God, hem de troon van zijn vader David zal geven. En zijn heerschappij, die totaal anders is, is een eeuwige heerschappij tot in de aionen. Zij zal niet overgaan op andere volkeren. Het is totaal anders. Dit wordt uiteindelijk natuurlijk vervuld in de dynastie van David en in de definitieve, laatste grote Telg uit het huis van David.

▶ 55:25 De Definitieve Vervulling: de Nederige Vredevorst op een Ezel ↑ hoofdstukken

Dan eindig ik met woorden uit Zacharia 9. Dat is profetisch. Er staat in vers 9: "Jubel luide, gij dochter van Sion; juich, gij dochter van Jeruzalem! Zie, uw koning komt tot u. Hij is rechtvaardig." Hij doet wat recht is, dat is het enige. Hij is een rechter; hij spreekt recht. Hij int niet, hij eist niet, hij spreekt recht. Dat is wat hij doet. Hij is rechtvaardig en hij is zegevierend, nederig, en rijdende op een ezel, op een ezelshengst, een ezelinnejong.

Ooit kwam daar tot Jeruzalem, tot de dochter van Sion, de Zoon van David vanaf de Olijfberg op een ezelinnejong. Het staat er ook bij. En dan wordt er ook gezegd: is dit de vervulling van wat Zacharia ooit heeft voorzegd? Weet je wat er in het vers daarop staat? Dan staat er dit: "En Ik zal de wagens uit Efraïm en de paarden uit Jeruzalem tenietdoen." Dat wil zeggen: die hele legermacht van Jeruzalem.

Ik neem dat nu even heel letterlijk, want er is geen legermacht die zo geavanceerd is als die van Jeruzalem. Ik heb daar stiekem grote bewondering voor. Ja, stiekem zeg ik dat, want eigenlijk is dat niet zoals God het bedoelt. Want wat krijgen zij allemaal voor elkaar? Maar ze varen uiteindelijk allemaal op eigen kracht. Hoe dan ook, dan zal Hij de wagens uit Efraïm — de strijdwagens — en de paarden uit Jeruzalem, en ook de strijdboog tenietdoen. Het zijn allemaal symbolen voor militaire kracht. Ook de strijdboog wordt tenietgedaan en Hij zal de volkeren vrede verkondigen. Geen legers meer; de zwaarden worden omgesmeed. En zijn heerschappij zal zich uitstrekken van zee tot zee, van de Rivier tot aan de einden der aarde.

"From the river to the sea." Zie je hoe actueel het Woord is? Maar zie je ook hoe het is als je het licht van Gods Woord laat schijnen op zo’n politiek item? Want wat mag de koning nou eigenlijk? Er wordt gewoon gezegd: hij zou God vrezen en hij zou vooral niet machtig zijn, niet veel geld hebben, niet veel vrouwen; helemaal niets van dat al. Dat is zoals God dat heeft geregeld. Wat een wijsheid is er in dat Woord gelegen. En daar gaan we de volgende keer op verder.