▶ 00:00 Terugblik op 1 Koningen 17 en de Context van Koning Achab ↑ hoofdstukken

We gaan meteen maar naar het buitenland. Of nou ja, wij gaan naar het buitenland, Elia gaat naar het buitenland. Aan het begin van deze bijeenkomst refereerde ik er al aan dat ik hier in jullie gezelschap een maand geleden ook was. Toen heb ik het over ditzelfde thema gehad, over 1 Koningen 17. Maar het hoofdstuk is net even te lang en ik denk dat ik er heel verstandig aan heb gedaan om het in tweeën te knippen. Dat blijkt nu dan ook wel weer; het was te lang om dat in één keer te bespreken, vandaar dit vervolg.

Degenen die mij wel eens vaker hebben horen spreken, en zeker over series, weten dat ik dan de gewoonte heb om nog eventjes te refereren aan het voorgaande en terug te blikken. Dat is sowieso wel verstandig, omdat er inmiddels een maand achter ons ligt sinds de eerste keer, maar ook omdat een aantal van jullie daar toen nog helemaal niet bij waren en het ook niet hebben gehoord naderhand.

Over 1 Koningen 17 wil ik een paar dingen toch nog eventjes voor het voetlicht brengen van wat er besproken is. Deze geschiedenis speelt zich af ten tijde van de, mag ik wel zeggen, goddeloze koning Achab. Er is een vrij uitgebreide geschiedenis van hem bekend, met name vanwege het feit dat Elia daar in die periode ook optrad. U moet weten dat er inmiddels sprake was van een verdeeld koninkrijk van Israël: de tien stammen in het noorden en het tweestammenrijk in het zuiden. Het tweestammenrijk had Jeruzalem als hoofdstad, waar ook een Davidische koning regeerde. Dat was in dit geval, in de tijd van Elia, koning Josafat. Dat was een godvrezende koning. Maar in het noordelijk rijk hebben ze ook een twintigtal koningen op rij gehad, uit verschillende dynastieën, en die zijn uitsluitend goddeloos geweest. In die tijd speelt dit zich dus af, ruim een eeuw na de dood van Salomo.

1 Koningen 17 is dus het hoofdstuk dat een maand geleden, maar ook vandaag weer centraal staat en dat we zo vers voor vers bespreken. Dat is het hoofdstuk waarin voor het eerst melding gemaakt wordt van de profeet Elia. In vers 1 van 1 Koningen 17 wordt hij genoemd zoals zo heel vaak in de geschiedenis. Kijk het maar eens na in de concordantie: als de naam van Elia vermeld wordt, dan wordt erbij gezegd dat het de Tisbiet was, uit Tisbe. Tisbe — en ik meld dat maar eventjes — betekent eigenlijk 'bijwoner'. Gezien ook het thema waar we het nu over hebben, is dat eigenlijk ook wel iets wat de aandacht vraagt. Elia de Tisbiet, een bijwoner, dat is eigenlijk een vreemdeling, iemand die ergens van buiten komt. Een buitenlander, dat is wat het is.

Dat onderstreept eigenlijk alleen maar het thema van deze beide bijeenkomsten: Elia buitenlands, Elia buiten het land. Het loutere feit dat hij iedere keer de Tisbiet genoemd wordt, onderstreept al dat gegeven. Hij bevindt zich in een omgeving die eigenlijk vreemd aan hem is; een allochtoon, zal ik maar zeggen. Zijn optreden begint — en dat is dus wat we een maand terug ook hebben besproken — met de aankondiging dat er jaren van droogte zouden gaan optreden. De hemel zou worden gesloten; er zou geen regen zijn en geen dauw. Uiteraard brengt dat dan ook op den duur hongersnood met zich mee, en ook dat zie je heel duidelijk beschreven in dit hoofdstuk en de navolgende hoofdstukken.

▶ 04:27 Typologie: de Verborgen Verwijzingen Naar de Messias ↑ hoofdstukken

Waar ik vooral op gewezen heb, en dat zal ook dit keer weer het geval zijn, is op de typologie. Dat wil zeggen: de dingen die onder de oppervlakte van de tekst naar voren komen, die daar verborgen liggen. Je kunt de geschiedenis gewoon lezen; zo is het gegaan in dat jaar, op die en die plek vond dat plaats, toen gebeurde dit en daarna vond dat plaats. Dat is de tekstanalyse, het tot je nemen van de tekst. Je kunt ook de Schrift met Schrift vergelijken, maar dan nog dieper. En dat is dat het heenwijst naar de verborgen betekenissen. Eigenlijk zou dat je uitgangspunt moeten zijn wanneer je de Schriften opent: heel de Schrift getuigt van Hem die zou komen, Jezus Christus. De Messias van Israël, de Redder van deze wereld.

Hij wordt eigenlijk al vanaf het begin aangekondigd. Niet alleen expliciet, in uitdrukkelijke profetieën waarin Hij wordt voorzegd, maar ook in allerlei verborgen symbolen en geschiedenissen. Denk bijvoorbeeld aan de hele wetgeving die aan Israël gegeven is, met allerlei symbolen, rituelen, voorwerpen die gemaakt moesten worden en de kleuren die daarin een rol spelen. Dat was allemaal om op een verborgen wijze — symbolisch, typologisch, beeldend — te verwijzen naar het grote onderwerp waar het allemaal om draait: naar Hem in wie God Zijn belofte gaat vervullen. Dat is typologie, en ook dit hoofdstuk maakt daarop geen uitzondering. Juist daarop wil ik graag wijzen.

Ik zei in het begin van deze bijeenkomst al: eigenlijk is de waarheid van het evangelie zo ontzettend simpel. Er is één God en via één Iemand, de Middelaar van God en mensen, gaat Hij al Zijn beloften waarmaken en alles tot een goed einde brengen. Dat kun je bij wijze van spreken op een postzegel schrijven. Het is heel eenvoudig: één God, één Middelaar, één doel dat Hij heeft.

Aan de andere kant is het ook buitengewoon diepzinnig. De Bijbel is een goudmijn, en wat er allemaal in verborgen ligt, dat houd je niet voor mogelijk. Daar raak je nooit in uitgestudeerd. Dat vind ik hier ook zo geweldig: dat een kind het aan de ene kant kan begrijpen, terwijl de knapste koppen er hun hele leven mee bezig zijn en dan eigenlijk nog niet eens van wal zijn gestoken. Dat is geweldig.

▶ 07:44 Een Gesloten Hemel en Elia "buitenlands" als Beeld van de Huidige Tijd ↑ hoofdstukken

Maar wat ik ook met deze tweede Bijbelstudie wil aangeven, is dat dit hoofdstuk typologisch — dus in verborgen zin — verwijst naar de huidige tijd, waarin Israël haar Messias niet kent, niet erkent en niet herkent en in feite op een zijspoor staat. Kijk, deze geschiedenis in 1 Koningen 17 speelt zich af in de tijd dat Israël in ongeloof was, een goddeloze koning had en niets van God en Zijn Woord wilde weten. Welnu, juist in die tijd gaat Elia "buitenlands". En dat is in feite een type, een beeld van wat er nu eigenlijk al tweeduizend jaar gaande is. Dat wil zeggen: Israël staat op een zijspoor vanwege ongeloof. Niet dat het een verrassing voor God was hoor, want dat was namelijk ook al voorzegd. En op een verborgen wijze is het dus zelfs al aangekondigd in dit hoofdstuk. Ja, wonderlijk hè?

Het verwijst naar de huidige tijd van Israëls ongeloof, waarin de hemel gesloten is. Ook dat is heel karakteristiek voor de twee millennia die achter ons liggen en die bijna voorbij zijn. Het is heel markant, maar ook heel typerend dat God niets van Zich laat blijken. Dat Hij er moet zijn, ja, dat is wel evident — er moet immers een Schepper wezen — maar voor de rest is de hemel gesloten. Er zijn mensen die daar heel veel problemen mee hebben, ook veel christenen. Die denken dat ze dan moeite moeten doen om het Koninkrijk te openbaren en zichtbaar te maken, maar het is allemaal tevergeefs. Het leidt tot niets. De hemel is inderdaad gesloten. Dat had God ooit al aangekondigd in het boek Deuteronomium: dat als Israël niet naar Hem zou luisteren, Hij hen zou verstrooien onder de natiën. Hij zei: "De hemel zal als koper zijn." Dat wil zeggen: jullie zullen bidden tot je een ons weegt, maar de hemel is gesloten. En in feite is wat hier door Elia aangekondigd wordt — namelijk dat er geen regen zal zijn — een aanwijzing dat de hemel gesloten is. Ook dat is typerend: er komt geen water, er is geen vruchtbaarheid, er is geen leven.

Dat is eigenlijk een heel somber gegeven. Maar in deze tijd is daar die "man Gods". Als ik de "man Gods" zeg, dan is dat een aanduiding die heel vaak gegeven wordt voor Elia, en ook voor Elisa, zijn opvolger die in veel opzichten op hem lijkt, niet alleen qua naam. Mozes heette ook de man Gods en je leest over David ook als de man Gods. Maar ook dat is weer zo'n verwijzing naar Hem, naar die ene Man die ooit zou komen: de Messias. Dus als ik zeg "de man Gods", verwijs ik in dit verband specifiek naar Elia, maar u moet even "dubbelzinnig" luisteren. Want onder de oppervlakte verwijs ik daarmee feitelijk naar dé man Gods, die ene. Zullen we dat dan bij deze afspreken? Dan hoef ik dat niet iedere keer toe te lichten.

Dit hoofdstuk bestaat uit verschillende scènes — dat moet ik er ook nog even bij zeggen. Dat is een term uit de toneelwereld: een tafereel, akten of bedrijven. Iedere keer krijg je dan een bepaald perspectief te zien. Dit hoofdstuk bestaat uit verschillende scènes. Mag ik trouwens nog even een zijstapje maken? Ik vind het namelijk te interessant om onvermeld te laten. Ik kwam er gisteren achter — dus vers van de pers, tenminste deze ontdekking voor mij. Misschien wisten jullie het wel, maar een "scène", een deel van een toneelstuk, komt van het Griekse woord skène. Dat woord komt ook in het Nieuwe Testament voor. Daar betekent het woord eigenlijk "tent". Je leest bijvoorbeeld over de Heer Jezus dat Hij onder ons heeft "getabernakeld". Daar wordt dat specifieke Griekse woord gebruikt. Maar wat ik niet wist, is dat ook het toneel daarnaar verwijst. Een toneel begint altijd met zo'n doek, zo'n tentdoek, en dat wordt dan opengetrokken. Dat is het. Het loutere feit dat wij een toneel kennen met zo'n doek, verwijst dus eigenlijk naar dat Griekse woord voor een tent. Interessant, nietwaar? Dat is gewoon leuk om te weten. Het doet voor de rest niet direct ter zake voor het verhaal, maar het is interessant genoeg om te weten.

▶ 13:08 De Scènes bij de Beek Krith en het Onuitputtelijke Vaatje van Zarfath ↑ hoofdstukken

De tweede scène is dat Elia gestuurd wordt naar een beek, eigenlijk een wadi, want het is een beek die een groot deel van het jaar droog staat. Hij wordt daarheen gestuurd door God zelf, naar de beek Krit. Dat ligt bij de Jordaanstaten. Daar zou hij worden voorzien van voedsel door de raven die hem dat brachten. Je ziet hem daar al zitten, helemaal verborgen bij die beek, en het komt hem gewoon allemaal aangevlogen. Er was honger in het land, en raven — die erom bekendstaan dat ze alles stelen, denk maar aan de uitdrukking 'stelen als de raven' — brachten hem juist eten.

Ook dat is typologisch weer interessant. Ik zei al dat de man Gods verwijst naar Jezus Christus, maar hij wordt hier buitenlands gepositioneerd, bij de Jordaan. Dat is een bewuste typering. Zet u maar schrap, want het is een heleboel typologie vanmorgen. De Jordaan is een beeld van de dood. Maar als je door de Jordaan gaat of over de Jordaan gaat, dan betekent dat dat je de dood 'skipt'. Oftewel: je gaat door de dood heen, en dat is feitelijk opstanding. Elia ging naar de andere kant van de Jordaan en dat is typerend voor de positie van dé man Gods vandaag. Waar vind je Hem? Wat is het meest karakteristieke van Hem? Wel, dat Hij de dood heeft overwonnen. Hij is door de doods-Jordaan gegaan en Hij brengt leven aan het licht.

Dat is ook de gedachte achter die raven. Een raaf is een onrein dier, een aaseter en daarmee een type van de dood. Wij zeggen meestal kraaien, maar zo’n gitzwart dier is een beeld van de dood. In dit geval brengt de dood echter leven voort. Die raven zijn een type van de dood, maar wat doen ze? Ze geven, ze produceren en ze brengen leven voort. En dan heb ik nog niet eens vermeld dat de naam van de beek Krit letterlijk 'afsnijding' betekent. Ook dat typeert weer de positie van Israël: zij zijn momenteel afgesneden. Ik geef het u maar even mee.

Dan komen we bij de derde scène. Ik ben nog steeds aan het terugblikken, maar ik voeg er soms wat dingetjes aan toe die ik de vorige keer niet vermeld heb. Daarna wordt Elia, als die beek helemaal droog komt te staan — terwijl hij daar al die tijd verzorgd is en het eigenlijk heel goed had — gestuurd naar Libanon. Daar ligt Sarefat, of Sarfat; het hangt er een beetje vanaf welke vertaling je hebt of je het met een 'S' of een 'Z' schrijft, maar het gaat om de plaats Sarefat bij Sidon. Dat is nog steeds een van de kustplaatsen tussen Tyrus en Sidon in Libanon. Daar wordt Elia naartoe gestuurd, naar het buitenland. Hij bevond zich al aan de oostkant buiten het land, maar nu ging hij noordwaarts richting Libanon.

Daar zou hij verblijf houden bij een vrouw die hij tegen zou komen bij de poort, en dat bleek een weduwe te zijn. Het bekende verhaal is dat zij nog maar een heel klein beetje meel en een klein beetje olie in een vat had. Ik ga nu niet alle details vertellen over hoe dat precies gegaan is, maar in ieder geval was er een groot tekort. Elia zegt echter: "Don't worry, het zal niet opraken. Maar geef mij nu eerst maar." Dat leek misschien arrogant of egoïstisch, maar het was een test. Die vrouw doet wat Elia zegt, want zij was trouwens ook al van tevoren geïnformeerd door God zelf dat daar zomaar een vreemde man op de stoep zou staan. Er was maar een beetje meel en een beetje olie, maar het is haast spreekwoordelijk geworden: het vaatje van Sarefat. En wat is daar zo bijzonder aan? Het raakt niet op. Er zat maar een beetje in, maar ze kon blijven schenken en beschenken; het raakte niet op.

Dat is natuurlijk een geweldig beeld. Waar is de man Gods? Buiten het land en bovendien verborgen. Niemand wist waar Elia was, maar dat was juist ook de bedoeling. Het is ook boeiend dat die weduwe in de Bijbelse typologie verwijst naar het volk dat haar Man kwijt is. U moet weten dat de HEER getrouwd was met Zijn volk, maar dat huwelijk is beëindigd, feitelijk doordat de Man — of de uitbeelding daarvan — gestorven is. Het is het einde van het oude verbond. Ik ga er nu niet dieper op in, maar ik wil maar zeggen dat wij eigenlijk leven in de tijd dat Israël een weduwe is. Ze is haar Man kwijt. Er komt weer een nieuw verbond, een nieuw huwelijksverbond, maar dat is nog toekomstig. Ook dat spreekt weer van de huidige tijd. En waar bevindt die weduwe zich nu? Onder de natiën. Israël is onder de natiën terechtgekomen en daar leidt ze een noodlijdend bestaan.

Zowel het meel — het brood — als de olie spreken in de Bijbel van leven. Het brood des levens en de olie die licht geeft. Wat doet olie nog meer? Het is nodig voor voeding, maar ik vraag het ook aan u, want ik vergeet weleens wat... Natuurlijk, er wordt met olie gezalfd en het is geneeskrachtig. Eigenlijk is olie zo veelzijdig. Als we het over olie hebben, hebben we het niet over het spul dat uit de afgrond komt, maar over olijfolie. De olijfboom is een boom die nooit doodgaat. Als we het lijstje nog langer maken, zijn we een hele morgen bezig, maar u begrijpt: olie is een beeld van leven en van de Geest. Het kenmerkende is dat het leven dat aan het licht is gebracht door de man Gods, nooit opraakt. Hij is gekomen en Hij geeft leven en overvloed. Dat is waar deze scène naar verwijst. Nu wordt het tijd om de aansluiting te vinden bij de rest van het hoofdstuk, want we hebben nog een paar verzen te bespreken.

▶ 21:09 De Zoon in het Bovenvertrek: Ziekte en Dood ↑ hoofdstukken

De gebeurtenissen waar we nu naar gaan kijken zijn heel bijzonder. Ik heb dit gedeelte als titel gegeven: De Zoon in het Bovenvertrek. We pakken de draad op bij 1 Koningen 17 vers 17. De eerste zestien verzen hebben we de vorige keer feitelijk besproken. Kort samengevat: nadat gebleken was dat het vaatje meel niet opraakte en de olie evenmin, was er in dat huis ondanks de armoede meer dan genoeg. Het was voldoende, het was geweldig.

Na deze gebeurtenissen werd de zoon van de vrouw des huizes ziek. Met deze melding verschuift de hoofdrol van de weduwe, want daar ging het tot dusver vooral over in de vorige scène. Nu gaat de focus — om in toneeltermen te blijven — en worden de schijnwerpers op die zoon geplaatst: de zoon in het huis. Er staat dan, op een typisch Hebreeuwse manier van zeggen: "ja, zijn ziekte werd zeer hevig, totdat er geen adem in hem overbleef." Dat is echt ziekte in de vergrotende en in de overtreffende trap. Hij werd hevig ziek, totdat er geen adem meer in hem overbleef. Dan ben je op je allerziekst, want dan ben je namelijk dood. Ziek, zieker, ziekst. Zo ging het.

De formulering geeft ook aan — ik heb begrepen dat in de NBG-vertaling een suggestie wordt gewekt dat hij half dood was of iets dergelijks — maar ik denk echt dat deze zoon dood was. De Statenvertaling geeft dat ook heel duidelijk weer. Ik weet niet of ze op die manier het wonder een beetje hebben willen wegverklaren; ik blijf af van de motieven van de vertalers. Maar in ieder geval: er bleef geen adem in hem over en dan ben je toch echt dood. Als je niet meer ademt, dan duurt het niet zo lang meer.

Toen zei die weduwe tot Elia: "Hoe heb ik het met u, man Gods? Hebt gij bij mij intrek genomen om mijn ongerechtigheid in herinnering te brengen en te maken dat mijn zoon sterft?" Je hoort in haar woorden toch wel de irritatie. Wat zij nu doet, is een link leggen tussen dat wat er nu met haar zoon gebeurt, wat die jongen overkomt, en haar eigen verleden. Over haar verleden wordt verder niets gezegd, maar de suggestie is dat haar geweten niet schoon is. "Om mijn ongerechtigheid in herinnering te brengen." Ze zegt eigenlijk: doordat de man Gods — zo noemt ze hem hier ook — nu bij mij op bezoek komt, ontstaat de confrontatie van licht en duisternis. Nu komt dat allemaal aan het licht. En zie daar: dat geweldige wonder heeft weliswaar plaatsgevonden, maar nu sterft alsnog mijn zoon.

▶ 24:49 Waarom God het Kwaad Toestaat: de Les van de Blindgeborene ↑ hoofdstukken

Dit is een misverstand waar het boeiend is om eens wat dieper over door te denken. De methode van verklaren die de weduwe hanteert, kennen we maar al te goed; deze is eigenlijk ook heel religieus. Alles heeft een betekenis, dat gelooft u en ik toch ook? Alles heeft een betekenis. Maar om het dan zo uit te leggen dat wat er gebeurt een soort van... In andere religies spreekt men over karma. Uiteindelijk kun je het ook wat moralistischer opvatten, dat we zeggen: "Dat heb ik toen fout gedaan en nu krijg ik daarin straf," of: "Nu is dit de vrucht daarvan." Hoe je dat verder ook uitlegt, zij denkt in ieder geval: dit komt door iets wat ik in het verleden heb gedaan.

Ik verwijs nu naar de geschiedenis van de blindgeborene. Als het goed is ligt er hier ergens ook een brochure, is het niet, Inge? Waar zit je? Oh natuurlijk, Inge is naar het bovenvertrek, ja. Dat is een goede locatie! Ligt daar de brochure van de blindgeborene? Ja, daar ligt hij. Ik ken hem erg goed, want ik heb er ook aan gewerkt. In de geschiedenis van de blindgeborene ga ik veel dieper op deze materie in, maar het is heel boeiend, vooral ook om deze reden. Laat ik het lezen; in Johannes 9 lees je dit. Dan moet ik eigenlijk nog even iets over het voorafgaande zeggen: ze zijn dan in Jeruzalem, de Heer Jezus en de discipelen, en dan passeren ze een man die vanaf zijn geboorte blind was. Ze zien hem daar liggen en dan haak ik aan bij vers 2: "En zijn discipelen vroegen Hem en zeiden: Rabbi, wie heeft gezondigd? Deze of zijn ouders, dat hij blind geboren is?"

Hoort u de suggestie? De vooronderstelling is al dat er hier sprake is van zonde. De vraag is dus niet: "Komt dit vanwege de zonde?" Nee, daar gaan ze sowieso van uit. De vraag is alleen nog: "Wie heeft dan gezondigd? Hoe ligt de relatie?" Wie heeft gezondigd? Deze man of zijn ouders? In feite zou je het aantal opties nog kunnen uitbreiden, maar zij beperken dat tot de meest voor de hand liggende. Hijzelf — wat overigens heel vreemd zou zijn, want hij was vanaf zijn geboorte blind. Dan zou hij prenataal al gezondigd hebben, of zoiets. Of zijn ouders? Hoe zij het ook invullen, ze brengen het in relatie met het verleden. Zo spreken wij ook over iemand met 'een verleden', dan bedoelen we een belast verleden.

Dan komt het antwoord, en ik vind het geweldig, want het heeft zo'n enorme diepgang. Het werpt zo'n geweldig licht op de grootste vraag in de hele wereldgeschiedenis, de vraag waar het hele boek Job over gaat: waarom is er kwaad in de wereld? Waarom is er zoveel ellende? Waarom is er zoveel zonde en onrecht? Hoe kan een goede God dat nou allemaal toestaan? In feite gaat het hele boek Job daarover. En in feite is dat nog steeds het verwijt waarom mensen God wegredeneren en zeggen: "God kan er niet zijn." Want waarom dan al die ellende daar in Afrika, of misschien wat dichter bij huis? Die vraag is eigenlijk een verwijt. Maar wat Jezus dan zegt, is dit: "Jezus antwoordde: Noch deze heeft gezondigd, noch zijn ouders." Daarmee bedoelt Hij niet dat zij nooit gezondigd hebben, maar het gaat om het antwoord op de vraag: wie heeft gezondigd dat deze man blind geboren is? Daar gaat het om. En dan is het antwoord: het is helemaal niet vanwege de zonde van die man zelf, ook niet vanwege zijn ouders, maar, zegt Hij: "De werken van God moesten in hem openbaar worden."

De vraag is dus: waarom is hij blind geboren? Wat doet een mens dan? Om het te verklaren heb je iets nodig uit het verleden, iets wat je meent te weten. Maar de Heer Jezus zegt: "Nee, dat is helemaal niet vanwege het verleden, maar God heeft een plan." Hij wil Zijn werken in deze man, in dit concrete geval, openbaar laten worden. Om het even heel snedig samen te vatten: deze man wordt niet genezen omdat hij blind was. Nee, het is omgekeerd: hij was blind om genezen te kunnen worden. Dat is een diepe gedachte, hoor. Die is heel diep.

Want dat betekent dus... Kijk, wij ervaren het leven vooruit. Je komt vanuit het verleden, we zijn nu in het heden en we gaan naar de toekomst. Het verleden ligt achter ons, dat kennen we. De toekomst niet. Maar ik zal u dit vertellen: om het leven te begrijpen en om de wegen van God te verstaan, dat kan alleen maar achteraf. Of je moet van tevoren al hebben vernomen wat God van zins is, maar dan is het eigenlijk ook omdat je via een andere route het dan toch weer 'achteraf' bekijkt. En in dit geval ook: die man wordt genezen. Er bestaat helemaal niet zoiets als genezing als er ook geen ziekte zou zijn. Er bestaat geen opstanding zonder dood. Er bestaat geen ontferming en erbarming als er niet eerst ellende is. Er bestaat geen vergeving als er niet eerst zonde is. Kortom, de rijkste zaken van de hele Schrift, ook de liefde van God, kun je alleen maar begrijpen vanwege het feit dat er eerst dat traject is dat zo zwaar en zo moeilijk is: het kwaad dat daaraan voorafgaat.

Het goede kan een mens slechts kennen in relatie tot en in contrast met het kwaad. Ik vind het heel frappant — ik wil er nu niet al te diep op ingaan — dat de eerste keer dat er gesproken wordt over kennis van kwaad, we eigenlijk ook meteen de sleutel aangereikt krijgen. Er wordt gesproken over de boom die in de hof stond, de boom van de kennis van goed en kwaad. Wij denken vaak dat de mens door van die boom te eten alleen kennis kreeg van het kwade. Dat is ook zo, maar hij kreeg daarmee ook, en zelfs primair, kennis van het goede. Want je leert het goede pas echt kennen, beseffen en waarderen juist in contrast met het kwaad. Als wij niet zouden weten, om een heel simpel voorbeeld te geven, dat er zoiets bestaat als ziekte, dan zouden we God nooit kunnen danken voor gezondheid. Je kent immers niets anders; je kent het alleen in contrast met het tegendeel. Dan ga je gezondheid waarderen. Dat is een ervaringsgegeven: je gaat gezondheid waarderen juist als je in aanraking bent gekomen met ziekte, vooral persoonlijk, maar misschien ook in je nabije omgeving. Dan ga je God ervoor danken, waar je anders nooit op het idee zou zijn gekomen.

Dat is in feite een universeel principe. En nu gaan we weer even terug naar de geschiedenis van de weduwe, want de vraag was... Ja, die vrouw zegt: "Is dat nu om mijn ongerechtigheid in herinnering te brengen?" Nee, dat is het niet. Het is opdat de werken van God in deze jongen, die net overleden is, openbaar zouden worden. Dáárvoor moest dit gebeuren. Achteraf kunnen wij die dingen pas duiden. Dat is het laatste wat ik er nu nog over wil zeggen. Ik vind het altijd heel frappant dat je leest dat Gods wegen eigenlijk van achteren te bezien zijn. Weet u waar ik nu op doel? Op Mozes, die ooit vroeg of hij God mocht zien. Dan staat er: "Nee, je kunt Mijn aangezicht niet zien en leven." Maar dan wordt hij in een rotskloof geplaatst en ziet hij God voorbijgaan. Hij ziet God alleen van achteren. De weg die God gaat, ziet hij alleen achteraf.

Wij hebben een spreekwoord dat zegt: "Het rijmt aan het eind." Maar dat geduld kunnen we zo moeilijk opbrengen, want we zitten er nog middenin. Er zijn nog aionen te gaan en Gods werk is nog niet af. Ga niet een kunstwerk beoordelen als het nog in de maak is. Je gaat een schilderij toch ook niet beoordelen wanneer de schilder nog bezig is?

Wanneer een schilder nog maar net een paar strepen op het doek heeft gezet, ga je dan al een oordeel vellen? Nee, dat doe je pas aan het eind. Dan pas kunnen we werkelijk een oordeel geven over een gedicht, over een boek of over welk kunstwerk dan ook. Gods werk is simpelweg nog niet af.

Reken maar dat we verbaasd zullen zijn en dat we straks de handen op onze mond zullen leggen, omdat we God ooit het verwijt hebben gemaakt dat wat Hij deed niet goed zou zijn. Of dat we hebben getwijfeld: "Waarom, waarom?" Ik denk dat er straks aan het slot van het hele concept een geweldig uitroepteken zal staan. God zal zeggen: "Dáárom! Om Mijn liefde te openbaren." God is liefde en dat wil Hij openbaren; daar is het kwaad zelfs noodzakelijk voor. Als je dat puur rationeel beziet, kun je het ook begrijpen. Het probleem ligt meestal bij onze emotie; emotioneel is dit vaak heel moeilijk te verteren.

Terug naar de geschiedenis van de jongen. Hij lag daar dood en zijn moeder maakt daar min of meer een verwijt van aan Elia. En dan lees je: "Daarop zei hij tot haar: Geef mij uw zoon." Elia geeft geen direct antwoord op haar vraag. Hij vertelt het antwoord niet, maar hij dóét het antwoord. "Geef mij uw zoon." Toen nam Elia hem uit haar schoot, droeg hem naar het bovenvertrek waar hij verblijf hield, en legde hem op zijn bed.

▶ 36:38 De Diepere Betekenis van de Opgang Naar het Bovenvertrek (aliyah) ↑ hoofdstukken

Ik ga nog eens wat vertellen over het bovenvertrek, want hier staat in het Hebreeuws het woordje aliyah. Dat betekent letterlijk: opgang naar boven. Het kan duiden op een trap, een bovenvertrek of een bovenzaal. Een heleboel van u zullen het woordje aliyah wel kennen, maar dan als aanduiding voor de terugkeer vanuit de diaspora naar het beloofde land. In het moderne Hebreeuws is dat de term voor Joden die vanuit het buitenland emigreren naar hun eigen land. Dat heet de aliyah; een zeer bekende term in de Joodse wereld.

Diezelfde term wordt hier gebruikt, maar ik wil op iets wijzen wat ik nog veel boeiender vind. Dit woordje, ha-aliyah, wordt namelijk ook op andere plaatsen in de Schrift gebruikt. Ik geef een paar voorbeelden. Je leest over Ehud, een man die 'rechtsgehandicapt' was en dus alles met zijn linkerhand moest doen, zoals het voeren van zijn zwaard. Dit is echt zo’n boeiende geschiedenis; ik heb er ooit Bijbelstudies over gegeven — wat ik nu niet zal doen — maar het is prachtig om te zien. Ehud werd een richter over Israël en hij gaat naar Eglon, de vijandige koning. Dat was een zeer dikke man, zo lees je. Eglon bevindt zich in het bovenvertrek wanneer Ehud hem de doodsteek geeft. Letterlijk. Ehud komt bij Eglon en zegt: "Ik heb een woord van God voor u." Hij pakt zijn zwaard — hij was eerst gefouilleerd, maar men had niet aan de goede kant gezocht — en trekt het. Het is een heel apart en wat luguber verhaal, want wanneer die zwaarlijvige koning opstaat en naar Ehud toe komt, steekt Ehud het zwaard zo in zijn buik dat hij dood neerfällt. "Ik heb een woord Gods voor u." Wat is dat woord? Het zwaard! In feite werd met die doodsteek de overwinning behaald.

Maar let op: de overwinning was behaald, maar het zou nog een hele tijd duren voordat men het wist, want dat bovenvertrek was afgesloten. De overwinning was daar boven al een feit, maar beneden wist niemand er nog van. Ik hoop dat u, nu u twee oren hebt gekregen, ook 'dubbel' kunt luisteren: de overwinning is behaald, maar de wereld weet het nog niet. En waar is die overwinning? In het bovenvertrek.

Je leest ook over David dat hij zich in het bovenvertrek bevond — ook daar staat datzelfde woord ha-aliyah — terwijl hij buiten het land was. Daar weende hij ontroerd toen hij vernam dat de overwinning was behaald, terwijl hij huilde: "Absalom, Absalom, mijn zoon!" Dat gebeurde in het bovenvertrek. Van Elisa lezen we dat hij verbleef bij een Sunamitische vrouw. Daar had hij ook een bovenvertrek dat apart voor hem was gemetseld. In dat bovenvertrek stonden vier dingen: een bed, een tafel, een stoel en een kandelaar. Je kunt dat nalezen in 2 Koningen 4 vers 10. Die voorwerpen hebben een betekenis: het bed spreekt van rust, de tafel van het delen van gemeenschap, de stoel spreekt van een zetel of troon, en de kandelaar spreekt van licht. Dat bevond zich allemaal daarboven, in het bovenvertrek. Het is echt een goede plaats om te vertoeven.

In de Griekse vertaling van het Oude Testament, de Septuagint, wordt dit woord aliyah vertaald met een Grieks woord voor bovenvertrek dat we ook in het Nieuwe Testament weer tegenkomen. Je leest bijvoorbeeld dat de discipelen na de hemelvaart van de Heer Jezus vergaderd waren in een bovenvertrek. Het zou me niet verbazen als dat dezelfde zaal is waar ook het laatste avondmaal is gehouden, want dat was namelijk ook een soort bovenvertrek. Er wordt een iets ander woord gebruikt, maar wij spreken ook over de bovenverdieping, het bovenvertrek of een opperzaal. Men was daar samen in hun bovenvertrek.

Overigens, deze samenkomsten waar wij nu zijn, zijn ook ooit begonnen in een bovenzaal, een paar jaar terug in het Thorbecke-college. In zo'n bovenvertrek lag ook Dorcas ooit opgebaard. Je had het bijna kunnen voorspellen als je eenmaal weet hoe het werkt met typologie: zij werd daar opgewekt. "Tabitha kumi," werd er tegen haar gezegd, "sta op!" En ze stond op. Er is ook dat mooie verhaal over de gelovigen die vergaderd waren in Troas. In dat bovenvertrek waren vele lampen en Paulus sprak daar erg lang, tot middernacht aan toe. Hij is wat dat betreft altijd een voorbeeld voor mij geweest. Een man genaamd Eutychus zat daar in het venster, op de derde verdieping, en hij werd door de slaap overmand. Hij viel uit het raam en was dood, maar hij werd daar ook weer opgewekt.

Het bovenvertrek is dus een hogere plaats. Symbolisch gezien is het een plaats die niet op de aarde ligt; die symboliek ligt zo voor de hand. Je hebt de gewone aarde, maar het bovenvertrek is een hoger gelegen plaats. Dat is precies waar wij als gelovigen samenkomen, in ieder geval in beeld: bij Hem, rondom Hem. Daar zijn wij ook geplaatst: in Christus, in de hemelse gewesten. Dat is het bovenvertrek waar dit alles van spreekt.

▶ 44:14 Elia's Gebed, Gods Soevereiniteit over Kwaad, en de Opstanding ↑ hoofdstukken

Elia neemt die jongen, die overleden jongen, mee en draagt hem naar het bovenvertrek waar hij verblijf hield en legde hem op zijn bed. Ik ga u meteen het type ook maar geven; eigenlijk heb ik het al gezegd, want ik denk dat die zoon, de erfgenaam, een type is van de ekklesia in onze dagen. Hij wordt immers naar boven gebracht, naar het bovenvertrek waar ook de man Gods verblijf houdt. Dat is toch onze positie? Waar bevinden wij ons? Waar zijn we gebracht? Dat is geen eigen werk; deze jongen kon sowieso niets meer. Hij wordt aangebracht op die hogere plaats, bij de man Gods. En ik kan u verzekeren: dat betekent ook dat er leven komt. Dat kan niet missen. Maar nu loop ik wel wat voor de muziek uit, dat geef ik toe.

Daarop riep Elia tot JAHWEH. Hij hield dus verblijf in het bovenvertrek en de jongen werd daar op het bed gelegd. Elia riep tot JAHWEH en zei: "JAHWEH, mijn God, doet Gij ook de weduwe bij wie ik als vreemdeling vertoef — daar heb je het weer, Elia buitenlands, de Tisbiet onder de natiën, bij wie ik als een buitenlander vertoef — doet Gij ook de weduwe bij wie ik als vreemdeling vertoef het kwaad aan haar zoon te doen sterven?" Het is een vraag natuurlijk. Wat Elia eigenlijk zegt, is dat dit nooit het eindpunt kan zijn. Hij beroept zich op het loutere feit dat hij zo optreedt omdat hij weet wat er gaat gebeuren. Maar hij verklaart het ook: dit kan nooit het einde zijn. "Ik vertoef nu in het buitenland en nu doet U deze jongen sterven. Maar is dat het?"

Het is trouwens ook heel apart; ik weet zeker dat een heleboel christenen hier groot bezwaar tegen maken. Want ja, hier wordt aan God kwaad toegedacht. Tenminste, laat ik het goed zeggen: dat God de Creator is van kwaad. Er wordt gesteld: "Doet Gij ook de weduwe bij wie ik als vreemdeling vertoef het kwaad aan haar zoon te doen sterven?" God Zelf is het die dat kwaad doet. In de NBG-vertaling staat dat Hij haar "het onheil aandoet", maar in het Hebreeuws is het gewoon het woord voor kwaad, ra, en nu sterft hij. Doet Gij dat? En het antwoord is: ja, dat doet God. Er staat een hele mooie tekst in 1 Samuël 2, die komt uit de mond van Hanna, de moeder van Samuël, en dan zegt ze: "JAHWEH doodt en doet herleven. Hij doet naar het dodenrijk neerdalen en daaruit opkomen."

God is de Schepper — ik weet het, voor sommige mensen is het vloek in de kerk — maar ik ben zo blij dat het de waarheid is. God is de Schepper van licht en duisternis, van goed en kwaad, van de vrede en het kwaad. "Ik, JAHWEH, doe al deze dingen." God Zelf verklaart het bij monde van Jesaja. En God geneert Zich niet. Het is niet zo dat wij God de schuld geven; wij geven God de eer dat Hij het is die het kwaad bewerkt. Waarom? Omdat het kwaad in Zijn handen altijd ten goede gekeerd wordt. Sterker nog, het blijkt noodzakelijk om het beste voort te brengen. En dan wordt het plaatje ineens heel anders. Kijk, God doodt, maar God moordt niet. Moorden is iemand doden terwijl je niet het vermogen hebt om tot leven te wekken. Stel je voor dat je dat vermogen wél zou hebben, dan zou een moord helemaal niet zo erg meer zijn. Dan zouden ze zeggen: "Ja, waarom is een moord zo erg?" Omdat het daar ophoudt; verder kan een mens niet. Maar God moordt niet, Hij doodt. En wat is het verschil? Wel, Hij is het die ook namelijk weer op Zijn tijd doet herleven.

Dat is de God die wij kennen. Hij heeft alles in Zijn hand; bij Hem gaat er nooit iets mis. Dus ook in dit geval: deze jongen gaat dood. En nu zegt Elia feitelijk — ik parafraseer het nu even: "Maar dit kan toch nooit het eindpunt zijn?" Natuurlijk niet, dat is ook niet zo. En dan staat er: "Toen strekte hij, Elia, zich driemaal uit bovenop het kind." Je leest iets soortgelijks ook van Elisa. Waarom nou drie keer? Hij is dood en de bedoeling, de gedachte is: hij wordt levend. En vanwaar dan drie? Nou, ik hoop dat als ik zo de vraag stel, u zegt: "André, dat weet je zelf toch wel." Opstanding in de Bijbel heeft altijd te maken met de derde dag. Een nieuw leven verschijnt in de Bijbel al voor het eerst in Genesis op de derde dag. Hier ook drie maal: één, twee, drie, en dan gebeurt het.

Je leest van Elisa trouwens, als hij bij de Sunamitische verblijft — dat heeft heel veel parallellen, ook bij een weduwe... nee, zeg ik het goed? In ieder geval verblijft hij bij een vrouw en dan sterft ook haar zoon. Dan stuurt hij zijn knecht Gehazi daarop af en zegt: "Leg mijn staf, de staf van Elisa, op het gelaat van die dode jongen." De staf in de Bijbel heeft ook altijd alles te maken met staan en met opstaan en met nieuw leven. Denk maar aan de staf die amandelbloesem voortbracht, of de staf die verandert in een levende slang. De staf die omhooggehouden werd door Mozes en op de rots geslagen werd waarna er levend water voortkwam. De staf die honing bracht bij de mond van Jonatan. Altijd weer die staf. Een staf spreekt altijd. In de circulaire verhalen, in sprookjes, is het altijd een toverstaf; met een staf gebeuren wonderlijke dingen. Maar daar zit in feite een geperverteerde waarheid achter. Het idee is dat de staf een uitbeelding is van opstanding, van nieuw leven. Wat doet staan? Nou, hier ook, dat is in die geschiedenis dan ook zo. In ieder geval spreekt het van opstanding.

Toen strekte hij zich driemaal uit bovenop het kind en riep tot JAHWEH en zei: "JAHWEH mijn God, laat toch de ziel van dit kind in hem terugkeren." Ja, de ziel moest weer in hem terugkeren, zodat het weer een levende ziel wordt. In feite wil er toch even op wijzen dat wat hier gebeurt, een terugkeer is naar het zielse bestaan. Deze jongen zou opstaan, maar daarmee keert de ziel weer terug. De levendmaking die wij verwachten is geen terugkeer van de ziel. De eerste mens werd een levende ziel, en als je dan weer terugkeert naar dit bestaan, dan ben je opnieuw weer een ziel, maar dan sterf je opnieuw. Maar als wij straks opstaan, dan krijgen we een pneumatisch lichaam. Dat is geen terugkeer, maar dat is echt een hele nieuwe schepping. Dan worden we niet meer psychisch, niet meer psyche, niet meer nefesh, maar dan is het pneuma: leven.

Hoe dan ook, Elia bidt: "Laat toch de ziel van dit kind in hem terugkeren." En JAHWEH hoorde naar de stem van Elia en de ziel van het kind keerde in hem terug, zodat het levend werd. Moet je je voorstellen wat er met die jongen gebeurd is als je dit leest.

▶ 54:15 Leven uit de Dood: Typologische Voltooiing en Erkenning ↑ hoofdstukken

Toen nam Elia het kind en droeg het uit het bovenvertrek naar beneden in huis. Hij gaf het aan zijn moeder en Elia zei: "Zie, uw zoon leeft."

Ik trek hier nu typologisch ook weer het lijntje gewoon door, want ik vertelde u zojuist over die ekklesia. Over die zoon die eigenlijk een type is van de ekklesia, samen met Christus daar in het bovenvertrek; samen met de man Gods, levend en wel. Wat gaat er gebeuren? Wat is de verwachting die we hebben? Welnu, dat wij straks met de man Gods zullen verschijnen. Wij zullen neerdalen en verschijnen aan de weduwe, aan Israël.

En wat gebeurt er dan? Daarop zei de vrouw tot Elia: "Thans weet ik – als ik het al nog niet wist – thans weet ik dat gij een man Gods bent en dat het woord van Yahweh in uw mond waarheid is." Ik zou zeggen: kleur het plaatje nu verder zelf in, want je voelt wel aan dat als die zoon dan levend terugkeert met de man Gods uit het bovenvertrek en die vrouw dat ziet, ze helemaal flabbergasted is. Ze zegt: "Nu weet ik dat het waar is!"

Zo zal het straks ook gaan. Want als we dan uit het bovenvertrek met de man Gods komen – u begrijpt wat ik nu bedoel – wat zal de vrouw dan zeggen? "Nu weet ik het." Dan zal daar ook die hartelijke erkenning komen van wat Hij heeft gesproken. Dat maakt Hij ook waar, en de dood heeft bij Hem nooit het laatste woord.

Achteraf zie je dat zo helder. Ik weet zeker – dat is het laatste wat ik wil zeggen – dat deze vrouw achteraf zegt: "Geweldig dat mijn zoon is overleden." Het is bizar als je het zo zegt, maar tot de erkenning... zo móést het gaan. Zo is zij tot de erkenning gekomen. Zo heb ik werkelijk leren kennen dat de God van deze man Gods – mijn God ook – de levende God is en triomfeert over de dood. En dat Hij alles niet alleen maar tot een goed einde brengt, maar dat Zijn weg de beste is. De beste, altijd. Amen.