▶ 00:00 Inleiding: de Historische Context van Koning Agab ↑ hoofdstukken

Over een maand hoop ik, niet hier, maar op de nieuwe locatie in Alblasserdam, weer in deze setting te mogen spreken. We gaan daar dan een vervolg aan geven, want het is net even teveel om heel 1 Koningen 17 in één keer te bespreken. Want daarover gaan we het hebben: een hoofdstuk in het boek De Koningen. Om context te geven, wil ik aangeven dat dit alles zich afspeelt in de tijd van koning Achab. Die koning is met name zo bekend vanwege het feit dat hij een grote rol speelt in de geschiedenis van Elia. Eigenlijk was zijn vader, Omri, veel beroemder en ook veel grootser in de historie, maar voor ons is Achab onlosmakelijk verbonden met de figuur van Elia.

Koning Achab was koning van het Tienstammenrijk. Na de dood van Salomo is het rijk gesplitst in het zuidelijke Tweestammenrijk en de tien stammen in het noorden. In de tijd dat Achab regeerde in het Tienstammenrijk, had het Tweestammenrijk Jeruzalem als hoofdstad en bezat het een Davidische koning. Dat was koning Josafat, één van de zeven koningen van wie een positief getuigenis wordt gegeven in het Tweestammenrijk. In het Tienstammenrijk, dat net als het Tweestammenrijk twintig koningen heeft gehad, lezen we echter niet één keer van een koning die de naam van God vreesde en wandelde in Zijn wegen. In het Tweestammenrijk waren dat er wel een aantal, ook op een totaal van twintig koningen, maar in die tijd was het dus Josafat.

Ik heb hier een heel mooi plaatje. Art, je kent hem vast wel, want Art is de designer hiervan. Ik heb ooit een hele serie Bijbelstudies hierover gegeven en ik ben heel erg blij dat Art dit toen ook heeft gemaakt. Dit is een deel van de tijdlijn die bij Adam begint. Je kunt hem trouwens op de website ook gewoon downloaden; ook in groot formaat kun je hem uitprinten. Wij hebben hem ook in huis hangen, op het toilet. Ja, ik zat even te aarzelen of ik het zou zeggen, maar dat zijn wel van die momenten dat je echt de tijd kunt nemen om te gaan studeren. Dus die tijdlijn ken ik helemaal uit mijn hoofd. Nou, het geeft wel strepen in de deur, maar in ieder geval: in groot formaat zie je hier een lijn die een periode van 500 jaar beslaat. Die begint in het jaar 3000, gerekend vanaf Adam. Dat is het jaar dat Salomo de tempel voltooide, en trouwens niet alleen de tempel, maar ook het paleis. Dat is dan weer precies 500 jaar na de uittocht uit Egypte. Het zit allemaal geweldig in elkaar.

Als je vanaf daar 500 jaar verder rekent, kom je in het jaar 3500. Dat is precies het jaar van het einde van de zeventig jaren ballingschap, wanneer onder leiding van Kores de tempel en Jeruzalem weer herbouwd worden. In die tussenliggende 500 jaar heb je dus de hele periode van Salomo tot aan de val van Jeruzalem en het einde van de ballingschap. Een twintigtal koningen heeft toen over Juda en over Israël, de tien stammen, geregeerd. Waar wij ons nu vanmorgen mee bezighouden, is de periode in de 32e eeuw — 3100 zoveel — dat Achab en Josafat regeerden. Dat is de tijd van het optreden van Elia en trouwens ook van zijn opvolger Elisa. Daar moet u het ongeveer plaatsen, ruim 100 jaar na de voltooiing van de tempel. Dit om een klein beetje een idee te hebben wanneer dit zich afspeelde.

Laten we meteen de koe bij de horens vatten. We lezen in 1 Koningen 17 vers 1 — ik lees uit de NBG-vertaling en als ik daar wat van afwijk, licht ik dat vanzelf toe: "Toen zeide de Tisbiet Elia...". Als hier staat "toen", dan is dat natuurlijk een tijdsaanduiding. Het is in de tijd van koning Achab, maar dat had u inmiddels al begrepen. Van hem lezen we een paar verzen voorafgaand, in vers 33 van het vorige hoofdstuk: "Hij krenkte de God van Israël meer dan alle koningen van Israël die voor hem geweest waren." Die anderen deden dat ook, maar hij spande de kroon daarin. In die zin was hij echt een hele slechte koning. Er worden allerlei voorbeelden gegeven van wat hij dan allemaal deed. Dat had onder andere te maken met de vrouw die hij getrouwd had, Izebel. Zij was een krachtige persoonlijkheid, maar ze heeft een buitengewoon slechte invloed op hem gehad en introduceerde de goden uit het buitenland.

In het laatste vers van hoofdstuk 16, pal voorafgaand aan hoofdstuk 17, lees je nog iets heel eigenaardigs: dat in die dagen Jericho herbouwd werd. Dat had Jozua ooit al voorzegd. U weet nog wel, in de dagen van Jozua, toen het volk over de Jordaan was getrokken en Jericho als eerste stad had ingenomen, werd de hele stad verwoest. Toen sprak Jozua een profetie uit: als Jericho herbouwd zou worden, zou dat ten koste gaan van de eerstgeboren zoon van degene die dat deed, en ook van de tweede zoon. Bij het leggen van het fundament zou de eerstgeborene sterven en bij het herstel van de poorten de tweede zoon. Laat ik het vers maar gewoon lezen: "In zijn dagen herbouwde de Betheliet Hiël Jericho; ten koste van Abiram, zijn eerstgeborene, grondvestte hij het, en ten koste van Segub, zijn jongste, plaatste hij haar poortdeuren, naar het woord van JAHWEH, dat Hij gesproken had door de dienst van Jozua, de zoon van Nun."

Dit was ongeveer 500 jaar nadat Jozua dit had uitgesproken en het is exact zo gegaan. Ik denk trouwens dat hier ook heel veel typologie in besloten ligt. Namelijk dat deze wereld, waar Jericho een beeld van is, hersteld wordt. Jawel, maar dat gaat wel ten koste van de Eerstgeborene. Denk maar even door: wie is de Eerstgeborene? Uiteindelijk wijst dit vers ook weer naar de Eerstgeborene in de Bijbel, de Eerstgeborene vóór alle dingen. Maar goed, dat is dus het laatste vers van hoofdstuk 16 en dan lees je...

▶ 08:40 Introductie van Elia: de Tisbiet als Vreemdeling ↑ hoofdstukken

In die tijd zei de Tisbiet Elia – en 'Tisbiet' wil gewoon zeggen dat hij uit Tisbe kwam. Dit is de eerste keer dat de naam van Elia in de Schrift wordt genoemd. Hij is een grootheid in de hele galerij van Bijbelse personages. Per slot van rekening noemen wij de Bijbel zelf, ons Oude Testament, vaak 'de Wet en de Profeten'. Dat wordt dan dikwijls samengevat onder Mozes, de Wet, en de Profeten, waarvan Elia de eerste is. Of in ieder geval de eerste in rangorde, zo bedoel ik het. Mozes en Elia vormen trouwens een duo dat we nog wel vaker tegenkomen in de Bijbel.

Maar in ieder geval, dit is de eerste keer dat de naam van Elia valt. In de beschrijving wordt hij bijna altijd 'de Tisbiet' genoemd. Hij kwam dus uit Tisbe en dat ligt in het gebied van Gilead. Om daar even een beeld van te hebben: Tisbe ligt aan de andere kant van de Jordaan, waarschijnlijk vlak bij wat wij de Zee van Tiberias of Kinneret noemen – of hoe je het ook maar formuleren wilt.

Ik vind het trouwens ook apart dat Tisbe 'bijwoner' of 'bijzitter' betekent. Eigenlijk een vreemdeling dus. Daar zit de gedachte al in besloten die ik in de titel van deze studie heb verwerkt: Elia buitenlands. Elia gaat naar het buitenland en als je in het buitenland bent, dan ben je daar een vreemdeling. Je bent geen autochtoon, maar een allochtoon. Je bent in den vreemde en dan ben je eigenlijk een 'tisbiet'. In de woonplaats van Elia, die altijd heel prominent voorbijkomt, ligt dus al de gedachte besloten dat hij iets met het buitenland heeft.

Ik heb nog een andere naam vermeld op de kaart: Samaria. Dat ligt daar zo ergens; ik denk dat ik het trouwens iets te noordelijk heb geplaatst, maar dat moet u mij maar niet kwalijk nemen. Samaria was de hoofdstad van het Tienstammenrijk, waar koning Achab zijn paleis had. De Tisbiet Elia heeft de reis ongeveer afgelegd zoals u dat hier afgebeeld ziet.

▶ 11:31 De Gesloten Hemel: Typologie van Israëls Ongeloof ↑ hoofdstukken

En hij ging, de Tisbiet Elia, en kwam tot Achab. Elia zegt dan: "Zo waar JAHWEH, de God van Israël leeft, in wiens dienst ik sta..." In feite is dat ook waar de naam Elia naar verwijst. Elia betekent letterlijk: 'Eli' betekent 'mijn God' en 'Jah' is de afkorting van de naam van God, JAHWEH. Dus Elia betekent: mijn God is JAHWEH. Als hij zegt: "Zo waar JAHWEH, de God van Israël leeft, in wiens dienst ik sta", dan is dat precies wat zijn naam uitdrukt: mijn God, dat is JAHWEH, en wel de God van Israël.

Dan verklaart hij: "Er zal deze jaren geen dauw of regen zijn, tenzij dan op mijn woord." Geen dauw, geen mist. Ik heb jarenlang een Israëlische collega gehad, Naphtali, met wie ik erg bevriend ben geweest. Hij wees er altijd op dat zijn achternaam 'Tal' was. Dat betekent eigenlijk gewoon 'dauw'. En dat is precies het woord dat hier gebruikt wordt. Hij wist waar hij het over had, want Hebreeuws was zijn moedertaal. Daar moet ik altijd aan denken en dat vergeet ik natuurlijk niet zo gauw.

In ieder geval is dat wat Elia aan Achab aanzegt: de hemel zal gesloten zijn. Er valt geen druppel water uit de hemel totdat ik weer zal zeggen dat het anders wordt. Dat is omdat hij namens God Zelf spreekt. Dat is niet vanwege de kracht of macht van Elia zelf; hij was een doorgever. Hij was de mond van God, want dat is wat een profeet in het Hebreeuws eigenlijk is: een mond van God. God spreekt via zijn mond.

Ik wil er in dit geval ook op wijzen – en dat zal ik in deze Bijbelstudie doen, maar ook over een maand, Deo Volante – op de typologie. Dat wil zeggen: de diepere laag onder deze geschiedenis. Dit is natuurlijk niet alleen maar een geschiedenis en het heeft ook niet alleen maar lessen voor wat het voor ons als gelovigen betekent, maar het verwijst bovenal naar de plannen van God en naar allerlei verborgen heenwijzingen. In dit geval: Israël is in diep ongeloof en de hemel is gesloten. Die uitdrukking wordt trouwens zelf ook genoemd, we zullen het later nog tegenkomen. De hemel is gesloten en Israël is ongelovig als nooit tevoren.

Alleen deze gedachte al zou je op het spoor moeten zetten van waar dit een beeld van is, namelijk van de huidige tijd. In het Nieuwe Testament is dat een van de uitgangspunten: Israël heeft de Messias verworpen en God maakt nu een omweg naar het buitenland. Hij gaat naar de natiën en in die tijd is de hemel gesloten. Trouwens, dat had Mozes al gezegd in het boek Deuteronomium. Via Mozes was gezegd: "In die dagen dat jullie de naam van God zullen verwerpen en Zijn woord daarvan zullen ontdoen, dan zal de hemel worden als van koper." De hemel zal zich afsluiten, letterlijk maar ook figuurlijk. Dat wil zeggen: je kunt bidden wat je wilt, maar het zal niet aankomen. Dat is de uitdrukking die in dat verband zo dikwijls gebezigd wordt: dat de HEERE Zich zal verbergen. "Verbergende zal Ik Mij verbergen voor hun aangezicht." Dat wil zeggen dat Hij Zich niet laat zien en niets van Zich laat merken.

Natuurlijk is Zijn Woord er nog steeds en laat Hij wel van Zich horen, maar Hij laat niets van Zich zien of merken. Dat is in feite de situatie van de laatste tweeduizend jaar. Israël staat aan de zijde vanwege ongeloof en de hemel is gesloten. Dat is zelfs zo sterk dat het nu een officiële filosofie is: het atheïsme. Want ja, waar is God dan? Hij laat niets van Zich merken, dus Hij zal wel dood zijn – of welke verklaring je er ook aan geeft. Je hebt zelfs een theologie die zo heet: de 'God is dood-theologie'. Nou, gefeliciteerd ben je dan. "Wat studeer je?" "Theologie." "O ja, wat is dat?" "Dat houdt zich bezig met God." "En wat is daarmee?" "Nou, die is dood." Oké. Er zal deze jaren geen dauw of regen zijn – over de termijn hebben we het nog wel even – tenzij dan op mijn woord.

▶ 17:08 Verborgen bij de Beek Krith: de Jordaan als Beeld van de Dood ↑ hoofdstukken

En dan staat er: daarna kwam... ik kan natuurlijk niet op alle details al te diep ingaan, we lezen gewoon zo door. Daarna kwam het woord van Jahweh tot hem, tot Elia dus: "Ga van hier, wend u oostwaarts" — gerekend vanaf Samaria, want daar was hij — "en verberg u bij de wadi Kerit", of Krith, dat hangt er een beetje vanaf welke Bijbelvertaling je hebt. De Statenvertaling zegt Krith, zo ken ik het eigenlijk ook. De wadi... ja, waarom wadi? De beek, rivier zeggen sommigen. Maar eigenlijk is het... weet u wat een wadi is? Een wadi is een rivier die iedere keer eigenlijk min of meer jaarlijks droog komt te liggen. Dat is een wadi. Dus de Rijn is geen wadi. Wij kennen trouwens het fenomeen dat het een paar jaar niet regent; dat tart onze fantasie natuurlijk ook een beetje. Want een paar jaar geen sneeuw, dat kennen we wel, en dat er geen ijs ligt, dat kennen we inmiddels ook. Over klimaatverandering zullen we het maar niet hebben, nee, en over het weer trouwens ook niet. En over droogliggende rivieren of beken ook niet. Maar in ieder geval: het is een wadi.

Het laat zich verstaan dat je die natuurlijk nogal wat hebt, zeker in woestijnachtige gebieden. In ieder geval, Krith is een wadi en de naam betekent in het Hebreeuws "snijden". Het is afgeleid van het werkwoord snijden en het zal wel iets te maken hebben met het feit dat daar een afsplitsing plaatsvindt van die stroom. Hoe dan ook, daar zou hij naartoe gaan, richting het oosten, richting de oorsprong. Trouwens, afgelopen donderdag — weet je nog? Oh, ik zag je niet weer zitten, ja, praktisch... hadden we het nog eventjes over dat woord "oosten" in het Hebreeuws. In dat geval ging het over het oosten in het Aramees, maar dat blijkt heel weinig verschil te maken. Dat is inderdaad Kedem. En hier zie je trouwens ook Kedema, dus van die strekking in ieder geval richting het oosten.

Elia zou dus die kant op gaan en hij moest zich verbergen bij de beek Krith, die in de Jordaan uitmondt, of letterlijk staat er: met zicht op de Jordaan. Dus hij zou niet alleen oostwaarts gaan, maar ook werkelijk ten oosten van de Jordaan zich vestigen. Eigenlijk op de plek waar hij vermoedelijk ook vandaan kwam, dus die beek Krith zal Elia wellicht ook eerder al gekend hebben. In ieder geval, hij moest de Jordaan over richting het oosten. En als ik het zo zeg, dan zit daar trouwens ook alweer typologie in. Want ja, hoe is het ook alweer? De Jordaan is een beeld van de dood. Dat is ook precies de reden waarom de term "de doodsjordaan" zo bekend is. Waarom? Wel, omdat de Jordaan een type is van de dood, zodat ook het overtrekken over de Jordaan een beeld is van het passeren van de dood. Het is door de dood heen gaan of uit de dood, uit de Jordaan opkomen. Er zijn talloze geschiedenissen hiervan. Het is natuurlijk niet voor niets dat Johannes de Doper, die trouwens geacht wordt een voortzetting te zijn van Elia, doopte in de Jordaan. Ja, daar zouden de mensen kopje-onder gaan en daar weer uit opstaan, als beeld ook van dood en opstanding. En anders: Elia had een navolger of een opvolger, zo moet ik het zeggen, en die heette Elisa. Daar kwam ooit een keertje een Syriër op bezoek, Naäman, en wat moest hij doen? Hij was melaats, hij moest kopje-onder, zeven keer zelfs, in de Jordaan. En toen was hij weer als herboren. Als herboren! Maar dat is precies waar het een beeld van is: de weg van dood en opstanding. Je passeert de dood. Dat is eigenlijk wat hij ook moest doen met zicht op de Jordaan.

Feitelijk, waar spreekt het van? Het spreekt van de tijd dat de man Gods... ik hoop dat u net zo dubbelzinnig nu luistert als ik. U hoeft niet raar op te kijken, maar dat u begrijpt dat ik, als ik het heb over de man Gods, in de eerste plaats ook denk aan de Heer Jezus Christus. Hij is de dood gepasseerd en wat is het meest karakteristieke van deze huidige tijd? Eigenlijk al vanaf het begin van onze jaartelling: dat Israël terzijde staat en in ongeloof is. De hemel is gesloten. En God, maar ook de man Gods, verbergt zich. Maar dat is toch zoals wij de Heer Jezus Christus kennen? En dat is natuurlijk ook een groot probleem, zeker in de oren van Israël. Want waarom heeft men zoveel moeite met het hele idee dat Jezus de Messias is? Omdat zij niet anders weten dan dat als de Messias komt, Hij zou regeren in Jeruzalem. Dat is waaraan je Hem herkent. En aangezien de Messias nu verborgen is — ja, Hij is niet te zien, je merkt ook niks van Hem — verwerpen zij het hele idee dat Jezus de Messias zou kunnen zijn. Maar dat is nu juist de essentie: Hij heeft de dood overwonnen. Hij beantwoordt ook helemaal aan het profiel van de Messias en juist daarom is Hij ook vandaag verborgen. Ook dat is weldegelijk voorzegd en dat staat op allerlei wijzen verborgen in het Oude Testament.

In ieder geval, de man Gods die zich hier verbergt bij de beek Krith, bij die wadi... ja, dat is een beeld van de huidige tijd en van de positie van de Heer Jezus in onze dagen. Nou, laten we even verder lezen. Die typologische verwijzingen strooi ik er zomaar wat tussendoor; ik hoop dat u iedere keer die gedachte ook vasthoudt om ook in dat perspectief dit gedeelte te bezien. We lezen gewoon zoals het zich aandient, maar we zullen ons tegelijkertijd realiseren wat daar onder de oppervlakte ligt verborgen.

▶ 24:24 Gevoed Door Raven: God Brengt Leven Voort uit de Dood ↑ hoofdstukken

Ja, daar hebben we het weer: "Gij kunt uit de wadi en de beek drinken", en: "Ik heb", zegt God dan tegen Elia, "de raven geboden u daar van spijze te voorzien." De raven. Dat is sowieso al bijzonder, om allerlei redenen. In de eerste plaats is een raaf voor een Jood een onrein dier. Je leest in Leviticus 11 al dat hij zeker niet geacht wordt die te eten. Het is een aaseter en dat is natuurlijk een type van de dood. Trouwens, bij ons ook. Een raaf, een kraai; zwart. Ik zit er ineens aan te denken — ik heb het niet nagekeken — maar zit er etymologisch iets tussen 'roven' en 'raven'? Het zou me niet verbazen. Maar goed, dat weet ik niet zeker.

In ieder geval de kraai; het is zelfs gewoon algemeen spraakgebruik. De kraai is toch een type raaf of een variant daarvan? Dezelfde kleur, ook zwart. En wat doet een kraai? Kraaien. Dat heeft ook weer te maken met het Engelse 'cry', huilen. En graaien... Het is misschien te grappig om niet te vertellen, maar ik was ooit op bezoek bij een man in Amstelveen. Ik was toen nog een klein ventje. Die man zat in een tehuis voor demente bejaarden, maar hij had een helder moment. Hij had ooit gewerkt bij de Rabobank — nee, wacht even, ik moet het goed zeggen — en toen zei hij dat hij er niets meer van moest hebben, want het was fout gegaan. Hij noemde het de 'Ravijse bank'. De Rabo was de Ravijse bank. Daar zit 'raaf' in, en je weet wat de raaf doet, hè? Graaien! Dus hij moest er niets van hebben. Ik vond het helemaal geen gekke associatie.

Maar goed, om bij de raaf te blijven: we komen hem ook tegen in de geschiedenis vlak na de zondvloed. Eerst wordt de raaf uitgelaten en dan blijkt er nog geen leven te zijn. Pas daarna komt de duif — dat is eigenlijk het tegenovergestelde — met een olijftak in zijn snavel; een aankondiging van leven. Een raaf is dus eigenlijk een type van de dood. Maar waarom het hier zo bijzonder is: wat God doet, is de raven gebieden die normaal eigenlijk alleen maar stelen en bovendien geassocieerd worden met de dood. Wat God hier aankondigt, is: "Ik heb de raven geboden u daar van spijze te voorzien." Met andere woorden: de dood brengt leven voort, of houdt leven in stand.

Zodat dat hele idee waar we het net al even over hadden bij de Jordaan — alles in de Bijbel getuigt van de overwinning op de dood. Letterlijk, gewoon expliciet, maar ook in beelden zoals de Jordaan, in rituelen, en in dit geval een raaf die dagelijks eten brengt, 's morgens en 's avonds. We zullen dat straks nog zien. Dat spreekt ook van de dood, ja, maar die wordt door God ingezet om leven voort te brengen, om spijze te brengen. Het staat juist alles in het teken van de overwinning op de dood. Dáár spreekt het eigenlijk van.

In vers 4 staat: "Gij kunt uit de beek drinken en Ik heb de raven geboden u daar van spijze te voorzien." Dat vind ik prachtig, want er staat: "Ik heb de raven geboden." Dat betekent niet dat de raven nu een last kregen en zeiden: "Ja, nou moeten wij dat doen." Nee, als God gebiedt, dan voorziet Hij ook. Dan zorgt Hij ervoor dat die raven precies doen waartoe Hij ze zendt. Ze doen eigenlijk iets volstreks onnatuurlijks; dat doen ze normaal gesproken helemaal niet. Maar Gods Woord is krachtig genoeg om te realiseren waartoe Hij het zet. Dat is het geweldige. Daarom komen wij hier ook bij elkaar. Waarom? Omdat alles draait om het Woord van God. Niet om onze werken, maar om wat God gesproken heeft en wat Hij gebiedt. Het geweldige van Zijn gebieden is dat Hij daarin voorziet. Zo moet het gebeuren, in de zin van: zo zal het gebeuren. Het kan niet eens anders.

Dat woordje 'moeten' heeft bij ons natuurlijk heel vaak de klank van een morele last, maar het gaat niet om die morele last. Bij het Bijbelse moeten is het: het kan niet anders, het moet zo gebeuren. Zoals je ook leest in verband met de profetie: "Moest de Christus niet lijden om alzo Zijn heerlijkheid in te gaan?" Dan heb je weer dood en opstanding. Waarom moest dat? Het was onvermijdelijk, want God heeft gesproken. Daarom. "En Ik heb de raven geboden u daar van spijze te voorzien." En dan staat er: "Gij kunt uit de beek drinken." Je kunt op alle woorden altijd zo'n speciale nadruk leggen, maar ik vind het mooi om het eventjes zo te lezen: "Ik heb de raven geboden u dáár van spijze te voorzien."

Het idee is dus: nergens anders. Op een andere plek was daar geen leven geweest, maar omdat God het daar gebiedt, is daar leven te vinden. Dat is een blijde boodschap, maar het geeft ook aan dat het uniek is. Overal elders is het in ieder geval niet te vinden. God wees het ook heel specifiek aan: dáár, bij die splitsing, bij de Kerit. En daar zal dat gebeuren. Dan lees je: "Daarop ging hij, Elia, heen en hij deed naar het woord van JAHWEH. Hij ging verblijf houden bij de wadi Kerit, met zicht op de Jordaan."

Ik wil graag nog eventjes de puntjes op de i zetten voor de typologie. Elia wordt zo dikwijls 'de man Gods' genoemd, net als Elisa. Wat kun je in onze dagen van hem zeggen en waarin zie je de parallellen met Elia? Nou, Israël is in ongeloof, de hemel is gesloten, maar ondertussen geniet de man Gods goddelijk leven. Leven voorbij de dood, aan de andere kant van de Jordaan. Hij ontvangt leven en dat leven wordt onderhouden, ook weer door raven — ook een type van de dood. De dood brengt dus leven voort; de dood wordt overwonnen.

En dan nog een kenmerk: het spreekt van leven alleen dáár. Ik moet denken aan de woorden: "Bedenk de dingen die boven zijn, waar Christus is." Verborgen. Ons leven. Waar anders is leven? Nergens anders. Echt leven is niet hier op aarde te vinden. Het is niet de eerste keer dat ik het zeg, maar ik herhaal het graag: wat wij hier 'leven' noemen, is geen leven. Dat is sterven. Wij zijn bezig dood te gaan. Maar leven in de zin van echt leven — en daar bedoel ik mee: leven voorbij de dood, leven dat de dood achter zich heeft — ja, dat is echt Leven met allemaal hoofdletters! En waar is dat leven? Nou, verborgen. Het is niet hier te vinden, nee, maar het is er wel. Alleen is het inderdaad volstrekt verborgen.

Daarmee is in feite Elia daar bij die wadi Kerit een type van de Heer Jezus Christus vandaag. De hele setting getuigt ervan en spreekt op een verborgen wijze van de verborgen tijd waarin wij nu ook leven. Kijk, en dat maakt het Woord van God ook weer zo geweldig actueel. 1 Koningen 17; de tijd waarin wij leven is verborgen in het Oude Testament. Helaas hebben sommige mensen daaruit de conclusie getrokken dat wat zich nu afspeelt en wat God nu doet, niet in het Oude Testament te vinden is omdat het verborgen is.

En ik denk dat het precies omgekeerd is. Juist omdat het verborgen is in het Oude Testament, is het in het Oude Testament te vinden, alleen op een verborgen wijze. Precies zoals je dat had mogen verwachten. Het is verborgen in het Oude Testament en dus is het daar te vinden. Alleen dan moet je – zo gaat het met verborgen dingen – onder de oppervlakte zoeken. En u zegt: dan moet je zoeken. Ja precies, zoekt de dingen die boven zijn. Want dat ligt niet op straat. Dingen die verborgen zijn, die moet je inderdaad ook zoeken. Dat is nu eenmaal eigen aan de verborgenheid.

Goed, dus 1 Koningen 17 spreekt op een verborgen wijze toch van het werk Gods in onze dagen. En dan staat er in vers 6: de raven brachten hem des morgens brood en vlees. Nou, dat is een mooi ontbijt. En hij at eigenlijk twee keer per dag. Het schijnt heel gezond te zijn. Ik heb het nog niet overgenomen. "Ik wist dat je dat zou gaan zeggen; dat is goed te zien", zegt hij. Met dank.

Oké, en des avonds ook. In die zin was dat niet erg afwisselend. Zo ging dat trouwens in de woestijn ooit ook; toen kregen de Israëlieten ook dagelijks manna. Op een gegeven moment werden ze daar een beetje erg ondankbaar van. Krijg je brood uit de hemel, hemelsbrood, en dan nog zeuren en zemelen. De mens heeft ook altijd wat.

Oké, maar het gaat hier om het wonder uiteraard. Hij bracht des morgens brood en vlees en des avonds brood en vlees, en hij dronk uit die wadi, want daar zat uiteraard nog water in. Toch: ten einde van dagen. Als ik dat cursiveer, dan geef ik daarmee aan dat het iets afwijkend is van de NBG-vertaling. Vaak zie je het trouwens dan al wel weer terug in de Statenvertaling, waar dan woorden van gelijke strekking staan. Nou, de Statenvertaling is in ieder geval letterlijker dan de NBG.

▶ 37:53 Een Nieuw Perspectief: de Man Gods Naar het Buitenland ↑ hoofdstukken

Ten einde van dagen, ongeacht hoe lang die periode geweest is — dat weet ik niet en dat wordt hier ook niet gezegd — droogde de wadi uit, omdat er geen regen in het land gevallen was. En dan lees je in vers 8 dat het woord van JAHWEH tot hem kwam: "Maak u gereed, ga naar Sarefat, dat aan Sidon behoort." Je hebt bij dit soort plaatsnamen altijd te maken met verschillende spellingen; is het met een 'z' of een 's', is het Sare of Sarefat? Dat gedoe heb je altijd met plaatsnamen, zeker wanneer je ze in een andere taal overzet. Ik houd me hier bij de formulering Sarefat, die is mij bekend.

Eigenlijk krijgen we hier een soort tweede perspectief. Je kunt het zien als een drieluik. Je hebt een venster en daar kijk je doorheen naar een bepaald schouwspel. We zullen vandaag overigens maar twee luiken openen; het derde luik komt de volgende keer aan de beurt. Het idee is dat je het perspectief kunt veranderen, zodat je vanuit een ander venster naar hetzelfde onderwerp kijkt. Het onderwerp blijft gelijk, maar het oogpunt, de optiek, verandert. Ik kijk nu ook anders naar u dan de mensen achterin de zaal; zij hebben een andere blik, maar ze zien hetzelfde. Dat is wat ik bedoel te zeggen over de situatie van de man Gods in onze dagen.

Ik bedoel dat nu even typologisch. Enerzijds was hij daar voorbij de Jordaan: terwijl Israël in ongeloof is, is hij daar verborgen. Maar nu wordt het perspectief anders, namelijk: de man Gods gaat naar het buitenland. Daar komt hij bij een vrouw in huis. Ook dat spreekt van de tegenwoordige tijd, alleen op een andere wijze, want we praten hier over beelden; over een situatie die een uitbeelding is van de werkelijkheid.

Tegen Elia wordt gezegd: "Maak u gereed, ga naar Sarefat, dat aan Sidon behoort." Als we de kaart erbij nemen — ik wees u al op Tisbe en Samaria — dan zie je Tyrus en Sidon liggen, in het huidige Libanon. Daartussen ligt ergens Sarefat. Tyrus en Sidon zijn natuurlijk zeer bekende plaatsnamen, tot op de dag van vandaag trouwens. Sarefat ligt daar ergens tussenin aan de kust van de Middellandse Zee en het behoort tot het gebied van Sidon.

Er wordt tegen Elia gezegd: "Houd daar verblijf." Aan de ene kant was er dus zijn verblijf daar bij de wadi Kerit, en nu wordt zijn verblijf een andere, namelijk in het buitenland, daar in Sarefat. En let op: "Zie, Ik heb daar" — niet op een andere plek, maar precies daar — "een weduwe geboden u te verzorgen." In feite is dit weer dezelfde formulering als we zojuist aantroffen. Eerst was het: "Ik heb de raven geboden" om daar voor jou je leven in stand te houden, om het in mijn eigen woorden te zeggen. En nu: "Ik heb een weduwe geboden."

Of Ik gebied haar. Had de Heer het al tegen haar gezegd? Of zegt God gewoon: "Mijn woord staat er garant voor dat dit gaat gebeuren"? Als je het parallel trekt met wat er met die raven gebeurde, dan is dat de gang van zaken. Dit wordt gewoon aangezegd; zo zal het gaan. "Houd daar verblijf. Zie, Ik heb daar een weduwe geboden u te verzorgen."

▶ 42:14 Jezus in Nazareth: Gods Woord Gaat Naar de Natiën ↑ hoofdstukken

En ik mag u dit niet onthouden, want we hebben een commentaar van de Heer Jezus op deze geschiedenis in het Nieuwe Testament. En wel wanneer de Heer Jezus in de synagoge van Nazareth is. Dan bevindt Hij zich dus in Zijn eigen vaderstad en dan lees je op die prachtige manier wat Hij daar doet. Hij loopt naar voren en leest een passage uit de boekrol van Jesaja. Abrupt, midden in een zin, stopt Hij. Hij geeft de rol weer terug aan de dienaar die daar dienstdeed en Hij ging weer op Zijn plaats zitten. Dan lees je dat de hele synagoge Hem aankeek. Nou, en nu? En Hij zegt: "Heden zijn deze woorden voor uw oren vervuld." Of woorden van gelijke strekking.

In Lukas 4 lees je verder, want de afwijzing was duidelijk. Dan zegt Hij: "Voorwaar, Ik zeg u: geen profeet is aangenaam in zijn vaderstad." Daar zijn heel veel voorbeelden van; dat kennen we zeker. In je eigen familie niet, maar ook in je eigen omgeving waar je grootgeworden bent en waar ze je allemaal kennen. Als je daar aankomt met het woord van God en je bent een profeet, dan denken ze: wat denkt hij wel? Elders lees je ook de reactie: "Is dat niet de zoon van de timmerman?" Zo hebben ze geredeneerd. En dan zegt de Heer ook dat geen profeet aangenaam is in zijn vaderstad. Met andere woorden: dat is de gebruikelijke gang van zaken.

"Doch Ik zeg u naar waarheid: er waren vele weduwen in de dagen van Elia in Israël." Uiteraard, dat is sowieso het geval. Maar, zegt Hij, wanneer was dat? "Toen de hemel drie jaar en zes maanden lang gesloten bleef." Ik had u al gewaarschuwd: de hemel gesloten. Dat is de formulering hier. Hier wordt ook de termijn genoemd: drie jaar en zes maanden. En nu denk ik: breng me de bek niet open! Want waar komen we die termijn allemaal niet tegen? Je leest inderdaad al in het boek Koningen dat het drieënhalf jaar was. Dus als de Heer Jezus dat hier zegt, dan bedenkt Hij dat niet ter plekke. Dat staat namelijk al in het boek Koningen. Die termijn wordt elders ook genoemd als 42 maanden of 1260 dagen. En in de toekomst, als de twee getuigen weer in Jeruzalem gaan optreden – Mozes en Elia, ik denk niet in persoon, maar in ieder geval in die rollen – dan is dat ook de termijn.

Let op: het is trouwens ook de termijn van het openbare optreden van de Heer Jezus: ook drieënhalf jaar. Ik kan dat nu niet nader toelichten; dat hebben we bij een andere gelegenheid over de Bijbelse chronologie wel gedaan. Maar ook die termijn vanaf Zijn doop tot aan Zijn sterven is drie jaar en zes maanden. Dus ja, die termijn komt nog wel eens een keertje terug.

"Doch Ik zeg u naar waarheid: er waren vele weduwen in de dagen van Elia in Israël toen de hemel drie jaar en zes maanden lang gesloten bleef en er een grote hongersnood was over het hele land." En dan vervolgt Hij: "En tot geen van haar werd Elia gezonden, doch wel naar Sarepta bij Sidon, tot een vrouw die weduwe was." In sommige vertalingen staat Sarepta Sidonis of gewoon Sarepta. Dat is weer een andere uitspraak omdat het is overgezet in het Grieks, daarom krijg je dat soort verschillen, maar het is gewoon dezelfde naam: Sarefat bij Sidon.

De Heer wijst er daar in de synagoge in Nazareth op dat Elia niet naar die vele weduwen in Israël ging. Nee, Elia ging daar niet naartoe. Elia ging naar het buitenland, buiten Israël, en daar hield hij verblijf bij een weduwe. En dan vervolgt de Heer: "En er waren vele melaatsen in Israël ten tijde van de profeet Elisa, Elia's opvolger, en geen van hen werd gereinigd, doch wel Naäman de Syriër." Over hem hadden we het al eventjes.

En dan lees je dat allen in de synagoge met toorn vervuld werden toen ze dit hoorden. Want de boodschap is natuurlijk helder: eigenlijk wordt hier al gewezen op het feit dat het niet in Israël gebeurt, maar in het buitenland. Of hoe zei Mozes dat ook alweer? Bij monde van Mozes was al gezegd: "Ik zal u jaloers maken op een heidens volk dat geen natie is." Dat wil zeggen: de man Gods gaat naar hún plaats. Niet naar jullie, maar naar een ander waar jullie met verachting op neerkijken. Jullie worden gepasseerd en het Woord zal daar naartoe gaan. Dat is de wrevel, de nijd en de jaloersheid die dat opwekt. Het is logisch dat Gods Woord nu onder de natiën is uitgegaan. En als Israël het wil horen, dan moet ze eigenlijk in het buitenland wezen. Dat is precies de reden waarom ze verstrooid zijn onder de natiën. Laten we even verdergaan.

▶ 48:30 De Ontmoeting met de Weduwe: Israël Dat Haar Man Kwijt Is ↑ hoofdstukken

In de geschiedenis die volgt, maakte Elia zich gereed. We zijn weer terug in 1Koningen: Elia maakt zich gereed en hij ging naar Sarefat. Toen hij bij de stadspoort kwam, zie, daar was een weduwe bezig hout te sprokkelen. Hoe hij kon zien dat het een weduwe was? Ik denk dat dit ook wel te maken zal hebben met dezelfde kleuren als die van de raven; misschien was zij in het zwart gekleed. Ik weet het niet, ik zit nu een beetje te fantaseren, maar hij zag daar in elk geval een weduwe die bezig was met sprokkelen.

In het algemeen is een weduwe in de Bijbel — ja, sowieso — een vrouw die haar man verloren is, maar dat is ook weer typologisch voor de huidige tijd. U zegt misschien: "Dat heb je nou al een paar keer gezegd," maar iedere keer is de route toch weer een andere. Wat bedoel ik hiermee? Wel, Israël is het volk van God. Daar is de Heer mee getrouwd, maar de Man is gestorven. Als u dat niet direct gelooft, moet u dat maar eens in Romeinen 7 vers 2 lezen. Israël is haar Man kwijt en het oude verbond is daarmee ook ten einde. Er komt echter een tijd dat er een nieuw verbond gesloten zal worden, maar dan is zij niet langer de weduwe, maar de bruid. Zij zal dan ook helemaal vernieuwd en herboren zijn, de Jordaan overgegaan en zo. Maar in ieder geval spreekt een weduwe inderdaad van de tijd waarin Israël haar Man kwijt is. Ook in deze geschiedenis is dat de typologie.

O ja, dit voelt nu eigenlijk alsof het te ver voert. Ik ga dit diaatje nu overslaan; dat moeten we maar voor de volgende keer bewaren. Weet je nog, Gerard, dat we het afgelopen donderdag even hadden over allerlei Bijbelse onderwerpen? Toen ging het over de twintig verborgen... nee, over de twintig dromen in de Bijbel en die heb ik toen allemaal even genoemd. Nu wilde ik eigenlijk de negen weduwen in de Bijbel noemen, maar ik ga het even pauzeren, want dit diaatje bewaar ik voor een later tijdstip. Het voert nu echt te ver, hoewel er dus nogal wat voorbeelden van zijn.

Er staat dan: hij riep haar, die weduwe dus, naar zich toe. Hij riep haar toe en zei: "Haal mij toch in een kruik een weinig water, opdat ik drinke." Toen zij het ging halen — zij luisterde dus gewoon naar het woord en het vertrouwen was er meteen — riep hij haar na en zei: "Breng mij ook een stukje brood in uw hand." Zo staat het er letterlijk: een beetje brood, een stukje brood in uw hand. "Breng mij dat ook!" Men zegt weleens: je geeft een vinger en ze nemen de hele hand, maar dit roept bij deze vrouw geen wantrouwen op. Dat blijkt wel uit wat volgt.

Daarop zei zij — en dit is haar tegenwerping: "Zowaar JAHWEH, uw God, leeft..." Dat wist zij dus ook. Dat bedenk ik me nu ter plekke: tegen Elia was al gezegd: "Ik heb een vrouw geboden zorg voor u te dragen." Dus die vrouw wist ook wat haar te wachten stond; kennelijk was het haar al vooraf duidelijk gemaakt. "Zowaar JAHWEH, uw God, leeft, ik heb geen broodkoek, maar enkel een handvol meel in de pot en een weinig olie in de kruik." Ze heeft dus nog twee dingen: een heel klein beetje meel in een pot en een heel klein beetje olie in een kruik. Meer heeft ze niet.

Ze voegt eraan toe: "En zie, ik ben bezig twee stukken hout te sprokkelen." Zo staat het er letterlijk. Die twee stukken hout komen we vaker tegen; u moet Ezechiel 37 maar eens lezen. Maar dat geef ik alleen mee voor degenen die dat nog eens na willen zoeken. "Ik ben bezig twee stukken hout te sprokkelen, niet veel. Ik heb ook niet veel meer nodig om een vuurtje te maken. Dan wil ik het thuis voor mij en mijn zoon gaan bereiden, en we zullen het eten en dan sterven we." Zo staat het er, heel kort maar wel duidelijk. Dat is wat ze nu nog over hebben: de dood. We hebben nog maar heel kort te leven, want dit is het enige wat we nu nog bezitten. Maar Elia...

▶ 53:38 Vrees Niet: de Absolute Zekerheid van Gods Sprekende Woord ↑ hoofdstukken

"Vrees niet", hoe vaak vinden we dat niet in de Bijbel? Waarom zou je bang zijn? Juist rond de kersttijd wordt er vaak over gesproken in verband met het zogenaamde kerstverhaal — ik heb er wat moeite mee om het zo te noemen, maar goed. In dat verhaal wordt het herhaaldelijk gezegd: vrees niet. Het wordt tegen de herders gezegd en het wordt tegen Maria gezegd. Maar waarom zou je ook bang zijn als er een God is die alles in Zijn hand heeft? Een God die gesproken heeft en wiens woord leven geeft, brengt en in stand houdt. Wat zou een mens dan nog bang zijn? Bij God gaat er nooit iets mis; alles gaat naar Zijn plan. Het gaat er niet om dat je niet bang mag zijn, maar je hoeft niet bang te zijn. Er is geen enkele reden voor vrees als je de God kent waar we het over hebben. We hebben een Rots waar je op kunt staan en waar je op kunt bouwen. Je kunt er zelfs op gaan liggen als je moe bent. Die Rots wankelt niet en dat is een absolute zekerheid.

Tegenwoordig word je doodgegooid met allerlei verhalen. Zo las ik deze week over een onderzoek van de EO over de relevantie van Jezus. Nederlanders hadden daar geen hoge pet meer van op; de relevantie werd steeds minder. Ik las daarop commentaar van de hoofdredacteur van de EO, Tom Mikkers. Die man gelooft niet eens in de opstanding van Jezus Christus, echt waar. Hij stelde dat wat Jezus ons vertelde een boodschap van liefde is en dat we recht moeten gaan doen; dat het belangrijk is dat wij dat gaan vervullen. Dat zou dan de relevantie van Jezus zijn. Ik word daar werkelijk niet goed van, er is totaal geen benul. Men heeft het altijd over "het verhaal" van Jezus, maar daar krijg ik kriebels van, want het is geen verhaaltjesgeschiedenis. We hebben het bovendien niet over wat Jezus verteld heeft over wat wij zouden moeten doen, maar we hebben het over Hém die nu leeft en die gesproken heeft. Hij is degene via wie God Zijn plannen gaat vervullen.

Er wordt nu ook een actie op touw gezet die "Project 2033" heet, omdat het dan tweeduizend jaar geleden is dat Jezus is opgestaan — of hoe het verhaal dan ook ongeveer verteld zal worden. Men heeft totaal geen benul dat die tweeduizend jaar te maken hebben met het feit dat de termijn afloopt. Dán gaat Jezus pas echt relevant worden, want dan gaat Hij ingrijpen in deze wereld. Maar daar heeft men geen enkel idee van. U zegt misschien: "Ja, maar dat is toch logisch, want Hij verbergt Zich nu toch?" Dat is waar, maar dat zelfs een omroep die geacht wordt daarvan getuigenis af te leggen het gewoon ontkent en er geen besef van heeft... Nou ja, waarvan akte. Daar moet je het niet van hebben. Als we water bij de wijn gaan doen, is het einde zoek.

Genoeg EO gebasht. Vrees niet, doe naar uw woord — ofwel: doe wat je gesproken hebt. Elia zegt tegen de vrouw: "Bereid mij daarvan eerst een kleine koek en breng mij die hier." Let op, Elia vraagt hier niets, maar hij gebiedt in de wetenschap dat zij zal doen wat hij zegt. Zoals God de raven had geboden, zo heeft Hij ook deze vrouw geboden. Hij weet dat gewoon. God vervult Zijn woord; Zijn woord is ook Zijn werk. Als Hij spreekt: "Er zij licht", dan móet er licht zijn, want het kan namelijk niet anders. Daarom was er ook licht. Gods woord is alles; dat woord is licht en dat woord is leven. Elia zegt: "Breng mij die hier, en voor u en uw zoon kunt gij het later bereiden." Ook dat komt dus helemaal in orde, maar eerst de koek voor de profeet: de goede volgorde.

Want zo zegt Yahweh, de God van Israël, tegen deze vrouw. In Israël zelf vond God geen geloof, maar nu in een huis buiten het land wel. En let op de aanduiding: de God van Israël. Dit huis — en de volgende keer zullen we daar zeker wat dieper op ingaan — is uiteraard een type van het Huis Gods waar het woord klinkt en waar gesproken wordt. Het is een type van de Ecclesia van de levende God, zoals je daarover leest in 1 Timotheüs 3.

▶ 01:00:01 Het Wonder van Zarfath: de Onvermijdelijke Overvloed van God ↑ hoofdstukken

Het meel in de pot, zo wordt gezegd, het meel in de pot zal niet opraken. En de olie in de kruik zal niet ontbreken. Het is nog steeds spreekwoordelijk, maar het is ook nog steeds de waarheid: het kruikje van Sarefat dat spreekwoordelijk dus nooit opraakt. Je hebt misschien maar een klein beetje, maar God is een God van overvloed. Een klein beetje is voor Hem nooit een verhindering. Integendeel, daar maakt Hij juist gebruik van: van kleine beetjes. Van driehonderd man, dat weten we wel. Of van vijf broden en twee... het stelt niets voor. Een slinger in Davids hand. Altijd maakt God... dat is de wijsheid van God, die juist datgene wat voor de wereld dwaas is, gebruikt en inzet. Een beetje in die kruik en een beetje in de pot. Ja, maar het zal niet opraken.

De olie in de kruik zal niet ontbreken tot op de dag waarop de Heer regen op de aardbodem geven zal – of 'storten', zoals er letterlijk staat. Daarop ging zij heen en deed naar het woord van Elia. Dagenlang aten zij, evenals hij en haar huis. Dat is een beetje vreemd; we weten alleen dat zij ook nog een zoon had, en daarover gaan we het de volgende keer eens hebben, want daar gebeurt ook nog van alles mee. Maar er staat: dagenlang had zij, evenals hij en haar huis. Daar kan ik maar één ding uit afleiden: wie er ook maar daar in het huis waren, ze hadden allemaal genoeg. Er was namelijk genoeg; dat kruikje raakte niet op. Dus wie er ook in huis kwam en wie zij wilde uitnodigen, ze hadden allemaal genoeg.

De Heer zegent gewoon. Omdat Elia daar was, omdat het woord daar huisde, zegende God dat huis. Onvermijdelijk en overvloedig. En dan staat er: het meel in de pot raakte niet op en de olie in de kruik ontbrak niet, naar het woord dat Hij door de hand van Elia had gesproken. Zo had God het gezegd en zo doet Hij het ook. God is een God van overvloed. Hij geeft altijd genoeg en al lijkt dat van niet, al lijkt het veel te weinig, God is degene die daarvoor garant staat. Dat is die waarheid, en daar hoef je niet eens voor onder de oppervlakte van de tekst te gaan. Die waarheid ligt zo voor het oprapen: God zegt het, God belooft het en Hij vervult dat ook. Daar kun je altijd van op aan. Het zal zo gaan, en dan lees je ook dat God vervulde naar het woord dat gesproken was.

Zo gaat het altijd. Daarom zijn wij mensen die zo opgeruimd en opgewekt in het leven kunnen en mogen staan. Altijd de blik naar boven. God geeft altijd genoeg, en zelfs meer dan genoeg. Er gaat nog meer in dat huis gebeuren en daar gaan we het de volgende keer over hebben. Ik zie dat ik er wijs aan gedaan heb om ook hier de raad van Gerard op te volgen. Ik zei namelijk dat het een beetje erg veel was om 1 Koningen 17 in één keer te bespreken, en toen kwam hij op het lumineuze idee – Peter had het ook kunnen zeggen – om het gewoon in tweeën te splitsen. Dat hebben we bij dezen dan ook gedaan.