▶ 00:00 Inleiding: een Gezegend 2024 en het Urker Zegennet ↑ hoofdstukken

Ook van mijn kant een hele goedemiddag allemaal. Het is goed om jullie hier weer te mogen treffen, en dat op deze eerste zondag van het nieuwe jaar 2024. In aansluiting bij wat zojuist naar voren werd gebracht: ook ik wens jullie al het goede en bovenal een gezegend 2024, met uitsluitend uitroeptekens. Maar dan zou je natuurlijk de vraag kunnen stellen: waarom heb je hier dan een vraagteken bij gezet?

Nou, dat heeft een reden. Dat is omdat ik vanmiddag eigenlijk graag eens duidelijk wil maken — en ik hoop dat het helder uit de verf gaat komen — wat we nu eigenlijk bedoelen wanneer we spreken over zegen, het werkwoord zegenen, of de vraag of iets, in dit geval een jaar, gezegend is. Want de term, het woord, is zo ingeburgerd; we gebruiken het zo dikwijls. Het is ook een term die natuurlijk nogal een godsdienstige lading heeft gekregen. Maar wat bedoelen we er nu specifiek mee? Wat is een zegen?

En dan kom ik hier op Urk... ik zeg het goed, hè? Ja. Maar wat is nu eigenlijk een zegen? Goh, ik had eigenlijk iets anders moeten doen, want nu heb ik het al een beetje verklapt natuurlijk. Want wat is voor een Urker, een visser, een zegen? Zo is het maar net. Ja, en "net", zegt Lub. Ik wou haast zeggen: wisten alle Urkers dit? Dat een zegen... Je hebt een schepnet en je hebt allerlei soorten netten, daar weten jullie waarschijnlijk veel meer van dan ik, maar je hebt ook een zegen. En dat is een speciaal soort net. Er staat hieronder: zegenvisserij. Dat is dus wat anders dan een gezegende visserij, maar onder een zegen verstaat men een visserijmethode waarbij de vis met een over de bodem slepend net door een onttrekkende beweging wordt ingesloten. Dat is wat volgens Wikipedia — en ik heb het bevestigd gezien op diverse andere sites — een zegen is.

Dat is wel grappig zoals dat dan werkt. Ik moet erbij zeggen: dit heeft eigenlijk zo goed als niets te maken, ook etymologisch niet — dat wil zeggen, als je kijkt naar de afleiding van het woord — met het woord zegen waar we het vanmiddag verder over gaan hebben. Hoewel er eigenlijk wel geweldige dingen over te zeggen zijn. Want aan welke tekst denken jullie vooral als je deze definitie vindt of hier zo leest? De wonderbare visvangst? Ja, dat is een hele goede. Ik dacht — maar dat is eigenlijk een afgeleide daarvan — aan dit vers. Oh, hier had ik nog een Bijbelvers bij moeten vermelden; dit is Romeinen 11, voor de goede orde. Dit is dus geen bijzaak.

In Romeinen 11 vers 32 is Paulus aan het eind van zijn betoog gekomen en dan trekt hij een conclusie. Hij zegt: "Want God heeft hen allen onder ongehoorzaamheid besloten, om Zich over hen allen te ontfermen." Waarom gebruik ik dit, of waarom zeg ik dit nu naar aanleiding van dat visnet waarbij alles wordt ingesloten? Omdat hier een woord wordt gebruikt: "allen besloten" of "allen ingesloten". Dat woord wordt ook gebruikt in Lukas 5 vers 6. Daar lees je inderdaad, in die geschiedenis van Petrus, dat ze de hele nacht hebben gevist en dan lees je dat al die vissen ingesloten waren in het net. Dan is er geen ontkomen aan.

Die gedachte vind ik geweldig. Zoals vissen ingesloten kunnen zijn in een net en daarin gevangen zijn, zo is de hele mensheid gevangen in ongehoorzaamheid. God heeft de hele schepping, of eigenlijk de hele mensheid — daar gaat het specifiek over — besloten in, ingesloten of gevangen, onontkoombaar, onder ongehoorzaamheid. We zijn allemaal Adamieten en we zijn allemaal stervelingen, we zijn allemaal zondaren; daar hebben we niet voor gekozen. We zijn ingesloten. Nou, God heeft alles onder ongehoorzaamheid besloten. Waarom? Om Zich over allen te ontfermen. En zo onvermijdelijk als het eerste is, zo onvermijdelijk is het laatste. Het loutere feit dat we allemaal zondaren en stervelingen zijn, dat stemt niet werkelijk blij, integendeel. Maar het is een gegeven en dat is precies het spiegelbeeld van de redding. In Christus is ook die ontferming en dat leven en de rechtvaardiging onvermijdelijk. Dat is een geweldige wetenschap.

Dus ja, naar aanleiding van zo'n zegennet kun je ook een prachtige Bijbelstudie ophalen. Maar goed, ik dacht: ik ben op Urk, dus dat vind ik toch een mooie aanleiding om dat even gezegd te hebben. En dan gaan we nu vervolgens naar het woord zegen, maar dan in de betekenis zoals we het nu vooral willen bespreken. Dus niet in de professionele visserijbetekenis, dat is een heel andere gedachte. Oké, er zijn een aantal dingen die ik graag eens naar voren wil brengen.

▶ 06:35 De Latijnse en Griekse Betekenis van Zegen: Goed Spreken ↑ hoofdstukken

Ik begin heel simpel bij het woord 'zegen'. Wat is dat nou eigenlijk? In het Nederlands is dat zo, en in het Duits trouwens ook, al is de spelling daar iets anders met een 's' in plaats van een 'z'. Ons woord 'zegen' komt uit het Latijn: signum. Dat betekent eigenlijk 'teken'. Volgens het etymologisch woordenboek — waar ik gemakshalve maar even van uitga — heeft het ermee te maken dat men van origine zegende met een teken, namelijk het kruisteken. Zoals dat in de rooms-katholieke wereld nog steeds gebruikelijk is, waarbij men een kruisje op het voorhoofd zet of zoals de paus dat doet; in ieder geval het uitbeelden van een teken. Je ziet dat trouwens ook nog terug in het Engelse signal, wat ook te maken heeft met dat Latijnse woord. Ons woord 'sein' — een seinteken — is eigenlijk dubbelop. Iemand een sein geven is iemand een teken geven. Dat heeft alles te maken met dit signum en daarmee dus ook met het woordje 'zegen'.

Een handtekening of signeren valt daar ook onder; dat is ook een teken, een sign. Maar laten we deze afleiding van het Nederlandse woord 'zegen' verder voor wat het is, want het brengt ons niet echt bij de bron, namelijk bij de Schrift.

Het Latijnse woord voor zegen is benedictio. Dat herken je in allerlei andere Europese talen. Ik ga geen moeite doen om het overal perfect uit te spreken — het Nederlands gaat me aardig af, maar al die andere talen vind ik lastiger — maar je herkent het Franse, Italiaanse, Spaanse of Portugese woord voor zegen erin. De uitspraak verschilt, maar het zijn allemaal afgeleiden van dat Latijnse woord benedictio. Het is interessant omdat dit woord is opgebouwd uit twee elementen. Het eerste element is bene, wat 'goed' of 'wel' betekent. Dat is trouwens ook het Italiaanse woord voor goed of wel. In het Frans zie je bon en in het Spaans bien, maar het is allemaal dezelfde gedachte. Het tweede deel is dictie, wat 'spreken' of 'zeggen' betekent. Je herkent het in dicteren: iets voorzeggen.

Waar herkennen we dat benedictio in? Bijvoorbeeld in de namen van nogal wat pausen. Niet de huidige, maar de voorgaande paus heette Benedictus de zoveelste. Er zijn heel veel pausen die Benedictus als naam of bijnaam hebben, wat simpelweg 'de gezegende' betekent. Zojuist hoorde ik in de auto dat Benedicta in Ghana een bekende meisjesnaam is. In het Nederlands is het volgens mij geen gangbare naam, maar ik vind zulke woordafleidingen altijd erg leuk, vandaar deze inleiding. In het Nederlands hebben we ook het woord 'gebenedijd'. Ik geef direct toe dat het geen dagelijks voorkomend woord meer is — het is echt een beetje oud-Nederlands — maar het komt indirect van dat Latijnse benedictio. Je herkent het direct. Gebenedijd betekent dus 'gezegend'.

Dat is heel boeiend, want via het Latijn komen we bij het Griekse woord. Zo komen we steeds dichter bij de bron, want wat wij het Nieuwe Testament noemen, is opgetekend in het Grieks. Het Griekse woord voor zegen is eulogia. In feite heeft dat exact dezelfde opbouw als het Latijnse benedictio. Het eerste deel van het woord is eu. "Betekent dat God?" wordt er gevraagd. Nou, je zou zomaar in de verleiding kunnen komen om daar politieke statements over te maken, maar dat doen we even niet. Denk aan euangelia, ons woord 'evangelie'. Dat is eigenlijk eu-angelia. Eu betekent goed en angelia is een boodschap. Een engel, een angelos, is een boodschapper. Evangelie is dus een goed bericht, een goede boodschap. Dat eu betekent 'goed' of 'wel' en logia heeft te maken met spreken of zeggen.

U ziet het: wat je in het Latijn uitdrukt met benedictio, is in het Grieks exact hetzelfde. Het gaat om 'wel-spreken'. Dat wil zeggen: je spreekt goed over iets of iemand. Dat is zegen. In het Grieks zie je exact dezelfde gedachte: het is het 'goed spreken over'. Die gedachte moet u vasthouden, want die zullen we vanzelf nog wel vaker tegenkomen. Maar nu gaan we nog verder terug.

▶ 13:16 De Hebreeuwse Betekenis van Zegen (barak): Knielen voor God ↑ hoofdstukken

En dan kom je bij het Hebreeuwse woord voor zegen, en dat is barak. U ziet hier de Hebreeuwse letters. We herkennen dit woord ook in nogal wat diverse namen, ook in Bijbelse zin. U kent het wellicht beter dan u misschien zou denken. Waar denk je dan aan? Nou, bijvoorbeeld aan Barack Obama. Er zijn ook nogal wat Israëlische politici met die naam. U zou kunnen zeggen dat dit ook te maken heeft met de Bijbelse naam Barak, maar nu wordt het misschien een beetje ingewikkeld, terwijl dat eigenlijk niet zo is. Je had een man in de lijn van, of die samen met Debora streed: de generaal onder leiding van Debora in Richteren 4. Je zou zeggen: dat is hetzelfde, dat betekent dus gezegend. Nee, dat is net weer even wat anders.

Deze Barak in Richteren 4 en 5 eindigt namelijk met de Hebreeuwse letter kof, zeg maar onze 'q', een wat hardere k-klank. Terwijl barak in de betekenis van zegen eindigt op de kaf. Dat is in het Hebreeuws een andere letter. Je hoort nauwelijks het verschil, maar het is niet dezelfde barak. Trouwens, de naam van die generaal betekent in het Hebreeuws 'bliksemflits'. Maar goed, dat is het dus niet. We hebben bijvoorbeeld ook Baruch. Die kennen we wel; Baruch was de secretaris van Jeremia. Je komt hem vaker tegen in de Bijbel. Baruch betekent inderdaad 'gezegend'. En er is nog een naam: Berechja. Ik heb me laten vertellen dat er hier op Urk een middelbare school is die Berechja heet. Dat betekent 'gezegend': berech-ja. Die uitgang heeft te maken met de naam van God, Yahweh. Berechja betekent dus 'gezegende van Yahweh'. Hij was trouwens de vader van de profeet Zacharia, zoals we lezen in Zacharia 1 vers 1.

Dit zijn nog wat inleidende aantekeningen, want de echte betekenis van barak is dat het is afgeleid van het woord voor knielen. Het komt van een werkwoord dat 'knielen' betekent en is daarmee direct verwant aan het woord voor 'knie'. In het Hebreeuws zie je hetzelfde fenomeen als bij ons: het woord voor knie en knielen zijn direct aan elkaar verwant. Als je knielt, dan buig je je knie. Dat is eigenlijk wat barak is: geknield zijn.

Ik zal daar een paar voorbeelden van geven. In Genesis 24 lees je de geschiedenis waarbij de knecht van Abraham op zoek gaat naar een bruid voor zijn heer, voor Izak. Dan lees je dat hij midden in het verhaal de kamelen liet neerknielen buiten de stad bij een waterput, tegen de avond. Hier staat het woord barak; dat is het woord dat daar gebruikt wordt voor het neerknielen van de kamelen.

Deze vind ik ook erg mooi: in Jesaja 45 lees je dat God een eed zweert. Dat lees je maar een paar keer in de Bijbel. Jesaja 45 is daar één van de voorbeelden van, waar God zelf zegt bij monde van de profeet: "Want Ik heb gezworen bij Mijzelf." Je zweert altijd bij de Allerhoogste, en als God zweert, dan zweert Hij bij Zichzelf, want Hij is de Allerhoogste. "Want Ik heb gezworen bij Mijzelf, waarheid is uit Mijn mond uitgegaan, een woord dat niet zal worden herroepen: dat voor Mij elke knie – en dat is weer dit woord barak – dat elke knie zich zal buigen en dat bij Mij elke tong zal zweren." God belooft het niet alleen, Hij zweert het.

Later lees je dat de apostel Paulus dit aanhaalt en zegt dat in de naam van Jezus – Yeshua, de naam die betekent 'Yahweh is redder' – elke knie zal buigen en elke tong zal belijden: Jezus is Heer! We hebben het zojuist ook gezongen: Hij is Heer, en dat zal zijn tot eer van God de Vader. Dus de hele wereldgeschiedenis, al die aionen, die lopen uiteindelijk uit op dat geweldige, terechte 'Halleluja'. Elke tong zal zweren bij God Zelf en elke knie gaat buigen. Geen knie uitgezonderd. In Filippenzen staat er nog bij dat het niet alleen elke knie en elke tong zal zijn, maar er staat ook bij: "van hen die in de hemel, op de aarde en onder de aarde zijn." Kortom: universeel. Dat is de uitkomst van al Gods wegen en dit is ook werkelijk Godwaardig. Dus ook hier wordt weer dat woord barak gebruikt voor de knie die buigt.

▶ 20:22 De Eerste Vermelding in de Bijbel: Leven en Overvloed ↑ hoofdstukken

Het is haast een Bijbelse wetmatigheid, een verschijnsel dat zich heel dikwijls voordoet: wanneer je de betekenis van een woord wilt weten, dan zet de eerste vermelding dikwijls al de toon. De Engelsen hebben een uitdrukking die luidt: "the key hangs at the door". Dat wil zeggen: de sleutel hangt bij de deur. Als je naar binnen gaat, dan is de sleutel daar vlakbij. Zo doe je dat meestal. Of het de meest verstandige manier is om op die manier je sleutel te bewaren, dat weet ik niet, maar in ieder geval: "the key hangs at the door".

En het aardige is dat als je wilt weten wat zegenen is, je eens moet kijken naar waar dat woord voor de eerste keer in de Schrift vermeld wordt. En dat is in Genesis 1. Ja, in Genesis, en wel in Genesis 1. In het allereerste hoofdstuk komt het meteen al een paar keer voor. Als we naar Genesis 1 gaan, dan lees je daar over de grote zeedieren die dan gecreëerd worden. Niet alleen de wateren worden gevuld met de zeedieren, maar ook de hemelen. Dat gebeurde op de vijfde dag. De typologische, profetische betekenis laat ik nu even buiten beschouwing; het gaat me nu even om dat woordje zegen.

Dan lees je: "en God zag dat het goed was". En vervolgens: "en God zegende ze en Hij zeide". Dit is dus de eerste keer dat het werkwoord zegenen gebruikt wordt: God zegende en Hij zei. En dat is op zich ook weer veelzeggend, want zegenen heeft altijd te maken met spreken. Je zegent; hoe? Door de dingen te zeggen. God zegende, in de zin van: Hij zei. In dat wat Hij gaat zeggen, daarin ligt de zegen besloten. Het is ook altijd "goed spreken". Ik herinner weer even aan het woordje benedictio of, beter nog, het Griekse eulogia. Het is goed spreken. Dat wil zeggen: ergens goed van en over spreken. En dat is hier ook heel duidelijk het geval.

Dit is dus precies de bevestiging die we eigenlijk al op voorhand hadden verwacht. Maar daar wil ik nog iets bij vermelden: het is ook altijd een goed spreken vanuit God. God zegent. God zegent doordat Hij spreekt, en hoe spreekt Hij nou wel? Hij spreekt goed van de dingen. En dat is ook heel kenmerkend als we het hebben over het woord zegen.

▶ 23:57 Zegen Is Top-down: Alle Zegen Komt van Boven ↑ hoofdstukken

Dat gaat altijd van God uit. En vandaar ook dat wij volledig terecht zeggen: alle zegen komt van boven. Dat was ooit de titel van een tv-serie – ik heb het nooit gezien geloof ik – maar de uitdrukking klopt: alle zegen komt van boven. Het is niet van mensen, het komt van boven. Iets soortgelijks vind je trouwens ook in Hebreeën 7 vers 7. U wilt natuurlijk graag de 'bonnetjes' hebben, de schriftelijke bewijzen, dus ik vermeld het er even bij: daar lees je dat het onwetensprekelijk is dat het mindere door het meerdere wordt gezegend. Daar zit nog een heel verhaal aan vast dat ik nu even terzijde laat, maar het gaat me om het feit dat zegen altijd top-down is. Dat is het woord dat ik zocht: het komt van bovenaf.

Iemand merkt hier op: "Vanaf de kansel." Nou, dat is eigenlijk wel een opmerkelijke opmerking. Nu je het zo zegt... in feite is dat wel het verhaal in de religieuze wereld. Ik ga nu iets onaardigs zeggen, maar het is het begin van het jaar, dus ik heb nog tijd genoeg om het weer goed te maken. In de Rooms-Katholieke wereld mag een zegen officieel alleen worden uitgesproken door een priester. Dat is per definitie top-down en heel hiërarchisch ingesteld; uiteindelijk komt die bevoegdheid via aanstellingen vanuit Rome, bij de paus vandaan. De protestanten zeggen dan wel dat ze daar afstand van hebben genomen en niet rooms zijn, maar wist u dat het in de protestantse wereld vaak precies zo werkt? Daar mag de zegen ook alleen officieel worden uitgesproken door iemand die is aangesteld als predikant. Een ouderling mag in de protestantse kerk niet zomaar de zegen uitspreken. Zelfs iemand die in theologische opleiding is, mag dat niet; je moet eerst officieel tot predikant zijn bevestigd.

De gedachte daarachter is dat niet iedereen zomaar kan zegenen, omdat de zegen van boven komt. In feite is dat een heel hiërarchische gedachte: alleen iemand die boven het volk staat als geestelijke, is bevoegd om de leken te zegenen. Daarmee verheft de predikant zich – niet alleen letterlijk omdat hij op de kansel staat, maar ook figuurlijk boven degenen die hij toespreekt. Wie geeft hem die bevoegdheid dan? Uiteindelijk zijn dat de synodes. Het is in feite onvervalst clericalisme: de klerus, de geestelijkheid, neemt een aparte positie in boven de leken, het volk. Het loutere feit dat alleen hij dat mag en een willekeurig kerklid niet, geeft al aan dat hij boven het volk staat. Dan is het dus niet: "Eén is uw Meester en gij zijt allen broeders." Nee, er is een geestelijkheid. Genoeg daarover.

Wanneer je iemand een zegen toebidt, is dat niet iets exclusiefs. Je zegt daarmee eigenlijk ook dat de zegen van boven komt en dat wens je de ander toe. Het is niet iets dat alleen een speciaal persoon tegen een ander mag zeggen. Hier zie je al uitgedrukt wat zegen werkelijk is: het heeft te maken met spreken, met goed spreken, maar vooral met het goed spreken vanuit God. En dan gebeurt er ook werkelijk wat. Want als God zegent, is Zijn woord ook altijd Zijn werk. In Zijn woord is kracht. Het woord is leven, het is licht. Er bestaat ook niets buiten het woord; alle dingen zijn door het woord geworden. God sprak en er was licht. Zijn spreken is alles. Het gaat allemaal om Zijn woord. Daarom komen we hier ook bij elkaar, omdat we weten: Zijn woord is alles. Als een mens licht of leven wil hebben, dan komt alles wat van waarde is vanuit het woord.

Dat zie je ook in Genesis 1. Wanneer God zegent, ziet Hij dat het goed is en spreekt Hij dat uit. Hij zegt: "Wees vruchtbaar, word talrijk en vervul de wateren." Op het moment dat God dat zegt, geeft Hij Zijn creaties ook dat vermogen. Het is met recht kracht, het is power. Als God zegent, brengt Hij leven en overvloed. "Wees vruchtbaar" – dat is het vermogen om leven voort te brengen en te vermeerderen. Dat is karakteristiek voor zegen. We zullen dat nog vaker zien in deze studie: Gods zegen brengt leven en overvloed. Die uitdrukking is ontleend aan Johannes 10 vers 10, een tekst die makkelijk te onthouden is: "Ik ben gekomen, opdat zij leven hebben en overvloed." Dat wil zeggen: overvloedig leven. Het is niet alleen maar dát er leven is, maar dat leven is ook in staat om zich te vermeerderen, zich voort te planten en zo talrijk te worden. God is een God van overvloed en wanneer Hij zegent, geeft Hij leven op een royale wijze.

De tweede vermelding van zegen in Genesis 1 is in verband met de mensheid. Daar lees je: "Naar Gods beeld schiep Hij hem." Adam, enkelvoud trouwens. "Mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen." Ik heb al vaker aangegeven dat in de NBG-vertaling staat "man en vrouw", maar er staat letterlijk "mannelijk en vrouwelijk". Daar mag je tegenwoordig bijna niets meer over zeggen, want we hebben inmiddels geloof ik 78 genders, maar de Schrift kent mannelijk en vrouwelijk. Dat ligt heel basaal; Genesis 1 wemelt van dat soort contrasten. Mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen, en dat is goed. Zo is het bedoeld. En God zegende hen en God zeide tot hen... Zie je het weer? Hoe zegent God? Door Zijn mond te openen en te spreken. Zegenen is dus altijd een goddelijk spreken. En ook hier weer: "Wees vruchtbaar en word talrijk." Zo is het ook gegaan; we zitten hier nu met miljarden mensen op aarde. Leven en overvloed, dat is wat de zegen van God altijd met zich meebrengt.

Om nog wat voorbeelden te geven dat zegenen inderdaad het uitspreken van zegen is: in Genesis 49 lees je dat Jakob, de kleinzoon van Abraham, op zijn sterfbed ligt. Er staat dat hij leunde op het uiteinde van zijn staf – een beeld van opstanding, want hij geloofde daarin. Dan lees je dat hij die zegen uitspreekt over zijn twaalf zonen. Dit is wat hun vader Israël over hen gesproken heeft toen hij hen zegende. Ieder zegende hij met een eigen zegen. Dat wil zeggen dat hij aan elke zoon iets specifieks meegaf. Het was een goddelijke aanzegging en daarmee verbond hij ook een woord.

Gods Woord verbindt Zich dan met zo iemand. Want Jacob was daarbij eigenlijk alleen maar de vertolker daarvan. En bijvoorbeeld tegen Juda zegt hij: "De heersersstaf, de scepter, zal van Juda niet wijken." Nou, daarmee wordt hem iets gegeven en dat hoort specifiek bij hem; een eigen zegen. En hoe kwam dat bij die twaalf zonen terecht? Dat wordt uitgesproken.

Dit zie je trouwens ook bij wat Izaäk deed. Dat is iedere keer een toestand als bij het weggeven van de zegen. Dat zag je ook bij Jozef die zijn beide zonen ging zegenen, of Jacob die de zegen zou uitspreken. Ja, en dan vindt die verwisseling plaats. Maar denk ook aan Jacob en Esau; wie zou de zegen krijgen? De eerstgeboortezegen. Genesis 27 gaat daar ook over.

En wat dacht u van Bileam? Die werd helemaal uit een ver land gehaald door die koning. Dan wordt Bileam eigenlijk ingehuurd om het volk te vervloeken, maar dat lukte niet. Hij zegende het volk. Hij kon ook niet anders; hij sprak goed. Hij werd geacht het volk te vervloeken, maar dat kon hij helemaal niet. God gaf hem een mond en hij sprak, net zoals God aan die ezel een mond gaf en hij sprak. Dat is goddelijk vermogen.

Dan gaan we nog een ander voorbeeld geven: Numeri 6, waarbij je ook leest over de zegen die aan Israël gegeven wordt. Trouwens, we hadden het net over de zegen die de predikant aan het einde van de kerkdienst, meestal in de ochtenddienst geloof ik, geeft. Dat is de hogepriesterlijke zegen. Dan halen ze aan wat er in Numeri 6 gezegd wordt en dan lees je: "Spreek tot Aäron en zijn zonen: Zo zult gij de Israëlieten zegenen." Dit wordt dus tegen de hogepriester en zijn nageslacht gezegd. De hogepriester zou Israël zegenen.

En u weet het: in de plaats van Israël is de kerk gekomen en in plaats van een hogepriester hebben wij nu dominees. Die mogen dus nu aan het volk, het kerkvolk, de zegen geven. Ik hoop dat u de ironie hoort, want het is natuurlijk bizar. Het is belachelijk en het is het omdraaien van het Woord. Maar "zo zult gij de Israëlieten zegenen", en dan krijgen we die bekende woorden – prachtige woorden trouwens: "JAHWEH zegene u en behoede u. JAHWEH doe Zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig. JAHWEH verheffe Zijn aangezicht over u en geve u vrede."

Zegen betekent hier dat God behoedt. Zegen betekent dat Hij Zijn aangezicht doet lichten en daarmee ook genade geeft, dat Hij Zijn aangezicht over u verheft en u vrede geeft. Dat is wat zegen uitwerkt en bewerkt. "En zo zullen zij", Aäron en zijn zonen, de hogepriesters, "zo zullen zij Mijn Naam op de Israëlieten leggen en Ik zal hen zegenen."

Als je het zo in dit verband bekijkt en ik koppel weer even terug naar wat we net via een zijroute ter sprake brachten: dan zie je eigenlijk ook hoe krom het is dat alleen een geordineerde predikant deze woorden over de kerk mag uitspreken, terwijl het zo uitdrukkelijk wordt geformuleerd wie dit zou zeggen en over wie men dit zou zeggen. Oké. Laten we het nog eens van een andere kant benaderen.

▶ 39:44 Voorbeelden van Zegen: de Zegen van Yahweh Maakt Rijk ↑ hoofdstukken

We hebben het nu gehad over het woord voor zegen en het meest karakteristieke daarvan. Zoals het de Bijbel binnenkomt, zien we ook meteen de uitwerkingen van zegen. Daar wil ik een paar voorbeelden van geven, waarvoor we weer even naar het boek Genesis gaan. In het zesentwintigste hoofdstuk lees je over Isaak. Hij zaaide in dat land, in het hoofdstuk waarin hij iedere keer conflict had met de Filistijnen. Hij ging geen oorlog voeren, maar iedere keer verkaste hij weer als er een conflict was over de waterputten. Maar dan staat er: Isaak zaaide in het land en hij vond dat de gerstopbrengst in dat jaar honderdvoudig was. Want Yahweh zegende hem. En die man, Isaak, werd rijk; hij werd gaandeweg rijker totdat hij zeer rijk geworden was.

Mooi hè? Als God zegent, dan is er geen kruid tegen gewassen. Isaak werd erg tegengewerkt door de Filistijnen en dan vertrok hij maar weer. Hij hield de vrede en groef ergens anders weer een put. En die man was gezegend, schathemeltje rijk trouwens, wat zijn vader ook al was. Hoe dat komt, daar gaan we het zo meteen nog even over hebben. Maar ook hier zie je weer: leven en overvloed. Want dat de gerstopbrengst in dat jaar honderdvoudig was, dat is bizar! Als God zegent, dan geeft Hij leven en overvloed. Ik moet erbij zeggen dat het specifiek de gerstopbrengst was. Ik benadruk dat omdat gerst in de Bijbel een type is van de opstanding van Jezus Christus. Hij stond immers op op de dag van de eerstelingsschoof van de gersteoogst, zodat de gerst en het begin van de gersteoogst model staan voor de dag dat Jezus Christus uit de doden opstond. Leven en overvloed, daar heb je het weer.

Ik heb nog een voorbeeld dat ook heel mooi is, eveneens uit het boek Genesis. Je leest daar over Jozef, die inmiddels in Egypte is, verkocht door zijn broers en miskend. Hij was verkocht als slaaf en je zou zeggen dat dit een hele beroerde positie is. Het werd trouwens nog beroerder, want toen hij in het huis van Potifar was, werd hij vervolgens weer vals beschuldigd, waardoor hij in de gevangenis belandde. Maar als hij in het huis van Potifar is, lees je in hoofdstuk 39 vers 5 dat vanaf het ogenblik dat Potifar hem over zijn huis en over alles wat hij bezat had aangesteld — want Potifar had kennelijk al gauw in de gaten dat Jozef een man was die hij heel goed kon gebruiken, iemand met de bekwaamheid, de wijsheid en het vermogen om te leiden — vanaf dat ogenblik zegende Yahweh het huis van de Egyptenaar om Jozefs wil.

Alle zegen komt immers van boven. De zegen van Yahweh rustte op alles wat hij bezat, zowel in het huis als op het veld. Ook dat was onvermijdelijk. En waarom ging het zo goed in het huis van Potifar en in alles wat daarmee gerelateerd was? Dat ging zo goed vanwege Jozef. Ik geef expres ook dit voorbeeld, omdat dit spreekt van de tijd dat Jozef verworpen is door zijn broeders en in de verborgenheid verblijft. Zijn familie wist niet eens dat hij nog in leven was. Om het even kort door de bocht te zeggen: Jozef is hierin een type van Jezus Christus. Miskend door zijn broeders en in de verborgenheid; dat is de tijd waarin Hij nu is. Hij is weliswaar Heer, maar niettemin wordt Hij momenteel totaal nog niet herkend.

▶ 45:28 Blessings in Disguise: Verborgen Zegen in Tegenslag ↑ hoofdstukken

En Hij is verborgen. Ja, dat wilde ik ook nog zeggen: in feite wordt hij gezegend... Kent u de Engelse uitdrukking: "blessings in disguise"? Het heeft bij mij erg lang geduurd voordat het kwartje viel, want vroeger beluisterde ik deze term altijd verkeerd. Ik dacht dat het "blessings in the skies" was of zoiets – zegeningen in de luchten. Dat dacht ik werkelijk, totdat ik het las en dacht: wacht even, is dat "blessings in disguise"? Dat is een Engelse term en het betekent letterlijk: zegen in vermomming. Een vermomde zegen.

De Engelsen gebruiken die term heel vaak; het is een gevleugelde uitdrukking waar je maar eens op moet letten. De definitie is: een schijnbaar ongeluk dat uiteindelijk goede resultaten oplevert. Dat is "blessings in disguise". Je mist de bus – ik noem maar wat – en daardoor ontmoet je je levenspartner. Dat is een "blessing in disguise". Je zou zeggen dat het pech is, een ongeluk, een ramp, tegenwerking of tegenslag, maar het blijkt juist een zegen te zijn.

Dit is feitelijk wat je leest over Jozef in het huis van Potifar, en later ook wanneer hij in de gevangenis belandt. Dat is allemaal "blessings in disguise". Dat wil zeggen: het was zegen, terwijl het er voor het oog helemaal niet op leek. Maar dat is ook heel karakteristiek. Ik geloof dat God ons vandaag ook zegent "in disguise", oftewel vermomd. Het lijkt tegenwerking, maar dat is het juist niet. We denken vaak dat het "minnen" zijn. Of laat ik zeggen: in het algemeen zeggen mensen vaak dat iets tegenwerking is of noemen ze het zelfs een vloek. Wat dacht u: is ziekte een zegen?

Ik wil dat straks nog wat specifieker beantwoorden, maar er zijn zoveel dingen die de schijn hebben ons tegen te zijn – als tegenslag en haast als een vloek – terwijl het in werkelijkheid zegen in vermomming is. Op een verborgen wijze zegent God. Dat is heel karakteristiek voor de tijd waarin wij leven. Ik kom daar straks nog even op terug, maar ik wil eerst nog wat andere teksten noemen die zeker niet onvermeld mogen blijven als we het over zegen hebben.

Dat is Spreuken 10 vers 22: "De zegen van Yahweh, die maakt rijk; zwoegen voegt er niets aan toe." Amen! Als je de boodschap van genade kent, dan is dit natuurlijk het ABC. God is genadig, Hij geeft, Hij maakt rijk en de werken van een mens zet Hij allemaal aan de kant. Als Hij zegent, dan word je een rijk mens. Dat kan heel letterlijk zijn, zoals in het geval van Abraham en Izaäk, maar in ieder geval geldt het geestelijk.

Als hier staat dat zwoegen niets toevoegt, dan betekent dit dat zegen uitsluitend van boven komt. Het is nooit een combinatie; het is niet zo dat God zegent maar dat wij wel een beetje mee moeten helpen. Nee, Hij zegent en dat maakt rijk. Denk nou niet dat als God wil dat jij rijk wordt, je dat niet zult worden. En als jij denkt door zwoegen rijk te worden terwijl God het niet wil, vergeet het dan maar. De zegen van Yahweh, die maakt rijk.

Heb ik er nog eentje uit Spreuken? "De zegenende ziel..." Wacht even, voor de goede orde: ik ga natuurlijk niet alle schriftplaatsen noemen, want het woord "zegen" en aanverwante begrippen worden wel 250 keer gebezigd in de Bijbel. Maar een aantal van die hele karakteristieke teksten mogen zeker niet onvermeld blijven. "De zegenende ziel wordt overvloedig verkwikt." Dat wil zeggen: de ziel die vervolgens gebruikt wordt als een kanaal van zegen, die wordt overvloedig verkwikt. In de Statenvertaling staat dat hij "vet gemaakt zal worden". Dat kun je op allerlei manieren verstaan natuurlijk. U zegt: "Het is net 1 januari geworden en ik ben juist bezig daar wat aan te doen", maar u begrijpt dat "vet maken" te maken heeft met geolied zijn. In Psalm 23 wordt dat woord gebruikt voor zalven: "U zalft mijn hoofd met olie." Dat is hetzelfde woord dat hier gebruikt wordt. Ook dat is weer een type van leven en overvloed.

Sowieso olie. Maar de zegenende ziel wordt overvloedig verkwikt, en wie laaft, wordt zelf ook gelaafd. Wie laaft – dat wil zeggen: wie doordrenkt – die wordt zelf ook weer gelaafd. Het idee is dat diegene nooit tekort heeft. Wij hebben een God van overvloed. Hij is een rijk God. Denk niet dat als je van je rijkdom uitdeelt, je armer wordt. Integendeel, je wordt altijd rijker. Dat geldt sowieso voor de geestelijke dingen die wij mogen kennen. Als je geestelijke rijkdom doorgeeft, word jij niet armer in de zin van: ik geef het aan jou en nu ben ik het kwijt. Helemaal niet! Je geeft het door en op deze wijze vermeert het zich.

Dat wat in mijn hart is – wat God aan mij gegeven heeft via Zijn Woord – is tot mij gekomen en mag ik aan een ander doorgeven. Het komt via het oor in het hart van een ander terecht, mits Hij daarvoor de oren en de harten opent, en vervolgens is het ook bij die ander. Dat is gedeelde vreugde, en dat is dubbele vreugde. Als je deze genade doorgeeft, dan word je niet armer; daar word je alleen maar rijker van.

Ik geloof trouwens dat dit materieel ook waar is. Het is een universeel principe dat je alleen maar rijker wordt daar waar je weggeeft. Zo staat het hier al: de zegenende ziel wordt overvloedig verkwikt en wie laaft, wordt zelf ook gelaafd. God is een God van overvloed en daarom mogen we ook rijk leven. Geef maar weg! Een mens wordt daar never nooit armer van. Alleen dat al is toch een geweldig besef. Dan heb ik er nog één, iets wat ik ook graag onderstreept wil hebben.

▶ 53:53 Zegenen Is Dankzeggen: Alles Wordt een Zegen ↑ hoofdstukken

Zegenen ligt een beetje in het verlengde van waar we het in het begin over hadden: zegenen is per definitie hetzelfde als dankzeggen. Ik ga u daar een voorbeeld en een bewijs van geven. Je leest in Marcus 6 de geschiedenis van de wonderbare spijziging, van die vijf broden en die twee vissen. In vers 41 staat dat de Heer Jezus de vijf broden en de twee vissen nam. Hij zag op naar de hemel – want ja, alle zegen komt van boven – Hij zegende, brak de broden en gaf ze aan de discipelen. Dus wat staat hier? Hij zag op naar boven en Hij zegende. Maar wat deed Hij dan precies?

Het mooie is dat je deze geschiedenis niet alleen in Marcus vindt, maar ook in Johannes. In Johannes 6 staat exact dezelfde geschiedenis in een parallelgedeelte: Jezus nam de broden, Hij dankte en verdeelde ze onder hen die daar zaten, en evenzo van de vissen. In de ene tekst staat dus dat Hij de broden zegende en hier in Johannes 6 staat dat Hij dankte voor de broden. Wat deed Hij nu? Zegende Hij ze of dankte Hij? U begrijpt wel dat dit niet of-of is; Hij zegende juist door te danken. Dat is een universeel principe in de Schrift: dingen worden dankzeggend gezegend. De zegen zit hem juist in de dankzegging.

Dit geeft eigenlijk ook antwoord op de vraag die ik net al even voorlegde, hoewel dat nog wat prematuur was: is ziekte een zegen? Of laat ik het anders zeggen, want dat ligt meer voor de hand: is gezondheid een zegen? Is voorspoed een zegen? Het antwoord is: het is een zegen als je God ervoor dankt vanuit dit perspectief. Dingen worden dankzeggend gezegend. Dus als je gezond bent en je dankt God, dan is het een zegen. Als je gezond bent en je dankt God niet, dan is het geen zegen.

Maar nu wordt het nog mooier, want dat betekent dat alles waarvoor je God dankt, ook de 'blessings in disguise', een zegen wordt. Op het moment dat je weet dat God alle minnen tot plussen maakt, wordt ook de weg die Hij nu met mij gaat – ook waar ik het zo moeilijk heb – een zegen. Bijvoorbeeld als je het moeilijk hebt met je kinderen, als er strubbelingen zijn in je huwelijk of als het lastig is met je werk. Op het moment dat je gaat beseffen dat er één Regisseur is, dat er Eén is die het allemaal plaatst en die het kwade ten goede keert – Hij is daartoe bij machte – dan realiseer je je op dat moment: die min is helemaal geen min, het is een plus die nog niet af is.

Op het moment dat ik mij realiseer dat zo'n min in werkelijkheid helemaal geen min is, maar dat dit slechts de schijn en de vermomming is, verandert alles. Want als God voor ons is, wat kan er dan tegen ons zijn? Geen enkele omstandigheid is tegen ons. Op het moment dat je dat beseft, ga je God danken in alles. Dan wordt zelfs ziekte of de grootste moeite een zegen. De vraag was dus: wat is een gezegend 2024? Nou, ik weet het wel hoor. U zegt misschien dat de zegen van boven moet komen, maar de zegen bestaat er nu juist in dat je Hem dankt in alles. Hij is God, niet alleen voor de gezondheid en de mooie dingen. Het is prachtig als je 's morgens uit bed mag opstaan, gezond van lijf en leden bent en naar je werk mag gaan. Dat je God daarvoor dankt is logisch en niet meer dan vanzelfsprekend. Maar dank Hem ook in al die minnen van het leven, in de wetenschap dat Hij ze ten goede keert. Hij doet alle dingen medewerken ten goede; sterker nog, Hij maakt er het beste van. Dat betekent dat alles een zegen wordt. Dan wordt werkelijk alles in het leven een zegen. Zo'n rijkgezegend 2024 heeft God voor ons in petto, maar het heeft alles te maken met het besef dat Hij God is.

Jezus dankte, wat betekent dat Hij daarvoor dank uitsprak. En er was zoveel overvloed! Ze aten van de broden en van de twee vissen en er was meer dan genoeg. Leven en overvloed, daar heb je het weer. Er bleven zelfs nog twaalf korven over. In feite heeft deze hele geschiedenis daar op die berg alles te maken met de tegenwoordige tijd. Uiteindelijk is er ook nog een geweldige zegen voor Israël, voor de twaalf. Ik had gehoopt dat ik daar ook nog wat op in kon gaan, maar ik zie dat het hoog tijd wordt om naar het einde te gaan. Maar ik heb toch nog een paar teksten. Hebt u nog even? Oké.

Dit is ook een bewijs: 1 Korinthe 14. Daar lees je over de samenkomst en dat er mensen zijn die spreken in talen, in een vreemde taal die zij niet kennen. Maar ja, als de rest die taal ook niet kent, dan betekent het dat niemand er wat aan heeft. Dan staat er: "Want anders, indien gij zegent met uw geest" – dat wil zeggen: het is wel zwaar geestelijk, maar je hebt geen idee van wat het betekent – "hoe zal iemand die als toehoorder aanwezig is op uw dankzegging zijn amen spreken? Hij weet immers niet wat er gezegd wordt." Wat er zinvol is aan het spreken in een taal die anderen niet kennen, daar gaat het me nu even niet om. Het gaat mij om het punt dat hier staat: "indien gij zegent, hoe zal iemand die als toehoorder aanwezig is op uw dankzegging zijn amen uitspreken?" Waarmee gezegd is dat zegenen hetzelfde is als dankzeggen. Het zijn termen die gewoon onderling uitwisselbaar zijn.

▶ 01:01:21 Onze Positie: Elke Geestelijke Zegen in de Hemelse Gewesten ↑ hoofdstukken

Ja, dan wil ik u tenslotte nog wijzen op Efeze 1. We hebben het gehad over allerlei aspecten van zegenen, maar in Efeze 1, waar Paulus optekent wat wij allemaal hebben ontvangen in Christus, zegt hij meteen in de aanvang al iets buitengewoon belangrijks. Hij begint zo: "Gezegend zij de God en Vader van onze Here Jezus Christus."

Wat betekent dat eigenlijk? Als je God zegent, betekent het dat je goed spreekt van Hem. Het woord 'zegen' komt trouwens ook uit Hem voort, maar hier spreek je goed van God. Er staat bij: "Gezegend zij de God en Vader van onze Here Jezus Christus, die ons zegent..." Die 'die' slaat op God. Hij is het die ons zegent in elke geestelijke zegen. In een bepaalde vertaling is dit gereduceerd en is ervan gemaakt: "die ons zegent met allerlei geestelijke zegen", maar dat staat er niet. Er staat dat Hij ons zegent in elke geestelijke zegen. Er is dus geen geestelijke zegen die ons door God wordt onthouden. Hij geeft dat: elke geestelijke zegen.

Maar waar dan? Te midden van de hemelsen. We zijn in vertalingen gewend aan de term 'in de hemelse gewesten', maar letterlijk staat er "te midden van de hemelsen". En waar is dat dan? In Christus. Hij is daarboven. In Hem zijn wij gezeten en in Hem worden wij gerekend. Alles wat God aan Christus Jezus heeft gegeven, deelt Hij met de Ecclesia. Dat is een schitterend onderwerp. Het betekent dat we een zo oneindige overvloed hebben, maar die ligt allemaal daar.

Dat is ook een groot verschil met Israël, en dat is het laatste wat ik erover wil zeggen. Aan Israël zijn namelijk aardse zegeningen beloofd. Je leest dat in Deuteronomium 28. Daar staat bijvoorbeeld het volgende: "De volgende zegeningen zullen over u komen en uw deel worden, indien gij luistert naar de stem van de Here, uw God. Gezegend zult gij zijn in de stad en gezegend op het veld. Gezegend zal zijn de vrucht van uw schoot, de vrucht van uw bodem, de vrucht van uw vee, de worp van uw runderen en de dracht van uw kleinvee. Gezegend zullen zijn uw mand en uw baktrog. Gezegend zult gij zijn bij uw ingang en gezegend zult gij zijn bij uw uitgang. De Here zal over u de zegen gebieden in uw schuren en in alles wat gij onderneemt. Hij zal u zegenen in het land dat de Here, uw God, u geven zal."

Dit zijn zegeningen die aan het volk Israël in het land zijn toegezegd: aardse zegeningen. Is dat ons beloofd? Nee, dat is ons niet beloofd. Ik weet dat dit dikwijls op ons van toepassing wordt gebracht vanuit de theorie dat wij eigenlijk het geestelijke Israël zouden zijn. Wij genieten hier, terwijl we hier zo zitten, misschien wel van heel veel aardse zegeningen, maar dat is niet wat ons beloofd is. Ons is beloofd, ons is gegeven: elke geestelijke zegen, en wel in Christus. En waar is dat? Daarboven. Niets is daarvan uitgesloten.

Waar het vooral ook om gaat, ook in 2024, is dat we gaan ontdekken hoe schathemelrijk we zijn in Hem. Daar hebben we vaak geen idee van. Ik hoop dat het daarmee ook iets concreter is geworden wat we ons misschien in de aanvang niet zozeer realiseerden toen we dat zeiden: "Een gezegend 2024!" Als je het licht van de Schrift daarop werpt, dan wordt het duidelijk en heel krachtig. Dan krijgt het een enorme impact.

Een gezegend 2024. Amen.