▶ 00:00 Introductie: de Les van Antoniemen ↑ hoofdstukken

Ik ga iets doen wat ik niet zo gebruikelijk ben om te doen, namelijk herhalen wat ik vorige week in een samenkomst ook heb verteld. Toen had ik hetzelfde onderwerp, 'de Schepper van contrast', maar dat was op Urk. De livestream ging daar op zich helemaal goed, op één ding na: ik had het geluid niet aangezet. En dat is toch een beetje een problematisch gegeven als je een Bijbelstudie geeft. Het gezelschap dat hier nu zit is echter compleet anders, op één uitzondering na: mijn broer, die zit hier nu ook. Hij zal die herhaling dus voor lief moeten nemen, maar hij was gewaarschuwd.

Waarom ik het herhaal? Omdat ik het onderwerp te belangwekkend vind om niet ook voor een breder publiek toegankelijk te hebben. Ik denk namelijk dat hier heel veel misverstanden over bestaan. Het is buitengewoon belangrijk — en dat is wat ik graag wil toelichten en naar voren wil brengen — dat de God die wij kennen contrast heel doelbewust inzet.

Laat ik even beginnen met iets uit mijn eigen professionele verleden, om het even heel deftig te zeggen. In de afgelopen tien jaar ben ik actief geweest als docent NT2; dat wil zeggen dat ik Nederlands gaf aan buitenlanders. Een vast onderdeel in mijn lessen was altijd de antoniemen; ik hield daarvan. Er ging geen les voorbij of ik eindigde met een aantal antonieme tegenstellingen, want dat is wat het woord betekent. Dan liet ik bijvoorbeeld een dia zien met 'dames' en dan moesten de leerlingen dit vervolgens invullen, namelijk: 'heren'. Ja, die is vrij simpel. Ze zijn over het algemeen erg simpel, maar ja, als jij geen Nederlands kent...

De aardigheid is, en dat is mijn persoonlijke ervaring, dat je juist op deze wijze heel goed de betekenis van woorden leert verstaan. Je grenst het namelijk heel expliciet af tegenover het tegendeel. Denk bijvoorbeeld aan 'ingang' en 'uitgang'. Of iets uit onze recente ervaringen, het feit dat wij opa en oma zijn geworden: 'opa' en 'oma'. Of 'winter' en 'zomer', 'vraag' en 'antwoord', 'open' en 'dicht'. Enzovoort. Er zijn honderden, misschien zelfs wel duizenden antoniemen. Een aantal liggen heel erg voor de hand, andere wat minder, maar het is allemaal contrast wat daarin tot uitdrukking gebracht wordt. Je leert iets inderdaad kennen juist doordat het heel sterk is afgegrensd. Wat ik eigenlijk naar voren wil brengen is het volgende — en dit klinkt misschien wat duur, maar ik zal het toelichten.

▶ 03:42 Creëren Is Contrasteren ↑ hoofdstukken

Creëren, oftewel scheppen, dat is per definitie ook contrast maken. Oftewel: creëren is contrasteren. Waarbij een contrast niet altijd per se een heel hoog contrast hoeft te zijn. Je hebt wit en zwart, maar je hebt ook wit en grijs; ook dat is een contrast, alleen noemen ze dat dan een laag contrast. Je hebt dag en nacht, maar je hebt ook dag en schemer. Ook dat grenst zich af, of het zet zich af tegen zijn tegendeel, al of niet in een heel schreeuwend contrast. Je hebt schreeuwende contrasten en je hebt minder schreeuwende contrasten.

Ik zeg hier: creëren is contrasteren. Dat wil zeggen dat als iets geschapen of gecreëerd wordt, je per definitie ook een contrast maakt. In feite maak je iets nieuws als je iets schept, iets wat er tevoren niet was. Dat is op zichzelf al een contrast, namelijk: het is er, maar het was er niet. 'To be or not to be', dat is ongeveer het grootste contrast dat je kunt bedenken. Dus scheppen is per definitie ook contrast maken en dat zie je op allerlei terreinen terug, met name in creatieve processen of creatieve beroepen en bezigheden. Elk creatief proces kenmerkt zich altijd door contrast.

Een schilder maakt gebruik van talloze contrasten: van groot en klein, of met name van licht en donker. Er zitten hier kunstschilders in ons midden — huisschilders wellicht ook, maar dat weet ik eigenlijk niet — maar in elk geval maak je juist daarvan gebruik. Of denk aan voorgrond en achtergrond; dat zijn allemaal tegenstellingen en daarmee contrasten. Zonder dat contrast krijg je niks op je doek hoor. Dat geeft het wel aan.

Maar dat geldt niet alleen voor de schilder, het geldt ook op het auditieve vlak, via het geluid. Ook dan kun je niet zonder het creëren van contrast. Dat is wat een componist doet, of een muzikant, een muziekschrijver. Die maakt gebruik van volume: de volumeknop op hard en zacht. Maar wat dacht u van hoge en lage tonen, van snel en langzaam, van ritmisch en niet-ritmisch? Al die contrasten worden ingezet en zonder dat soort attributen kun je niet eens iets creëren. Het is eigen aan elk creatief proces.

Zelfs een kok maakt gebruik van contrast, hoewel dat niet via het beeld of via de ogen en het oor gaat, maar via de smaak. Die maakt ook gebruik van contrast: van grof en fijn in de textuur, of van zoet en zout, of van zoet en zuur. Allemaal contrast.

En wat dacht u van een schrijver? Dat is ook een uitermate creatief proces. Een auteur of een scriptschrijver, iemand die een filmscript schrijft of gewoon een boek of een roman, maakt altijd per definitie ook gebruik van contrast. Ik noem hier 'the good and the bad guy'; dat is natuurlijk een heel bekend element in eigenlijk elke goede film of roman. Met die tegenstelling moet je werken. En denk aan emoties: emoties van vreugde en van verdriet, of van haat en van liefde, van vijandschap en verzoening. Al die contrasten worden verwerkt door iemand die een script schrijft. Er moet ook een verhaallijn in zitten met wendingen, maar ook dat is een contrast. Het kabbelt voort, meestal in de set-up; het gaat allemaal vredig en dan ineens gebeurt er iets ergs. Dan zet het drama zich in en krijg je ineens een wending. Dat is goed, en aan het eind heb je weer een wending; dat is dan de climax. Als je een goede climax hebt, heeft een boek in mijn beleving een 'happy end' nodig. Dat je dacht dat het uitzichtloos was, maar dat het aan het eind dan toch allemaal goed uitkomt.

Ik vind dit nou zo grappig, want terwijl ik het heb over een schrijver met een kleine 's' of een auteur met een kleine 'a', voel je eigenlijk ook meteen al aan: ja, maar dat is wat de grote Auteur ook doet. En als ik het zo zeg, wek ik eigenlijk nog een verkeerde indruk; het is niet zo alsof God dit nu afkijkt van de mens, van een schilder, een componist of een auteur. Nee, het is precies omgekeerd. Dat wat een menselijke auteur doet, is niets anders dan de reflectie van wat de grote Auteur doet.

Hij heeft een verhaallijn en Hij weet van tevoren al... Kijk, een auteur heeft zijn eigen stijl, maar hij weet als hij aan iets begint al wat het plot is en hoe het moet eindigen. Via dat proces gaat hij te werk. En dat doet onze God niet anders. Hij is de grote Creator en wat ik eigenlijk vanmorgen ook wil laten zien, is dat Hij contrast per definitie inzet.

▶ 10:44 Genesis 1: de Eerste Contrasten in de Schepping ↑ hoofdstukken

Je ziet dat al meteen in het eerste Bijbelboek, op de eerste bladzijde zelfs van de Bijbel – namelijk de schepping in Genesis 1 – het begint al meteen met een contrast. "In den beginne", in feite is dat al een contrast. Want daarvóór was er geen tijd en toen begon de tijd te lopen. De tijden, de tijden van de aionen. En toen schiep God en Hij maakte de ruimte en de tijd. Maar wat dacht u van: "In den beginne schiep God de hemel en de aarde"? Een grotere tegenstelling bestaat er niet. Een verschil van hemel en aarde.

Vanuit de theologie is daar nog een andere tegenstelling ingevoerd, namelijk hemel en hel, maar dat is niet Bijbels. Je zou denken dat het uit de Bijbel komt, dat wordt ook vaak gezegd, maar dat is niet zo. Over die hel hebben we het natuurlijk bij een andere gelegenheid al gehad. Maar hemel en aarde, dát is de Bijbelse tegenstelling. Oh ja, er is inderdaad ook nog iets ter nuancering: "onder de aarde". Dat zou dan ook nog een terechte verwijzing kunnen zijn. Maar hemel en aarde moet duidelijk zijn: dat is een contrast.

Als je dan een paar verzen overslaat – ik ben in mijn opsomming niet compleet, maar ik noem even de meest treffende – dan staat er in vers 5: "En God noemde het licht dag en de duisternis noemde Hij nacht." Het is alsof Hij een les gaf in antoniemen. Hij benoemt, Hij creëert inderdaad. Hij schiep het licht, Hij riep het licht: "Er zij licht!" En er was licht. En toen ontstond daar het contrast. Ik kom er straks nog even op terug, maar toen ontstond daar het contrast van licht en duisternis. En God benoemt dat dan: als het licht is overdag, dan heet dat dag, en als de zon is ondergegaan, dan noemt Hij dat nacht of duisternis.

En als je dan nog weer een paar verzen doorleest, kom je in vers 10, in verband met de derde dag: "En God noemde het droge aarde en de samengevloeide wateren noemde Hij zeeën." Nou, de tegenstelling is hier heel duidelijk, namelijk die van aarde. We zagen het verticale contrast: hemel en aarde. Het horizontale contrast is aarde en wateren, oftewel zeeën. Ook dat is een contrast, maar dan horizontaal bezien. En ook dat benoemt God als antoniemen. Het droge, dat noemt Hij aarde, oftewel het land, Haaretz. Dat is overigens, even ten overvloede zonder daar nu diep op in te gaan, geen planeet of zo. Nee, de aarde is het droge waarop we lopen. Zodra de zee begint, ben je dus niet meer op aarde. Rob zit op zee, die is dus niet meer op aarde. Nee, ook niet in de hemel, hij is op zee. En God noemde de samengevloeide wateren een zee; ook hier weer wordt dat benoemd.

Dan krijg je nog weer een paar verzen later de lichten die benoemd worden. Daar maakt God ook weer een contrast. God maakte de beide grote lichten. Nou, als je het zo zegt, dan betekent dat als je "groot" zegt, dat er ook iets kleins moet zijn. Dat is leuk van dit soort begrippen: zulke dualiteiten of contrasten bestaan per definitie bij de gratie van het tegendeel. Er bestaat alleen maar iets groots als er ook iets kleins is. Het woord "groot" heeft geen enkele betekenis als er ook niet iets kleins is. En dat geldt eigenlijk voor al deze contrasten: het bestaat bij de gratie van het tegendeel. Ook die moet u even vasthouden.

En God maakte de beide grote lichten. Het grootste licht tot heerschappij over de dag. Die wordt hier trouwens niet eens bij naam benoemd, maar het is gewoon het grootste licht – de zon, dat weten wij. En het kleinere licht. Dat kleinere licht was weliswaar ook een groot licht, maar kleiner dan die van overdag. Dat is namelijk het licht van de maan. De maan is qua omvang, tenminste voor ons oog, ongeveer even groot als de zon, of soms nog groter, maar qua lichtsterkte is het natuurlijk aanzienlijk kleiner. Anders zou het 's nachts ook licht zijn. En er staat bij: "en het kleinere licht tot heerschappij over de nacht, benevens de sterren." Dat zijn de échte kleine lichten. De grote lichten zijn dan de zon en de maan, en de kleinere lichten zijn uiteraard de sterren. De kleine lichtjes, waaronder de dwaalsterren, planeten, et cetera. Maar ook hier weer: groot en klein.

En wat dacht u van vers 27? Nog zo’n contrast. Mannelijk en vrouwelijk, dat is echt een heel groot contrast. Maar laten we blij zijn; wij hadden hier niet gezeten zonder dat contrast hoor. "God schiep de mens", staat er dan in vers 27, "naar zijn beeld; naar Gods beeld schiep Hij hem." Echt hoor, zo staat het. Volgens velen had hier moeten staan: "naar Gods beeld schiep Hij hen", maar dat staat er niet. "Naar Gods beeld schiep Hij hém." Ja, ik weet dat ik hier weer berichtjes over ga krijgen, maar er valt geen speld tussen te krijgen. Het is gewoon wat er staat: "mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen."

Trouwens, "Gods beeld"... Adam is niet het Godsbeeld. Adam werd naar – of let op: in – Gods beeld geschapen. En het Godsbeeld, wie is dat? Daarvoor moeten we eigenlijk wachten op wat de schrijvers van wat wij noemen het Nieuwe Testament optekenen. Want dan lees je bij de apostel Paulus iets over de Zoon van Gods liefde. In Kolossenzen 1 vers 15 staat: "Hij is het beeld van de onzienlijke God." Ook in 2 Korinthe 4 wordt heel uitdrukkelijk gezegd: Christus, Hij is het beeld van de onzienlijke God. En de aardigheid is – ik kan niet nalaten het toch even gezegd te hebben – dat Adam geschapen werd naar het beeld van Hem die zou komen. Dus de eerste Adam werd gecreëerd naar het beeld van de laatste Adam. God had, toen Hij Adam schiep, de laatste Adam al in zicht. Dat zou de Laatste zijn; Adam was de eerste. Er wordt heel vaak gezegd "de tweede Adam", maar dat is niet de Bijbelse formulering. Hij is de laatste Adam. Dat betekent namelijk dat het niet zo is van: "Bij Adam ging het mis, maar wie zegt dat het niet nog een keer misgaat?" Nee, Hij, Christus, is de laatste Adam. Overigens is er nooit iets misgegaan, maar daarover straks ook nog even iets meer. Waar het om gaat is: naar Gods beeld schiep Hij hem, maar het contrast is natuurlijk: mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen. In de meeste vertalingen staat trouwens "man en vrouw". Dat is ook zo, maar dit wordt hier eigenlijk als bijvoeglijk naamwoord gebruikt: mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen beiden. "Hen" is meervoud, maar "Hij schiep hém" is mannelijk enkelvoud.

Hoe Hij dat deed... Vorige week op Urk – om het even correct te zeggen – hebben we daar naderhand nog een heel gesprek over gehad over hoe dat nou was met de creatie van Adam, en hoe bij Adam eigenlijk het vrouwelijke al uit hem genomen werd. Maar dat is een verhaal apart, laten we dat eventjes helemaal parkeren. Wel heel boeiend trouwens, maar het heeft niks te maken met een rib uit het lijf, dat kan ik u wel verklappen. Maar bij die mededeling laat ik het: mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen. En hier zie je trouwens ook dat het een bestaat bij de gratie van het ander. Niemand minder dan de apostel Paulus is het die juist dat naar voren brengt. In 1 Korinthe 11 lees je in vers 12 – het verband laat ik even voor wat het is, maar daar staat: "Want gelijk de vrouw uit de man is..." Dit refereert aan wat we in Genesis 2 lezen: dat de man in een diepe slaap, in coma, werd gebracht en uit hem de mannin (zo wordt ze genoemd) genomen wordt. De vrouw is uit de man, "en zo is ook de man door de vrouw." Het is mij vaak opgevallen dat deze laatste zinsnede...

Er wordt dan uitgelegd: de man is door de vrouw. Dat betekent dat elke man die wij nu kennen, uit een vrouw is voortgekomen. Dat is op zich waar, maar dat is niet waar het hier over gaat. De vrouw is 'uit'. Het gaat hier namelijk over wat er in Genesis 2 gebeurde, over de creatie van maninnen. Dat was Adam, en uit hem werd maninnen genomen. Die operatie dus. Maar dan zegt Paulus: zo is ook de man door de vrouw. Het idee is: de man is man sinds en door de creatie van de vrouw.

Kijk, voordat er sprake was van Eva – of eigenlijk moet ik zeggen: maninnen, want Eva heet ze pas sinds zij de moeder zou worden van alle levenden, wat haar naam ook betekent – maar maninnen dus, daarvoor was Adam gewoon de mens. Pas nadat de vrouw uit hem genomen is, maninnen, heet hij ook man. En daaruit zie je ook weer: waarom is hij man? Gewoon door de vrouw. Daarvoor had het helemaal geen zin om te spreken over man en vrouw als dat contrast er niet is en er maar eentje is. Dus hij is man; hoezo? Door en sinds er ook sprake is van een vrouw.

In feite heb je hetzelfde verhaal bij God: sinds wanneer is God de Schepper? Nou, ook duidelijk sinds de schepping. De schepping maakt Hem tot Schepper. Ook hier zie je weer dat het aan elkaar gekoppeld is. Frank Sinatra zong het al – dat ging over 'love and marriage' – maar hij zong: 'You can't have one without the other'. Dat wil zeggen: als je het een hebt, heb je het ander ook. Een package deal noemen ze dat. Maar dat is weer een andere vraag; het ligt meer op het terrein van wat Art zojuist naar voren bracht: als je het één hebt, dan krijg je het ander ook. Er zijn trouwens heel veel package deals in het leven. Nou, en nu komen we eigenlijk pas...

▶ 23:34 Genesis 2: Kennis van Goed Én Kwaad ↑ hoofdstukken

U weet, ik moet altijd een beetje op gang komen, maar we komen nu pas bij het contrast waar ik vooral vanmorgen op wil wijzen. Dat is niet Genesis 1, maar wel direct daarop volgend: Genesis 2. In vers 9 staat: "Ook deed JAHWEH God allerlei geboomte uit de aardbodem opschieten en de boom des levens in het midden van de hof, benevens de boom der kennis van goed en kwaad." Dit is een contrast bij uitstek. We hebben het gehad over hemel en aarde, over licht en duisternis, over groot en klein, en over mannelijk en vrouwelijk, maar nu hebben we het over de kennis van goed en kwaad. JAHWEH God schiep dus een boom; Hij schiep geen twee bomen, maar één boom.

De aardigheid is, als je hierover doordenkt, dat de mens door het eten van deze boom – wat verboden was, want God zei: "van alle bomen wel, maar van deze boom niet" – door het eten van de verboden vrucht iets verkreeg wat heel dikwijls vergeten wordt. Wij zijn gewend om te zeggen: sinds het eten van de verboden vrucht heeft de mens het kwade leren kennen. Dat is waar; de eerste ontdekking die hij deed was dat het lichtkleed dat hij droeg, ineens weg was. Ze zagen ineens dat ze naakt waren. En toen JAHWEH God in de avondkoelte wandelde en riep: "Adam, waar ben je?", toen genereerden ze zich en verschuilden ze zich. Dat was kennis van kwaad.

Maar in feite was het ook, en dat is het mooie, al kennis van het goede. Ze leerden toen het goede kennen: God zocht hen op. Kijk, door te eten van die boom verkreeg de mens kennis van kwaad, jawel, maar ook van goed. Eigenlijk moet ik het omkeren, want in de Bijbel staat dat het de boom van kennis was, niet van kwaad en goed, maar van goed en kwaad. Primair is deze boom dus ook een boom die de mens kennis gaf van het goede. Het punt is: kennis van goed is niet los verkrijgbaar. Dat is de clue van wat we vanmorgen gaan ontdekken. You can't have one without the other. Als dat ergens opgaat, dan is het juist hier. De mens kreeg kennis van God, van wie God is en van liefde, juist door de kennis van het kwaad.

De mens at van een boom waarvan het verboden was. Ik heb gisteren toevallig een uitgebreide blog geschreven over Gods raad en Gods plannen – dat is meteen even een stukje reclame. Het ging over de vraag of er bij God iets mis kan gaan. Dat was naar aanleiding van de bekende categorisatievraag die altijd weer terugkomt: als God van tevoren wist dat Adam en Eva van die verboden vrucht gingen eten, waarom heeft Hij dan die boom daar neergezet? Je wist het toch van tevoren? Dan krijg je natuurlijk allerlei verhalen over de vrije wil van de mens, maar dat schiet niet op als je dat als antwoord geeft. Als God het van tevoren wist, had Hij erop kunnen voorsorteren. Men zegt wel eens dat er iets misgegaan is, maar het geweldige van de God die wij kennen – en in deze samenkomst worden daarvoor alle registers opengetrokken – is dat er bij God nooit iets misgaat.

Zelfs toen de mens at van de verboden vrucht, deed hij weliswaar iets wat tegen Gods geopenbaarde wil inging, maar tegen Gods raad kun je nooit ingaan. Niemand heeft, zegt Paulus in Romeinen 9, ooit Gods raad weerstaan. Dat is in bijna alle gangbare vertalingen geheel foutief vertaald met "Gods wil", maar dat klopt absoluut niet. Niemand heeft ooit Gods raad weerstaan.

Het gaat nu even om het contrast van goed en kwaad. God kent goed en kwaad uiteraard al; Hij heeft daar geen ervaringskennis voor nodig, dat lijkt me nogal evident. God is God. Maar de mens leert inderdaad het goede kennen juist door het kwaad. Dat geldt zelfs op een heel alledaags niveau. Je leert dingen waarderen juist door het gemis. Hoe leer je de waarde van gezondheid kennen? Als je geen idee hebt van wat ziekte is en je gewoon geen enkel besef van ziekte hebt, denk je dan dat je God dankt voor je gezondheid? Nee, dat kan helemaal niet, want je weet niet anders. Je kent het contrast niet.

Je leert de waarde van iets pas echt kennen wanneer het ontbreekt of wanneer je het tegendeel ervaart. Dat is het hele proces van de mens: de mens verwerft kennis. Hij leert werkelijk dingen verstaan en de waarde inzien van alles wat "goed" genoemd kan worden. Het goede leer je slechts kennen door de weg van het contrast.

▶ 30:33 Jesaja 45: de God Die Álles Beschikt ↑ hoofdstukken

Nou, ik neem u mee naar een passage in Jesaja 45. En dat is een geweldig gedeelte. Bij een andere gelegenheid hebben we daar ook wel eens bij stilgestaan toen we het hadden over Kores, koning Kores. Die koning wiens naam al door God was voorzegd, twee eeuwen voor zijn geboorte. Toen had God al gezegd, in verband met Israël: jullie gaan een keer in ballingschap en uiteindelijk zullen de stad en de tempel verwoest zijn, maar dan zal er een koning komen die jullie weer terugbrengt en die koning gaat Kores heten. Dat was al eeuwen van tevoren gezegd. Niet alleen dat het zou gebeuren, maar ook onder leiding van wie dat zou gebeuren. Dat is een geweldig verhaal waar ik nu verder niet op inga, maar ik noem het nu eventjes omdat dat de hele context is.

In feite is het God zelf die hier aan het woord is bij monde van Jesaja. Jesaja is de mond van God. Weet u trouwens dat het Hebreeuwse woord voor profeet eigenlijk ook ‘mond’ betekent? Maar goed, dan staat er in vers 5 van Jesaja 45: "Ik ben Yahweh. Er is geen ander. Eén God." Dat is het altijd weerklinkende Bijbelse refrein. En het geweldige daarvan is: als er één God is die alles in Zijn hand heeft... Kijk, als er meerdere goden zijn, zelfs al zijn het er maar twee of drie, dan kan er alweer conflict zijn, want de ene wil dit en de ander wil dat juist weer dwarsbomen. Nee, maar er is maar één God. Er is maar één Die alles beschikt en dus kan er bij Hem nooit iets misgaan. Dat is per definitie al logisch. Als er één is Die alles beschikt — alles — hoe kan het dan voor Hem misgaan? Dan weet Hij alles van tevoren, want Hij beschikt alles en Hij plaatst de dingen geweldig.

"Ik ben Yahweh, er is geen ander; behalve Mij is er geen God." En dan staat er: "Ik gord je", en dan wordt hier inderdaad Kores al genoemd. Dus in feite wat Jesaja doet, is een man die nog twee eeuwen later zou gaan optreden en die nog lang niet geboren was, hier al profetisch aanspreken. Vandaar ook dat Kores later, doordat hij in aanraking is gekomen met de profeet Daniël enzovoort, wist wat hem te doen stond. Hij wist ook wanneer het te doen was: gewoon na zeventig jaar. Toen had Daniël tegen hem gezegd: "Jij moet de tempel gaan herbouwen, want kijk eens in onze boeken, daar is jouw naam allang vermeld." Hier ook, kijk maar. En dan geeft Kores ook de opdracht; lees het maar eens aan het einde van het boek 2 Kronieken 36. Daar lees je dat Kores dan zegt: "Ja, de HEERE heeft mij opgedragen voor Hem een tempel te bouwen in Jeruzalem. Dus ga maar gewoon weer terug." De Heer heeft mij opgedragen? Hoe wist hij, Kores, dat? Hij is de koning! Ja, God had zijn naam al genoemd en het is hem onder de neus gewreven. En Kores wist: ja, God zelf heeft mij dit opgedragen. Nou ja, geweldig.

"Ik gord je, hoewel je Mij niet kent." Dat is leuk, hè? God is daar helemaal niet afhankelijk van. Hij kent God niet? Nou en? Hij wordt zelfs een gezalfde, een mashiach genoemd. "Mijn gezalfde." Ik gord je, hoewel je Mij niet kent. Waarom? Dat staat erbij: "opdat men wete vanwaar de zon opgaat in het oosten en waar zij ondergaat in het westen." Over contrast gesproken: licht en duisternis, maar ook oost en west. Opdat men wete vanwaar de zon opgaat en waar zij ondergaat, dat er buiten Mij niemand is. Ik ben Yahweh en niemand meer. Dat was de hele reden waarom Kores geroepen werd. Kores, de machtigste man in die dagen op aarde, gewoon van het kaliber van een Poetin of een Trump... nou ja, ik weet niet welke naam ik moet noemen, maar u voelt wel wat ik bedoel. Of van mijn part — maar dat is niet helemaal vergelijkbaar — iemand als Elon Musk. Zulke grootheid van die orde, de machtigste man op aarde, en die wordt dan geroepen. En die wist absoluut zeker: God heeft mij opgedragen. Vandaar ook dat Yahweh al eeuwen van tevoren bij monde van Jesaja tegen Kores zegt: "Ik gord jou. Ik geef jou de kracht." Waarom? Nou, omdat men overal, van oost tot west, dus wereldwijd, zal weten dat er buiten Mij niemand is. "Ik ben Yahweh en niemand meer." Dit was het goddelijke bewijs van het Woord.

Nu ben ik bij vers 6, maar nu komen we bij vers 7. Daar wilde ik naartoe, maar ik moest dit even vooraf lezen. Wie is God dan wel? "Formeerder van het licht en Schepper van de duisternis." Zo staat het er. En dat is eigenlijk op zich een heel opmerkelijk verschil in benoeming. Hij wordt de Formeerder van het licht genoemd en de Schepper van de duisternis. Kijk, formeren wil zeggen dat je ergens vorm aan geeft. Je kunt alleen maar vorm aan iets geven wat er al is, aan iets bestaands. En God geeft vorm aan het licht. Hij doet het op een bepaalde wijze schijnen; een prisma, enzovoort. Het heeft een vorm. Hij formeert het licht, maar Hij schept de duisternis.

Nu is er iets eigenaardigs met duisternis aan de hand, en dat is dat duisternis een negatief begrip is. Duisternis is namelijk niet 'iets'. Als er niks is, dan is het duister. Het geeft geen licht. Hoe schept God dan duisternis? Wel, door het licht weg te nemen. We hadden het net over de zon die ondergaat. Hoe schept God duisternis? Hoe creëert Hij de nacht? Door de zon te doen ondergaan. Het is een negatief begrip. Dat geldt trouwens voor een heleboel contrasten — niet voor elk contrast — maar dit is echt een negatief begrip in de zin van: het is er niet. Duisternis is negatief; het betekent dat het licht ontbreekt.

Hetzelfde verhaal geldt voor kou. Koude is niet iets wat op zichzelf bestaat. Het bestaat juist doordat we het benoemen wanneer er geen warmte is. Als er geen warmte is, dan is het koud. Dus als er helemaal niets is, dan is het heel koud. Absoluut nulpunt, 273 graden onder nul... oké, ik had dit gewoon helemaal niet moeten noemen, want het is gewoon interessant, maar ik moet er even aan denken. Ik bedoel dit te zeggen: kou op zich is dus 'niets'. Het betekent gewoon dat er geen warmte is. Stilte is ook een negatief begrip, hoe positief u het misschien ook beleeft. "Heerlijk, even stilte." Dat betekent gewoon dat geluid ontbreekt. Dood... over negatieve begrippen gesproken: dood is ook een negatief begrip. Dat betekent dat er geen leven is. Dus: God creëert, Hij schept duisternis gewoon door het licht weg te nemen. Dat is een heel apart kenmerk van duisternis. En ik lees even verder. God zegt: "Ik ben de Formeerder van het licht, de Schepper van de duisternis." Feitelijk refereert dit direct aan Genesis 1.

▶ 39:50 De Schepper van Vrede Én Kwaad ↑ hoofdstukken

En dan staat er: die vrede maakt, shalom maakt, en kwaad schept. Ik, JAHWEH, doe al deze dingen. Er is hier al heel veel over gestegeld. Men probeert dit op alle mogelijke manieren weg te redeneren, omdat men er problemen mee heeft dat God het kwade schept. Ik weet nog goed dat ik tientallen jaren geleden — ik was begin twintig, denk ik — in Antwerpen een christelijk geïnformeerde ouderling ontmoette. Hij choqueerde het hele gezelschap waarin ik mij bevond door doodleuk te zeggen: "God is de Schepper van het kwaad." Het werd echt als blasfemisch ervaren. Dat is godslastelijk! We hebben toch een goede God? "Ja," zei hij, "zeker, maar Hij is ook de Schepper van het kwaad." Hij kon dat trouwens totaal niet uitleggen, maar zijn bewering kon hij wel hard maken. Want het staat er gewoon. Ik zeg het niet en zelfs Jesaja zegt het niet alleen, maar God zélf zegt het: "Ik, JAHWEH, doe al deze dingen." Dus denk je nou werkelijk dat je God eert door Hem tegen te spreken? Je denkt dat je God hiermee beschuldigt, maar nee, het is geen beschuldiging. God eist daarmee juist de eer op. Ik ben degene die vrede maakt, maar Ik schep ook het kwaad. Waarom? Omdat het een doel dient.

Zoals Hij ook de duisternis schept met een bepaald doel, zo heeft God met alles een doel. Het hele idee dat men dan zegt: "Ja, maar dan maak je God tot een zondaar," klopt niet. Weet u wat zonde betekent? Doelmissen. Als God het kwade schept — dat klinkt nog wel abstract, want wat bedoel je daar nou mee? Nou, bijvoorbeeld als Hij een boom in de hof zet van kennis van goed en kwaad waarvan Hij zegt: daar mag je niet van eten. Of, wat dacht u toen Hij de slang schiep? Je leest dat ook in Genesis 2: de listigste van alle wezens die God had gecreëerd. Zoiets staat er letterlijk. Ja, wie is de Creator van de slang? Het is toch bizar om te zeggen dat je God daar niet van mag betichten? Betichten? Neem me niet kwalijk, Hij is de Schepper van alle dingen. Ook van de slang, ja. Niet alleen van het lieveheersbeestje hoor, en van de leeuw. Ook van de kakkerlak en van die mug. Precies, daar kunnen we nog wel even doorgaan.

Maar is God daarmee een zondaar als Hij het kwaad schept? Of als Hij een stad verwoest laat... ja, al die dingen lees je. Nee, want God heeft een doel met alles en dus als Hij het kwaad schept — vul maar in wat onder die noemer past — dan dient dat Zijn doel. Er staat in Spreuken 16 vers 4, en dat blijft geweldig, die moet je echt kennen: "De HEER heeft alles gemaakt voor Zijn doel." Ik moet het zelf wel goed zeggen: "De HEER heeft alles gemaakt voor Zijn doel." En dan zou je zeggen: "Ja, nou, misschien is dat generaliserend, maar natuurlijk niet in absolute zin." Jawel, zegt de spreukendichter dan: "Zelfs de goddeloze voor de dag van het kwaad." Dus mocht je denken: heeft God de goddeloze geschapen? Ja, maar wie dacht je anders? Hij is de Schepper van allen en Hij heeft ook de goddeloze geschapen met het oog op de dag van het kwaad. Dat is trouwens ook weer een bewijs dat Hij inderdaad de Schepper is van het kwaad. Waarom? Ja, daar gaan we het nog over hebben.

In feite schept Hij ook het kwaad door de vrede weg te nemen. Dat is het Hebreeuwse woord daarvoor. Het wordt heel vaak vertaald met onheil, wat een vrij logische gedachte is natuurlijk. Ziekten, rampen, moeite, dat is allemaal onheil. Het kwaad... je leest inderdaad bijvoorbeeld van Job over het kwaad dat hem overkwam. Gewoon al het onheil, een containerbegrip voor alle narigheid, alle tegenslag, de moeite, de ziekte en ook de dood die bij hem op visite kwam, om het zo maar te zeggen. Dit Hebreeuwse woord is 'ra'. De stam van dat woord heeft te maken met kapot, met wat verbrijzeld is. Als je de verwijzingen bekijkt, zie je datzelfde woord ook voorkomen als werkwoord. 'Kwaad doen' betekent eigenlijk gewoon verbrijzelen, iets kapotmaken. Is dat zonde? Nee, dat is een lastig ding hè. Als je iets kapotmaakt, dan zeggen we dat het negatief is. Jawel, maar je kan dat met hele goede redenen doen. We zijn deze week bezig geweest om de tuin kapot te maken. Waarom? Omdat er volgende week een nieuwe tuin komt. Ik bedoel, je verwoest iets, je maakt iets woest of tot een ruïne met een bepaald doel, namelijk om iets te herstellen bijvoorbeeld. Rampen worden heel dikwijls zo vertaald, maar er staat gewoon dat Hebreeuwse woord voor kwaad.

▶ 46:06 Jozef en Job: het Kwade Ten Goede Gekeerd ↑ hoofdstukken

Wat de broers met Jozef deden, het kwaad dat zij hem aandeden... in Genesis 50 lees je een paar keer dat Jozef dan zegt: "Jullie hebben wel kwaad gedacht, maar God heeft dat ten goede gekeerd." Ja, dat is Zijn goddelijke aard. Hij is God! En Hij heeft het kwade ten goede gekeerd. Dat is een populaire manier voor mij om het duidelijk te maken: Hij maakt de min tot een plus. Het kwade maakt Hij goed. Het aparte is dat het goede niet eens bestaat, of de kennis ervan — ik moet het correct zeggen — de kennis van het goede bestaat niet eens zonder het kwaad. Om even bij dat voorbeeld van een plus en een min te blijven: moet u eens een keer een plus schrijven zonder dat daar een min in zit. Dat kan niet, hè? In de plus zit de min ingebouwd. Er is alleen een versie, en dat is trouwens een mooi beeld, waarbij er van bovenaf een verticale streep door die min gedragen is. Een kruis. Ja, dat soort gedachten kom je dan tegen.

Wat de broers Jozef hadden aangedaan... je zou kunnen zeggen: "Dat is allemaal maar wat kwaad en dat hebben die broers van Jozef gedaan." Dat is waar, en ik zeg het ook helemaal niet om ze te verontschuldigen, maar Jozef zelf zegt: "Denk nou niet dat jullie mij hierheen hebben gebracht, hoor." Was dat dan niet waar? Jazeker, historisch gezien kun je daar weinig tegenin brengen. Maar, zegt Jozef, dat is het niet. Dat lijkt alleen maar zo, of in ieder geval is dat niet de belangrijkste waarde. God heeft mij hierheen gezonden! Hij heeft jullie daarvoor alleen maar gebruikt. God heeft mij hierheen gezonden om jullie in het leven te houden.

God heeft het kwade dus ten goede gekeerd. Sterker nog, juist daardoor kon God hen in leven houden; zonder die weg kon het niet eens. En het is nog mooier: de broers van Jozef konden hem niet uitstaan, maar juist door die weg van vernedering heen kon het bewijs geleverd worden dat Jozef zijn broers juist heel goed gezind was. Daar zijn zij proefondervindelijk achter gekomen. Want die beschuldiging of die achterdocht en verdachtmaking bleef natuurlijk aan Jozef kleven van: "Die gast die deugt niet." Maar Jozef heeft door die weg het bewijs geleverd: "Zoveel hou ik van jullie. Jullie gooiden mij in de put, jullie hebben me verkocht en mezelf eigenlijk voor dood afgeschreven" — tenminste, dat dacht Jakob in elk geval. Maar juist daardoor zegt Jozef nu: "Jullie zijn mijn moordenaars en ik ga jullie het leven geven."

Je voelt wel als ik het zo zeg: dit is gewoon wat de ware Jozef ooit zou doen. Ook door die weg van vernedering gaat Hij bewijs leveren dat God liefde is. Hoeveel houdt God van deze wereld? Kijk naar het kruis. Zoveel houdt God van de wereld dat, wanneer de wereld Hem Zijn Zoon aan het kruis nagelt, God zegt: "Ik ga via Hem aan jullie allemaal het leven geven." Zo bewerkt God verzoening; Hij levert het bewijs van Zijn liefde. In feite begon het kwaad in Genesis 3 ooit met de beschuldiging dat God niet te vertrouwen is. Dat is de vervreemding die begon en de vijandschap die daardoor ontstaan is. "God is niet te vertrouwen." Daarom zijn mensen ook religieus, want ze begrijpen wel dat God heel erg groot is, maar ze denken: "Je moet Hem tevreden houden, je moet Hem pleasen." In feite zit daar de gedachte achter dat Hij niet te vertrouwen is. Maar God bewijst Zijn liefde door leven te geven aan een wereld vol zondaren, verloren in zonde en schuld.

Het kwam al even aan de orde in Job 2 vers 10. Daar staat dat de vrouw van Job op een gegeven ogenblik, na al het onheil dat hen was overkomen, tegen hem zegt: "Zegen God" — daar staat letterlijk 'zegen God', als eufemisme voor vaarwel zeggen of vervloeken. En dan zegt Job: "Wat een zot ben je." Hij zegt: "Zouden wij het goede van God aannemen en het kwade niet?" Van dat goede hadden ze heel veel kennis, maar nu was dat allemaal achter elkaar afgepakt. Al die Jobstijdingen, het is spreekwoordelijk geworden. Maar dan zegt Job: "Zouden wij het goede van God ontvangen en het kwade niet?" God geeft het een, maar het andere ook. Zondigt God? Nee, natuurlijk niet. Maar God heeft Zijn doel en Job vertrouwde zijn God. Ik geef toe dat hij het er later nog heel erg moeilijk mee heeft gekregen en de dag van zijn geboorte vervloekte, maar dit was zijn fundamentele houding.

Je zou natuurlijk kunnen tegenwerpen: "Ja, dat zegt Job maar; Job bedicht God er hier van dat hij ook het kwade van Hem kreeg." Je zou ook nog kunnen zeggen: "Ja, maar dat waren toch al die bandieten die daar bij hem thuis kwamen?" Of je zou zelfs kunnen zeggen: "Achter de coulissen was het de tegenstander, de Satan, die dat allemaal deed." Nee! Er is er maar Eén die beschikt. Je zou kunnen zeggen: "Ja, maar dit zei Job, het is niet Gods eigen woord." Maar weet u wat nou zo mooi is? Die tegenwerping wordt in ditzelfde vers direct rechtgezet. Er staat namelijk: "En in dit alles zondigde Job met zijn lippen niet." Met andere woorden: hier sprak hij goed van zijn God. Juist door te erkennen: Hij geeft goed en Hij beschikt.

Ik zeg niet dat de mens daar altijd zijn vinger achter krijgt, totaal niet. Maar als je weet uit wiens hand het komt, dan hoef je ook helemaal niet eens te weten waarom het gebeurt. Als de grote Beschikker alles in Zijn hand heeft en Hij de dingen geeft en jou leidt, dan hoef je helemaal niet te weten waarom dat zo is. Zijn weg is de beste. Ik moet dan altijd denken aan dat liedje van Paul van Vliet over veilig achterop bij vader op de fiets. Een klein kind dat in alle hectiek van het bestaan dat gevoel en die beleving heeft: "Ik was een klein kind en wist helemaal van toeten noch blazen. Ik wist helemaal niks en ik wist niet waar we naartoe gingen, maar ik zat veilig achterop bij vader op de fiets. Vader weet de weg, ik weet niets." Prachtig liedje is dat. Dat vertrouwen, dan hoef je helemaal niet eens te weten waaronder de dingen gebeuren. Je vertrouwt gewoon Degene die het beschikt en dan zal het goed wezen. We hebben het hier over dingen die zo fundamenteel zijn. Dit is de essentie van vrede in het hart: het vertrouwen dat er Eén is die alles beschikt en wiens weg altijd de beste is. Ja, en God...

▶ 54:43 Gods Vermogen Leren Kennen Door Ons Onvermogen ↑ hoofdstukken

We leren God kennen, en dat moet inmiddels wel duidelijk zijn, juist door contrast. Ook Hem als God, Zijn vermogen en Zijn kracht, leren wij kennen juist door het contrast van ons onvermogen. Als wij niet in staat zijn om dingen te doen — want laten we wel wezen: wat heeft een mens nou werkelijk in zijn hand of onder controle? Bar weinig hoor, als het erop aankomt. Je dénkt het vaak wel, maar juist wanneer je armen te kort zijn en je de dingen niet naar je hand kunt zetten door jouw onvermogen, juist dan leer je echt te zien wat Zijn vermogen is. Als je zelf alles nog in de hand hebt, dan heb je God helemaal niet eens nodig.

Maar juist door dat contrast leer je Zijn kracht kennen. Dat is waar Paulus in 2 Korinthe 12 uitgebreid over spreekt; dat hij zelfs roemt in zwakheid, want juist daardoor leert hij Gods kracht verstaan. En dat geldt trouwens ook voor Zijn wijsheid. Die leren we vooral kennen door onze dwaasheid of onze onkunde. Juist dat doet je op je knieën gaan voor Zijn enorme alwetendheid en Zijn wijsheid.

Hetzelfde geldt voor Zijn grootheid. Hoe zou je Zijn grootheid anders leren kennen dan door te gaan begrijpen dat je zelf zo verschrikkelijk onogelijk klein bent? Zoals er staat in Jesaja: alle volkeren zijn geacht als een druppel aan de emmer, als een stofje aan de weegschaal. Volstrekt niets eigenlijk, zo klein.

Maar het geldt niet alleen voor Hem als God, ook Zijn goedheid leren we kennen door het contrast met het kwaad. Zijn vrede leren we juist kennen in een decor — ik bedoel in een omgeving of een setting — van onrust. Als er strijd is, juist dan ga je de waarde kennen van de vrede die Hij geeft. Je ziet dat contrast. De kennis van het goede leren we juist en alleen maar kennen door het contrast met het kwaad. En is dat kwaad dan goed? Nee, natuurlijk niet. Het kwaad is niet goed, maar het kwaad wordt ingezet om het goede te doen uitkomen. Sterker nog, het is zelfs zo dat het goede, het ultieme goede, niet eens zonder het kwaad kan. Geweldig zoals God dat dan inzet.

Het geldt ook voor het leven dat Hij geeft. Dat zien wij juist in het contrast van bederf en dood. En het geldt trouwens ook voor Zijn liefde, misschien dat nog wel in het bijzonder, en Zijn genade tegen een decor van vervreemding. Stel je voor dat het allemaal goed was gebleven. Lees je ooit in de hof dat Adam op zijn knieën valt? Het is een negatief argument, want ik bewijs er strikt genomen niets mee, maar je leest nergens dat hij op zijn knieën God dankt voor Zijn liefde. Hoe zou hij Zijn liefde hebben kunnen leren kennen? Weet je wanneer je werkelijk liefde leert kennen? Wanneer je het helemaal verbruikt hebt en dat God je desondanks opzoekt in de weg van vijandschap en schuld.

Ik gaf zojuist het voorbeeld van de geschiedenis van Jozef, maar denk ook aan de geschiedenis van die zondares in het evangelie. Ze weende en maakte de voeten van Jezus droog met haar haar. Ze stond in de stad bekend als een zondares en dan zegt de Heer: "Zij heeft veel lief, omdat haar veel is vergeven." Juist omdat ze wist wat haar vergeven was, kende zij de liefde van God. En juist daardoor werd de liefde ook in haar eigen hart geactiveerd.

En dan die verlorenheid... Ik blijf het zeggen: er is maar één voorwaarde om gevonden te worden, en dat is dat je verloren bent. Iemand zei ooit tegen mij: "Weet je dat er één voorwaarde is om gevonden te worden?" Ik dacht nog: een voorwaarde? Hoop jij dat er een voorwaarde is dan? Maar hij zei: "Ja, je moet eerst verloren zijn." En dat is echt zo. Juist in die weg leert God ons echt Zijn liefde kennen.

▶ 01:00:06 Romeinen 11: uit Hem, Door Hem en tot in Hem ↑ hoofdstukken

Ik wil eindigen met Romeinen 11. Want in feite gaat het daar om. In het slot van Romeinen 11 gaat Paulus zijn conclusie trekken. Hij heeft gesproken over de wegen die God gaat met het Joodse volk. En nu is het Joodse volk blind, ook bewust. God heeft hen ogen gegeven om niet te zien, oren om niet te horen en een hart om niet te verstaan. Al tweeduizend jaar lang is het volk gewoon blind. En dan zeg je: hoe kan dat? God heeft dat gedaan. Maar het heeft ook een 'totdat'. Het eind van de liefde is dat God alles wel maakt en dat Hij de bedekking van het hart zal wegnemen. Ze zijn nu vijanden van het evangelie, maar zij zijn daartoe ook ingezet.

Dan gaat Paulus een conclusie trekken vanaf vers 32: "Want God sluit allen op in ongezeggelijkheid." Over kwaad gesproken... Dat wil zeggen: God heeft de hele mensheid samengevoegd als een verzameling van zondaars, afstammelingen van mensen die God hebben verworpen. In meerdere of mindere mate schieten we allemaal tekort. Maar ze zijn opgesloten in ongezeggelijkheid, en er staat achter: "opdat Hij zich over allen zou ontfermen." Kijk, over contrast gesproken! Dit is contrast. De mensheid is ingezet als zondaar en sterveling, maar juist daardoor kan God tonen wat leven is, en ook Zijn ontferming bewijzen. Het staat erbij: opdat Hij zich over allen zou ontfermen. Met andere woorden: als je hier een punt zou zetten na "God sluit allen op in ongezeggelijkheid", dan is dat geen happy end. Dat is een drama. Waarom doet Hij dat dan? Nou, lees verder: opdat Hij zich over allen zou ontfermen. En zoals het eerste "allen" inderdaad allen is, zonder uitzondering, zo is het tweede "allen" net zo goed zonder uitzondering.

O, diepte van rijkdom, van wijsheid en van kennis van God! Hoe onnavorsbaar zijn Zijn oordelen en hoe onnaspeurlijk Zijn wegen. Je krijgt je vinger er niet achter. Want wie kende het denken van de Heer? Wie wist wat er in Hem omging? Of wie weet dat? Behalve dan als Hij zich kenbaar maakt en vertelt over wie Hij is en hoe Hij over de dingen denkt. Ja, dan kennen wij het, dat is door Zijn woord. Maar zonder dat, wie kende het denken van de Heer? Of wie werd Zijn raadsman? Wie heeft God van advies gediend? Er zijn er trouwens genoeg die daarvoor zouden willen solliciteren: God zou het zus of zo moeten doen. Misschien zeg je in je eigen leven wel: "God is groot, maar in mijn leven zou Hij het eigenlijk zus of zo moeten aanpakken." Denk je dat nou werkelijk? Dat is de arrogantie van de mens. Denk je nou werkelijk dat je het beter weet dan God? Zijn weg is de best vertrouwde. Hij zegt dat op voorhand: "Mijn weg is de beste", ook al snap je er niks van. Nou, dan bewijst dat alleen maar dat jij inderdaad heel klein bent en Hij geheel groot, en dat jouw kennis volstrekt niet toereikend is. Als je zo'n God kent, dan heb je echt vrede.

Of wie werd Zijn raadsman? Of wie heeft Hem eerst gegeven, waarvoor hij zal worden terugbetaald? Dan zijn we toch weer terug bij het geld. En dan eindigt het in Romeinen 11 vers 36 zo: "Want vanuit Hem..." Waar komt alles vandaan? Licht en duisternis, waar komt het vandaan? Er is maar één antwoord: Hij is de oorsprong en de oorzaak van alles. "Ik, JAHWEH, doe al deze dingen." Uit Hem, maar ook door Hem. Hij is niet alleen maar degene die het bedacht en gecreëerd heeft, Hij is ook degene die beschikt. Het is niet zo dat Hij ooit de wekker heeft opgewonden en zei: "Die loopt voor de rest wel vanzelf." Nee, Hij plaatst alles. Uit Hem, door Hem en ook weer — hoe logisch — tot in Hem. Zoals alles uit Hem voortkomt, komt ook alles weer bij Hem terecht. De cirkel is rond, als de slang die in zijn eigen staart bijt. Het begint en het eindigt waar het begonnen is, namelijk bij Hem. Hij was ooit, vóór de aanvang van de tijden, alles in Zichzelf. En aan het einde van de aeonen is Hij alles in allen. Aan Hem de heerlijkheid, tot in de aeonen. Amen.