▶ 00:00 Terugblik: de Magiërs en de Omweg Buiten Jeruzalem Om ↑ hoofdstukken

Dankjewel Art voor jouw bijdrage over het voorhoofd. Ik wist het al lang: die jongen is niet op zijn achterhoofd gevallen, nee. En wij... ik ga niet de indruk wekken dat dit allemaal zo mooi vloeiend in elkaar overloopt, want wij gaan het nu hebben over een onderwerp waar we het de vorige keer ook over hadden: de magiërs uit het oosten. Toen hebben we de eerste twaalf verzen van Matteüs 2 gelezen. Dat was destijds trouwens ook nog helemaal conform de kerkelijke kalender; het kwam zo uit omdat het op 6 januari Driekoningen is.

We hebben eigenlijk al een heleboel dingen 'gedebunkt', zoals dat zo mooi heet. Dat wil zeggen dat allerlei verhalen die over die magiërs verteld worden, helemaal niet blijken te kloppen. Voor degenen die hier vaak komen is dat geen verrassing, want zo gaat dat meestal namelijk. Laat ik, voor de goede orde en voor degenen die er de vorige keer niet bij waren of die toespraak ook niet hebben beluisterd, nog even kort resumeren wat we toen hebben besproken.

Het ging over het bezoek van de magiërs die in het oosten de ster hadden gezien. Wij hebben gezien dat deze beroepsgroep eeuwen eerder onder leiding stond — zo weten we vanuit het boek Daniël — van Daniël. Wellicht is dat ook de link waardoor zij op de hoogte waren van de Messiaanse profetieën en aankondigingen. Want ja, hoe zouden zij anders geweten hebben van de Koning der Joden die geboren was, waardoor zij naar dat land reisden? Dat moeten overleveringen zijn geweest die hen tot die conclusie hebben gebracht.

We hebben het ook gehad over die ster, die bij nader inzien een UFO moet zijn geweest. Daarmee bedoel ik geen vliegende schotel, hoor, maar een ongeïdentificeerd vliegend voorwerp. Naar aanleiding van de studie van de vorige keer kreeg ik overigens van een goede vriend — en velen van u kennen hem wel uit het noorden van het land — Gorswin de Boer, een bericht. Hij heeft in het verleden ook wel toespraken gehouden en heeft als natuur- en wiskundeleraar een presentatie gemaakt. Hij heeft het ook op YouTube gezet; het gaat over de ster en de samenstand van Venus en Jupiter vlak voor onze jaartelling. Dat is een heel bijzonder astronomisch fenomeen geweest.

Voor degenen die dit nu thuis bekijken: u kunt dit even aanklikken op de presentatie om naar de YouTube-film van een minuut of zes te gaan, waarin heel goed wordt uitgelegd en gevisualiseerd wat die magiërs destijds in het oosten hebben gezien. Dat is een heel spectaculair fenomeen geweest, een combinatie van een andere ster met wellicht die hele astronomische samenstand; een heel spectaculair gebeuren. In ieder geval was het voor hen volstrekt helder om richting Jeruzalem te gaan. Ze vragen namelijk niet of de Koning der Joden geboren was, maar: "Waar is Hij geboren?"

Dan hebben we nog iets gezien. Jozef en Maria keerden, zoals we weten vanuit het evangelie van Lucas, terug naar Nazareth. Op de achtste dag werd Jezus besneden als Joods jongetje en op de veertigste dag werd Hij getoond in de tempel. Daarna, na de verrichtingen die verplicht waren, zijn zij — dat weten wij uit Lukas 2 vers 39 — teruggekeerd naar Nazareth. Het is dus in Nazareth geweest dat die magiërs kennelijk een bezoek hebben gebracht. Ze werden weliswaar gewezen naar Bethlehem, maar vervolgens was het de ster die hen een heel andere kant op wees en hen in Nazareth bracht. Dat staat niet expliciet zo beschreven in Matteüs 2, dat is waar, maar we weten wel dat ze na de veertigste dag weer teruggekeerd zijn naar Nazareth.

Het is op zich natuurlijk al heel bijzonder dat de magiërs helemaal niet in Bethlehem geweest zijn. En toen keerden de magiërs weer terug naar hun land, maar heel uitdrukkelijk niet via Jeruzalem. Ik heb de vorige keer ook wel even gehint op de meer profetische betekenis die daarachter zit. Dat wil zeggen: het heeft alles te maken met de huidige tussenperiode waarin het heil naar de natiën gaat, buiten Jeruzalem om, buiten Israël om. Eigenlijk typeert dat de huidige tijd. Ik kom daar straks nog op terug, maar wij gaan nu verder met het vervolg.

▶ 06:03 Jozefs Dromen en de Vlucht Naar Egypte ↑ hoofdstukken

We waren halverwege Matteüs 2 en eigenlijk hebben we het vandaag helemaal niet meer over die magiërs uit het Oosten, maar wel over de nasleep daarvan, zal ik maar zeggen. Want dan lees je in vers 13: "Toen zij echter terugtrokken" – dat wil dus zeggen tijdens die terugreis van de magiërs – "Toen zij echter terugtrokken naar hun landstreek, let op, een boodschapper van de Heer verscheen in droomtoestand in de droom aan Jozef."

Dat is in het Matteüsevangelie, vooral die eerste twee hoofdstukken, eigenlijk nogal bijzonder, want je leest nogal wat keren over dromen. Ga maar na: in hoofdstuk 1 vers 20 krijgt Jozef een droom; dat gaat dan over de zwangerschap van zijn verloofde en hem wordt dan duidelijk gemaakt hoe de vork werkelijk aan de steel zit. En dan in vers 12, het voorgaande vers nog, lees je dat de magiërs ook in een droom wordt duidelijk gemaakt dat ze niet, zoals afgesproken, weer terug moeten keren naar Jeruzalem om Herodes op de hoogte te brengen, maar dat ze dan via een andere route, een omweg dus eigenlijk, maar in ieder geval niet via Jeruzalem, zouden terugkeren naar hun land. Dat was ook in een droom.

En dan hier krijgt Jozef de opdracht in een droom om naar Egypte te vluchten. Later zullen we ook nog zien dat Jozef een droom krijgt in Egypte, namelijk om weer terug te keren na de dood van Herodes. En als hij dan eenmaal in het land is aangekomen, krijgt hij nog een keer een droom en dat is om in ieder geval niet in Judea te blijven, maar door naar Galilea te gaan en ook een omweg te maken. Met andere woorden: Jozef blijkt nogal een meester-dromer te zijn.

Maar nu lijkt het tenminste alsof ik twee geschiedenissen door elkaar haal, want we kennen allemaal een Jozef die inderdaad die naam had: meester-dromer. Dat was ook in Egypte trouwens, nou ja, deels. In ieder geval had die Jozef heel veel met dromen in Egypte. Ook daar komen we straks nog eventjes op terug. En kijk, hiervan zeggen we: toevallig was dat ook een Jozef. Nee, daar zit veel meer aan vast. Jozef was namelijk ook de eerstgeborene van Rachel en aan hem werd het eerstgeboorterecht toegekend. Dat heeft alles te maken met de waarheid van het Nieuwe Testament. Dus ja, Jozef in Egypte ooit, Jozef als een van de broers, de geliefde van zijn vader die verworpen werd door zijn broers, dat heeft alles te maken met die Jozef die we ook in het Nieuwe Testament weer tegenkomen.

Trouwens, er zijn nog veel meer Jozefs of Jozefen in het Nieuwe Testament. Jozef van Arimathea en Barnabas, die heette trouwens ook eigenlijk zo; dat is zijn oorspronkelijke naam. Nou ja, we komen er nog wel wat meer tegen en dat moet ons altijd attent maken op dit soort dingen. Dat is nooit zomaar en toevallig.

Oké, Jozef krijgt dus een droom terwijl de magiërs weer naar hun thuisland gaan. Of thuisland, dat klinkt zo Zuid-Afrikaans, maar in ieder geval dat ze weer terugkeren naar wellicht Mesopotamië of het huidige Irak. Dan krijgt Jozef een droom en de boodschapper maakt hem dan duidelijk: "Rijs op, sta op, neem de kleine jongen en zijn moeder." Die kleine jongen staat centraal, dat is duidelijk, en zijn moeder, en vlucht naar Egypte en wees daar totdat ik het u zeg. Ook hier weer: die magiërs kwamen vanuit het buitenland. In het land blijkt geen interesse te zijn in die zoon. Ik bedoel, ze komen in Jeruzalem, eigenlijk het hart van het land, en daar zouden de harten sneller moeten gaan kloppen, maar wat blijkt? Dat is niet het geval. Maar bij die magiërs was er een lichtje opgegaan, om het zo te zeggen, letterlijk en figuurlijk. En nu opnieuw moet er gevlucht worden en dan gaan ze richting Egypte, maar weer buiten het Joodse land om.

Waarom ik dit benadruk? Omdat hier in zo'n geschiedenis veel meer wordt verteld; daar zit een verborgen werkelijkheid in. Dat heeft ook alles te maken met de huidige tijd waarin de Heer verborgen is. En waar bevindt Hij zich? Wel, niet in het land, maar buiten het land, onder de natiën. In feite is dat ook de grote boodschap van de verborgenheid: Christus onder jullie, de natiën, de heidenen. Nu even staat Israël op een zijspoor. Hun val, zij zijn gestruikeld. Natuurlijk, God pakt op Zijn tijd, na de twee jaren – even voor de goede verstaander – de draad weer op met Israël. Maar in die tussenfase maakt Hij een omweg en bezoekt Hij de natiën in de verborgenheid.

Daar heeft trouwens een droom ook alles mee te maken, want een droom is eigenlijk een verborgen manier om iets duidelijk te maken. Afgezien van het feit dat een droom zelf ook vaak verborgen is, toch? Daarom vraag je je ook af, niet alleen wat je gedroomd hebt, maar ook wat daarachter zit. Meestal zit er niks achter en moet je er niet teveel achter zoeken, maar het is wel opmerkelijk wat een droom ook allemaal te zeggen kan hebben.

Oké, hij krijgt dus nu de opdracht om naar Egypte te vluchten. Want, zo wordt ook duidelijk gemaakt, Herodes staat op het punt de kleine jongen te zoeken om hem om te brengen. Zodat Jezus, ook als Hij in Nazareth is, niet veilig is in het land. Want dit was het gebied waar Herodes de Grote over heerste; dit was zijn rijksgebied. Dus als Herodes Jezus zou gaan zoeken, dan moest Hij dus inderdaad naar het buitenland toe.

En dan lees je: "Hij nu, Jozef, rees op en hij nam de kleine jongen en zijn moeder 's nachts mee" – ook in het verborgene – "en trok zich terug naar Egypte. En hij was daar tot het overlijden van Herodes." Ja, ik had het de vorige keer al eventjes over de datering die vaak gekoppeld wordt aan de dood van Herodes. Meestal als je op Wikipedia kijkt, wordt er gezegd dat dit in het jaar 4 voor Christus is geweest. Ik ga u nu niet vermoeien met de redenen waarom men dat dan denkt, maar het is in ieder geval zwaar omstreden. Vanuit Bijbels perspectief, vanuit de Bijbelse chronologie, ligt het veel meer voor de hand dat hij gestorven is in min 1, dat wil zeggen in 1 voor Christus.

We wisten inmiddels al dat de Heer Jezus inderdaad niet in het jaar 0 is geboren. En ik ga het nog sterker vertellen: het jaar 0 heeft nooit bestaan. Oké, maar een maand terug – ja, dat is een maand geleden – toen hebben we ook hier een Bijbelstudie gehouden en dat ging toen over de datering van Jezus' geboorte. Toen hebben we gezien dat Jezus in de lammertijd is geboren in Aviv, en dat is dus in het voorjaar. Aviv betekent ook lente, en dat is in min 4 geweest, zodat onze jaarrekening of onze jaartelling inderdaad niet klopt. Dit is trouwens algemeen bekend, wat ik nu zeg. Maar in ieder geval: Jezus is dan geboren in het voorjaar van min 4 Anno Domini, zal ik maar zeggen. Herodes stierf in januari – dat is wel bekend – en dat is in min 1 geweest. Dat betekent dus dat Jezus nog steeds twee jaar oud was, bijna drie jaar oud, bij het overlijden van Herodes.

Die termijn is wel opmerkelijk, want ik lees nu even verder: "Opdat vervuld zou worden hetgeen de Heer sprak door de profeet." Ik kan u verklappen: dat was Hosea, toen hij zei: "Vanuit Egypte roep Ik Mijn zoon." Hé, dat is eigenaardig. Dus Jozef moest met zijn jonge gezinnetje naar Egypte vluchten. Waarom? Omdat Herodes zocht het kind te doden. Herodes komt al vrij spoedig te overlijden en dat is een heel eigenaardig verhaal over het overlijden trouwens van Herodes, dat is tamelijk bekend. Hij heeft ook al van tevoren gezegd – hij was dood- en doodziek – er moet een nationale rouw uitgeroepen worden.

En toen heeft hij ook alle lijkslieden bij elkaar geroepen; hij zag de bui dus hangen en er is vervolgens een enorme, grootse begrafenis georganiseerd. Hoe dan ook, Jozef was met Jezus’ moeder Maria en Jezus in Egypte. Wanneer Herodes vervolgens overleden is, kan Jozef weer terugkeren – of eigenlijk moet ik zeggen: de Heer Jezus kon terugkeren.

Matteüs, die dit zo optekent, zegt dat dit gebeurde opdat vervuld zou worden hetgeen de Heer sprak door de profeet Hosea, toen hij zei: "Vanuit Egypte roep Ik mijn Zoon." Maar als je dat terugleest in Hosea 11, dan gaat het over Israël: "Toen Israël een kind was, heb Ik het liefgehad, en uit Egypte heb Ik mijn zoon geroepen." Dit verwijst naar de exodus, toen Israël eigenlijk geboren werd uit Egypte; de wateren braken ook. Toen werd Israël als natie, als volk, geboren uit Egypte.

En nu haalt Matteüs dit aan. Hij zegt dat hier werd vervuld hetgeen de profeet Hosea gesproken heeft. Hoezo vervuld? Nou, het kreeg opnieuw invulling. Inhoud. Het hele principe dat God zijn Zoon – ongeacht of dat nu de natie Israël is of de Heer Jezus Christus – vanuit Egypte roept. Dat is wat opnieuw weer inhoud kreeg. Op zichzelf is dit niet eens een profetie; het is geen aankondiging van wat er zou gebeuren. Maar het is wel een woord dat opnieuw weer inhoud kreeg, namelijk dat God zijn Zoon roept uit Egypte. Dat is wat er staat.

▶ 18:21 De Kindermoord in Bethlehem en de Tranen van Rachel ↑ hoofdstukken

En dan staat er in vers 16, want we lezen door: Herodes dan, waarnemend dat hij werd bespot door de magiërs... Deze vertaling vind je trouwens nergens terug, ontdekte ik; niet in de NBG en niet in de Statenvertaling. De NBG zegt dat Herodes misleid was door de magiërs en de Statenvertaling zegt bedrogen. Maar er staat hier een woord dat nog twaalf keer meer voorkomt in het Nieuwe Testament en in de NBG consequent altijd vertaald wordt met bespot. Dus ja, alleen hier hebben ze het vertaald met misleid. Herodes werd bespot. En ik vind dat eigenlijk helemaal niet zo'n gekke gedachte. Hij is gewoon voor de gek gehouden; dat is de gedachte. Natuurlijk betekent dat in de praktijk dat hij misleid is en dus ook bedrogen, maar hij werd met recht geschoffeerd en in de maling genomen, of welke term je daar ook voor zou kunnen bezigen.

Nou, dan moet je net bij hém, bij Herodes, komen. Want die Herodes – ook dat hebben we de vorige keer al even overwogen – wordt niet voor niets Herodes de Grote genoemd. Hij heeft enorm veel betekend. De stad Caesarea heeft hij voor een groot gedeelte opgebouwd en hij heeft de tempel gedurende een halve eeuw gerestaureerd; hij heeft geweldige dingen gedaan. Maar het was ook een tiran eerste klas. Hij heeft velen omgebracht. Je moet dus net bij Herodes wezen als hij in de gaten krijgt dat hij bespot is en gewoon in de maling is genomen door die magiërs.

Wat gebeurt er? Herodes dan, waarnemend dat hij werd bespot door de magiërs, wordt zeer woedend. En erop uitsturende – zo staat het er letterlijk – ruimde hij alle jongens in Bethlehem uit de weg. Ik zei al: het was een tiran, maar dit is slechts één van de vele gruwelijkheden. Wist u dat hij bijvoorbeeld drie van zijn bloedeigen zonen heeft gedood? Omdat die het hem te lastig maakten. Nou, dan ben je toch wel een figuur hoor. Bij het doden van een van die zonen heeft hij ook nog eens 300 aanhangers, fans van die zoon, omgebracht. Hij heeft vele farizeeën en schriftgeleerden omgebracht, ook vlak voor zijn overlijden, dus dat is in deze tijd geweest. Iedereen die het niet met hem eens was en zijn beleid in de weg stond, of wat hij meende – want hij was ook nog eens een keertje enorm paranoïde en zag overal rivalen in – moest het ontgelden. In die zin is deze gebeurtenis in Bethlehem niet eens zo heel opvallend; het past helemaal in het plaatje.

Aardigheid is een fout woord in dit verband, maar het is wel apart dat je deze gebeurtenissen elders nergens opgetekend vindt. Ook Flavius Josephus maakt er geen melding van; alleen in het Nieuwe Testament lees je over deze kindermoord in Bethlehem. Maar het past wel helemaal in de beschrijving van zijn karakter. In ieder geval ruimde hij alle jongens in Bethlehem uit de weg van twee jaar en daaronder. Maximaal twee jaar dus. En er staat bij: "in overeenstemming met de tijd die hij exact nauwkeurig had vastgesteld bij de magiërs". Dus het loutere feit dat hij dat op deze wijze deed – ook al heeft hij een veilige marge genomen – hij heeft heel welbewust die termijn van twee jaar uitgekozen. Zo wordt het beschreven: twee jaar.

Ik zou zeggen: vul de kleur en het plaatje nu verder zelf in, want je voelt het eigenlijk al op je klompen aankomen. Dit is trouwens ook de termijn die Jozef gevangen heeft gezeten in Egypte. Na twee volle jaren werd Jozef uit de gevangenis gehaald. En wat deed hij ook alweer in de gevangenis? Dromen uitleggen. Hij was daar de overste in de gevangenis. Moet je nagaan: Jozef, bestemd voor de troon, maar nog volstrekt miskend door zijn broers. Ik hoop dat u nu met "dubbelzinnige oren" zit te luisteren. Jozef, de eerstgeborene, bestemd voor de troon, maar hij werd nog volstrekt miskend en bevond zich in de gevangenis. In die twee jaren houdt hij zich met verborgenheden bezig en legt hij dromen uit. Hij was de overste in de gevangenis en droeg zorg voor de mensen daar. Hij had daar een goede positie verkregen, weliswaar in het verborgene. Maar na die twee jaar lees je dat hij verhoogd wordt. Dan krijgt hij trouwens ook weer een droom te horen en is hij bij machte die droom uit te leggen: Jozef in Egypte.

Ik kan me voorstellen dat er nu ook een beetje kortsluiting ontstaat, want we hebben het over verschillende Jozefs. Maar kijk, we hebben het een paar maanden geleden gehad over de vele keren – een stuk of zes, zeven keer – dat we in de Bijbel lezen over een termijn van twintig jaar. Iedere keer blijkt dan, zoals bij Jakob die twintig jaar in het buitenland is en daarna weer terugkomt, dat die periode een betekenis heeft. In dit geval is het ook weer twee, maar dan praten we niet over jaren, maar verwijst het naar 2000 jaar. Naar twee millennia. Deze periode van twee jaar spreekt inderdaad van de huidige tijd van twee dagen. Voor de Heer zijn het twee dagen; wij zeggen 2000 jaar, maar voor de Heer zijn het ook twee jaren. Het gaat om dat getal twee; dat markeert en typeert deze tijd.

Van die twee jaar zijn er eigenlijk twee karakteristieken te geven: Israël gaat ten onder en wordt gepasseerd, en vervolgens wordt de redding verborgen onder de natiën. Dat is het typerende van deze twee jaar. Dat wil zeggen: Jeruzalem ziet het niet. Het gaat buiten Israël om en vervolgens bevindt de Heer zich verborgen onder de natiën. Dat typeert ook onze huidige tijd. Zo'n geschiedenis beschrijft niet alleen maar hoe het ooit gegaan is, maar er zit ook een diepere zin in en daar wil ik u bij dezen graag even op gewezen hebben.

Nu gaat het erom dat Herodes alle jongetjes van twee jaar en daaronder vermoordt. En dan lees je: "Toen werd vervuld". Dat is een soort van refrein in het hele Matteüs-evangelie. Iedere keer opnieuw wordt dat zo benoemd. Opnieuw kregen woorden die geschreven staan in de Hebreeuwse Bijbel, ons Oude Testament, inhoud. Hetgeen gesproken was door Jeremia de profeet toen hij zei – en hier wordt verwezen naar een citaat uit Jeremia 31: "Een stem wordt gehoord in Rama, huilen en veel diep verdriet". Rama ligt daar bij Bethlehem. Weet u wie daar ooit woonde trouwens? Samuël. Niet Eli, maar Samuël. Het betekent "een hoge plaats". Rama ligt op de grens van Israël, de tien stammen, en Juda, de twee stammen.

En dan staat er: "Rachel huilt om haar kinderen". Van Rachel weten we dat ze twee kinderen had. We hebben er al over nagedacht dat Rachel ooit is overleden in Bethlehem bij de geboorte van Benjamin. Zij noemde hem Ben-Oni: zoon van mijn smart. Maar de vader, Jakob, zei: "Nee, hij is wel de zoon van de smart, maar hij is voor mij Benjamin: zoon van mijn rechterhand". Dus een jongen wordt geboren in Bethlehem, de zoon van mijn smart, maar hij wordt de zoon van de rechterhand. Pure profetie als u het mij vraagt. Maar hier huilt Rachel om haar kinderen, want Jozef was een kind en Benjamin was een kind. In dit geval, als je dat in de profeet Jeremia naleest.

Dan blijkt dat Jozef staat voor de tien stammen en Benjamin voor de twee stammen. U weet het wel, hè? Ooit was er een verdeling van het rijk. En Rachel huilt om haar kinderen; ze wil niet bemoedigd worden omdat ze er niet meer zijn. Als u dat in Jeremia naleest, dan gaat het over het feit dat Rachel zegt: "In het land, waar zijn mijn kinderen? Waar zijn de twee stammen en waar zijn de tien stammen?" Ze waren in het buitenland, ze waren er niet meer. Dat is de situatie in Jeremia en nu wordt dat hier in Matteüs uitgelegd. Ja, Rachel huilt om haar kinderen, want al die jongens nu in Bethlehem zijn omgekomen. Ze huilt om haar kinderen en wilde niet bemoedigd worden omdat ze er niet meer zijn. Ze zijn er niet meer.

Ziet u hoe dat soms werkt met citaten die gegeven worden uit het Oude Testament? In dit geval hoop ik dat u het nog volgt. Ik geef toe: het is even goed doordenken. Maar Jeremia heeft het over de ballingschap; de twee en de tien stammen bevinden zich buiten het land. De kinderen zijn er niet meer. En nu wordt dit aangehaald omdat Rachel, die ooit overleed nabij Bethlehem, nu huilt om haar kinderen: de kinderen van Bethlehem die omgekomen zijn. Die twee worden aan elkaar gekoppeld. Hoewel het over twee verschillende gebeurtenissen gaat, dient de link zich als vanzelfsprekend aan.

Die kindermoord in Bethlehem zal niet op een al te grote schaal hebben plaatsgevonden. Ik heb berekeningen gezien dat als het inderdaad een plaatsje is geweest van twee- tot drieduizend mensen, er misschien een stuk of tien tot twintig jongetjes van deze leeftijd zijn omgekomen. Het is eigenlijk koffiedik kijken, want je weet het nooit precies natuurlijk, maar in die orde van grootte zult u wellicht moeten denken. Niettemin was het een afschuwelijke gebeurtenis, dat moet u zich voorstellen.

Maar nu hebben we het ook even over de typologische betekenis. Die kindermoord in Bethlehem is een type van Israëls ondergang in het land. De kinderen zijn er niet meer. En dit brengt mij tevens weer bij het punt: waar is Israël momenteel in deze tussentijd, in deze twee millennia? Wel, de kinderen zijn in het buitenland; Israël is ten onder gegaan. En dat is de tragiek. En waar bevindt de Zoon zich? In het buitenland, in het verborgen. Want die Herodes dacht natuurlijk met deze daad de Zoon te hebben uitgeschakeld; de echte troonpretendent in Jeruzalem, degene die in Jeruzalem zou regeren. Maar hij heeft misgerekend. In werkelijkheid is het gegaan zoals het is gegaan.

▶ 32:00 De Dood van Herodes en de Terugkeer Naar het Land ↑ hoofdstukken

Nou, en dan lees je nog dat toen Herodes overleden was, een boodschapper van de Heer in een droomtoestand verscheen aan Jozef in Egypte. We hadden het er al over dat dit wijst op verborgen waarheden. En opnieuw klinkt er een stem in de droom van Jozef. Op dat moment bevindt Jozef zich in Egypte, samen met zijn zoon, de Heer Jezus Christus. Ondertussen vond daar die afschuwelijke kindermoord in Bethlehem plaats. Rachels kinderen zijn er niet meer; wat een tragiek.

Maar nu is Herodes overleden en krijgt Jozef te horen: "Rijs op, neem de kleine jongen en zijn moeder mee en ga weer naar het land." Want degenen die de ziel van de kleine jongen zochten – Hij is inmiddels dus geen baby meer – die zijn gestorven. Let op dat meervoud: "degenen". Kennelijk was niet alleen Herodes overleden, maar wellicht ook zijn bevelhebber die leiding gaf aan de zoektocht. Hij kon nu dus weer naar het land terugkeren. En dan staat er dat Jozef oprees, de kleine jongen en zijn moeder nam en in het land kwam.

Toen hij echter hoorde dat Archelaüs koning was van Judea in plaats van zijn vader Herodes, werd hij bevreesd om daarheen te gaan. Want nadat Herodes overleed, viel zijn rijk uiteen in vier delen. Je kreeg toen een viervorst, een term die we in het Nieuwe Testament vaker tegenkomen: een tetrarch. Dat wil zeggen dat iemand als vorst of regent een vierde deel van het rijk erft, want het werd verdeeld onder de kinderen van Herodes.

Deze Archelaüs was echt een duplicaat van zijn vader. Hij heeft maar kort geregeerd, tot een jaar of zes, zeven na Christus, en was een ware tiran. Hij heerste over het gebied van Judea, vrij ruim genomen. Om u een beeld te geven: dit was het gebied waar Archelaüs regeerde. Daarnaast kwam Herodes Antipas in de plaats van zijn vader in een ander deel, en dan had je ook nog Philippus de tetrarch. Het rijk viel dus uiteen in vieren en werd verdeeld onder de zonen. Een zilverkleurig gedeelte werd overigens geregeerd door een zuster van Herodes de Grote. Goed, dat doet er verder niet zo heel veel toe.

Wat wel ter zake doet, is dat Jozef hoort dat Archelaüs koning was in Judea in plaats van zijn vader Herodes. Hij werd toen alsnog bevreesd om daarheen te gaan, of beter gezegd: om daar doorheen te gaan. En hij werd opnieuw in een droomtoestand in kennis gesteld. Dat is de vierde keer al! Een bekende zanger zong ooit dat de meeste dromen bedrog zijn, maar dit zijn echte dromen. Hij werd in kennis gesteld zich terug te trekken naar de delen van Galilea.

Wat hij dan doet, is dat hij via een omweg – ook weer buiten Jeruzalem en Judea om – naar Galilea gaat. Hij komt dus in het land, verneemt dat Archelaüs hier koning is en heeft daar kennelijk kwade dingen over gehoord. Wat hij doet, is gewoon een omweg maken naar Galilea, in ieder geval buiten het gebied van Judea. Hij vermijdt daarmee inderdaad het gevaarlijke Judea.

▶ 36:28 De Afgehouwen Tronk en de Profetie van de Nazarener (netzer) ↑ hoofdstukken

En daar komende, zo staat er in vers 23, woonde hij in een stad genaamd Nazareth. Als je dat in het Matteüs-evangelie leest, krijg je de indruk alsof dit voor het eerst is dat hij daar komt. Dat is heel eigenaardig, want het staat er feitelijk niet, maar als je alleen Matteüs zou hebben, dan zou je zweren dat het volstrekt nieuw is. We weten echter dat het niet zo is, want uit het Lucas-evangelie weten we dat zowel Jozef als Maria beiden uit Nazareth afkomstig waren. Vanuit Nazareth zijn ze naar Bethlehem gegaan en na die veertig dagen zijn ze ook weer teruggekeerd naar Nazareth. Dus daar komende, woonde hij in een stad genaamd Nazareth, waar ze dus al eerder woonden.

Nieuw is dit dus niet, maar Matteüs vermeldt het nu omdat hij op iets belangrijks wil wijzen, namelijk dat dit in overeenstemming is met de profeten. Er staat: "en daar komende woonde hij in een stad genaamd Nazareth, zodat vervuld zou worden hetgeen gesproken is door de profeten, dat hij Nazarener genoemd zou worden." Oei, hoe zit dat dan? Er wordt heel vaak overheen gelezen en dan vraag je je af: maar waar lezen we dat dan? Strikt genomen staat hier helemaal niet dat dit geschreven staat. Er staat dat de profeten erover gesproken hebben. Dat hoeft dus niet eens per se in de Schrift terug te vinden te zijn. Het kan mondeling door de profeten gesproken zijn en zo bekend zijn geworden, zonder dat het ooit ergens in de profeten zwart-op-wit geschreven staat. Daar zijn meer voorbeelden van te geven. Het feit is dat er niet staat "zodat vervuld zou worden hetgeen geschreven is door de profeten", nee, er staat "hetgeen gesproken is door de profeten". Dat is één ding.

Maar er is nog iets: er is wel degelijk een aanwijzing in de profeten met betrekking tot Nazareth. In Jesaja 11 lezen we namelijk een tekst die nogal eens bekend is vanwege de maand december; rond de kersttijd wordt het vaak gelezen. Ik denk echter dat de feitelijke betekenis ervan vaak onbekend is. In die profetie staat: "Er zal voortkomen een twijg uit de tronk van Isaï." Een tronk is een stronk, een afgehouwen boom. Het idee is dat de dynastie van David, dat koningshuis dat vele generaties geregeerd heeft, zal worden afgehakt. Die hele dynastie, die stamboom, zal worden omgehakt. Dan denk je dat het einde verhaal is, maar in werkelijkheid zegt Jesaja voor: "Er zal voortkomen een twijg uit de tronk van Isaï en een loot uit zijn wortels zal vrucht dragen." Op een onverwachte wijze zal er toch weer nieuw leven voortkomen in dat oude, vergane koningshuis.

Het woord dat hier staat voor een "loot" of een "scheut" is het woord Netzer. In het Hebreeuws lees je van rechts naar links, en als je Nazareth in het Hebreeuws schrijft, dan zit dit woord er ook in. Hoezo Nazarener? Het bijzondere is dat de naam Nazareth in het hele Oude Testament niet eens voorkomt. Het is een kleine plaats geweest. Ik las dat het in het begin van onze jaartelling, de tijd dat de Here Jezus daar opgroeide, een plaatsje geweest moet zijn van hooguit vierhonderd inwoners. Dat is dus gewoon een hele kleine nederzetting geweest. Maar wat is daar nu het aparte van? Deze plaats werd bewoond door allemaal nakomelingen van David. Eigenlijk, als je ze een achternaam zou willen geven, dan heten ze Davidson. Nee, niet Hardy, maar dat is weer wat anders. Nakomelingen van David dus, want ga maar na: zowel Jozef was uit het huis van David, maar zijn vrouw Maria was ook uit het huis van David.

Wat er gebeurd is, mede vanwege druk en vervolgingen, is dat een groep mensen uit het koningshuis van David zich heeft gevestigd in Galilea. Het Galilea der heidenen was hun veilige plek en daar zijn ze gaan wonen. Dat waren allemaal "scheuten", om zo te zeggen. Zij hebben zich genoemd naar de naam die al gegeven was in het boek Jesaja: zij waren allemaal netzers. Dat wil zeggen: mensen in wie de verwachting vervuld zou worden. Ooit zou er uit het huis van David toch nog een loot voortkomen, en dat is een netzer. Zij hebben zich daar gevestigd en hoe gingen ze hun woonplaats noemen? Gewoon Nazareth. Eigenlijk werden die inwoners dus niet genoemd naar hun woonplaats, maar werd hun woonplaats genoemd naar de inwoners. Zij waren netzers, zij waren voortgekomen uit die tronk van Isaï, refererend aan Jesaja 11. Zij hebben zich daar gevestigd en daarom heet het Nazareth.

Dan begrijp je het hele idee: natuurlijk heeft Nazareth een profetische betekenis. Zo werd vervuld hetgeen gesproken is door de profeten en deels ook wel degelijk beschreven door de profeet Jesaja, namelijk dat hij Nazarener genoemd zou worden. Zelfs de woonplaats, terwijl Nazareth niet eens genoemd wordt in het Oude Testament, heeft dus betekenis. Waar het nu om gaat, en daarmee wil ik echt afsluiten, is dat daar waar de menselijke verwachting volledig wordt afgesneden, God begint. Die afgehouwen tronk leek hopeloos, maar er is een netzer. Er is een scheut, een loot die toch uit het koningshuis van David voortkomt. Dan moet je niet in Jeruzalem wezen, maar dan moet je daar in het Galilea der heidenen zijn. Daar is de Here Jezus groot geworden en zelfs dat heeft dus wel degelijk profetische betekenis. Niet eens zozeer omdat Nazareth als plaats al is genoemd in het Oude Testament, maar omdat er al gesproken was over de scheut. Het is dus helemaal in de lijn van de profeten dat hij in Nazareth is gaan wonen en dat hij een Nazarener genoemd zou worden. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van dit hoofdstuk, Matteüs 2.

▶ 45:36 Samenvatting: Historie met een Verborgen Profetische Betekenis ↑ hoofdstukken

Om die hele geschiedenis dan samen te vatten: die hele geschiedenis van de magiërs uit het Oosten en hoe ze uit het buitenland komen en via een ster, een hemelse heerlijkheid, gewezen worden op de Koning, de beloofde Koning der Joden. En hoe vervolgens, naar aanleiding daarvan, de Heere Jezus toch ook weer naar Egypte gaat en in het buitenland terechtkomt, terwijl dat grote drama in het land plaatsvindt. Ja, dat is historie; dat hebben we nu enigszins zo besproken.

Maar het is ook profetie. Het heeft een verborgen betekenis en daar wilde ik u met name op attenderen. Ja, lieve mensen, het moet duidelijk zijn — die conclusies trekken we iedere keer weer opnieuw. Wanneer we de Schriften openen, dan openen zich altijd weer zoveel, niet alleen perspectieven, maar je ziet zoveel lagen. Er zit zoveel meer in dan je ooit zou vermoeden. En dat is wat meestal niet verteld wordt over de drie koningen, dat weet ik. Maar daarom, als wij de Schriften met elkaar openen, willen we graag open-minded zulke dingen ontdekken en zien.