GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

de dood: haar functie & einde

03-09-2018 - Geplaatst door Andre Piet
toespraak gehouden op zondag 2 september 2018 te Urk

De dood is niet alleen het tegenovergestelde van leven maar ook het einde ervan. Daarin is het nut van de dood gelegen maar het typeert ook de ernst ervan. Het is namelijk definitief. Althans, naar de mens gesproken. Voor GOD echter niet. Nooit. Want Hij maakt allen levend. Onvergankelijk! Ieder in zijn eigen rangorde.

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

De studie behandelt het fundamentele thema van de dood, niet als een definitief einde, maar als een tijdelijke onderbreking of slaap vanuit Gods perspectief. Religies en filosofieën ontkennen vaak de ernst van de dood door te spreken over reïncarnatie of een onsterfelijke ziel, maar de Bijbel leert dat de mens daadwerkelijk sterft. Het ware evangelie is echter de boodschap van opstanding en levendmaking: Christus Jezus zal als Eersteling de dood volledig tenietdoen. Uiteindelijk zullen alle stervelingen in hun eigen rangorde levend gemaakt worden, zodat de dood niet meer bestaat en God werkelijk alles in allen zal zijn.

“De Bijbelse boodschap is dat toen de Eersteling, Christus Jezus, het graf leeg achterliet, daarmee de garantie werd afgeleverd dat eens de dood volledig tenietgedaan zal zijn.”

Introductie: de Mens als Sterveling ↑ hoofdstukken

Een hele goedemiddag, vrienden. Het is heel goed om u hier te mogen treffen. Wij gaan ons vanmiddag bezighouden met een, nou, ik mag wel zeggen, heel fundamenteel en basaal onderwerp. Een onderwerp waar we hoe dan ook, en in velerlei opzichten, mee geconfronteerd worden: de dood. We gaan het hebben over haar functie — dat wil zeggen de functie van de dood — en ook haar einde. Ik heb daar van die icoontjes bij gedaan die u op uw audio- of videorecorder ziet, en straks maak ik vanzelf nog wel even duidelijk wat ik daar precies mee wil zeggen.

Ik zei al dat het een onderwerp is waar we allemaal op een of andere wijze, zo vaak meer dan ons natuurlijk lief is, mee geconfronteerd worden. De dood is een universeel probleem, zoals u dat ook op dat plaatje ziet weergegeven. Een begraafplaats; ja, dat is de plaats waar het dan allemaal eindigt. Alle mensen — en dat is zo’n universalisme, zo’n universeel gegeven — alle mensen zijn stervelingen. Dat wil zeggen dat we, hoe macaber dat ook moge klinken, lopen met de dood in onze schoenen. We weten allemaal dat op het moment dat iemand geboren wordt, er ook een keer een datum zal zijn waarop het overlijden een gegeven is.

Om dan nog een keertje die icoontjes naar voren te brengen: ja, er is een moment dat op de play-knop gedrukt wordt en dan start ons leven bij de geboorte. Dan beginnen we adem te halen. Maar er is ook een moment dat we weer de laatste adem uitblazen, en dan eindigt ons bestaan hier. Op onze audio- en videorecorder — en ik neem aan dat dat op Urk toch niet anders zal zijn — is dit dan het plaatje waarmee is aangegeven: hier stopt het.

Maar daar valt veel meer over te zeggen. Want kijk, als we het hebben over de dood, haar functie, maar ook haar einde, dan hebben we het over een buitengewoon basaal onderwerp waar we allemaal mee te maken krijgen. Het is een heel tragisch onderwerp, maar ik moet erbij zeggen: niet alleen tragisch. Juist van de week viel het me nog weer op toen ik een rouwadvertentie zag van iemand die een hele lijdensweg had ondergaan vlak voorafgaand aan het sterven. Dan wordt de dood ook beschreven als een verlossing; het lijden is voorbij. Trouwens, het woordje ‘overlijden’ drukt dat ook uit: je bent over het lijden heen. Dat is dan, bij alle tragiek, toch weer de positieve kant van de dood, want het maakt een eind aan ons sterfelijke bestaan.

Sterfelijk wil niet alleen maar zeggen dat er een einde komt aan ons bestaan, maar het hele bestaan is een proces van sterven. Zoals Lub zojuist in de Bijbellezing al even aangaf: als er in Genesis 2 tegen de mens gezegd wordt: “Dan zul je de dood sterven”, dan staat er letterlijk in het Hebreeuws — Lub gaf het al even aan — “Dan zul je stervende sterven”. Dat is een versterkingsvorm, maar het geeft aan dat het hele proces naar de dood toe, het doodgaan, een proces is waarbij er niet alleen een eindpunt is. Het is ook een degeneratie, het afleggen van heerlijkheid, het steeds meer functies kwijtraken.

Nou ja, je zou dat hele fenomeen, dat hele proces natuurlijk in geuren en kleuren kunnen beschrijven — voor zover dat het juiste woord is in dit verband. Dat doet de Bijbel trouwens bij gelegenheid ook: dat het hele proces van ouder worden, hoe je daarmee inderdaad aftakelt en uiteindelijk eindigt het dan in de dood. In die zin is de dood dus ook het einde van ons sterfelijke, ons vergankelijke bestaan, maar ook ons bestaan van zwakheid, van moeite en verdriet, et cetera.

Dit onderwerp is heel basaal en je zou je de vraag kunnen stellen: “Als we hier dan zo vaak bij elkaar komen, waarom gaan we niet verder?” Nou, het is zo basaal dat het buitengewoon belangrijk is om dit scherp te krijgen en te hebben en te houden. Er bestaan namelijk zoveel misverstanden over wat de dood is. Alleen dat al: wat is eigenlijk de dood? Maar ook: wat is de betekenis van de dood? Waarom is de dood ingezet? En vooral: wat is het einde van de dood? Want dat is namelijk — en nu beperk ik me even tot de christenheid — het punt waarop het gegeven dat de dood tenietgedaan en beëindigd zal worden, niet alleen maar zwaar bediscussieerd wordt, maar zelfs orthodox gewoon wordt geloochend. Nu zet ik het wat zwaar aan, maar ik zeg hier niets te veel mee. Men spreekt over de ‘eeuwige’ dood en dan bedoelt men de eindeloze dood waarin vele schepselen, vele mensenkinderen uiteindelijk eindigen. En dat is dan het einde van het verhaal. Dat is een afschuwelijke gedachte. Ik kom daar straks op terug, maar ik hoop hier in ieder geval ook mee te hebben aangegeven hoe belangrijk het is om dit onderwerp scherp te hebben, om daarmee werkelijk het Evangelie te verstaan. Laten we dat dan ook maar meteen zo aanpakken, vanaf het begin.

De Leugen van de Slang: Ontkenning van de Dood ↑ hoofdstukken

Zojuist werd er gelezen uit Genesis 2, wat God had gezegd tegen de mens toen hij in de hof geplaatst was. En toen was daar de slang, de oude slang zo heet hij, die een gesprek aanknoopt met de vrouw. Nadat Eva zich aanvankelijk terughoudend had opgesteld en eigenlijk de boot afhield, lees je dat de slang tot de vrouw zei: "Je zult geenszins sterven." God had gezegd: ten dage dat je daarvan eet, zul je de stervende sterven. En nu zegt de slang: "Nee, dat is niet zo." Eerst betwijfelt hij het woord van God: "God heeft zeker wel gezegd...?" Maar hier begint het echte slangengif. Hier ontkent hij zelfs en gaat hij lijnrecht in tegen wat God gezegd heeft. Hij zegt: "Je zult niet sterven," maar God weet – en daarmee maakt hij God ook verdacht – dat ten dage dat je daarvan eet, je ogen geopend zullen worden. In tegendeel dus: niet sterven, maar je ogen gaan open.

Wat de slang daarmee doet, is het meest karakteristieke van de leugen van de slang, de leugen van de diabolos of de duivel, degene die alles door elkaar gooit. Je zou ook kunnen zeggen: de leugen van de tegenstander. Dit is de eerste leugen die we in de Schrift vinden en feitelijk ook de basis, het platform waarop alle andere leugens zijn gebaseerd. Dat is de ontkenning van de dood. Dat zie je vervolgens doordringen in alle religies en in alle filosofie: een ontkenning van wat de dood werkelijk is. De slang zegt namelijk: "Nee, je sterft niet, je leeft voort. Je ogen gaan open." Het idee is dan dat men niet echt doodgaat, dat wil zeggen: de dood is maar een schijn, de dood is niet echt. Het is slechts het afleggen van het stoffelijk omhulsel, of hoe noemen ze het ook wel: het stoffelijk overschot, het zielloze lichaam. Dat zijn termen die trouwens absoluut niet aan de Bijbel ontleend zijn.

Want de Bijbel zegt: de ziel die zondigt, die zal sterven. De Bijbel kent niet eens zoiets als een onsterfelijke ziel. Dat is gewoon vreemd aan de Schrift. De Bijbel spreekt zelfs over dode zielen. In de meeste vertalingen komt dat niet uit de verf, maar het staat er echt. Maar in ieder geval is er die ontkenning van wat de dood is: eigenlijk lijkt het alsof je doodgaat, maar dat is slechts het lichaam, want in werkelijkheid leef je op een andere, eventueel hogere wijze voort. Dat kan allerlei varianten hebben. Bijvoorbeeld het idee zoals je dat met name in het oosten en in het verre oosten kent; in het hindoeïsme wordt dat zo geleerd: het idee van reïncarnatie. Reïncarnatie, dat 'carnis' heeft te maken met vlees, en reïncarnatie wil zeggen dat je weer opnieuw vlees wordt op een of andere manier. Je sterft, en eigenlijk is het een cirkelgang: je gaat dood, maar vervolgens reïncarneer je weer in een andere vorm. Iemand zei laatst: "In mijn vorige leven geloofde ik nog in reïncarnatie." Ja, dat kan ook nog, hoe subtiel kan het wezen.

En nu ik naar het plaatje zit te kijken, dan zie ik ineens dat verlichte oog: "je ogen gaan open". Wie kijkt hier eigenlijk? Trouwens, de 8 is omvergevallen, en dat is ook veelzeggend, want de 8 is juist een embleem van nieuw leven en dat kent men dus ook niet. Maar goed, misschien is dat te ver gezocht. In elk geval is het idee van reïncarnatie: je gaat niet dood, je leeft op een andere wijze voort. Veel bekender voor ons in de westerse wereld, en trouwens in vele andere religies, is het idee van een onsterfelijke ziel of van een hiernamaals. Ik had het net al even over dat begrip van een onsterfelijke ziel. Het idee is dan: de mens heeft een lichaam en een ziel. Terwijl de Bijbel zegt: de mens IS een ziel, en die ziel gaat dood, die sterft.

Het is niet zo dat bij het sterven de ziel opklimt uit het lichaam en naar God toe gaat. Het idee dat je door te sterven naar God toe gaat, is een volstrekt onbijbels idee; ik kom daar straks natuurlijk op terug. Maar dat is het idee van het hiernamaals: een mens sterft, maar hij sterft niet echt. Hij blaast de laatste adem weliswaar lichamelijk uit, maar hij leeft voort in de hemel of hel – ik zet het maar even tussen aanhalingstekens – of een tussentoestand, een soort van wachtkamer. Dat zijn allemaal begrippen die de Bijbel niet kent. Ja, de hemel kent de Bijbel wel, maar niet dat je door te sterven naar de hemel zou gaan. En over een hel zullen we het helemaal maar niet hebben vanmiddag. Al die ideeën gaan ervan uit dat de mens niet echt doodgaat, maar op een andere wijze voortleeft. Dat zeggen de religies, dat zeggen de filosofieën van mensen.

Wat God Zegt: de Doden Weten Niets ↑ hoofdstukken

Maar God zegt... Laat ik u gewoon een paar schriftplaatsen noemen waarin heel duidelijk wordt aangegeven wat de dood werkelijk is. In Psalm 6 staat: "Want in de dood is aan U geen gedachtenis; wie zou U loven in het dodenrijk?" Dat wordt daar als een retorische vraag gesteld. Het wil zeggen dat in het dodenrijk God niet wordt geloofd; daar wordt zelfs niet aan Hem gedacht.

In Prediker 9 lezen we: "De levenden weten tenminste, dat zij sterven moeten, maar de doden weten niets." Ik laat expres een aantal schriftplaatsen uit Jesaja zo links en rechts de revue passeren om aan te tonen dat dit de doorlopende Bijbelse gedachte is. Want het dodenrijk looft U niet, de dood prijst U niet. Hoe vaak lees je niet in advertenties dat iemand is overleden en "nu juicht voor Gods troon"? De Bijbel zegt dat dit niet zo is. Een mens gaat niet doorsterven tot God of Hem juichend loven voor de troon zodra hij dood is. Zo is het niet.

De Bijbel heeft een geweldig antwoord op de dood, maar dat is niet door de dood te ontkennen of te zeggen dat de mens eigenlijk niet echt gestorven is. De mens gaat inderdaad dood. "Het dodenrijk looft U niet, de dood prijst U niet; wie in de groeve zijn neergedaald, hopen niet op Uw trouw." Er is dus geen gedachtenis, ze loven niet en er is ook geen hopen. Prediker 9 vat het nog eens heel mooi samen door te zeggen dat er geen werk is. Dat is voor sommige mensen misschien goed nieuws; eindelijk ben je van het werk af. Maar er is ook geen overleg – geen communicatie, maar ook geen overleg in de zin van het overwegen van dingen – en geen kennis, geen weten, geen uitzicht, geen overzicht of wijsheid in het dodenrijk waarheen je gaat. Het idee is gewoon: de doden zijn dood. Dat wil zeggen dat een mens ophoudt te bestaan.

Dat lijkt haast op atheïsme, het idee dat de dode een punt is. En dat is ook zo, met dit verschil: de dode is geen punt, maar een puntkomma. Laat dat in ieder geval duidelijk zijn. In de Bijbel is de vraag nooit waar een mens heen gaat als hij sterft. De vraag is – en nu citeer ik Job 14 vers 14: "Als een mens sterft, zou hij herleven?" Dat is de vraag. De dood is namelijk niet alleen het einde van dit sterfelijke leven, maar het is ook het tegenovergestelde van leven. Ik trap hiermee haast een open deur in, maar iemand die dood is, leeft niet meer. Het is dus ook niet op een andere manier voortleven of een hogere manier van worden. Nee, het is een absolute tegenstelling: je leeft of je bent dood. En de vraag is niet wat er gebeurt in de dood, want daar gebeurt niks. de vraag is: als een mens sterft, is er dan voorbij het graf hoop op herleving?

Of laat ik het vragen met de woorden van Ezechiël uit hoofdstuk 37. Hij wordt in de geest verplaatst naar een gigantische vallei die helemaal vervuld is van knekels, van dorre doodsbeenderen. Dan komt de vraag van God tot Ezechiël: "Mensenkind, zullen deze beenderen herleven?" En Ezechiël antwoordt: "Mijn Heer JAHWEH, U weet het." Naar de mens gesproken is de dood natuurlijk een hopeloze toestand; naar aardse maatstaven is het gewoon het einde. Die beenderen zijn hier een voorstelling van het hele huis van Israël, maar het gaat mij nu even om het gegeven dat wanneer Ezechiël geconfronteerd wordt met emblemen van de dood – met die knekels en beenderen – de vraag luidt: is het mogelijk dat dit alsnog zou gaan leven?

Het Antwoord van de Schrift: Opstanding en Levendmaking ↑ hoofdstukken

En dan komen we natuurlijk op het grote antwoord dat de Schrift geeft op de dood. We hebben nu heel kort de lijn neergezet en ik ben allerlei zijwegen niet ingegaan, bijvoorbeeld op tegenwerpingen of bepaalde teksten die dikwijls worden aangevoerd om te beweren dat de dood niet echt dood zou zijn. Dat voert nu veel te ver. De lijn is deze: wat is de dood? Wel, dat is inderdaad het einde van het bestaan en de doden weten niets. Maar er is hoop, en dat is het antwoord van de Schrift. Die hoop is niet gelegen in de dood zelf, en ook niet in een ontkenning van de dood alsof mensen niet echt dood zouden gaan. Nee, de hoop is gelegen in het feit dat de toestand van de dood beëindigd wordt door opstanding en door levendmaking.

Dat zijn trouwens niet helemaal dezelfde begrippen. Het kan hetzelfde zijn, maar het hoeft niet per se. Om dat meteen al aan te geven – ik zal er later nog op terugkomen – neem bijvoorbeeld de opstanding van Jezus Christus. Dat was tevens zijn levendmaking. Hij stond op uit de doden als eersteling. Was Hij de eerste die opstond uit de doden? Nee, er zijn heel wat voorbeelden in de Bijbel van mensen die inderdaad zijn opgestaan. In het leven van de Heer Jezus vond dat zelf ook plaats, denk aan de jongeling van Naïn, het dochtertje van Jaïrus of Lazarus. Maar die mensen stonden weliswaar op, maar zij werden niet levend gemaakt. Waarom? Omdat zij later opnieuw weer zijn gestorven. Dat wil zeggen dat zij terugkeerden in het vergankelijke, sterfelijke bestaan. Ze stonden dus weliswaar op, maar zij moesten opnieuw weer sterven; een tweede dood. Hou dat even vast, want daar komen we straks nog op terug.

Levendmaking wil echt zeggen wat de Heer Jezus als eerste overkwam en tot dusver als enige: Hij stond op uit de doden als eersteling en werd levend gemaakt. De dood voert geen heerschappij meer over Hem, zegt Romeinen 6 vers 9. Dat wil zeggen dat de dood achter Hem ligt. En dat is echt levendmaking. Ik zal het straks ook nog laten zien, maar dit geeft aan dat het niet helemaal één op één hetzelfde is.

Kijk, de dood is naar aardse maatstaven – en dat is ook de algemene tragiek van het einde – simpelweg het einde. Vandaar dit punt. Dit is eigenlijk ook het enige wat de mens ziet. Als je helemaal afgaat op je ogen, dan weet je één ding zeker en dat is dat de dood een afscheid is. We zien elkaar hier niet meer terug. Dat is een zekerheid en vandaar ook het verdriet dat de dood met zich meebrengt. Maar de dood is feitelijk ook echt een vernietiging; je bent er niet meer. Er zijn plaatsen – ik weet niet hoe dat hier in deze contreien is – maar van oudsher was het zo dat op het moment dat iemand stierf, de klok werd stilgezet. Om daarmee ook aan te geven voor de overledene: de tijd staat nu stil. Hij is uit de tijd. Voor ons gaat het klokje door, maar die persoon is uit de tijd en dat is volstrekt Bijbels en reëel gedacht. De dood is inderdaad: je bent er niet meer.

In Psalm 39 staat een gebed: "Wend uw blik van mij af, opdat ik mij wederom verblijde, eer dat ik heen ga en niet meer ben." Het gaat mij vooral om dat laatste: "Eer dat ik heen ga en niet meer ben." Heen gaan betekent hier sterven. En daarna 'niet meer zijn'. Ik ben er dan niet meer; het is het einde van het bestaan. Als het het einde van het bestaan is, dan ben je er dus niet meer. Dat staat er zo letterlijk. Ik zeg het expres even zo, omdat we daar straks in verband met een ander begrip nog op terugkomen.

In ieder geval is het antwoord van de Schrift op de dood nooit de ontkenning van de dood. Het is niet: "De dood is niet echt dood en je leeft eigenlijk voort." Nee, de dood wordt inderdaad beëindigd door opstanding. En buiten de opstanding is er geen hoop. In 1 Korinthe 15 zet Paulus dat geweldig uiteen en hij zegt het heel zwart-wit: "Indien Christus niet is opgewekt, dan zijn zij die in Christus ontslapen zijn ook verloren." Hij zegt niet: "Nou ja, de mens leeft voort als onsterfelijke ziel." Want wat is dan nog de functie van de opstanding? Dat zou dan 'suiker op de honing' zijn, oftewel overbodig, omdat de hoop dan al gelegen zou zijn in het feit dat een mens op een andere wijze voortleeft. Nee, zegt de Bijbel: de opstanding is het anker van de hoop. Daarin is de hoop gelegen en daarin ligt de verwachting verankerd. Hoe dan ook: naar aardse maatstaven is de dood het einde. Zo beleven we het ook.

Gods Perspectief: de Dood als Tijdelijke Slaap ↑ hoofdstukken

Maar voor de levende God, die de aionen in Zijn handen heeft en de tijden overziet, is de dood geen einde maar een onderbreking. Een pauze. En vandaar ook dit icoontje: het wordt onderbroken, maar het wordt weer voortgezet op een ander moment. Je moet je voorstellen hoe een totaal ander perspectief je krijgt als iemand sterft. Dat geldt trouwens ook voor moord, een kwestie die nog niet zo lang geleden een keertje aan mij werd voorgelegd. In de Bijbel lees je immers dat God doodt. Is God dan een moordenaar? Daar zie je meteen het grote verschil tussen het bezien vanuit een aardsperspectief of vanuit Gods perspectief. Als God doodt – denk bijvoorbeeld aan de gelegenheden van Sodom en Gomorra of de grote vloed in Noachs dagen – dan trof de dood de mensen. Maar maakt dat God een moordenaar? Nee! Voor God is de dood niet het einde; het is alleen een onderbreking.

Stel je voor dat iemand wordt vermoord – het is een gedachte-experiment. De persoon is er dan niet meer. Maar stel dat na een paar dagen die persoon weer tot leven zou komen. Dan zou die moord ineens niet zo erg meer zijn voor onze perceptie, want de betrokkene is er even uit geweest, maar kwam weer terug. Ineens krijgt de dood het karakter van een onderbreking, een pauze of een slaap. Dat is inderdaad de Bijbelse gedachte. De Bijbel vergelijkt de dood dikwijls met de slaap en de doden worden ook ontslapenen genoemd. Het idee daarbij is niet alleen dat je je in je slaap van niets bewust bent – je weet helemaal niets, dat is één kant – maar de metafoor heeft twee ideeën in zich. Je weet niets en je bent je van niets bewust, maar de slaap is ook een tijdelijke onderbreking. Je sluit je ogen om ze later weer te openen – en je weet dan even helemaal niets meer – om vervolgens het leven weer voort te zetten. Zoals we dat eigenlijk elke dag meemaken en beleven als mensen.

De slaap is de goddelijke wijze waarop de dood wordt bezien. Dit maakt de dood nog steeds een stoppunt, alleen tijdelijk. Het wordt weer voortgezet en dat is de wijze waarop God ernaar kijkt; dat maakt het ook heel anders. Kijk naar wat er gebeurde in de dagen van Sodom en Gomorra: toen werden die mensen gedood. Naar aardse maatstaven is dat buitengewoon ernstig, want het was het einde van hun bestaan. Maar God is het die de tijden overziet en Hij roept op Zijn tijd de doden weer tot leven. Dat maakt het voor God totaal anders. Dat is de wijze waarop wij er ook tegenaan zouden kijken, dat wil zeggen met het licht van God. Niet: 'dit is de dood', maar: 'dít is de dood', althans voor God.

Voor die vergelijking met de slaap heb ik hier een aantal schriftplaatsen genoemd, maar ik heb er expres 'et cetera' bij gezet, want er zijn vele Bijbelse plaatsen waarin dit naar voren wordt gebracht. Bekend is vooral Johannes 11, waar je leest dat de Heer Jezus nog even wacht voordat Hij naar Zijn vriend Lazarus gaat om hem uit de doden op te wekken. De Heer zegt dan ook: "Nee, hij slaapt." Johannes geeft daarbij de uitleg dat Hij sprak van de slaap van de dood. De dood heeft het karakter van een slaap: een tijdelijke onderbreking en een fase waarin men zich van niets bewust is, maar die ook weer beëindigd wordt. Die slaap begint met het sluiten van de ogen en eindigt met het openen van de ogen en het opstaan. We gebruiken in allerlei verbanden dezelfde metafoor en dezelfde termen: de ogen sluiten, opstaan en ontwaken.

Timotheüs 1: Christus Doet de Dood Teniet ↑ hoofdstukken

Ik neem u mee naar een tekst in Timotheüs waarin op een fundamentele en kernachtige wijze, in een notendop, wordt uiteengezet wat het evangelie is. Het goede bericht, want dat is wat 'evangelie' immers betekent. In 2 Timotheüs 1 vers 10 lees je dit: er wordt gesproken over de verschijning van onze Redder, Christus Jezus, die de dood tenietdoet en leven en onvergankelijkheid aan het licht brengt door het goede bericht.

Een paar kanttekeningen hierbij. In de eerste plaats wordt er gesproken over onze Redder. Wie is dat? Wie redt er? Dat is Christus Jezus. Hoezo redt Hij? Waar redt Hij van? Waar zou een sterveling nou van gered moeten worden? Van de dood. Dat is ons probleem als mens: we zijn stervelingen. Welnu, het evangelie, het goede bericht, is de boodschap van iemand die verschijnt, namelijk de Redder, en wat Hij doet is de dood tenietdoen.

Het is heel boeiend als je die term eens analyseert. Hier wordt gezegd: Christus Jezus doet de dood teniet. Maar wat is de dood eigenlijk? De dood beëindigt ons bestaan; de dood doet ons bestaan teniet. Dat is wat de dood eigenlijk is. U kent misschien wel de term annihilatie. Daar zit het woordje 'nihil' in, en nihil betekent 'niets'. Annihilatie is het zelfstandig naamwoord, het werkwoord is annihileren. We kennen dat trouwens in een andere, iets simpelere en alledaagse vorm: annuleren. Dat is eigenlijk precies hetzelfde. Annihileren wil zeggen dat je iets nietig maakt, tot niets maakt of vernietigt. Annuleren is exact hetzelfde; je verklaart iets nietig of ongeldig en je zegt het op. Daar zit trouwens het woordje 'nul' in, en ons woord nul is natuurlijk ook niets. Nihil en nul, het is allemaal hetzelfde.

Dat is wat de dood doet: de dood doet teniet. De dood zorgt ervoor dat je er niet meer bent, zoals ik net las uit de Psalmen. Dat is ook de functie van de dood. De dood wordt ingezet om een einde te maken aan het bestaan, om een einde te maken aan dit sterfelijke bestaan. Daar zit een positieve en een negatieve kant aan, maar in ieder geval beëindigt het, het annuleert ons bestaan. Dat eventjes over de dood; de dood is eigenlijk annihilatie.

Maar wat is nu het evangelie? Dat is de boodschap dat Christus Jezus de dood tenietdoet. Oftewel: Hij annihileert de annihilatie. Dat is een ingewikkelde. De dood is een annihilatie waarin je tot niets wordt gemaakt. Wat doet Christus Jezus? En dat is nu juist de essentie van het evangelie: Hij annihileert, Hij doet teniet, wat tenietdoet. Namelijk de dood. Je zou daar zelfs een wiskundige formule op kunnen loslaten: twee keer negatief is positief. Als je een dubbele ontkenning gebruikt, zoals wanneer je zegt: "Het is niet niks", dan betekent het juist dat het wel wat is. Je ontkent de ontkenning, en dat betekent dat het alsnog positief wordt. Hij annihileert de annihilatie, oftewel Hij doet de dood teniet.

Ik moet daar nog iets bij opmerken. Er staat: "die de dood tenietdoet". Als u een NBG-vertaling of de Statenvertaling hebt, dan staat dit in de voltooid tegenwoordige tijd. Dan staat er: "die de dood van zijn kracht beroofd heeft" of "die de dood heeft tenietgedaan". Dat klinkt als iets wat al in het verleden ligt, iets wat al voltooid zou zijn. Dat is echter niet wat er staat. In het Grieks staat hier een aorist. Een aorist betekent letterlijk 'zonder horizon' en dat wil zeggen dat het een tijdloos feit is. Het betekent: Hij doet de dood teniet. Christus Jezus is onze Redder; Hij is degene die de dood tenietdoet. Het feit wordt gesteld zonder daar een bepaald tijdsidee bij te bedenken.

Er is trouwens nog een veel kortere route om dat aan te tonen, namelijk dat de Bijbel gewoon leert dat het tenietdoen van de dood in de toekomst ligt. Dat zal ik straks ook laten zien aan de hand van 1 Korinthiërs 15. Daar lees je dat de dood als laatste vijand zal worden tenietgedaan. Het idee van de Statenvertaling en de NBG-vertaling dat de dood al tenietgedaan zou zijn of reeds van zijn kracht beroofd is, klopt dus niet. De dood is overwonnen, dat is waar, dat staat in de Schrift. Maar er staat dat de dood nog tenietgedaan moet worden. Dat is een groot verschil. De dood is overwonnen toen Christus opstond als Eersteling, want dat was 'D-Day' om het zo maar te zeggen. Toen was principieel de overwinning behaald, omdat Hij als Eersteling leven en onvergankelijkheid aan het licht bracht. Maar dat de dood uiteindelijk tenietgedaan zal zijn, dat ligt nog in de toekomst. Daarvoor is zelfs nog heel lang geduld nodig, want dat duurt nog enige aionen.

De verschijning van onze Redder Christus Jezus die de dood tenietdoet; het feit wordt gewoon gesteld. Wat betekent het dat Christus Jezus onze Redder is? Hij doet de dood teniet. En wat betekent dat? Dat Hij leven en onvergankelijkheid aan het licht brengt door het goede bericht. Wat zegt het goede bericht, oftewel het evangelie? Dat Christus Jezus de dood tenietdoet. En wat betekent dat? Dat Hij onvergankelijk leven aan het licht brengt. Het ene is namelijk hetzelfde als het andere. Als de dood tenietgedaan wordt, dan is er geen dood meer en dat betekent dat alles leeft. Echt leven met allemaal hoofdletters: leven dat de dood achter zich heeft.

In het tenietdoen van de dood komt leven en onvergankelijkheid aan het licht. Waarin wordt dat verteld? Door het goede bericht, zegt Paulus. Waarvan hij trouwens in het navolgende vers zegt: "Waartoe ik gesteld ben als heraut en als leraar van de natiën." En in vers 12 zegt hij — ik heb het nu niet geprojecteerd, maar kijk het maar eens na — dat hij daarvoor ook kwaad lijdt, in boeien. Deze geweldige tijding, deze blijde tijding dat de dood tenietgedaan wordt en onvergankelijk leven aan het licht komt, was de kern van wat hij te melden had. Daarvoor was hij een heraut en daarvoor leed hij ook kwaad. Deze boodschap werd en wordt nog steeds zo gehaat. Want dat zou maar 'makkelijk' zijn.

Dit is namelijk een feit, dit is een mededeling. Ik weet niet of u het gemerkt hebt, maar tot dusver heb ik alleen maar zaken gemeld over wat de dood is en dat Christus Jezus de dood tenietdoet, zonder enige voorwaarde. Gewoon, het feit staat. Hoe dat proces dan in zijn werk gaat, is een ander onderwerp waar we het nog over zullen hebben, maar het feit staat. Ik heb expres dit plaatje erbij gezet als een soort lakmoespapiertje. Hiermee kun je testen of iets juist is of niet. Wil je weten of iets een 'goed bericht' is, of iets 'evangelie' is, dan moet je vragen: wat gebeurt er met de dood? Als de dood tenietgedaan wordt door onze Redder Christus Jezus, dan is dat evangelie.

Dat er geen dood meer zal zijn en dat er in plaats van de dood onvergankelijk leven aan het licht treedt, dat is evangelie. Dat doet het goede bericht. Hoor je dat niet, dan is het geen goed bericht; dat is geen evangelie. Het evangelie is de boodschap, niet alleen dat de dood overwonnen is, maar ook dat de dood tenietgedaan wordt.

En als je zegt: "Is dat scherp?", ja, dat is verrekte scherp, maar het is de Bijbelse boodschap. De Bijbelse boodschap is dat toen de Eersteling, Christus Jezus, het graf leeg achterliet, daarmee de garantie werd afgeleverd dat eens de dood volledig tenietgedaan zal zijn.

Dat is de boodschap die we aan elk mensenkind — let op, aan elke sterveling — hebben te vertellen. Christus Jezus is jouw Redder. Jij bent een sterveling, maar Christus Jezus doet de dood teniet en voor jou rest leven. Voor alle stervelingen. Ja, dat is het geweldige.

Openbaring 20: de Grote Witte Troon en de Tweede Dood ↑ hoofdstukken

Dan wil ik het trouwens nog even hebben over – nee, het is geen zijpaadje – de tweede dood. Dit is een term die ontleend is aan Openbaring 20. Laten we daar even naartoe gaan. We lezen in Openbaring 20 over de grote witte troon, en dat zal zijn na de duizend jaren. Ik ga dat nu allemaal niet uitleggen, maar je leest in de Bijbel over de duizend jaren. Dat is trouwens ook weer theologisch zwaar omstreden, want men zegt dan: "Ja, wij leven nu in een duizendjarig rijk." Als je dat denkt, dan gaan we het daar maar helemaal niet over hebben. De Bijbel zegt dat de duizend jaren gekenmerkt worden doordat Satan gebonden zal zijn en niet in staat zal zijn om de volkeren te verleiden. Als je denkt dat wij nu in die tijd leven, ja sorry, maar dan zou ik zeggen dat je de Bijbel nog eens moet lezen. Maar dan zou ik ook zeggen dat je de krant nog eens moet lezen. Dat zal ik niet zo gauw op die manier zeggen, maar het komt er wel op neer.

Bij de grote witte troon – dat zal zijn na de duizend jaar, dat staat er gewoon perfect bij iedere keer in Openbaring 20: "na dezen" zag ik dit en "na dezen" zag ik dat – wie staan er dan op? Dan staan de overige doden op. Er is namelijk vóór de duizend jaren ook sprake van een opstanding: de eerste opstanding. Je hebt dus de duizend jaren, die nog in de toekomst liggen, waarin Christus zal heersen en Satan gebonden zal zijn. Voorafgaand aan de duizend jaren zal er een opstanding plaatsvinden en dat is een opstanding uit de doden. Ik moet erbij zeggen dat dit ook weer op verschillende tijdstippen gebeurt, maar we gaan het niet ingewikkeld maken. Het heet de eerste opstanding omdat het niet een opstanding van alle doden is, maar een opstanding uit de doden, van tussen de doden uit. Dat wil zeggen: stel je voor dat je een begraafplaats hebt en daar gaan een aantal graven open waar doden uit opstaan. Dan is dat een opstanding uit de doden. De overige doden blijven dan liggen. Vóór de duizend jaren vindt dus de eerste opstanding plaats; dat is alleen voor degenen die geloven, daar kom ik straks nog even op terug.

Na de eerste opstanding staan de overige doden op. Ik heb daar expres dit icoontje voor: je weet wel, na de pauze mag je weer op "play" drukken en dan wordt het leven hervat. Hier staan ook weer doden op en dat zijn de overige doden; dat is de opstanding der doden. Gewoon alle doden staan op. En als alle doden zijn opgestaan, dan zijn er dus geen andere doden meer over. Bij de grote witte troon staan dus alle doden op. De "overige doden" wordt dat in Openbaring 20 vers 5 ook genoemd. Om het even scherp te krijgen: hier is sprake van de grote witte troon na de duizend jaren. Wie staan er op? De overige doden. En wat gebeurt er met hen? Dat lees je in vers 12 van Openbaring 20: zij worden geoordeeld naar hun werken. Dat wil zeggen: ze hebben hier op aarde geleefd, ze hebben dingen gedaan, gedacht en overwogen. Ze worden daar gericht. Dat betekent ook – en dat staat niet alleen in Openbaring 20, maar ook op vele andere plaatsen – dat alles daar aan het licht zal komen. Maar ook: alles wordt rechtgezet. Dat is trouwens ook wat het woordje "richten" betekent. Richten wil eigenlijk zeggen: iets rechtzetten. Dat wat krom is, wordt rechtgezet. In deze wereld wordt vaak alles wat recht is, krom gemaakt – dat is zelfs een soort Uri Geller-effect, zou ik maar zeggen. Maar daar wordt alles wat krom is weer rechtgezet.

Die doden die daar dus staan bij de grote witte troon, worden geoordeeld naar hun werk. En dan lees je dat als hun naam niet staat geschreven in het boek van het leven, ze geworpen worden in het meer van het vuur. Ze zijn dus gericht en geoordeeld, en dan worden ze geworpen in het meer van het vuur. Er staat bij: "dat is de tweede dood". Je krijgt dus dit verhaal: zij leven op aarde en komen te sterven. Misschien dachten zij dat dit een punt was, maar nee, het is een onderbreking: de dood. Vervolgens, bij de grote witte troon – ongeacht de vraag hoeveel tijd hier tussen zit, dat maakt niet uit; iemand die sterft is uit de tijd en of daar nou een dag, honderd jaar, duizend jaar of een miljoen jaar tussen zit, dat telt helemaal niet – wordt de pauzeknop weer ingedrukt. De doden staan op bij de grote witte troon. Hier worden zij gericht en als hun naam niet staat geschreven in het boek van het leven, eindigt het in de tweede dood. Waarom heet dat zo? Wel, eigenlijk heel simpel: zij waren dood, zij staan op, zij worden gericht en zij gaan opnieuw dood. Vandaar dat het een tweede dood is. Dat is eigenlijk een heel simpel en logisch verhaal: zij sterven opnieuw.

Je zou je de vraag kunnen stellen: wat is de zin van het opstaan voor die grote witte troon als ze daarna opnieuw dood zijn? Eigenlijk is hun opstanding slechts een onderbreking van hun doodstoestand. Ze waren dood, ze staan op, de dingen worden rechtgezet en ze sterven opnieuw. Niet met een verheerlijkt lichaam, nee. Degenen die voor die grote witte troon staan, staan niet op in een onvergankelijk lichaam. Uiteraard niet, want anders zouden ze geen tweede dood kunnen sterven. Ze staan op zoals een Lazarus of het dochtertje van Jaïrus: ze staan op in een sterfelijk lichaam. In zekere zin zou je dus kunnen zeggen dat ze verlost worden van hun sterfelijke lichaam in de tweede dood. Ik weet dat ik hier zo'n pauze-embleem bij zet, want de meeste mensen zeggen dat de tweede dood definitief is. Dat noemt men in de theologie dan de "eeuwige dood". Als je daarin terechtkomt, dan zegt men dat dit de hel is. Maar opnieuw: het is een doodstoestand; men weet van niets. Ze sterven voor een tweede keer en opnieuw zijn zij dood. Maar het hele idee van een eindeloze, definitieve dood is zo anti-evangelie. Dat de dood definitief zou zijn, is een regelrechte ontkenning van Pasen. Pasen! Het geopende graf van tweeduizend jaar geleden, buiten de poorten van Jeruzalem, is de absolute garantie dat de dood tenietgedaan zal worden. Zou deze tweede dood een stopteken zijn, een einde? Dan zou God niet de Levendmaker van allen zijn. Trouwens, dan is het hele Evangelie niet meer waar. Dan is Zijn liefde namelijk ook niet onvoorwaardelijk. Men spreekt er wel over dat God onvoorwaardelijk van al Zijn schepselen houdt, maar als ze in de tweede dood komen zou het over en uit zijn? Dat kan natuurlijk niet. God laat nooit varen het werk dat Zijn hand begon.

Korinthe 15: Allen Levend Gemaakt en God Alles in Allen ↑ hoofdstukken

Het wordt hoog tijd, want dit is hét hoofdstuk bij uitstek. Daarin mag natuurlijk niets ontbreken, want hierin wordt ons definitief verteld wat de dood is, wat de reikwijdte ervan is, en vooral hoe de opstanding van Jezus Christus de dood inderdaad eens voor altijd teniet zal doen. Ik lees vanaf vers 22. 1 Korinthe 15 is zo’n magistraal hoofdstuk; het is geweldig hoe hierin het ABC van het goede bericht, zoals Paulus dat wereldwijd mocht bekendmaken, wordt neergelegd. Hij zegt daar dit — en ik kan natuurlijk nu niet op alle details diep ingaan, het gaat mij vooral even om de highlights van wat de dood is en hoe het beëindigen ervan in het licht wordt gesteld: "Want evenals in Adam allen sterven..." Dat lijkt me een duidelijk gegeven; daar zijn namelijk geen uitzonderingen op. Eigenlijk staat er: "Evenals in Adam allen stervende zijn", zo, op dezelfde wijze, zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden.

Zo duidelijk als dit "allen" betreft in Adam, zo duidelijk is het ook in Christus, die in 1 Korinthe 15 vers 45 de laatste Adam wordt genoemd. Het betreft alle mensen. Let op: maak daar niet van wat evangelische christenen dikwijls of meestal doen. Zij zeggen: "Ja, het gaat hier over allen die in Christus zijn, dus alleen de gelovigen." Nee, het gaat hier niet over "allen in Christus", het gaat over "in Christus allen". Dan vraag je je af wat dat voor verschil maakt, maar dat is een wereld van verschil. "In Adam allen" — deze allen zijn dezelfde allen als hierna. Zoals in Adam allen sterven, zo zullen in Christus dezelfde allen worden levend gemaakt. Wie worden er levend gemaakt? Wel, de allen die in Adam stervende zijn. Ik ga het niet nog uitgebreider vertellen, want als ik het nog uitgebreider ga uitleggen, ben ik bang dat ik het alleen maar moeilijker maak. En dat is juist de truc: men maakt dingen ingewikkeld die simpel zijn. Deze waarheid — mijn vader heeft hem op de steen staan: 1 Korinthe 15 vers 22. Het is zo'n geweldige waarheid, zo simpel dat een kind het kan begrijpen. Alle mensen zijn stervelingen, en de blijde tijding is dat al die mensen die stervelingen zijn, in Christus zullen worden levend gemaakt.

Maar niet allemaal tegelijk. Dat is eigenlijk ook logisch, want we sterven ook niet allemaal tegelijk en we leven ook niet allemaal tegelijk. "Ieder echter in zijn eigen afdeling, in zijn eigen rangorde: als eersteling Christus." Let op, Christus wordt hier de eersteling genoemd. Het gaat hier namelijk niet zomaar over opstanding, het gaat hier over levendmaking, en daarin is Christus de eersteling. Hij werd levend gemaakt in onvergankelijkheid, in heerlijkheid en in kracht, zoals Lut dat zojuist ook voorlas. Christus is dus de eersteling. Vervolgens gaat het over verschillende momenten en fasen waarin de levendmaking zal plaatsvinden. Dat vindt plaats in rangorde, in afdelingen. De eerste afdeling ligt in het verleden, toen Christus werd opgewekt uit de doden.

Vervolgens — dat wil zeggen: de volgende fase in de levendmaking — degenen van de Christus in de parousia van Hem, in Zijn komst, in Zijn aanwezigheid. Dus: Christus de eersteling, en dan in Zijn parousia. Dat is toekomstig, wanneer Hij zal verschijnen. Letterlijk betekent dat "in Zijn aanwezigheid". Het is niet zozeer één punt of één moment; het is ook weer een fase. Degenen die van Christus zijn, zullen dan worden opgewekt. Ik zei zojuist al dat die eerste opstanding een gefaseerd moment is, maar daar gaat het nu even niet om. Het gaat erom dat in de parousia degenen die van Christus zijn, worden opgewekt.

Daarna het einde. Het einde van wat? Van de levendmakingen, want dat was het onderwerp. Allen worden levend gemaakt, maar niet allemaal tegelijk. Ieder in zijn eigen rangorde: Christus als eersteling, daarna degenen die van Christus zijn, en daarna het einde. Dat wil zeggen: het einde van de levendmakingen. Wie moeten er nu nog levend gemaakt worden? De mensen die niet van Christus zijn natuurlijk. De eersten waren van Christus in Zijn parousia, maar nu volgt er nog een laatste levendmaking. Dat zijn dus degenen die niet bij die tweede categorie hoorden. Het is het einde van de levendmakingen. Maar wanneer zal dat zijn? Wanneer vindt die laatste levendmaking plaats? De tweede levendmaking — degenen die van Christus zijn — vindt plaats in Zijn parousia. De laatste levendmaking vindt plaats — en dat wordt hier ook gezegd — wanneer Hij het koninkrijk zou overdragen aan de God en Vader. Aha, dat betekent dus dat de laatste levendmaking plaatsvindt bij de overdracht van het koninkrijk aan God de Vader. Op het moment dat Christus het koninkrijk zal overdragen, zal het "het einde" zijn, oftewel de laatste levendmaking.

Paulus gaat dat nader toelichten: "Want Hij, Christus, moet als koning heersen totdat Hij al de vijanden onder Zijn voeten zou plaatsen." Ik vind dat ook wel treffend. Er zijn teksten in de Bijbel, bijvoorbeeld in Openbaring 11 vers 15, waarin in de NBG-vertaling of Statenvertaling staat dat Christus moet heersen "tot in alle eeuwigheden". Maar dat staat er niet. Want als dat zo zou zijn, dan zou dit hier niet kloppen. Hier staat namelijk dat Christus moet heersen "totdat". Hoe kan Hij dan heersen tot in alle eeuwigheden? Dat is heel simpel: er staat niet "in alle eeuwigheden", er staat "tot in de aionen", de wereldtijdperken. Alleen daaruit zou je al kunnen weten dat aionen niet eindeloos zijn, voor zover dat nog niet duidelijk was. Hij moet als koning heersen totdat Hij al de vijanden onder Zijn voeten zou plaatsen. De heerschappij van Christus duurt dus niet eindeloos voort; Hij draagt het een keer over.

Je krijgt dus: Christus de eersteling die in het verleden levend is gemaakt. Vervolgens de tweede etappe: in Zijn parousia degenen die van Christus zijn, die zich Zijn eigendom weten. Heb je dan nu allen? Nee, want allen die in Adam sterven, zouden in Christus worden levend gemaakt, net als Christus Zelf. Vervolgens lees je dat Christus heerst. Wanneer? In ieder geval in die duizend jaren, maar ook daarna nog steeds. Christus heerst tot in de aionen. Niet alleen in de toekomende aion van de duizend jaren, maar ook in de aion die daarop volgt. In Openbaring 21 en 22 lees je daarover, wanneer het Jeruzalem neerdaalt vanuit de hemel naar de aarde. Ook in die laatste hoofdstukken lees je nog steeds dat Christus daar heerst; het staat letterlijk in hoofdstuk 22 vers 5.

Het feit dat Christus daar nog heerst, betekent nog één ding: de dood is daar nog niet tenietgedaan. Christus heerst totdat het einde komt, de laatste levendmaking. Dan pas wordt de dood tenietgedaan. En wat betekent dat? Dat betekent dat allen levend worden gemaakt. Degenen die na die duizend jaren bij de grote witte troon opnieuw sterven, zijn nog steeds dood. Zij zijn in de tweede dood, maar ze zijn dood. En ook zij zullen worden levend gemaakt. Niet slechts opstaan — dat waren ze al bij de grote witte troon — nee, zij zullen worden levend gemaakt.

Ze zullen leven zoals Christus, de eersteling, en dan, als allen zijn levend gemaakt, ja, dan is inderdaad de dood tenietgedaan. Want dan is er alleen maar leven, met allemaal hoofdletters; dan is er geen dood meer. Paulus zegt dan: "Want Hij onderschikt alles onder zijn voeten". Wanneer Hij echter zou zeggen dat alles is ondergeschikt, dan is duidelijk dat het buiten Degene om is die Hem alles onderschikt. Dat wil zeggen: God Zelf is daarvan uitgezonderd.

Wanneer echter het al aan Hem onderschikt wordt, dan zou ook de Zoon zelf onderschikt worden aan Degene die Hem met het al onderschikt. Dat klinkt wat ingewikkeld, maar dat betekent gewoon: God heeft Hem die taak gegeven om alles te onderschikken, met als de grote climax dat Hij de dood zal tenietdoen. Dat is Zijn laatste regeringsdaad. Dat wil zeggen dat degenen die dan nog dood zijn, worden levend gemaakt, en dat is meteen ook het moment dat Hij het Koninkrijk volmaakt zal overdragen. Weet u waarom? Hoezo volmaakt? Dan ontbreekt er niemand meer. Dan ontbreekt er helemaal niemand meer; dan zijn allen die in Adam zijn gestorven, levend gemaakt zoals Hijzelf levend gemaakt is.

Dan leven allen, dan is er geen dood meer en dan zal Hij een volmaakt Koninkrijk overdragen aan Zijn God en Vader. Degenen die dus in die tweede dood gekomen zijn, die hebben de heerschappij van Christus niet meegemaakt. Het Koninkrijk van Christus hebben zij niet meegemaakt; zij worden namelijk levend gemaakt aan het einde van Zijn heerschappij. En als zij levend gemaakt zijn, ja, dan houdt de heerschappij van Christus op. Dus die heerschappij van Christus hebben zij niet meegemaakt.

En dan worden zij levend gemaakt en dan wordt het Koninkrijk overgedragen. Dat is de abdicatie, zoals dat officieel heet als er troonsafstand gedaan wordt. Als het Koninkrijk wordt overgedragen, zoals Beatrix het koningschap overdroeg aan Willem-Alexander. Dat is de abdicatie van Beatrix. Zo zal Christus het koningschap overdragen aan Zijn God en Vader, die het Hem allemaal had gegeven. En Christus zal Zich onderschikken aan Zijn God. Dat dit strijdt met de leer van de drie-eenheid, dat is een ander probleem — voor sommigen tenminste. Maar daar gaat het nu niet om. Het gaat erom: dit is het moment dat alles aan God zal zijn ondergeschikt en dan wordt het werkelijkheid dat God zal zijn: alles in allen. Welke allen? Wel, de allen die in Adam stervende waren en die in Christus zouden worden levend gemaakt.

Kijk, dat is evangelie. Daar ontbreekt helemaal niemand. Dit is dus werkelijk een happy end. Met recht: The End. Maar dan ook een stralend eind. Er was een motto dat ik destijds boven mijn weblog had staan en dat luidde — het zou zo uit de Bijbel kunnen zijn gesprongen: "Everything will be alright in the end. Nee, everything will be oké in the end. If it's not oké, it's not the end." En zo is het. Want aan het einde zal alles goed zijn en alles levend zijn. En dat is het geweldige evangelie. Dat is het werkelijke goede bericht voor elk mensenkind.

🎧 de dood: haar functie & einde
Delen: