▶ 00:00 Daartoe Aangesteld: de Ware Betekenis van een Heraut ↑ hoofdstukken

Ik hoop dat het nu gelukt is. Een hele goede morgen allemaal, vrienden hier in Epe. En inderdaad, we hebben er al een hele mooie reis op zitten, Herman; dank voor de intro. We zijn hier dan toch gearriveerd na anderhalf uur in Epe, zowaar. En ik heb een prachtig onderwerp om met jullie te delen. Het is een zinsnede ontleend aan de Timotheüsbrieven. En ik zeg brieven, omdat het namelijk twee keer in de Bijbel staat vermeld: in 1 Timotheüs 2 en in 2 Timotheüs 1. Daartoe aangesteld als heraut. De eerste vraag die je stelt als je zo’n zin leest, is: daartoe aangesteld, waartoe dan? Nou, daar gaan we het nu precies over hebben, want Paulus beantwoordt die vraag ook.

Eerst even wat de betekenis van het woord heraut betreft. Ik moet erbij zeggen dat je die term niet zomaar in ons Nieuwe Testament terugvindt, hoewel het er eigenlijk heel veel keren wel degelijk staat. Dat zit zo... Gaat het niet helemaal goed? Het scherm is niet goed? Nog steeds niet? Nee? Bij mij wel... nee, toch niet. Is het een idee om de camera alleen naar jou toe te zetten? Want dan krijgen we onze vreemde opname. Oké, maar wat jij wilt. Ik denk dat we hem dan beter alleen op jou kunnen zetten. Dat is ook goed. Of mensen daar echt... Petra, mijn vrouw, die lacht zich helemaal slap. Oh wacht even, dat is die video-opname... ik heb er namelijk ook één die ik ook uitzend. Dus het wordt dubbel uitgezonden en die van mij lijkt wel goed te zijn. Anyway, we gaan gewoon door.

Ik had het dus over dat woord heraut. Ik zei al dat we dat feitelijk heel veel keren aantreffen in ons Nieuwe Testament, alleen geven de meeste vertalingen het anders weer. Bijvoorbeeld... er gebeurt ook echt alles om je heen, zeg! Ik heb een mooi beeld zo op de eerste rij. Kan ik gewoon doorgaan, Herman? Oké, dan gaan we wederom voortzetten over dat woord heraut. Het komt in ons Nieuwe Testament voor, maar als u een NBG of een Statenvertaling hebt — één van de gangbare vertalingen — dan wordt het meestal vertaald met 'een verkondiger'. Het werkwoord is dan 'verkondigen' of 'prediken'. Maar ja, zeker bij het woord prediken denk je al gauw aan preken en aan een kansel, en dat is niet de gedachte bij dat woord heraut. Een heraut is... en dat is waarom ik een voorkeur voor dat woord heb... dat is een heraut. Kijk het maar na in je woordenboek en trouwens, in de Bijbel zie je dat ook.

De aardigheid is trouwens dat we in het Oude Testament het woord heraut wél in de gangbare vertalingen tegenkomen. Dat is in Daniël 3, waar we lezen over een heraut die namens koning Nebukadnezar bekendmaakte dat iedereen overal ter wereld zich zou gaan onderwerpen en zou buigen voor dat gouden beeld dat hij had ontworpen en neergezet. En dan lees je inderdaad: een heraut kondigde dat aan. Een heraut is iemand die met volmacht, dat wil zeggen: gezonden is. Paulus zegt ook in Romeinen 10: hoe zou men herauten als men niet gezonden is? Een heraut is dus iemand die gezonden is door een koning, een keizer, of in ieder geval door een autoriteit, en die met volmacht een boodschap luid en duidelijk bekendmaakt.

Zeker in vroege dagen — kijk, nu hebben we heel andere middelen zoals internet — was het vroeger zo, zeker in de dagen van de Bijbel, dat als een koning iets wilde bekendmaken, ongeacht wat, dan stuurde hij een heraut of herauten eropuit. Die gingen dan bijvoorbeeld op het stadsplein of het dorpsplein staan en dan werd er luid en duidelijk gemeld waartoe ze gezonden waren. Megafoons had je toen natuurlijk ook al, op een bepaalde manier, waarbij je de boodschap luid en duidelijk verkondigde. Dat is wat een heraut is. En iemand die heraut is, die heeft dus een herautboodschap. Ik geef toe, het is niet echt een hele bekende manier van zeggen, maar het roept andere associaties op — u zult het waarschijnlijk wel met me eens zijn — dan het woord prediken of verkondigen. Vandaar ook dat ik vanmorgen, als ik teksten weergeef, iedere keer gewoon het woordje heraut gebruik, terwijl in onze vertalingen over prediken of verkondigen gesproken wordt. Dat even ter toelichting.

Ik heb eigenlijk zojuist al gezegd dat Paulus tot twee keer toe, en wel in de Timotheüsbrieven, heel expliciet en uitdrukkelijk aangeeft waartoe hij is aangesteld als heraut. We gaan beide passages bezien. Het staat beschreven in 1 Timotheüs 2 vers 7 en in 2 Timotheüs 1 vers 11. Daar gaan we naartoe. Maar eigenlijk is het zo dat als je zegt: 'hiertoe ben ik aangesteld als heraut', dan is dat — zeker in het Grieks — een aanwijzend voornaamwoord. Dat is 'dit' of 'dat', en dan wijs je iets aan. 'Tot dit, voor deze doelstelling, ben ik aangesteld als heraut om dit wereldkundig te maken.' Dat is wat hij zegt.

De vraag is dan uiteraard: waartoe dan wel? Dat betekent dat hij in feite verwijst naar wat hij zojuist heeft gezegd. Als je zegt 'hiertoe', dan wordt de luisteraar geacht te weten waar het over gaat, namelijk wat zojuist is gezegd. Duidelijk toch? Oké, dan gaan we eerst eens naar 1 Timotheüs 2. En dat betekent dus dat we, voordat we in vers 7 aankomen, eerst even vroeger moeten instappen om te zien waar Paulus op doelt als hij zegt 'hiertoe'. Oké, 1 Timotheüs 2 vers 3. Je zou het eigenlijk ook als een wat moderne term kunnen zien — die vind je in de Bijbel natuurlijk niet terug — maar het geeft wel perfect aan wat het is.

▶ 07:54 Het Mission Statement van Paulus: God Wil Álle Mensen Redden ↑ hoofdstukken

Het is zoals organisaties en bedrijven die een mission statement hebben. Dat wil zeggen: een uitspraak, een bewering, een verklaring waartoe ze gezonden zijn; wat hun missie is. Dat kun je gaan toelichten, daar kun je een uitgebreide uitleg van geven, maar dat doe je niet in een mission statement. Daarin geef je kort en krachtig, luid en duidelijk aan: dit is wat ik te melden heb. Nou, dat is wat Paulus dus ook in 1 Timotheüs 2 doet en in 2 Timotheüs 1.

Ik begin te lezen bij vers 3. Dan zegt Paulus – en dat is altijd weer het nadeel, want je stapt gewoon midden in een passage: "Dit is goed." Dit is weer zo'n aanwijzend voornaamwoord. Dit is goed en aangenaam, of welkom, voor God, onze Redder. Waar slaat dat 'dit' nu op? Kijk maar even naar de voorgaande verzen. Daar heeft hij het erover dat we gebeden, petities, een appel op God en ook dankzeggingen zouden uitspreken voor alle mensen. In het bijzonder ook voor de hoge plaatsen en de koningen, en allen die in hoogheid gezeten zijn.

Paulus zegt dat dit goed en aangenaam is voor God. Hij had zojuist gezegd: bid en dank God – de Schepper van hemel en aarde, van zon en maan, zoals we zojuist verzongen hebben – voor alle mensen. Hoezo voor alle mensen? Nou, Paulus zegt: dat is goed. En bovendien ook welkom en aangenaam voor God; Hij is namelijk onze Redder. Hoezo God onze Redder? Wel, die God, onze Redder, wil dat alle mensen gered worden en tot besef van waarheid komen. In principe lees ik voor uit de NBG-plus vertaling en soms, als ik dat cursief of schuin gedrukt aangeef, dan wijk ik wat af. Letterlijk staat er niet zozeer het woordje 'erkentenis', maar 'besef', epignosis. Dat wil zeggen: je realiseren wat de waarheid is.

Voor God onze Redder is het aangenaam als we bidden, maar ook dankzeggingen doen voor alle mensen. Waarom? Die God is onze Redder en Hij wil dat alle mensen worden gered en tot besef van waarheid komen. Welke waarheid? Deze waarheid. En Hij wil dat. Het is nog sterker, want ik weet dat sommige mensen proberen zich daarvan af te maken. Ze zeggen: "Ja, God wil dat wel, maar de vraag is: wil jij dat ook? En als jij het niet wilt, gebeurt het niet." Eigenlijk komt het erop neer dat onze wil dan sterker en groter is dan Zijn wil. Dat is al een hele merkwaardige conclusie en in ieder geval heb je dan niet echt een groots besef van de God die de Schepper is van zon, maan en sterren en alle dingen. Welnu, als een klein creatuurtje iets wil dat afwijkt van wat de grote God wil en dat kleine creatuurtje bepaalt het uiteindelijk, dan betekent dit dus dat dit kleine creatuurtje feitelijk zelf een god is. Feitelijk komt het erop neer dat we dan vele goden zouden hebben.

Nee, zegt Paulus, Hij wil niet alleen dat alle mensen gered worden. En dat vind ik zo mooi, want in diezelfde brief, als je twee hoofdstukken doorleest – en er is ongetwijfeld de laatste jaren vaak hierop gewezen – als je deze boodschap lief gaat krijgen en ontdekt wat het werkelijk betekent, dan staat er in 1 Timotheüs 4 eigenlijk ook een soort mission statement. Want Paulus zegt: "Hiertoe arbeiden wij en worden wij gesmaad, omdat wij onze hoop gevestigd hebben op de levende God, die een Redder is." Niet voor alle mensen, maar van alle mensen. Het is geen aanbod, nee, het is een mededeling. Hij redt alle mensen, hoe en wanneer dan ook, maar het feit staat er: speciaal hen die geloven. Die zijn namelijk bevoorrecht.

Hij zegt er daar nog bij, mocht je denken dat dit gewoon facultatief of optioneel is of je dat vertelt: "Beveel en leer dit." Als je wilt checken of ergens werkelijk het evangelie verteld wordt, de boodschap zoals Paulus die wereldkundig mocht maken, dan is het heel eenvoudig om de vraag te stellen: wordt dit geleerd of niet? Dat is de vraag. God wil dat alle mensen gered worden en tot besef van waarheid komen. Ik zei zojuist al: stel je voor dat de mens uiteindelijk daarin de beslissende factor is, dan komt het er feitelijk op neer dat er miljoenen, of sterker nog, miljarden goden zijn.

▶ 13:17 De Meest Fundamentele Waarheid: Er Is Één God Die Álles Beschikt ↑ hoofdstukken

Nee, zegt Paulus. Want er is één God. Eén die alles beschikt. De meest essentiële, meest fundamentele, elementaire Bijbelse waarheid: er is één God. Vraag het maar aan een Jood. Die staat er ’s morgens mee op en gaat er de avond mee naar bed. En als hij ergens binnenkomt, dan kust hij de mezoeza. Weet u wel, dat rolletje dat daar in de poort of in de deuropening geplaatst is? In die mezoeza zit een rol en daar staat het Sjema op. Voor sommige mensen is dit bekende stof en zij weten dit wel, maar als u het niet weet, dan weet u het bij dezen.

In die mezoeza staat het Sjema. Dat wil zeggen dat daar die woorden uit Deuteronomium 6 staan: "Hoor Israël, de HEERE onze God, de HEERE is één. Jullie zullen de HEERE jullie God liefhebben met heel je hart, met heel je ziel, met al je krachten, met al je verstand," enzovoort. Dat staat allemaal in dat Sjema. Maar het begint met: er is één God.

En weet u waarom dat zo belangrijk is? Dat betekent dat er Eén is die alles beschikt en daarom – zoals Herman zojuist ook bij de introductie al zei – daarom gaat er ook nooit iets mis. Er is een Eén die de dingen beschikt en plaatst. Hoe komt het dat iets plaatsvindt? Nou, dat komt omdat er Eén is die het allemaal een plaats geeft. Het zou niet kunnen plaatsvinden als Hij het geen plaats zou geven. Ik weet, wij mensen hebben allerlei vragen: "Hoe kan dat nou plaatsvinden?" Ons verstand staat dan heel dikwijls stil. Ja, dat weet ik ook niet. Nee, maar ik ben God ook niet. Hij plaatst de dingen en Hij weet wat Hij doet. Hij maakt ook alle – zoals ik het graag placht te zeggen – Hij maakt alle minnen tot plussen. Hij brengt alles tot Zijn doel. En dan zal blijken, aan het eind, dat alles Zijn doel moest dienen en moest plaatsvinden.

Je zou het eens aan die blindgeborene moeten vragen. Nee, hij leeft niet meer, maar ik bedoel in Johannes 9. Die blindgeborene was inmiddels al een volwassen man en die zat daar aan de poort blind te wezen; hij moest het hebben van aalmoezen. Hij was daarvoor bedoeld. Dan lees je dat de discipelen de vraag stellen: "Waarom is deze man nou blind geboren? Heeft hij zonden gedaan of zijn ouders misschien?" "Nee," zegt de Heer Jezus dan. "Noch hij, noch zijn ouders hebben gezondigd." Althans, dat is niet de reden waarom hij blind is. Maar de werken van God zouden in hem openbaar worden. Die man werd niet genezen omdat hij blind was; het is daar precies omgekeerd: die man was blind opdat hij genezen zou worden en Gods werken openbaar zouden worden.

Daarom: er is één God. Ik vind dat zo'n geweldige waarheid. Niet alleen gewoon omdat de Bijbel dat zegt en omdat het de meest fundamentele waarheid is, maar als eenmaal het kwartje gevallen is, als je het begrijpt en mag verstaan, als je ogen ervoor geopend zijn, dan is er niets wat zo geweldig is om je te realiseren: er is één God. De gedachte hier in dit betoog is dat alle mensen Zijn creatie zijn en intussen is het ook Zijn belang om alle mensen te redden. Het is van Hem. Ja, waarom houdt God van Zijn schepping? Nou, het is Zijn schepping. Denk er eens over na.

Misschien heb je heel veel moeite met jezelf. Hoeveel mensen zijn er niet die daarmee tobben en soms hun hele leven worstelen met allerlei dingen die hebben plaatsgevonden of hoe ze in elkaar steken. Denk dan aan één ding: er is Eén die van jou houdt, die jou bedacht heeft en die een wonderbaar plan heeft met jouw bestaan. Waar jij misschien geen snars van begrijpt, maar so what? Als Hij het maar begrijpt. En als Hij nou die grote God is die jou liefheeft en alles beschikt – Hij houdt van jou – dan betekent dat er gewoon geen mens hopeloos gesteld is. Er bestaat geen hopeloos geval. God brengt alles tot Zijn doel. Dat is Zijn belang.

Waarom? Nou, het is van Hem. Daarom zoekt Hij ook het verlorene net zolang totdat Hij het gevonden heeft. U kent toch die gelijkenis in Lukas 15? Waarom zoekt die herder? Nou, het is zijn schaap. Of die vrouw in de andere gelijkenis: het is haar muntstukje. Het is dus haar belang om het te zoeken en het is haar belang om het te vinden. En dus zoekt ze. Hoe lang zoekt ze? Nou, totdat ze het gevonden heeft. En als het eenmaal gevonden is, dan is het haar of zijn feestje. Natuurlijk.

Het probleem is niet – zoals het heel vaak wordt voorgesteld – dat wanneer er een mens verloren is, dat het zo erg is voor de mens dat hij verloren is. Dat is het punt niet bij het begrip verloren gaan. Het was niet erg voor het muntstukje dat het verloren was; het was erg voor die vrouw dat zij het kwijt was. Zij was iets verloren en het is dus haar belang om het te vinden. En dus zoekt ze, en dus is het ook haar feest. In feite: waarom is er een blijde boodschap waar we het over hebben? Nou, omdat God de gelukkige God is. Hij bereikt wat Hem voor ogen staat. Er is één God.

▶ 19:27 Eén Middelaar en de Losprijs Die voor Állen Is Betaald ↑ hoofdstukken

Er is ook één middelaar van God en mensen. Een mens, niet 'dé mens' trouwens. Maar het gaat er niet zozeer om die ene, maar het gaat erom dat hij mens is: een mens, Christus Jezus. En zo uniek als God is – er is één God – zo uniek is het ook dat er één middelaar is. God is de onzienlijke, dat weten we, en als Hij zich bekendmaakt, doet Hij dat via Hem die Zijn beeld is, Zijn icoon is. En daarom is Hij ook de ene middelaar van God en mensen. Via Hem bereikt God Zijn doel. Een middelaar is... kijk, God komt tot de mens via Hem, maar omgekeerd ook: de mens komt tot God via die middelaar. Dat is wat een middelaar is: een medium, een middel. De onzichtbare komt tot de mens via die middelaar en de mens komt via Hem ook tot God.

Eén God, ook één middelaar van God en mensen: een mens, Christus Jezus. En daar staat het bij – en dat past allemaal natuurlijk precies in dat betoog waar Paulus wat hij hier in die mission statement neerzet – die Zich gegeven heeft. Die mens dus, Christus Jezus, die middelaar die Zich gegeven heeft tot een losprijs voor allen. Een losprijs. Dat is een prijs die je betaalt om mensen vrij te kopen. Bijvoorbeeld als mensen gegijzeld worden of mensen zijn gevangen, dan kan er een prijs betaald worden zodat er bevrijding plaatsvindt. Wel, er is een losprijs betaald. Voor wie?

Ja, ik zit hier op de Veluwe. Het is een goede plek om te vertoeven, dat weet ik helemaal. Maar er wordt ook heel veel duisternis gepredikt, sorry dat ik het zeg. Waarom? Omdat mensen hun hele leven tobben over de vraag: 'Is de prijs ook voor mij betaald?' Zondag 1 van de Catechismus. Ik ben reformatorisch genoeg, want dat is mijn achtergrond, om te weten wat daar staat. Wat is uw enige troost in leven en in sterven? Dat ik het eigendom ben, gekocht en betaald door Hem. Ik zeg het nou even geparafraseerd: dat ik niet van mijzelf ben, maar het eigendom van mijn getrouwe Zaligmaker die de prijs heeft betaald. En mensen tobben hun hele leven met de vraag: 'Is het ook voor mij?'

Maar weet je, in feite, als je in het licht van het evangelie kijkt, is dat een bizarre vraag. Want het evangelie is juist de mededeling: de prijs is voor jou betaald. De vraag is niet: 'Is het voor jou betaald?', de mededeling is: de prijs is voor jou betaald. 'Hoezo? Hoe weet je dat dan? Heb je een briefje uit de hemel gekregen dat het voor jou is?' Nee, de verklaring van God is heel simpel en universeel: de prijs is voor allen betaald, dus ook voor jou. Ja, moeilijker is het niet. De prijs is voor allen betaald.

En dat betekent dat er dus een hoge prijs is geweest. Elders wordt dat in de brieven ook naar voren gebracht. Ja, de Heer Jezus Christus, Hij gaf Zijn leven, de hoogste prijs. Hij stierf de dood, ja, de dood van het kruis. Waarom deed Hij dat? Wel, om inderdaad heel de mensheid, eigenlijk zelfs heel de schepping, vrij te kopen. Ik denk aan die gelijkenis van die man, dat is een gelijkenis uit Mattheüs 13, waar je leest over die man die een schat in de akker had gevonden. En wat deed hij? Hij kocht de akker. De hele akker, alsjeblieft! Hij wilde alleen maar die schat hebben, maar hij kocht de hele akker. En dat staat er later in diezelfde gelijkenis: en de akker is de wereld. Ja, de prijs is voor allen betaald.

De prijs was dat Hij inderdaad stierf, en de verlossing is dat Hij vervolgens drie dagen later werd opgewekt uit de doden en nieuw leven aan het licht bracht. En dat leven is bestemd voor de hele mensheid. Dat is de verlossing. Dus de prijs is dat Hij stierf; de verlossing is dat Hij leven uit de dood voortbrengt. Als er zo'n prijs is betaald voor allen, dan betekent dat één ding: en dat is dat die ene God echt wil dat alle mensen gered worden. Dat laat Hij never nooit meer gaan. Kijk, sowieso bewaart Hij altijd al Zijn eigendom, want we zijn Zijn schepping. Maar als wij vervolgens verloren zijn gegaan, ja, wat doet Hij dan? Nou, dan zoekt Hij, en de losprijs is betaald voor allen. Ja, dit zijn goddelijke garanties.

En er staat nog bij: het getuigenis in bestemde tijden. In de NBG-vertaling staat: 'daarvan wordt getuigd te juister tijd'. Ik heb geen kritiek op die vertaling hoor, maar ik denk dat deze weergave, zoals je dat hier interlineair ook ziet, nog wat preciezer is. Het staat ook in het meervoud, dat wil zeggen: dit getuigenis zal in bestemde tijden ook inderdaad klinken. Dat kun je trouwens op twee manieren opvatten. Je kunt zeggen dat Paulus bedoelt dat deze boodschap overal klinkt waar het gehoord moet worden. Je kunt het ook zo opvatten dat, aangezien de prijs is betaald voor allen, allen hiervan op hun tijd zullen getuigen. Die vind ik trouwens nog een mooie. Allen zullen eenmaal getuigen in bestemde tijden. Ieder, zegt Paulus in 1 Korinthe 15, ieder in zijn eigen rang. Niet allemaal tegelijk. Er zijn mensen die het nu al mogen weten en nu al getuigen, maar er komt een moment dat elke knie gaat buigen en elke tong het zal belijden en getuigen tot eer van God de Vader. Dus het getuigenis in bestemde tijden, namelijk dat de losprijs is betaald voor allen. Ieder zal hiervan getuigen, precies getimed zoals God dat bepaald heeft. En nou komen we – want ja, we komen er wel hoor – daartoe.

▶ 26:25 Wereldkundig Maken: Paulus als Laatste Apostel en Leraar Der Natiën ↑ hoofdstukken

Daartoe aangesteld als heraut. Dat was de titel van deze studie, of deze toespraak, net hoe je het zeggen wilt. Paulus zegt: "En ik ben daartoe aangesteld als heraut en apostel." Nu weten we dus meteen waartoe hij is aangesteld. Namelijk, wat had hij zojuist gezegd? Hij had gesproken over één God die wil dat alle mensen gered worden, en dat er één middelaar is, de mens Christus Jezus, die Zich gegeven heeft tot een losprijs voor allen, waarvan getuigd wordt in de bestemde tijden. Paulus zegt: daartoe, om dat wereldkundig te maken, ben ik aangesteld en geplaatst als een heraut met een missie, met volmacht om dat te vertellen.

Een apostel betekent eigenlijk letterlijk een afgevaardigde, iemand die officieel eropuit gestuurd is. In feite ligt dat heel dicht bij een heraut, want die is ook heel speciaal eropuit gestuurd. Bij Paulus is dat helemaal duidelijk. Hij was immers op de weg naar Damaskus toen hij werd geroepen: "Saul, Saul, Ik heb wat voor je te doen." Moet je nagaan: de grootste vijand. Hij zegt ook dat dit een voorbeeld is. Want als er nu hoop is – dat zegt hij trouwens ook in diezelfde brief, 1 Timotheüs – daar zegt hij dat hij een vijand was, een geweldenaar tegen de gemeente van God die Christus Jezus vervolgde. Maar hij zegt: "Ik ben de eerste der zondaren." Als er nu hoop is voor de eerste der zondaren, die Hem niet gezocht heeft... Nee, God heeft hém gezocht en Christus Jezus heeft hem overweldigd met Zijn heerlijkheid en genade. Paulus zegt: "Als er hoop is voor mij, dan betekent dat dat er hoop is voor allen." Ik ben daartoe aangesteld, ook als een demonstratiemodel zeg maar, als heraut om het wereldkundig te maken en als apostel, als afgevaardigde.

Er zijn mensen die vandaag de dag zeggen: "Ik ben een apostel." Nou, dat kun je wel vergeten. Paulus zegt zelfs: "Als laatste van allen is Hij ook aan mij verschenen." Er waren al die twaalf apostelen, er waren trouwens nog meer apostelen, maar als laatste is Hij ook aan Paulus verschenen. Iedereen die zegt dat hij nu een apostel is, dat kun je rustig op je buik schrijven. Dat is niet zo, want Paulus is de hekkensluiter, zeg maar.

Goed, "ik ben daartoe aangesteld als heraut en apostel". Paulus voegt er nog aan toe – in onze vertaling staat het terecht tussen haakjes: "Ik spreek de waarheid, ik lieg niet." Dit is een mission statement; dit is heel belangrijk. Elke letter, elk woord en elk zinsdeel is hier gewogen. Dit is zo basaal: "Ik spreek de waarheid, geen leugen." Als een leermeester of een leraar van natiën. Ik zei al: het is om het wereldkundig te maken. Niet zoals de twaalf, die waren uitgezonden om aan het volk te herauten. Paulus is uitgezonden toen de boodschap bij Israël vastliep, om het zo maar te zeggen, en zij het afwezen. Toen werd Paulus geroepen, die dertiende, die laatste, en die zou het wereldkundig maken. Niet naar Israël; dat wil zeggen: als Israël niet wil, dan gaat het naar de hele wereld toe, naar alle natiën.

Ik vind het prachtig wat Paulus daarbij zegt. Ik herhaal het: een heraut is iemand die iets simpel, duidelijk en wereldkundig maakt. Een leermeester of leraar is iemand die het ook toelicht, bewijst en uitlegt hoe de lijnen lopen en waar het nog meer staat. Een heraut is wat anders dan een leraar. Beiden zijn noodzakelijk, maar Paulus is beide. Hij is degene die het overal vertelt, kort en duidelijk, maar hij is ook degene die het vervolgens toelicht en uitlegt. En hoe hoog gaat dat, en hoe diep gaat dat! Geweldig. Zijn brieven zijn een goudmijn, zoals de hele Schrift dat trouwens is. Hij zegt: "Ik spreek de waarheid, ik lieg niet." Denk erom: dit is de waarheid hiertoe. Om dit te vertellen als heraut en apostel, en als leermeester van de natiën in geloof en waarheid. Dit is het. Duidelijk, hè? Wat Paulus in deze verzen zegt, is: wat is nu de boodschap die hij als heraut aan de natiën zou vertellen? Dít. Hiertoe, om dit te vertellen.

Oké, we gaan naar de volgende schriftplaats. Eerst zaten we in 1 Timotheüs 2 en nu gaan we naar de tweede Timotheüs-brief. Dat is de laatste brief die Paulus geschreven heeft, vlak voor zijn executie. "Het tijdstip van mijn verscheiden is nabij", schrijft hij in diezelfde brief. En in het eerste hoofdstuk gebruikt hij diezelfde woorden weer: "Hiertoe aangesteld als heraut." Daarom vond ik het zo mooi. Kijk, het woord "heraut" als zelfstandig naamwoord en als werkwoord komt heel vaak voor, tientallen keren in het Nieuwe Testament. Aanvankelijk was ik van plan – ik had dat ook in de aankondiging geschreven – om het er in het algemeen over te hebben. Maar toen dacht ik: ja, dat is veel te veel. Veel te veel. Dus ik beperk me. Toen stuitte ik hierop en ik dacht: hé, dat is mooi. Prachtig, twee keer zegt hij: "Hiertoe aangesteld als heraut." Om dan eens een vette streep te zetten onder "hiertoe", met de vraag daarbij: waartoe dan wel? En de tekst zegt het gewoon duidelijk.

Oké, ik moet opschieten, want u hoeft weliswaar de triatlon niet meer te lopen zoals velen nu in deze omgeving, maar ik neem aan dat u ook nog wat andere dingen voor deze dag te doen heeft. Laten we naar 2 Timotheüs 1 gaan. Daar haak ik aan bij vers 8. Daar zegt hij tegen Timotheüs – het is trouwens een persoonlijke brief, dat was de eerste Timotheüs-brief ook – niet aan een groep mensen, maar aan zijn naaste medewerker. Hij noemt hem ook "mijn kind", want hij had hem in feite verwekt; dat wil zeggen: als gelovige. Door de prediking van Paulus is Timotheüs in aanraking gekomen met het evangelie. En dan zegt hij: "Schaam je dus niet voor het getuigenis van onze Heer of voor mij, Zijn gevangene." Dat zijn er geen twee, dat is er één. Het getuigenis van onze Heer is hetzelfde als het getuigenis van Zijn gevangene, namelijk Paulus.

En ja, wat heeft de Heer te melden? Wat getuigt Hij dan wel? Je kunt van de Heer Jezus Christus zeggen: ja, Hij is toch verborgen. Hij is gezeten, zo staat het in de Bijbel, aan de rechterhand van God, onttrokken aan het oog, achter de schermen. Ja, maar Hij heeft iemand eropuit gestuurd naar de natiën. Hij is daarom Zijn heraut, Hij heeft hem afgevaardigd. Paulus spreekt ook namens Christus Jezus. Wat Paulus vertelt, zijn dus feitelijk de woorden van Christus Jezus Zelf. Niet de woorden die Jezus hier op aarde heeft gesproken, maar de woorden die Hij vanuit de hemel aan Paulus hoogstpersoonlijk bekendgemaakt heeft. Hij zegt: "Schaam je daarvoor niet, ook al ben ik een gevangene." Want dat moet je je realiseren: Paulus zegt dat hij een gevangene is. Eigenlijk is dat heel illustratief voor het getuigenis. Kijk, dat blijkt ook uit het vervolg.

▶ 35:14 Lijd Samen Kwaad: het Getuigenis van het Evangelie in een Boze Aion ↑ hoofdstukken

Hij zegt tegen Timotheüs: "Lijd samen kwaad." Dat wil zeggen: lijd samen met mij, zijn gevangene, kwaad voor het evangelie. En dat kan slechts in de kracht, de power van God. Want je moet je namelijk realiseren dat het getuigenis van het evangelie in deze aeon – dit wereldtijdperk – boos is. Het is niet populair. Denk niet dat je er volle zalen mee trekt. O, het valt reuze mee trouwens hier, hoor, maar ik bedoel: dit brengt geen massa's op de been. En dat is eigenlijk wel sterk; het is ook niet eens de bedoeling. Het is een karakteristiek: deze aeon is boos.

Als je uitkomt voor het evangelie... kijk, het alleen maar kennen is nog niet het probleem. Het probleem ontstaat op het moment dat je je mond opendoet en erover spreekt. Paulus deed dat, en hij heeft het geweten. Hij was gevangen; bij meerdere gelegenheden was hij de gevangene. Eigenlijk ook vanwege het feit dat Israël de boodschap afwees; daarom was hij een gevangene en daarom is hij uiteindelijk ook in Rome terechtgekomen. Nou ja, dat is een heel verhaal apart. Het gaat er nu even om dat Paulus Timotheüs aanmoedigt en zegt: "Joh, het getuigenis van de Heer – dat wil zeggen, dat van mij als gevangene – kom er rustig voor uit, want het is namelijk de waarheid. Maar lijd ook daarvoor kwaad." Dat hoort erbij.

Ik kende een broeder – hij is niet meer onder ons – en die zei: "Denk nou niet..." Of nee, hij zei het anders: "Ze kruisigden onze Heer en Paulus stenigden ze, en denk nou niet dat als jij Zijn boodschap nu vertelt, ze de rode loper voor je uit gaan leggen." Als je dat denkt, dan heb je een verkeerde afslag genomen; dat gaat niet gebeuren. Nee, daar moet je je bewust van zijn. Dus als je zegt: "Ik ga vooral voor carrièreplanning", dan kun je beter niet in deze boot stappen.

Maar het is een geweldig evangelie. Het is werkelijk zo'n blijde tijding en bovendien is het werkelijk de waarheid. Het kan onder bewijs gesteld worden; het is onmiskenbaar, dat kan niemand ontkennen. Ik heb het al vaak gecheckt. En ook als mensen de boodschap afwijzen en je vertelt van die ene God, dat Hij alles in Zijn hand heeft en dat Hij door Zijn Zoon alles tot een goed einde gaat brengen... ik heb nog nooit iemand gehoord die niet zei: "Als dat waar is, dan is dat het aller-aller-allermooiste bericht dat je maar kunt bedenken." Iedereen zegt: "Ja, dat kun je niet ontkennen, het is het allermooiste wat er is." En weet u wat ik het allermooiste vind? Het is nog de waarheid ook! Ja, wat wil je dan nog meer?

Maar wees er dus op bedacht: op het moment dat je het weet – en dat is de ellende als je het weet – dan kun je heel moeilijk nog je mond erover houden. Dat is het nadeel ervan, dat zeg ik even met een knipoog, want er hangt dus altijd een prijskaartje aan. Begrijp me goed: de onvermijdelijke consequentie is dat je er miskenning voor terugkrijgt. Zo be it, het zij zo, maar het is een gegeven.

Oké, lijd samen kwaad voor het evangelie. Het goede bericht, de blijde tijding, de kracht van God. De God die ons behoudt en roept. Ik heb dit ook schuin gedrukt; dat staat in de NBG-vertaling zo, maar in de Statenvertaling staat het in de voltooid tegenwoordige tijd: "Die ons heeft behouden en heeft geroepen." Het staat er eigenlijk in de aoristus – die term mag u weer vergeten – maar dat wil zeggen dat gewoon het blote feit wordt gesteld. Los van de tijd, ongeacht wanneer: Hij behoudt. Het "wanneer" doet niet ter zake; Hij doet het. Hij behoudt, Hij redt en Hij roept.

En er staat bij: "met een heilige roeping". Een heilige roeping wil zeggen – heilig betekent apart gezet – een hele bijzondere, speciale, apart gezette roeping. Want "voor hen die geroepen zijn", zegt Paulus, "is Christus de kracht en de wijsheid van God". Als Hij roept... ja, dat staat er nog bij in vers 9. Hoe werkt dat dan? Nou, het is in ieder geval niet naar onze werken. Het is niet vanwege jouw prestaties, omdat je zo'n goed cv hebt of omdat je een goed trackrecord hebt. Nee, niet naar onze werken. Daar heeft het namelijk niets mee te maken. En het is ook heel logisch als je de rest van de zin leest, want Paulus licht dat ook toe. Hij zegt: "Het is niet naar onze werken." Maar naar wat dan wel?

▶ 40:53 Een Heilige Roeping Naar Gods Voornemen van Vóór de Aionische Tijden ↑ hoofdstukken

Naar Gods eigen voornemen en genade. God heeft een voornemen, een plan. En Hij geeft dat gewoon. En ik zal u vertellen: dat plan lag al lang klaar voordat u en ik er waren. Sterker nog, dat was al helemaal in kannen en kruiken, om zo te zeggen, voordat er überhaupt ooit een mens was. De Bijbel zegt ook dat het voor de nederwerping van de wereld was.

Begrijp dan alstublieft dat die roeping en redding niets te maken heeft met onze prestaties, en ook niet met uw keuzes. Want voordat wij er waren, dus ook voordat we goed of kwaad hadden gedaan, heeft God Zijn keuze al gemaakt: zo ga ik het doen. En als je geroepen bent, hoe weet je dat dan? Als Hij via jouw oor jouw hart bereikt en je zegt: "Wauw, amen!", dan ben je geroepen. Daar kun je ook een heel probleem van maken: "Maar ja, ben ik wel geroepen?" Maar dat heeft alles weer te maken met die andere vraag waar ik het zojuist over had, omdat men gewoon al een verkeerd startpunt heeft. Men gelooft niet dat we werkelijk het werk van Zijn handen zijn en dat Hij dat nooit laat varen.

Hoe dan ook, als je vandaag geroepen bent, dan hoor je eigenlijk maar tot een heel select gezelschap. Laten we wel wezen: er zijn miljarden mensen. En ik zal u vertellen dat God de Redder is van al die miljarden mensen. Ze weten dat niet, ze geloven dat niet. Nou ja, de meesten weten het niet, en degenen die het wel hebben gehoord, die geloven het niet. Vooral als ze religieus zijn, want dat kan toch zomaar niet? Daar moet je toch wat voor doen? Nee. Maar God is de Redder van al die mensen, alleen zijn er maar weinigen die deze boodschap kennen en geloven en geroepen zijn en zeggen: "Wauw!" Ja, maar het is ook gebaseerd op Gods voornemen. Er staat bij: Zijn eigen voornemen en genade, die ons gegeven wordt in Christus Jezus. In Hem ligt het namelijk vast.

En er staat ook bij: voor aeonische tijden. Hoe staat het er in de vertalingen? "Voor eeuwige tijden", zegt de NBG-vertaling. In de Statenvertaling staat "voor de tijden der eeuwen". Dat is eigenlijk hetzelfde: eeuwige tijden of de tijden der eeuwen. Maar er staat letterlijk: aeonische tijden. Ik vind dat altijd zo leuk, weet u waarom? Ik vind dat echt grappig, want u weet nog wel wat de officiële theologie zegt — of misschien ook niet, en dan zeg ik: gefeliciteerd! Want die zet je namelijk op het verkeerde spoor. Ik ben groot geworden met de gedachte dat je 'tijd' en 'eeuwigheid' hebt, en dat het tijdelijke dan wordt verwisseld met het eeuwige. Nee, dat kent de Bijbel dus niet. Men zegt dan ook: de eeuwigheid heeft geen begin en geen einde. En er zijn een paar plaatsen waar Paulus met name die uitdrukking gebruikt: eeuwige tijden, aeonische tijden. Je zou zeggen dat dit met een mooi woord een contradictio in terminis is. Hebben jullie die term wel eens gehoord? Ik zal het nu even simpeler zeggen: dat is een innerlijke tegenstrijdigheid. Zoiets als droog water. Ja, dat bestaat dus niet, hè? Nee. Maar als eeuwig inderdaad geen begin en geen einde heeft, dan is de term "eeuwige tijden" gewoon een bizarre term. Want hoezo dan? En dan ook nog eens "vóór-eeuwige tijden"?

Het hele verhaal is dat de Bijbel spreekt over een aeon. Dat zijn wereldtijdperken. De huidige aeon is al begonnen in de dagen van Noach — ik ga nu de bonnetjes daar niet allemaal van neerleggen, maar als u interesse hebt, dan kunnen we het er naderhand over hebben. Deze aeon is al begonnen in de dagen van Noach, al duizenden jaren geleden, en die loopt binnenkort ten einde. Dan gaat er een nieuwe aeon aanbreken. God heeft een geweldig plan van aeonen. Maar voordat die tijden van de aeonen begonnen, voor aeonische tijden, had God ons al genade gegeven in Christus Jezus vanwege de redding en de roeping. De redding is bestemd voor de hele mensheid en degenen die nu geroepen zijn... ja, dat is select. Dat is waar. Maar het ligt allemaal in Zijn plan vast. En dat betekent dat het dus allemaal niet ontleend is aan of gebaseerd is op onze werken of onze verdiensten, maar geheel op Zijn voornemen, zodat ook alle eer aan Hem is.

Die genade is ons gegeven in Christus Jezus voor aeonische tijden. Maar, zegt Paulus dan, dat was toen al, voordat de wereldtijdperken aanvingen. Dus voor de schepping al was dat allemaal in Zijn voornemen, in Zijn plan. Maar die genade is nu geopenbaard door de verschijning van onze Redder, Christus Jezus. En wanneer is Hij verschenen? Nou, dat blijkt uit het navolgende — ik lees de zin even door: Maar toen Hij als Eersteling op die derde dag, even buiten de poorten van Jeruzalem, door Zijn God en Vader werd opgewekt uit de doden en de steen werd weggewenteld... toen verscheen Hij inderdaad als onze Redder. Namelijk: toen werd de garantie neergelegd dat de dood tenietgedaan wordt.

▶ 47:07 De Lakmoesproef van het Evangelie: Christus Doet de Dood Teniet ↑ hoofdstukken

Ik lees nu verder over de verschijning van onze Redder, Christus Jezus, die de dood teniet doet. Of, zoals een andere weergave zegt: die de dood van zijn kracht heeft beroofd. Ook hier moet ik er weer even iets bij zeggen. Dit staat namelijk niet in de voltooid tegenwoordige tijd, alsof de dood nu al tenietgedaan is. Dat is simpelweg niet waar en ik kan dat trouwens ook heel makkelijk bewijzen; daar heb ik niet eens zoveel tijd voor nodig. Kijk maar in 1 Korinthe 15, daar lees je dat de dood als laatste vijand pas aan het einde van Christus' heerschappij zal worden teniet gedaan. Als laatste vijand. Pas dán wordt God alles in allen, niet eerder. Dus de hele gedachte dat de dood nu al tenietgedaan zou zijn, klopt gewoon niet.

Maar dat staat er ook niet. Het staat er in de aorist. Dat betekent dat het niet zozeer om de tijd gaat, maar dat het feit wordt gesteld: Christus Jezus is onze Redder. Waarom? Wel, omdat Hij de dood teniet doet. En weet u hoe Hij dat doet? Door alle mensen levend te maken. Dat is het meest simpele antwoord dat een klein kind kan begrijpen. Paulus zegt in 1 Korinthe 15 — want over dat hoofdstuk hebben we het dan — dat zoals in Adam allen sterven... Wij zijn allemaal, zoals we hier zijn en al die miljarden mensen waar ik het zojuist over had, adamieten: stervelingen. Dat is een gegeven. Dan kun je zeggen: 'Dat vind ik niet eerlijk' of 'Daar ben ik het niet mee eens' of 'Het zou niet zo moeten zijn'. Ja, sorry, het is gewoon een feit.

Maar wat de waarde is: zoals in Adam allen sterven — Adam stond garant voor het feit dat wij allen stervelingen zouden zijn — zo zullen in Christus allen worden levend gemaakt. Denk even met mij mee, heel logisch, los van alle dogma's en theologie. Als in Christus allen worden levend gemaakt, waar is de dood dan? Als allen levend gemaakt zijn, dan is er toch geen dood meer? Nou, dat is de wijze waarop Hij de dood teniet doet. Hij doet de dood teniet door simpelweg allen die in de dood zijn levend te maken. Dan is er geen dood meer. En dat is de Bijbelse waarheid: Hij doet de dood teniet en brengt onvergankelijk leven aan het licht door het Evangelie.

Laten we de puntjes op de i zetten. Dit is heel simpel. Vaak ligt het probleem bij het begrijpen, het verstaan en vooral ook het omhelzen van deze dingen in het feit dat we ons nog door een lianenhout van tradities heen moeten worstelen. Dat moeten we allemaal wegkappen. Er is zoveel weerstand, maar het is simpel. Kijk maar: wat brengt dit Evangelie aan het licht? Het antwoord is dat Christus Jezus de dood teniet doet. En hoe doet Hij dat? Door allen levend te maken. Dat is wat er staat. Hij doet de dood teniet en brengt onvergankelijk leven aan het licht door het Evangelie.

Wat vertelt het Evangelie dus? Het is een hele simpele lakmoesproef. Ik had het net al even naar aanleiding van 1 Timotheüs 4 over de vraag: 'Is dat gezonde leer?' Welnu, kijk maar wat hier geleerd wordt. Je kijkt gewoon of het hetzelfde is als wat de heraut Paulus vertelde. Zo niet, dan is er geen sprake van gezonde leer. Ik vraag u: wat is nu het Evangelie? Hoe kun je dat checken? Ga maar na: hoor ik hier inderdaad dat Christus Jezus onze Redder de dood teniet doet? Hoor ik dat Hij dat doet door allen levend te maken? Als ik dat hoor, dan is dát het Evangelie. Als ik het niet hoor, dan is dit niet het Evangelie.

Het Evangelie brengt aan het licht dat Hij de dood teniet doet en onvergankelijk leven schenkt. Je kunt het alleen maar geloven als je het te horen krijgt. Daarom denk ik altijd: als de weinige mensen die dit mogen weten, wier oren en ogen daarvoor opengegaan zijn, dan ook nog eens hun mond houden omdat het zo gevoelig ligt... Ja, het gaat in tegen tradities, maar dat is juist des te meer reden om het wel te vertellen! Paulus zegt in Romeinen 10: 'Hoe zouden ze het geloven als ze het niet te horen krijgen? En hoe zouden ze het te horen krijgen als er geen heraut is die het gewoon bekendmaakt?' Vertel het maar, en dan merk je vanzelf wel de reactie.

Er zijn namelijk twee opties: of je gelooft het, of je gelooft het niet. Is dat geloof een verdienste? Nee. Weet je hoe het komt dat je gelooft? Dat komt doordat er Eén is, God, die jou daarvan overtuigt. Hij opent jouw ogen, oren en hart. Of niet, dan doet Hij het later. Zo makkelijk is het. Mensen, dit is het Evangelie dat de dood teniet doet en onvergankelijk leven aan het licht brengt.

En nu komen we bij wat ik al had beloofd: Paulus zegt in 2 Timotheüs 1 vers 11 — allemaal eentjes, hè — 'en ik ben daartoe aangesteld als heraut en apostel en leraar'. Die woorden zijn vrijwel identiek aan wat we zojuist lazen in 1 Timotheüs 2 vers 7. Toen zei hij ook: 'Ik ben daartoe aangesteld als heraut en ook als apostel' — als afgevaardigde. Hoogstpersoonlijk geroepen, aangesteld en afgevaardigd om dit te vertellen, en als leraar. Het enige wat hier ontbreekt vergeleken met wat er in 1 Timotheüs 2 vers 7 stond, is 'als leraar van de natiën', maar dat worden we inmiddels geacht te weten. Ziet u waartoe hij is aangesteld? Wat die boodschap is? Het wordt tijd om dat samen te vatten.

▶ 54:21 Samenvatting: de Zeven Fundamenten van Paulus' Herautboodschap ↑ hoofdstukken

Want ja, in zeven punten kan ik het trouwens nog samenvatten ook: datgene wat we tot dusver hebben gezien in 1 Timotheüs 2 en in 2 Timotheüs 1. Wat is Paulus' herautboodschap? Wat heeft hij als heraut wereldkundig gemaakt en hoe heeft hij dat, godzijdank, ook opgetekend? Waarom heeft hij het opgetekend? Omdat in de navolgende generaties door de Ecclesia, het lichaam van Christus, dit verteld zou worden.

Wat is die boodschap? Nou, dat er één God is. Één God. Laat je niet in de luren leggen en door Nicaea bij de neus nemen; er is één wezen. God bestaat niet uit drie personen die elk God zijn. Onzin. Sorry, maar dat is niet wat de Schrift zegt. De Bijbel zegt heel duidelijk: "Er is voor ons nochtans," zegt Paulus, "één God, de Vader." Niet één God bestaande uit de Vader, de Zoon en de Heilige Geest; één wezen, drie personen, de heilige drievuldigheid en Jezus als God de Zoon. Dat staat allemaal niet in de Schrift. Jezus Christus is niet God de Zoon, Hij is de Zoon van God. Nou ja, één God dus.

Er is ook één middelaar, en dat is een mens, namelijk Christus Jezus. Dat is wat Paulus benadrukt. Kijk, dat is het leuke als je het telwoord 'één' gebruikt. Het mooie van het woord 'één' is dat het simpel is. Simpel betekent ook eenvoudig en daar ben ik blij mee, want ik hou van simpel. Sommige mensen zeggen: "Dat komt omdat jij zo'n simpel mens bent." Eigenlijk beschouw ik dat als een compliment. Je kunt het ook heel gecompliceerd maken, en dat heeft de theologie ervan gemaakt. Dit jaar is het zeventienhonderd jaar geleden dat er een aantal knappe koppen bij elkaar kwamen in Nicaea en de leer van de drie-eenheid hebben geformuleerd. Het stond niet in de Bijbel, maar het waren hele knappe koppen die dat alzo hebben bedacht. Maar het was niets anders dan een aanval op en een verdraaiing van de simpele waarheid dat er één God is.

En ook: één middelaar, een mens, Christus Jezus. Hij gaf Zichzelf tot een losprijs, niet voor sommigen en ook niet voor velen — dat staat trouwens ook in Mattheüs 20 — maar hier nog eens: een losprijs voor allen. De prijs is voor allen betaald. Je hoeft je dus nooit af te vragen: "Is die prijs ook wel voor mij betaald? Ben ik gekocht?" Jazeker, wis en waarachtig! Daar hoeft jouw naam ook helemaal niet bij te staan, want het is gewoon voor iedereen. Voor allen.

Dat zijn de punten die in 1 Timotheüs 2 stonden en dan gaan we door om nog even op een rijtje te zetten wat er in 2 Timotheüs 1 staat. God roept met een heilige roeping. Hij doet dat niet in overeenstemming met onze prestaties en onze werken, maar naar Zijn voornemen. En, zegt Paulus erbij, die genade is alreeds gegeven vóór de tijden van de aeonen, in Christus Jezus. Gegarandeerd. En wie is die Christus Jezus? Dat is Hij die de dood tenietdoet. De garantie is gegeven: de dood is overwonnen en zal worden tenietgedaan. Hij is het die de dood tenietdoet en onvergankelijk leven aan het licht brengt door het evangelie. Dus hoe wordt onvergankelijk leven aan het licht gebracht? Nou, door het evangelie.

Daartoe heeft Hij Paulus aangesteld als heraut. Wij zeggen hem na en we zeggen: "Amen." Paulus zegt trouwens in die tweede Timotheüs-brief aan het einde ook tegen Timotheüs: "Heraut het woord!" Hij geeft dan het stokje over aan Timotheüs en aan allen die deze boodschap liefhebben. Nou, is dat geweldig of niet? Ik heb trouwens nog enkele aanvullende teksten voor nader onderzoek, maar die zet ik op de website er nog bij, uit 1 Korinthe 1 en 1 Korinthe 15. Dat zou nu te ver voeren; ik wilde me beperken tot die twee passages in de Timotheüs-brieven. Hiertoe ben ik, Paulus, aangesteld als heraut. U weet nu waartoe dat is. Amen.