▶ 00:00 Introductie: de Bijbel in Gewone Taal en Voorgaande Vertalingen ↑ hoofdstukken

Goedemiddag. Hartelijk dank, Gerard, voor de introductie. Het is wat apart wat we vanmiddag gaan doen; we gaan namelijk niet een specifiek bijbelgedeelte met elkaar bespreken, maar we gaan een hele Bijbel bespreken – en dat zelfs in één uur! Normaal gesproken zou ik, om heel eerlijk te zeggen, niet in het bezit zijn geweest van deze Bijbel. Maar omdat ik een spreekbeurt mag houden over deze vertaling, die een paar weken geleden is uitgekomen en in Den Haag in ontvangst is genomen door ons koningspaar, heb ik hem nu bij me. De Bijbel in Gewone Taal is de naam van deze vertaling.

Inmiddels hebben we natuurlijk een hele serie vertalingen. De vertaling die u hier op Urk ongetwijfeld het allerbeste kent, is de Statenbijbel. Die Bijbel is al zoveel eeuwen oud en het is een magistraal werk geweest. Destijds is door de Staten-Generaal de opdracht gegeven om vanuit het Hebreeuws en het Grieks de Bijbel zo getrouw en letterlijk mogelijk over te zetten. Aan de Statenvertaling kleven natuurlijk een heleboel nadelen. Al was het maar omdat het inmiddels voor verreweg de meerderheid van het Nederlandse volk zulk verouderd taalgebruik is dat het nauwelijks meer begrepen wordt. Er kleven trouwens ook inhoudelijk nog wel wat bezwaren aan, in die zin dat soms de dogmatiek – en dan vooral de gereformeerde dogmatiek – een heel duidelijke stempel heeft gezet op de vertalers en hun werk. Maar goed, laat ik deze Bijbel toch met een paar vette duimen omhoog vermeld hebben. Het is de oudste bekende Nederlandse vertaling die nu nog steeds in gebruik is.

Toen kreeg je in 1951 de bekende vertaling van het Nederlands Bijbelgenootschap, de NBG 1951. Dat is de vertaling waar ik zelf mee groot geworden ben en die ik in bijbelstudies ook meestal gebruik. Hoe vaak ik er ook kritiek op heb, het is gewoon de Bijbel waar de meesten gebruik van maken. Hoewel dat wat ik nu zeg ook weer een beetje omstreden is, want ik weet heel goed dat ik soms in kringen kom waar juist de Statenvertaling meestal gebruikt wordt. Nou ja, dat maakt dan ook niet zoveel verschil, omdat we toch altijd zoveel mogelijk naar de grondtekst gaan.

Nog weer een aantal jaren later – ik schat zo begin jaren tachtig, hou me ten goede – kreeg je de Groot Nieuws Bijbel. Dat was een Bijbel in heel begrijpelijk Nederlands, maar met een heel andere vertaalmethodiek. Waar de Statenbijbel een zo letterlijk mogelijke vertaling is, is de Groot Nieuws Bijbel wat ze noemen een paraphrasevertaling. Dat wil zeggen dat men het grote geheel weergeeft in heel begrijpelijk Nederlands. Maar ja, het is een moderne vertaling, en in het woordje 'modern' zit het woordje 'mode'. Er is niets wat vergankelijker en beweeglijker is dan de mode. Vandaar ook dat je, als je eenmaal op die toer gaat, natuurlijk voortdurend moet blijven switchen.

Terwijl ik dit zeg, zie ik een dame die de zaal in wil. Ik weet zeker dat ze hier bij ons wil zijn, dus die komt er wel. Dag mevrouw, goedemiddag, hartelijk welkom! Als u daar gaat zitten, ziet u er helemaal weinig van, ben ik bang. Oké, mooi. De Groot Nieuws Bijbel was dus een moderne vertaling, en toen kreeg je nog weer een jaar of wat later 'Het Boek'. Dat was weer een kleine variatie qua vertaalmethodiek, maar in ieder geval was het heel simpel en begrijpelijk Nederlands.

Een jaar of wat geleden – dat moet een jaar of zes, zeven geleden zijn, ik doe het een beetje uit mijn hoofd – kregen we de Nieuwe Bijbelvertaling, de NBV. Dat is de vertaling die momenteel in gebruik is in de grotere kerkgenootschappen; in de PKN wordt die doorgaans ook gebruikt. De NBV is eigenlijk de opvolger van de vertaling van 1951, maar ook weer een stuk vrijer in de weergave.

En nu kom ik eindelijk bij mijn echte onderwerp voor vanmiddag: de Bijbel in Gewone Taal, afgekort de BGT. Je hebt de NBV, de PKN, de KPN... je moet het soms allemaal maar uit elkaar zien te houden. Maar de BGT verschilt in dat opzicht van de Nieuwe Bijbelvertaling. Beide zijn ze overigens uitgegeven door het Nederlands Bijbelgenootschap in Amsterdam, maar deze Bijbel in Gewone Taal is nog veel simpeler; het taalgebruik is veel gewoner. Als ik goed ben ingelicht, maakt de Nieuwe Bijbelvertaling gebruik van zo'n 12.000 of 13.000 verschillende woorden, maar de Bijbel in Gewone Taal kent er geloof ik slechts 4500. Het is dus nog veel simpeler Nederlands. Eén ding moet ik ze in ieder geval nageven – want ik zal vanmiddag natuurlijk ook nog wel eens wat harde noten kraken – maar als je het leest, dan leest het als een tierenelier. Het leest heel makkelijk en één ding kun je niet ontkennen: het is heel gewoon taalgebruik.

▶ 06:28 De Wezenlijke Vraag: Is het Nog Wel de Bijbel? ↑ hoofdstukken

Maar de grote vraag is: het is dan wel een Bijbel in gewone taal, maar is het ook nog gewoon de Bijbel? En ja, dat verhaal wordt toch echt wat anders. Wat ik vanmiddag wil doen, is deze vertaling eens tegen het licht houden. Wat is er nou eigenlijk precies gebeurd?

Dat wil ik dan doen, niet aan de hand van een van de bestaande vertalingen. Ik zou dat bijvoorbeeld kunnen doen aan de hand van de Statenbijbel, maar is de Statenbijbel dan het eikpunt? Nee, we willen zo dicht als mogelijk bij de bron wezen. Gewoon een woord-voor-woord weergave. Dat is ook wat ik vanmiddag doe. Meestal is het zo dat ik in mijn bijbelstudies in de dia's een interlineair laat zien. Dat is eigenlijk gewoon een woord-voor-woord weergave, heel letterlijk; dat loopt natuurlijk niet echt in onze taal. Maar het is wel zo dicht als mogelijk bij wat de apostelen of wie dan ook van de bijbelschrijvers onder inspiratie van Gods Geest hebben opgetekend. De woorden die zij genoteerd hebben, die zijn 'God-geademd', zo staat het in 2 Timotheüs 3. De woorden. Daarom is het ook zo belangrijk om die woorden getrouw over te zetten, zoveel als mogelijk één op één.

Bij vertalen gaan er altijd dingen weg en verdwijnen er zaken. Iedereen die een beetje wat van talen en van vertaalwerk weet, weet hoe lastig vertalen kan zijn. Maar omdat we als hoogste prioriteit hebben dat we zo dicht als mogelijk bij de levende woorden van God Zelf willen wezen, wil je dus ook een vertaling hebben die niet in de eerste plaats lekker loopt of als een tierelier leest of die gewoon meteen begrijpelijk is. Nee, je wilt een vertaling hebben die zo dicht als mogelijk bij de Schrift staat.

Kijk, ik vind het prima hoor als mensen zeggen dat je toch ook een Bijbel in gewone taal wilt hebben die iedereen begrijpt. En als ik eens aan iemand een Bijbel aanbeveel, dan moet dat gewoon begrijpelijk zijn. Prima, maar dan wil je dat in ieder geval ook tegen het licht kunnen houden. Dat wil zeggen: wat staat er nou echt?

Ik las gisteren in het Nederlands Dagblad, een christelijk dagblad, een column van ene Rikko Voorberg. Hij schreef een artikeltje, een blog over deze nieuwe uitgave. Dat leek me al een aardige opstap om zo eens even hiermee te beginnen. "Er is een nieuwe Bijbel uit. In gewone taal, korte zinnen. Geen rare woorden, lekker toegankelijk. Dat is toch een stap vooruit." En dan gaat hij verder: "Het is een stap verder op de nieuwe weg die Luther ooit creëerde. Niet langer is de theoloog de machtige bemiddelaar tussen God en mens. Niet langer is er de priester die, ver verheven boven de massa vanwege zijn kennis, de leken naar zijn pijpen kan laten dansen."

Met andere woorden, een heel loffelijk streven vindt hij deze bijbelvertaling. Niet meer zo's theoloog die wel eens eventjes zal vertellen hoe het eigenlijk in het origineel staat.

▶ 10:03 Een Nieuwe Theologische Priesterkaste en Hun Vertaalmethodiek ↑ hoofdstukken

Maar ik moet u zeggen dat wat Rico hier naar voren brengt, echt heel ver naast de waarheid is. Want in werkelijkheid is wat hier gebeurt juist weer een hele nieuwe, moderne priesterkaste. Een priesterlijk volk van theologen, mensen die geleerd hebben en die ons als lezers wel eens zullen vertellen wat er in het origineel staat geschreven. Want dit is niet eens echt een weergave. Men zegt — dat staat ook in het voorwoord van deze Bijbelvertaling — dat het vanuit het origineel is vertaald en weergegeven. De vertalers, degenen die dit werk hebben gedaan, zijn mensen die op de hoogte zijn van het Hebraeus en het Grieks. Het zijn experts en zo hebben zij deze vertaling tot stand gebracht.

Maar er zijn zulke verschillen, zodat je niet echt weet wat er staat geschreven. Door zo'n vertaling te lezen — en dat geldt trouwens ook voor die andere vertalingen die ik zojuist opnoemde — kom je vooral aan de weet wat het begrip was, of zo u wilt, het onbegrip van de vertalers. Zij geven door wat zij denken dat de Bijbel zegt, maar dat is niet wat we willen, toch? Kijk, als je het vertaalwerk opvat als een trechter: wat hier gebeurt — en ik wil dat in de komende uren toelichten — is dat men aan de woorden van God toevoegt, weglaat of verandert. In de praktijk is het een combinatie van die factoren. Ik ga dat in het komende uur duidelijk maken, maar dan weet u ook een klein beetje in welke richting het gaat.

Om mijn punt te maken: wat is er overgebleven in deze vertaling door deze hele vertaalmethode van het origineel? Van wat God ooit heeft laten optekenen in het Hebraeus of vanuit het Grieks, wat is daarvan overgebleven? Nou, dan krijg je dit: die hele vertaalmethodiek door toe te voegen aan de tekst of er van af te doen. Als ik het zo zeg, doet het me heel erg denken aan de laatste woorden die we in het boek Openbaring aantreffen, waarin gewaarschuwd wordt om niet toe te voegen, niet af te doen en ook de Schrift niet te veranderen. Dat is de methodiek.

Ik twijfel niet — laat ik dat vooropstellen, want ik ben zelf een leek op het gebied van Hebraeus en Grieks; ik heb er alleen aan geroken, niet meer — ik twijfel niet aan de expertise van de vertalers. Maar één ding weet ik ook: als je het tegen het licht houdt van het origineel en gewoon woord voor woord leest, dan is het mijlenver verwijderd van dat wat er staat geschreven. De afstand tussen deze vertalingen, en nu in het bijzonder deze Bijbel in Gewone Taal, en het origineel van de grondtekst is enorm groot.

Daarmee is de toon gezet. Ik zeg dit overigens niet om deze vertaling af te kraken. Het gaat mij er vooral om dat, als we liefhebbers zijn van de Schriften en als je het evangelie kent, de blijde tijding, je weet dat als er één is die wat te melden heeft en wiens woord kracht is en leven geeft, het het woord van God is. Dus daar wil je komen. En dat is dan ook precies waar we ons aan spiegelen; dat is de norm. Aan de hand van die norm beoordelen we vervolgens dat wat zich aan ons aandient.

Ik weet dat er al heel lovend is gesproken over deze Bijbel, omdat deze inderdaad zulke gewone taal levert en het zo lekker leest. Ja, maar is dat de norm? Wat ik nu ga doen — en ik zal u ook nog een andere bekentenis doen: ik heb niet deze hele Bijbel gelezen, dat kunt u eigenlijk ook niet van mij verwachten want het is nog maar twee weken uit — maar wat ik wel heb gedaan, is links en rechts passages nalezen. Niet zomaar willekeurige, maar hele cruciale passages die ik tegen het licht van de Schrift heb gehouden. En met de Schrift bedoel ik het origineel. Niet een vertaling, nee, ik heb gewoon het origineel ernaast gehouden.

▶ 15:20 Een Voorbeeld uit het Oude Testament: de Rolsverwisseling in Psalm 19 ↑ hoofdstukken

En ik wil u één voorbeeld geven uit het Oude Testament. Dat lijkt wat onrechtvaardig om maar één voorbeeld uit het Oude Testament te geven, want uiteindelijk zijn er nog tientallen voorbeelden waar ik u graag op wil attenderen, maar ik moest toch een keuze maken.

Psalm 19 — u kent de psalm wellicht, het is een prachtige psalm. Sommige mensen kunnen hem berijmd zelfs zo meezingen. Ik weet eerlijk gezegd de berijmde tekst niet meer letterlijk zo uit mijn hoofd, maar in ieder geval: "Het ruime hemelrond...". Juist, zo was die. Dat is de berijmde versie. En wellicht kent u de Statenvertaling-versie of de NBG-versie... die laat ik vanmiddag allemaal even links liggen. Ik wil u gewoon meteen meenemen naar de interlineair en de woord-voor-woordweergave. Hier ziet u dan even de tekst. U moet vooral letten op die middelste lijn; dat is wat het Oude Testament betreft alleen nog maar Engels, tot nu toe tenminste.

Maar laat ik eens lezen. De Bijbel in Gewone Taal zegt: "De hemel vertelt aan alle mensen hoe machtig God is. De hoge hemel laat aan iedereen zien wat God gemaakt heeft, de zon, de maan en de sterren." Nou, ik had het zojuist over het procedé dat gevolgd is in deze vertaling. Er wordt veel aan de woorden toegevoegd, er wordt veel afgedaan en er wordt veel veranderd. Nou, dit is meteen al zo'n voorbeeld. U ziet hier: "de hemel vertelt aan alle mensen". Als u in het origineel kijkt, dan zie je: "De hemelen vertellen de heerlijkheid van God." De hemelen, meervoud, vertellen de heerlijkheid van God. De vertaling zegt: "aan alle mensen". Nou vind ik dat een onschuldige toevoeging, maar die "alle mensen" staat er gewoon niet. En ik weet ook niet waarom het begrijpelijker is om het eraan toe te voegen.

De hemelen vertellen. En dat "aan alle mensen" is dus toegevoegd. En dan staat erbij: "hoe machtig God is". Er staat eigenlijk gewoon "de heerlijkheid van God". Dat is iets heel anders hoor. Natuurlijk, als je omhoog kijkt naar de hemel, dan vertelt dat inderdaad hoe machtig God is. Maar dat is wat anders dan wat de vertalers er nu van gemaakt hebben. Dat is interpretatie, zoals dat heet. Dat is hun visie; zij dénken dat het dat betekent. Maar ik zal u vertellen: die hemel vertelt niet alleen maar van hoe groot God is dat Hij dat allemaal kan maken. Die hemelen vertellen ook wie Hij is en Zijn heerlijkheid. En al die sterrenbeelden vertellen ook... ja, ook die sterrenbeelden en de zon en de maan en de sterren. Al de namen daarin vertellen wie God is en Zijn geweldige heerlijkheid, het plan dat Hij uitvoert, van de Maagd tot aan de Leeuw, als u begrijpt wat ik bedoel.

Ik bedoel dit te zeggen: dat is nog wel even andere koek dan alleen maar dat die hemel vertelt hoe machtig God is. Het is waar, maar het is niet wat er staat. De echte inhoud van wie God is, is zoveel grootser en daarom: blijf gewoon bij wat er staat geschreven. De hemelen vertellen Gods heerlijkheid, dat is wat er staat, en zij hebben ervan gemaakt: "de hemel vertelt aan alle mensen hoe machtig God is". Hiermee krijg je uiteindelijk een reductie van de tekst.

Nou, en dan staat er nog bij: "de hoge hemel laat aan iedereen zien". Ik pik er nu zomaar één vers uit omdat het illustratief is. Door al die voorbeelden die ik vanmiddag ga geven, komt u ook een beetje te weten hoe die vertalers te werk zijn gegaan en wat typerend is voor hun werkwijze. Hier zie je dus ook weer: "de hoge hemel laat aan iedereen zien". Weet u wat er staat? Ze vertalen: "laat aan iedereen zien". Maar in het origineel wordt gewoon het woord gebruikt voor "vertellen". Wat is het verschil? Nou, zien doe je met de ogen en door vertellen word je op de hoogte gebracht door middel van het gehoor. Men denkt dat het heel duidelijk is: "Kijk, de hemel vertelt", en ze hebben er dit van gemaakt: "De hoge hemel laat aan iedereen zien." Ja, je ziet het toch? Dat is logisch geredeneerd.

Maar de grap in deze Psalm 19 is juist dat die dingen heel bewust worden verwisseld. In Psalm 19 gaat het eerste gedeelte over de hemelen en het tweede gedeelte gaat over de Schriften, Gods Torah. De wet van de Heer is volmaakt. En weet u wat nu zo bijzonder is? Het eerste gedeelte gebruikt het oor: de hemelen vertellen, ze verkondigen. En bij wat die wet doet, daar worden juist andere zintuigen aangesproken. Daar staat bijvoorbeeld: "die verlicht de ogen". De wet des Heren verlicht de ogen. Dus je krijgt een rolsverwisseling.

God openbaart Zich op tweërlei wijze: in de natuur (aan de hemel) en in de Schriftuur. Wij zouden zeggen: in de natuur zien we het en in de Schriften horen we het. Nee, in Psalm 19 wordt het precies omgekeerd: de hemelen vertellen en Gods Woord verlicht. Dat is niet voor niets. Dat is juist om daarmee aan te geven dat God Zich op twee manieren openbaart. Eigenlijk is die hemel boven ons gewoon een Bijbel die verkondigt, en die Schrift, dat is eigenlijk een schepping die ons verlicht. Wij zouden zeggen dat het omgekeerd is, maar Psalm 19 gebruikt juist heel welbewust deze woorden. Dus als je wilt weten wat er echt staat, dan word je met zo'n weergave niet gediend.

Nou ja, en dan staat er nog bij: "de hoge hemel laat aan iedereen zien wat God gemaakt heeft". Dat staat er niet. En dan ook nog erbij: "de zon, de maan en de sterren". Die zon, maan en sterren worden in dit vers helemaal niet genoemd. U zegt: "Ja, maar daar gaat het toch over?" Ja, dat zal wel, maar het staat er niet. Er staat: "Ze vertellen het werk van Zijn handen." En ook dat alles wat Hij doet... dat is nogal wat anders dan alleen maar "wat God gemaakt heeft: de zon, de maan en de sterren".

Zie u nu? Er is heel veel uitleg bij waarvan de vertalers denken dat de lezer moet weten dat het zo is. Maar daarmee vervullen ze feitelijk weer de functie waarvan de priesters ooit dachten dat ze die hadden: tussen God en het volk in staan en vertellen: zo en zo moet je denken, dat en dat is de betekenis. Vroeger deden ze dat in het Latijn en nu in gewoon Nederlands. Dat kan ook. Nou, we gaan eens naar Lukas.

▶ 23:33 Lukas: Gods Koninkrijk en het Aionische Leven Verduisterd ↑ hoofdstukken

Ik wil ook wat voorbeelden geven uit de evangeliën. Ik zie dat veel mensen meebladeren, dat is een goed idee. Ik wil voorbeelden geven uit de evangeliën, en ook nog uit de geschriften van de besnijdenis: Jakobus, Petrus en Johannes. En vooral wil ik stilstaan bij de apostel van de natiën, de apostel bij wie wij vooral in de leer zijn.

In Lukas 1 lees je dat de boodschapper, de engel Gabriël, tegen Maria zegt... en ik lees dus gewoon weer voor uit de BGT. Ik moet er even aan wennen hoor. Zeg ik het goed? Ja, de BGT. Daar staat: "En God de Heer zal hem koning maken, net zoals zijn voorvader David dat was. Jezus zal voor altijd koning van Israël zijn, aan zijn macht komt geen einde." Ik ga natuurlijk niet op al die details in, maar kijk alleen hier eens: "Jezus zal voor altijd..." Staat dat er? Nee, daar staat: "tot in de aionen", "tot in de wereldtijdperken". In ieder geval staat er niet "voor altijd". Eén ding weet ik namelijk heel zeker: Jezus zal niet altijd koning zijn. Hij moet heersen totdat Hij al Zijn vijanden gesteld zal hebben tot een voetbank voor Zijn voeten. En dán zal Hij het koninkrijk overdragen aan Zijn God en Vader. Dus Hij heerst niet voor altijd; Hij zal koning zijn totdat. Hier staat "voor altijd", maar is dat een weergave van het origineel? Nee, er staat helemaal niet "voor altijd". Er staat "tot in de aionen". Wat dat voor "enge" dingen zijn, daar hebben we het nu even niet over. Ik zeg het zo omdat dit voor veel mensen een heel eng begrip is; ze gaan helemaal stuiteren als ze dat horen. Maar dat zijn de woorden die we in de Schrift gewoon tegenkomen, en dat willen we weten.

Er staat ook nog bij: "aan zijn macht komt geen einde." Nou, dat staat er niet. "Aan het koninkrijk van hem komt geen einde." Nee, dat is waar. Want Hij moet heersen totdat... en wat gebeurt er dan? Dan zal dit koninkrijk... en nu gebruik ik termen die we in 1 Korinthe 15 vinden... dan zal Hij het koninkrijk overdragen aan Zijn God en Vader. Aan dát koninkrijk komt geen einde. Maar zoals het hier staat, "en aan zijn macht komt geen einde", zo staat het er niet.

We gaan nog even verder naar Lukas 18 vers 29. U moet veel bladeren vanmiddag. Lukas 18. Deze weergave is trouwens ook vrij karakteristiek voor deze BGT, want soms geven ze de versnummering op deze manier weer: 29-30. Dat wil zeggen dat twee verzen als het ware in één zin worden weergegeven, zodat je dat niet allemaal meer precies kunt traceren.

In Jezus' antwoord staat: "Luister goed naar mijn woorden. Als je kiest voor Gods nieuwe wereld..." Weet u wat er staat? Dat is een uitdrukking die heel veel keren voorkomt in het Nieuwe Testament: "Gods nieuwe wereld". Maar weet u wat er werkelijk staat? Gewoon "het Koninkrijk van God". Dat geven ze altijd weer met "Gods nieuwe wereld". Dus het "Koninkrijk" is helemaal verdwenen en het is een "nieuwe wereld" geworden. Daar is natuurlijk echt wel wat voor te zeggen, dat er met dat koninkrijk een hele nieuwe wereld en een nieuw tijdperk aan zal breken. Allemaal tot uw dienst, maar het is geen vertaling natuurlijk. Waar is het koninkrijk gebleven, terwijl dat nu juist een grote rol speelt? God, die Zijn Koning gesteld heeft, de Zoon van David, die zal zitten op de troon van zijn vader David. Echt een Koning, die daar in Jeruzalem zal regeren. En wat Hij gaat bouwen is inderdaad een koninkrijk. Dat wil zeggen: een rijk van een Koning. Is dat moeilijk Nederlands of zo? Ik denk weleens: wat denken ze nou eigenlijk dat de lezer is? Men noemde dit al een "Bijbel voor dummies". Nou, ik wilde het eigenlijk nog anders noemen, maar ik wil het netjes houden vanmiddag.

"Gods nieuwe wereld." Heel mooi gekozen allemaal en misschien heel literair en poëtisch bedacht, maar het is uit de duim gezogen. Het staat er niet. Het is "het Koninkrijk van God". Het koninkrijk is zomaar verdwenen. En als je dan nog even verder leest, staat er: "En als Gods nieuwe wereld komt, krijg je het eeuwige leven." Er staat: "En als Gods nieuwe wereld komt." Weet u wat er staat? "En in de komende aion." Dus hier hebben we twee keer de uitdrukking "Gods nieuwe wereld". De eerste keer is het de weergave van Gods koninkrijk en de tweede keer is het de weergave van de komende aion. Is dat vertalen? Moet je daar expert voor zijn om het zo weer te geven?

En hier weer die komende aion. Weet u wat de narigheid is? Daardoor raak je als lezer de draad kwijt, want vervolgens krijg je die term "het eeuwige leven". Juist een tekst als deze maakt zo glashelder wat dat eeuwige leven is. In het origineel staat er dan: "en in de komende aion, het leven, het aionische leven." Het eeuwige leven is het leven van die eeuw, in die toekomende aion. Dat is de definitie in het origineel: het is het leven van die komende aion. Komt dat in deze vertaling tot uitdrukking? Integendeel. Men maskeert juist die duidelijke definitie en uitleg met woorden die men gewoon verzonnen heeft, waardoor ook dit begrip "het eeuwige leven" volkomen in het duister blijft. Men wilde graag in gewone taal iets duidelijk maken, maar wat men doet is het juist versluieren en verduisteren.

Dat is ernstig. We zullen echt wel eens lachen om allerlei keuzes die ze gemaakt hebben, want hoewel het ernstig is, is het ook wel weer heel typerend voor wat de mens doet. God geeft Zijn kostbaar Woord, de Schriften, waarvan Psalm 12 zegt dat ze zevenvoudig gelouterd zijn. En wij krijgen ze in handen en experts zeggen: "Laat dat maar aan ons over. Wij vertellen het volk wel even wat dat betekent." Nou, dan krijg je dit als resultaat. "In Gods nieuwe wereld krijg je het eeuwige leven." Allemaal heel mooi bedacht en verzonnen, maar het is niet wat er staat.

Johannes 1...

▶ 31:28 Johannes: Theologie en Dogma Ingevuld in de Tekst ↑ hoofdstukken

Dat is een bekende passage, Johannes 1. U kent hem wel, hè? "In het begin was het Woord bij God... het Woord was God." Nou ja, laten we even niet de andere vertalingen citeren, maar meteen vertellen en lezen wat de Bijbel in Gewone Taal zegt: "In het begin was Gods Zoon er al." Oh? Wat staat er? Iedere keer als ik het hier vet druk, dan geef ik onderaan weer hoe het origineel het zegt. Er staat niet: "In het begin was Gods Zoon er al." Daar staat: "In het begin was het Woord." Waardoor alle dingen geworden zijn. Dat is dan vers 3. God sprak, en het was er. Zijn Woord was er al. Maar zij hebben ervan gemaakt: "Was Gods Zoon er al?" Wordt er gesproken over de Zoon? Nee. Ik heb het nu even niet over de theologie en wat het betekent; het gaat er nu even puur om: wat staat er? God sprak. Het gaat om Zijn Woord. En hier heeft men ervan gemaakt dat Gods Zoon er al was. En dan staat erbij: "en Hij was zelf God", maar dat staat er niet; er staat: "en God was het Woord." Zo staat het er.

Dat wil zeggen: voor zover God gekend werd, was het door Zijn Woord. God sprak en het was er. Men kon Hem niet zien — dat staat trouwens in vers 18 van Johannes 1: "niemand heeft ooit God gezien." Nee, maar Hij sprak wel. "Er zij licht", en er was licht. Dus voor zover God gekend werd, was dat middels Zijn Woord. Maar dit is theologie. Er zit ook een heel drie-eenheidsdogma in verweven. Maar we willen niet getrakteerd worden op dogmatiek; we willen weten wat er staat.

Nou, dan lees ik even verder in vers 14 van het Johannesevangelie, van Johannes 1 dus. En dan staat er: "Gods Zoon is een mens geworden." Wat staat er? Nou, er staat gewoon: "het Woord is vlees geworden." Of letterlijk: "het Woord werd vlees." "Gods Zoon is een mens geworden" — dan is dus de gedachte dat hij al Gods Zoon was en vervolgens mens is geworden. Dat staat er niet. Het Woord dat ooit klonk, waardoor alles geworden is, dat is vlees geworden. Dat is wat er staat. En daarom, dat was ook wat de boodschapper tegen Maria zei: "en de kracht van de Allerhoogste zal u overschaduwen... daarom zal dat wat uit u voortkomt, in u verwekt wordt, Gods Zoon genaamd worden." Waarom? God zelf heeft Hem bij Maria door de kracht van de Allerhoogste verwekt. Niet "Gods Zoon is mens geworden", maar juist door Zijn geboorte, door Zijn verwekking in de maagd Maria, wordt Hij Gods Zoon. En later ook door Zijn opstanding, maar in ieder geval zoals de boodschapper dat tegen Maria zegt. Niet: "Gods Zoon is mens geworden." Ook hier weer moet je zeggen: dit is dogmatiek, dit is theologie, algemeen geaccepteerd, allemaal tot uw dienst, maar het enige waar we nu even naar kijken is: staat dat er? En dan stellen we gewoon vast: nee, dat staat er niet.

Laten we nog even verder kijken in één zo'n zin. "Gods Zoon is mens geworden", dat staat er dus niet. "Hij heeft bij ons gewoond", onder onze tabernakel. "In hem hebben wij Gods hemelse macht gezien." Hemelse macht? Wat staat er? Er staat: "de heerlijkheid van Hem." Er is wel wat voor te zeggen, maar over macht wordt niet gesproken en over de hemel wordt ook niet gesproken. Er wordt gesproken over Gods heerlijkheid. Waar is die heerlijkheid hier gebleven? Nou, die is verdwenen en men heeft er iets van gemaakt als "hemelse macht". Is "heerlijkheid" soms geen begrijpelijk woord of geen gewone taal? "Hemelse macht" dan wel? Zelfs de logica ontgaat mij hier.

Nou, we lezen nog even verder in datzelfde vers. "In hem waren Gods liefde en trouw volledig aanwezig." Er staat: "een heerlijkheid als van de Eniggeborene van de Vader, vol van genade en waarheid." Dat is wat er staat. En men heeft ervan gemaakt: "In hem was Gods liefde." Dus Gods genade is vervangen door Gods liefde. Heeft dat niks met elkaar te maken? Ja, ongetwijfeld. Maar het zijn wel verschillende begrippen. En waarheid, waar is dat gebleven? Nou, dat is vervangen door trouw. Heeft dat niks met elkaar te maken? Dan zeg ik weer: ongetwijfeld. Maar het zijn verschillende dingen. Ziet u? Nou, we gaan nog maar even verder.

▶ 36:39 Geschriften van de Besnijdenis: Jakobus en Openbaring ↑ hoofdstukken

We gaan nu eventjes weg van de evangeliën. Ik zei al: we moeten natuurlijk, als we de hele Bijbel willen bespreken, met zevenmijlslaarzen zomaar wat passages nemen. En ik wil de volle focus vooral op de brieven van Paulus laten schijnen.

In Jakobus 1 staat dit; ik lees weer voor uit de vertaling: "Dit is een brief van Jakobus, een dienaar van God en van de Heer Jezus Christus aan alle mensen op aarde die horen bij het volk van God. Ik groet jullie." Nou, dan denk ik: gegroet, de groeten! Dat staat er helemaal niet. Want wat staat er echt? "Aan de twaalf stammen die in de verstrooiing zijn." De diaspora, dat is wat er staat. Waar zijn hier de twaalf stammen gebleven? In de vertaling bedoel ik. Het is hier: "alle mensen op aarde die horen bij het volk van God". Ik weet wel waarom men dat zo heeft weergegeven. Omdat de gemiddelde lezer dan meteen aan de kerk denkt natuurlijk. Dat is natuurlijk de achterliggende truc. Maar daar is geen sprake van. Wordt hier gesproken over alle mensen, of alle mensen op aarde? Nee, er wordt hier gesproken over de twaalf stammen die in de verstrooiing zijn. Nou, dit is heel illustratief voor alles wat er in deze Bijbel gebeurt.

Ik ga nog even verder naar Openbaring 1. Nou Jannie, die moet jij herkennen hè? Daar staat het volgende. Wanneer kreeg deze Johannes op Patmos dit visioen? Dan staat er in Openbaring 1 vers 10: "Op een zondag, de dag van de Heer, kreeg ik een bijzondere droom." Maar wat staat er gewoon? Er staat: "Ik werd in geest." In geest, dat is inderdaad een vervoering, een verplaatsing. Maar "in geest", zegt hij. En het gaat mij vooral om dit: de dag des Heren. Dat klopt dus in die zin wel, maar men heeft het meteen maar eventjes duidelijk gemaakt in begrijpelijke taal, namelijk door te zeggen: "op een zondag". Oh ja, is dat zo? Dit is gewoon weer verzonnen. Dit is erbij bedacht. Ik weet dat dit ook de standaard uitleg is, maar we doen nu even niet aan uitleg. Kijk, een Bijbelvertaling is betrouwbaar juist omdat deze geen uitleg bevat, maar gewoon een weergave is die zo dicht als mogelijk, woord voor woord, de Schrift en het origineel navolgt. Is dat dit? Nee. Hier geeft men weer wat er alom beweerd wordt over dit visioen van het boek Openbaring: dat het plaatsvond op een zondag. Dat staat er helemaal niet. Johannes kwam in geest in de dag des Heren. Ja, is die dag des Heren een zondag? Ja, volgens hen wel. Nou, het gaat er nog even niet om wat die dag des Heren dan wel is, hoewel dat geen grote puzzel zou moeten wezen als je het boek Openbaring een beetje kent. Maar dit woord staat er niet. Dat lijkt me toch een uitgemaakte zaak.

Dus die Rikko Voorberg... ik neem zijn woorden weer even in herinnering: "Gelukkig, eindelijk een Bijbel in gewone taal. Geen kerklatijn meer. Geen bemiddeling meer tussen God en het volk door theologen." Nou, meer dan ooit tevoren! Hij maakte zich echt blij met een dode mus, want dat is gewoon niet waar. En nu gaan we vanaf dit moment verder.

▶ 41:07 De Brieven van Paulus: Rechtvaardiging Om Niet in de Romeinenbrief ↑ hoofdstukken

We gaan verder met de brieven van Paulus. Ik had duizenden voorbeelden kunnen geven, maar een uur met een aantal tientallen voorbeelden lijkt me genoeg om een indruk te geven. Het grootste gedeelte van deze presentatie gaat over het onderwijs van de apostel en leermeester van de natie. Hij is degene met wie wij in de meest directe zin te maken hebben. Laten we beginnen bij het begin: de brieven van Paulus, Romeinen 3 vers 23. In de vertaling staat: "want alle mensen doen verkeerde dingen." Wat staat er werkelijk? "Want allen zondigden." Is dat hetzelfde als "verkeerde dingen doen"? Dat "verkeerde dingen" klinkt vrij moralistisch. Zondigen is in de Bijbel "doel missen". Het lijkt mij dus een verkeerde weergave. Dan gaat de vertaling verder: "daardoor leeft niemand dicht bij God." In de Statenvertaling staat: "en derven de heerlijkheid Gods." De Bijbel in Gewone Taal geeft dit weer met "daardoor leeft niemand dicht bij God", alsof je in een kleuterklas zit. Waar is de heerlijkheid van God gebleven? Hier wordt de associatie gemaakt met dichtbij of veraf zijn, maar dat is het niet; ze komen tekort aan Gods heerlijkheid.

In vers 24 zegt de vertaling: "maar God wil de mensen redden." Dat is dan de weergave van het woord "gerechtvaardigd wordende". "God wil"? Dat staat er helemaal niet. "De mensen redden"? Nee, er wordt niet gesproken over redden, maar over rechtvaardiging. En dan staat er: "Hij vergeeft de zonden." Dat is de weergave van "door de verlossing die in Christus Jezus is". Die verlossing wordt weergegeven met "Hij vergeeft de zonden", maar verlossing is letterlijk het loskopen: vrijmaken door een prijs te betalen. Waar is die verlossing, die vrijkoping, hier gebleven? Men heeft het veranderd in vergeving, maar dat zijn twee totaal verschillende begrippen. Men heeft ook woorden toegevoegd: "de zonden". Waar wordt hier gesproken over "de zonden"? En dan staat erbij: "van iedereen die gelooft in Jezus Christus." Weet u wat er staat? Dat is de weergave van "de verlossing die in Christus Jezus is". Hier wordt helemaal niet gesproken over "iedereen die gelooft in Jezus Christus".

Trouwens, er staat niet eens "Jezus Christus", er staat "Christus Jezus". Dat hebben ze standaard zo omgegooid, kennelijk vanuit de gedachte dat niemand "Christus Jezus" begrijpt. Waarom zouden ze het anders veranderd hebben? De Bijbel spreekt heel vaak over Jezus Christus, maar Paulus gebruikt bijna standaard de uitdrukking "Christus Jezus". Men denkt blijkbaar: dat betekent niks, wij weten het beter en gooien het gewoon weer om. Het is allemaal verzonnen. Die geweldige schriftplaats over "allen zondigden en derven — komen tekort aan — Gods heerlijkheid en worden om niet gerechtvaardigd door zijn genade" is helemaal in de mist verdwenen door die zogenaamde begrijpelijke gewone taal. Van die geweldige aanzegging dat allen zondigen en allen om niet gerechtvaardigd worden door Zijn genade, blijft niets over. Het is een eigen menselijke gedachte van experts, maar het is levenloos en krachteloos. Het is niet scherp. Alleen Gods Woord is scherp en tweesnijdend. Dan staat er nog: "zo goed wil God voor ons zijn", als weergave van "in de genade van Hem". U mag daar zelf uw conclusie uit trekken.

We gaan nog even verder in de Romeinenbrief, van hoofdstuk 3 naar 4. Daar vind je in vers 5: "Maar niemand verdient het om door God gered te worden." Het gaat om degene die niet werkt, staat er. De vertaling geeft het weer als: "Je moet er dus op vertrouwen dat God je wil redden, ook al ben je een slecht mens. Als je dat gelooft, ziet God je als een goed mens." Ik hoor aan uw lach dat u meeleest in uw eigen hoofd en denkt: is het mogelijk dat ze dit ervan brouwen? Ten eerste: "Je moet er dus op vertrouwen dat God je wil redden." Er wordt ook hier helemaal niet over redden gesproken, maar over rechtvaardiging: rechtvaardig verklaren. En dan: "je moet erop vertrouwen." Nee, er staat "gelovende". Niet degene die werkt — dat wil zeggen: iets doet om het te verdienen — maar de "gelovende" in Hem die de goddeloze rechtvaardigt. Er staat "ook al ben je een slecht mens", maar in de tekst staat "de goddeloze" of "de oneerbiedige". Dan zegt men: "die ziet God als een goed mens", maar dat staat er niet. Dat geloof wordt "gerekend tot rechtvaardigheid". Men heeft dat gerenoveerd tot "dat ziet God als een goed mens".

Dit is zo'n krachtig vers. Eerst wordt er gewezen op Abraham in vers 4. Abraham keek naar boven en God zei: "zo zal jouw nageslacht zijn." Dat was een onvoorwaardelijke belofte. God zei niet: "als jij gelooft, zal Ik dat vervullen." Nee, dat was de belofte en Abraham geloofde God. Het is niet degene die werkt, maar degene die gelooft dat God de goddeloze rechtvaardigt. Wordt het geloof gerekend tot gerechtigheid? Wat daarvan overblijft, is dat het echt genade is: dat God de goddeloze rechtvaardigt. Ik weet wel dat dit nogal wat is, maar het staat er gewoon. En dat is wat je wilt weten. Het maakt mij zo blij; daarom vind ik het ook echt een evangelie, een blijde boodschap. Dat moet iedereen weten: God rechtvaardigt de goddeloze. Wie gelooft dat nou? Bijna niemand. Maar wat God juist als gerechtigheid rekent, is degene die vertrouwt op Hem die de goddeloze rechtvaardigt.

Ik ga verder, want er zijn nogal wat voorbeelden. Ik wil mijn conclusie niet baseren op één voorkomen, maar ik wil een hele rits voorbeelden geven uit het Oude en Nieuwe Testament, met name uit de brieven van Paulus, waarbij we onmiskenbaar op het spoor komen dat dit niet de Schrift is die hier spreekt. Romeinen 5 vers 12: "Door één mens, Adam, kwam de zonde in de wereld en door de zonde kwam de dood in de wereld en omdat alle mensen na Adam verkeerde dingen deden kwam de dood voor iedereen." Onzin. Dat is sowieso onzin, maar het grote probleem is dat het er niet staat. "Op welken allen zondigden." Er staat niet dat de dood voor iedereen kwam omdat alle mensen na Adam verkeerde dingen deden. Dat zou betekenen dat als ze geen verkeerde dingen hadden gedaan, ze niet doodgegaan zouden zijn. Nee, zijn zij stervelingen? De dood ging door tot alle mensen, waarop allen zondigen. Dat wil zeggen: de dood is actief in alle mensen. Alle mensen zijn stervelingen en dat is de reden dat ze allemaal zondigen. Dat is wat er staat. Ook hier zie je weer de leer van de erfzonde, maar het gaat hier niet om erfzonde; het gaat erom dat de dood is doorgegaan tot alle mensen, wat de reden is dat alle mensen doelmissers zijn. Is dit begrijpelijk? Nee, het is volstrekt onbegrijpelijk als je nadenkt, maar dat mag natuurlijk niet; je moet niet nadenken.

Je moet niet checken, je moet geen vragen stellen. Je moet gewoon slikken. Hapklare brokken. Maar je wordt er echt niet beter van. En je wordt er ook niet wijzer van. Je wordt er alleen maar dommer van. Zulke passages... Soms, en dat zag je ook bij Romeinen 4, soms denk je echt: hier slaat, om het even populair te zeggen, je verstand op tilt als je zulke dingen leest. En als je dan weet hoe correct, hoe loepzuiver de Schrift het zegt... Waarom in vredesnaam?

We gaan nog verder naar Romeinen 5. Ik lees het maar even voor, Romeinen 5 vers 18 en 19. Ook hier hebben ze weer in één zo'n paragraaf die twee verzen in één gepakt. "Door de zonde van één mens strafte God alle mensen." Geen commentaar. "Doordat Adam ongehoorzaam was aan God, kreeg de zonde de macht over iedereen. Maar doordat één mens het goede deed, ziet God ons allemaal als goede mensen. Doordat Jezus Christus gehoorzaam was aan God, zal God aan ons allemaal het eeuwige leven geven."

Daar word je soms zo moe van, hè? Ziet God ons allemaal als goede mensen? Dat staat er helemaal niet. Er staat wel dat door één rechtvaardigheidsdaad tot alle mensen rechtvaardiging komt. Dat wil zeggen: zoals door één mens alle mensen zondaren en stervelingen zijn geworden, zo zullen ook door één rechtvaardigheidsdaad alle mensen worden gerechtvaardigd. Tot de rechtvaardiging van alle mensen. Dat is wat er staat.

Maar niet: "ziet God ons allemaal als goede mensen", alsof dat nu al zo zou zijn. En alsof rechtvaardiging hetzelfde is als: hij ziet ons als goede mensen. En er staat ook nog bij: "hij zal ons allemaal het eeuwige leven geven". Nou, en dat is dan de vertaling van "leven", maar hoezo eeuwige leven? Alle mensen ontvangen niet het eeuwige leven. Alle mensen worden gerechtvaardigd, eens, uiteindelijk. Maar het eeuwige leven, het leven van die toekomende eeuw, ontvangt degene die gelooft. Niet degene die niet gelooft. Wat de vertalers hier op het oog hadden? Geen idee, maar het staat er niet en het wordt er al helemaal niet duidelijk van. Het zijn allemaal menselijke gedachten.

▶ 54:04 1 Korinthe en Efeze: Gezegend te Midden van de Hemelsen ↑ hoofdstukken

We gaan naar een andere brief: 1 Korinthe 13. Dat is niet omdat ik tussen het voorgaande hoofdstuk, Romeinen 5, en 1 Korinthe 13 niks heb aangetroffen hoor. Als u denkt: "Ah, hij noemt alle fouten," nee, dit is slechts illustratief voor een hele methodiek. 1 Korinthe 13, u weet het, is het bekende hoofdstuk over de liefde, de liefde Gods. En dan staat er: "Alles wat onvolmaakt is, zal verdwijnen als Gods nieuwe wereld komt." Heb je hem weer? Gods nieuwe wereld. Eerst was het een weergave van Gods koninkrijk, toen zagen we dat het de weergave van de toekomende Aion was, en hier wordt er helemaal niet over een nieuwe wereld gesproken. Over God wordt er niet gesproken en over een wereld ook al niet. Er staat: "Wanneer het volmaakte — of de volwassenheid — komt." Dan zal het deelsgewijze, het fragmentarische, het onvolkomene afgedaan hebben. Ik ga mijn nek nu niet uitsteken om de hele context en samenhang even uit te leggen of toe te lichten, daar gaat het nu niet om. Maar u voelt toch wel aan dat u hier gewoon opgezadeld wordt met uitleg? Dit heeft niks met vertalen te maken. Het gaat hier over de volwassenheid. Als de Ecclesia volwassen zou worden, dan zou het onvolkomene afgedaan hebben; dat stuksgewijze. Niet als Gods nieuwe wereld komt. Nou ja, we gaan maar weer verder.

Efeze 4, daar staat in vers 23 en 24: "Maar jullie moeten nu gaan leven als nieuwe mensen." Dat is de weergave van "de nieuwe mens aantrekken". Het beeld wordt hier gebruikt van een kleed of jas, in ieder geval een kledingstuk dat aangetrokken wordt. Zie je dat hier het beeld gebruikt wordt van iets aandoen? Trouwens, het vers daarvoor gaat over iets uitdoen: de oude mens afleggen, de nieuwe mens aandoen. Nee, dat is helemaal verdwenen. Wat er voor in de plaats komt is: "Jullie moeten nu gaan leven als nieuwe mensen." Jullie zijn geen nieuwe mensen natuurlijk, maar "als" nieuwe mensen. En dan: "Jullie moeten nu gaan leven." Hoezo moeten? Waar staat moeten? Er komen trouwens nog wel een paar voorbeelden. Dit zijn vertalingen die de reputatie hebben modern en vrij te zijn. Vrije vertalingen, zeggen ze. Maar je wil niet weten hoe vaak dat woord "moeten" erin voorkomt terwijl het er helemaal niet staat. En dat zijn dan vrije vertalingen. Maar je moet wat hoor, lees die brieven maar eens na. Als je dan kijkt, vooral als je de Statenvertaling hebt, die ouderwetse Statenvertaling, daar zie je het heel vaak nog heel correct; daar staat het woordje "moeten" helemaal niet. Hoe moderner de vertaling is — ik heb daar weleens een statistiek van doorgegeven en me er wat meer in verdiept door die vertalingen te vergelijken — hoe moderner de vertaler, hoe meer er "gemoeten" wordt. Hoe zeg je dat in goed Nederlands? Laten we het goed zeggen: hoe meer we moeten. En wij komen hier bij elkaar — ik hou ervan om er zo aan te denken — om te weten wat de Schrift echt zegt, en dat is echt ontmoeting. Want dan komen we erachter hoe geweldig de Schrift is en zo leren we elkaar ook kennen in dat Woord. Ontmoeting.

Er staat nog even verder: "Daardoor weten jullie dat je eerlijk en heilig moet leven." Heb je het weer: "moet leven". En: "Dat is waarvoor God de mensen gemaakt heeft." Dat is de weergave van "overeenkomstig God", zoals God hem geschapen heeft in rechtvaardigheid en heiligheid van de waarheid. Dat is dan "eerlijk en heilig" geworden. En dat "je moet leven" staat er allemaal niet. Bovendien: "Dat is waarvoor God de mensen gemaakt heeft," alsof dat een doel is. Maar de essentie is nu juist dat God dat schept in rechtvaardigheid, rechtschapenheid en waarheid. Al die begrippen — rechtschapenheid, heiligheid, waarheid — het verdwijnt. Het is verdwenen.

Efeze 1, u weet het al, is die geweldige lofzang op wat God geeft in zijn Zoon Christus Jezus; de schatkamer van God. En dan staat er: "Alle eer aan God, de Vader van onze Heer Jezus Christus." Vers 3 zegt dan: "Hij heeft ons vanuit de hemel gezegend." Dat is de weergave van dat Hij ons, niet vanuit de hemel, maar in de hemel of letterlijk "te midden van de hemelsen" gezegend heeft. Hij heeft ons niet vanuit de hemel gezegend, maar Hij heeft ons gezegend in het hemelse. En dan met elke geestelijke zegen. Waar zie je dat hier nog? Dat Hij ons zegent met elke geestelijke zegen. De NBG-vertaling was ook al een enorme reductie, want die had er "van allerlei" van gemaakt. U ziet het hier trouwens op de dia: die onderste regel die in lichtgrijs staat. Dat is ook een beetje typologie hè; lichtgrijs is al niet meer zwart of wit. Maar dat is de NBG: "gezegend met allerlei geestelijke zegen". Er staat niet allerlei, er staat alle, elke. En dan: "in de hemel", "te midden van de hemelsen", "in Christus". En zij hebben gezegd "vanuit de hemel", alsof het om de bron gaat van waaruit gezegend wordt. Dat staat er niet. Zij zeggen "vanuit", maar er staat "in". Want "Hij heeft ons de heilige Geest gegeven omdat we bij Christus horen", dat is hun weergave van de woorden "in Christus". Dit is er allemaal bij bedacht. Allemaal. Er wordt helemaal niet gesproken over de heilige Geest die gegeven is "omdat we bij Christus horen". Dat staat er niet. Hij zegent ons met alle geestelijke zegen te midden van de hemelsen in Christus. Dit heeft men er allemaal bij bedacht, zogenaamd om het ons duidelijker te maken.

We gaan nog even verder in hetzelfde hoofdstuk, Efeze 1 vers 10: "Hij wilde dat de hemel en de aarde door Christus weer een eenheid zouden worden. Dit plan is uitgevoerd toen het juiste moment gekomen was. Christus heerst nu over alles." Dat "plan is uitgevoerd", alsof dat inmiddels al gerealiseerd is? Dat staat er helemaal niet. Er wordt gesproken over "tot in het beheer" of "tot in de economie", of voor degenen die de Statenvertaling gebruiken: "tot in de bedeling". Helemaal verdwenen. Men heeft ervan gemaakt: "Dit plan is uitgevoerd." En dan staat er: "toen het juiste moment gekomen was." Dat is de weergave van "de volheid der tijden", of de volheid van de perioden of gelegenheden. "Toen het juiste moment gekomen was" — ook hier weer wordt de suggestie gewekt dat dit in het verleden al is geweest. Dat staat er helemaal niet. Nee, dat zal zijn in de volheid der tijden, dat is toekomst. Maar die volheid der tijden is helemaal verdwenen. "Volheid" zie je niet, "tijden" zie je niet; het is gewoon "het juiste moment" geworden. "Christus heerst nu over alles" — staat dat er? Nee. Hier wordt dus in de vertaling de algemeen gangbare theologie geprojecteerd dat Christus nu heerst. Maar in Efeze 1 vers 10 staat alles behalve dat. Er staat namelijk dat Hij in de volheid der tijden hemel en aarde onder één hoofd zal samenbrengen. En daar heeft men van gemaakt: "Christus heerst nu over alles." Ik zie dat u zich steeds minder verbaast, want u denkt iedere keer: als je eenmaal op die toer zit om het op die manier weer te geven, wat kun je daar dan nog van verwachten?

Efeze 2 vers 6 en 7. Het is een prachtig deel van deze schitterende brief waarin we echt geweldige hoogten bereiken. "Wij zijn samen met Christus opgestaan," staat er dan in de Bijbel in Gewone Taal. "Omdat we bij Hem horen, eigenlijk zijn we al bij Hem in de hemel." Daar staat: "Hij heeft ons samen doen zitten."

We zijn gezeten met Hem te midden van de hemelse gewesten, of letterlijk te midden van de hemelsen. Eigenlijk zijn we al bij Hem in de hemel. De hemel is in deze vertaling weer enkelvoud en dat gezamenlijk zitten is helemaal verdwenen. Het is een positie van rust: Hij is gezeten aan Gods rechterhand en wij zitten daar ook. Wij zien Hem zitten, maar dat zitten en onszelf daar ook zien, is juist wat Paulus hier beschrijft. Met Hem delen wij die positie.

Zo heeft God voor altijd en eeuwig laten zien. Dat is de weergave van "opdat Hij in de komende aionen zou tonen". Voor altijd en eeuwig laten zien; dat is dan de weergave van de komende aionen. Ook hier weer de gedachte alsof dat al in het verleden zou zijn, terwijl het juist gaat over de komende aionen. Zal Hij dat gaan betonen? Dat wil zeggen: Hij plaatst degene die nu gelooft in Christus Jezus; die wordt geplaatst en is gezamenlijk met Hem gezeten. Dat is de positie, daar met Hem, om in de komende aionen... ja, niet zodat God voor altijd en eeuwig dat al heeft laten zien. Dat hele toekomende element en die wereldtijdperken zijn hier compleet verdwenen.

Hoe groot zijn goedheid is. Dat wil zeggen, dat is dan de weergave van "de overtreffende rijkdom van Zijn genade". De rijkdom is verdwenen. Als ik het zo zeg, dan heb ik het aardig samengevat: de rijkdom is verdwenen. De overtreffende rijkdom van Zijn genade is helemaal verdwenen en daarvan is gemaakt "hoe groot zijn goedheid is".

We gaan weer even verder naar Efeze 3. Dat is helemaal een heel lang vers geworden, terwijl het in werkelijkheid maar een heel kort vers is. Heel kort en krachtig, maar de vertalers hebben er heel veel woorden voor nodig om het duidelijk te maken. Hoe maken ze dat dan duidelijk? Er staat: "samen één christelijke kerk vormen". Dat is dan de weergave van dat wij medelotbezitters – of in een andere vertaling: mede-erfgenamen – zijn. En "samen één lichaam", medeleden. Dat wil zeggen: we horen met elkaar bij één lichaam. Daar heeft men van gemaakt "de christelijke kerk vormen". "Christelijk" is bedacht, verzonnen. De "kerk" is erbij verzonnen. En het woord "lichaam" is compleet verdwenen.

En daar staat nog bij: "Jezus Christus heeft dat allemaal mogelijk gemaakt." Maar dat is juist "in Christus Jezus", dat wij die belofte hebben. Oh, wacht even, dat ben ik nog helemaal vergeten erbij te vermelden. Ik zie dat dat diaatje kennelijk verloren is gegaan, maar let op: "en dat de belofte van God aan Israël nu gelden voor iedereen." Dit is theologie van heb ik jou daar hoor. Dat staat er helemaal niet! Het gaat over de belofte die God aan Israël gedaan heeft? Aan Israël? Het gaat hier helemaal niet over Israël. Het gaat hier over de belofte in Christus Jezus. Wat God aan Christus beloofd heeft, daar hebben zij die deel uitmaken van Zijn lichaam deel aan. We zijn hoofd en lichaam en dus delen wij in de beloften die aan Hem gedaan zijn. Wat Hij is, dat zijn wij. Zij hebben ervan gemaakt dat de belofte die God geeft aan Israël nu voor allemaal of voor iedereen geldt. Tjonge jonge, bij de voorbereiding had ik me nog niet zo gerealiseerd dat het er eigenlijk zo krom staat.

Nou weet u, eigenlijk is de echte waarde van zo'n Bijbelstudie – want we presenteren de Schrift en houden een vertaling tegen het licht – niet dat u deze Bijbel niet moet aanschaffen. Ik word niet gesponsord door het NBG, want dat is alleen maar negatief en daar wordt u ook niet wijzer van. Ik stel het me zo voor dat de meeste mensen die hier komen al sowieso geen hoge pet op hadden van zo'n vertaling. Dat is mijn indruk. Misschien zit ik er een beetje naast, maar dat is een beetje wat ik denk. Maar dat is ook niet de echte waarde. De vraag is: waarom deugt dit niet? En vooral, en zelfs dat is niet de belangrijkste vraag, de belangrijkste vraag is: wat staat er echt? En ook: wat maakt men ervan? Hoe groot is het verschil tussen Gods woord en mensenwoord? Nou, daar zit een verschil van hemel en hel, om zo te zeggen. Ik gebruik die woorden niet zo graag, maar in ieder geval is het een enorm verschil. Anders gezegd: van hemel en aarde.

"Dit is het goede nieuws waarin christenen geloven." Dat staat er voor "het goede bericht", of "de blijde tijding", of "het evangelie". Dat is wat er staat: dat is het goede nieuws waarin christenen geloven. Nou ja, geloofden ze het maar, denk ik dan.

▶ 01:10:30 Kolossenzen: de Verzoening van het Al aan het Zicht Onttrokken ↑ hoofdstukken

Nou ja, Kolossenzen 1. Dat is ook zo'n mooie passage. Vers 20 is wat mij betreft het hoogtepunt van de Kolossenzenbrief. Het gaat daar over de hoop van de wereld, over wat God met hemel en aarde, met het al, gaat doen. Want Hij wilde via Zijn Zoon vrede brengen tussen de schepping en Zichzelf en Hij liet Hem voor ons sterven aan het kruis. Ik ga er nu maar even helemaal aan voorbij dat ook hier het bloed al bijna helemaal verdwenen is, en ik ga trouwens een heleboel andere dingen voorbij. Het gaat me nu even om de grootste missers.

De Bijbel in Gewone Taal zegt: "Daardoor is het nu weer goed tussen God en iedereen op aarde en in de hemel." Maar dat staat er helemaal niet. Er staat dat God door het bloed van het kruis het al — hetzij wat in de hemel, hetzij wat op de aarde is — met Zich zal verzoenen. Niet: "daardoor is het nu weer goed tussen God en iedereen." Dat staat er echt niet. Er wordt gesproken over dat het al verzoend wordt. En met verzoenen — ik wil het er nog eens duidelijk bij zeggen, want zelfs hele grote Bijbelkenners ontgaat dat volledig — bedoelt de Bijbel: een vijand tot een vriend of een liefhebber maken. En welke vijand er ook is, hetzij in de hemel of op de aarde, ze worden allemaal verzoend. Dat wil zeggen: gemaakt tot liefhebbers of vrienden van God. Dat is wat er staat.

Is dat nu al zo? De BGT zegt: "Daardoor is het nu weer goed tussen God en iedereen." Ja mensen, dat is niet waar het over gaat. Het gaat er niet over dat het nú alweer goed is tussen God en iedereen. Dat is trouwens ook feitelijk niet waar, want een heleboel mensen moeten nog helemaal niets van Hem hebben. Nee, het gaat erom dat elke vijand, waar dan ook, met Hem verzoend zal worden. Hoe? Door het bloed van het kruis. Dat komt hier totaal niet uit de verf.

Dan Kolossenzen 3. Ik lees voor uit vers 12: "God houdt van jullie, Hij heeft jullie uitgekozen en jullie horen nu bij Hem. Daarom moeten jullie goede dingen doen." Dat "daarom moeten jullie goede dingen doen" is de weergave van "trekt aan". Moet je nagaan: ook hier verdwijnt die beeldspraak van het kleed dat je aandoet helemaal. In plaats daarvan wordt het: "nee, daarom moeten jullie goede dingen doen. Je moet van harte meeleven met anderen, je moet vriendelijk zijn voor elkaar." Dat "moeten" staat er helemaal niet. Er wordt gesproken over innerlijke gevoelens van ontferming en van vriendelijkheid. Er worden een heleboel woorden gebruikt, maar die zijn in deze vertaling allemaal verzonnen.

Nog even verder in vers 13: "maar accepteer elkaar, verdraag elkaar en vergeef elkaars fouten." Maar er staat: "elkaar genadegevend" of "bewijzend". Er wordt niet over "vergeving" gesproken. De BGT vervolgt: "Want Christus heeft ook jullie je fouten vergeven." Of het nu over vergeving gaat of niet, waar hier over gesproken wordt, is: "indien de één tegen de ander een grief heeft of een klacht... zoals de Heer u genade bewijst, bewijs ook de ander genade." Dat wil zeggen: geef de ander vreugde, ongeacht de grieven en klachten. Zoals de Heer dat met ons doet, zo mogen we dat ook met anderen doen. Niet: "want Christus heeft ook jullie fouten vergeven." Over Christus wordt hier in de grondtekst trouwens niet eens gesproken, daar staat "de Heer". Maar goed.

Ja, ik moet nu echt even opschieten. In Filippenzen 4 vers 4 staat in de BGT: "Jullie moeten blij zijn." Nou, met deze vertaling zeker, denk ik dan. Alleen al dat "je moet blij zijn"... Als ik ergens niet blij van word, dan is het wel van de opdracht dat je blij moet zijn. Maar dat is ook helemaal niet wat er staat. Er staat: "Verheug je in de Heer." Dat er een Heer is die je Eigenaar is, van wie alles is, verheug je dáárin. Niet: "je moet blij zijn." Nee, er wordt meteen gewezen op de Bron die zo blij maakt, namelijk het feit dat Hij Heer is. Hij heeft alles gekocht en betaald, alles behoort Hem toe. Dat is toch de grote troost?

Dat is de Catechismus. Ik citeer ook eens de Catechismus, Zondag 1: "Wat is uw enige troost in leven en sterven? Dat ik het eigendom ben van Hem." Nou, ik heb goed nieuws voor u: alles en iedereen is Zijn eigendom. Ze weten het nog niet, maar ja... Degenen die geacht worden het te weten, willen er vaak niet aan, en verteld wordt het ook al niet. Maar dat is juist zo geweldig: je bent Zijn eigendom. De prijs is voor je betaald, daar ligt het niet aan. Nou ja, "jullie moeten blij zijn"... Ik ga nog even verder.

▶ 01:15:45 Thessalonicenzen en Timotheüs: het Evangelie Dat de Dood Tenietdoet ↑ hoofdstukken

Laten we kijken naar 1 Thessalonicenzen 4. Ik denk dat ik er maar een paar voorbeelden over moet slaan, want ik kom er nooit helemaal doorheen met al die voorbeelden. Maar goed. De Bijbel in Gewone Taal zegt: "Jullie moeten een heilig leven leiden." Maar dat staat er niet. Wat God wil, is de heiliging. Dat is wat God wil, niet "jullie moeten". Ziet u hoe vaak we nu struikelen? Als je eenmaal weet hoe het zit, dan struikel je erover. "Jullie moeten een heilig leven leiden en je op seksueel gebied goed gedragen. Het is je onthouden van alle ontucht." In het Grieks staat daar het woord porneia. En zo vaag als dit is — "je op seksueel gebied goed gedragen" — als ik mijn ogen dicht doe, dan kan ik me er van alles bij voorstellen. Maar neem me niet kwalijk, Paulus spreekt hier over porneia. Dat is een heel concreet begrip: het is gemeenschap hebben met iemand die niet jouw vrouw is. Dat is porneia. Ik ga dat nu verder niet aantonen, maar die weergave in de BGT is wat mij betreft vage kletspraat. "Je op seksueel gebied goed gedragen"... Nou, we gaan verder.

1 Timotheüs 4 vers 1. De BGT zegt: "De heilige Geest heeft duidelijk gezegd dat aan het einde van de tijd sommige christenen hun geloof zullen verliezen." Het einde van de tijd? Weet u wat er werkelijk staat? "In navolgende perioden." Er wordt helemaal niet over het einde gesproken. Paulus voorspelt met nadruk dat in de tijden die zullen komen — niet het einde van de tijd, maar in navolgende perioden of bij navolgende gelegenheden — mensen afstand zullen nemen van het geloof. Dat zou al direct volgen na zijn heengaan; dat is waar Timotheüs op gewezen wordt. En dan: "sommige christenen zullen hun geloof verliezen." Het woord "christenen" wordt hier sowieso niet gebruikt, maar er staat: "zullen afstand nemen van het geloof." Niet hun geloof verliezen, maar afstand nemen van het geloof. Afstand nemen ook van de woorden van God. En als je eenmaal daaraan begint, dan kun je trouwens wel in aanmerking komen voor een Bijbelvertaalwerk. Maar het gaat hier inderdaad over degenen die wel bij het geloof waren, maar daar afstand van nemen. Zulke weergaven wilde ik u toch niet onthouden.

2 Timotheüs is de laatste brief waar ik nog op wil wijzen, hoewel er nog een heel aantal voorbeelden zijn. In 2 Timotheüs 1 vers 9 vinden we een schitterende passage. We zitten hier echt bij de kern van de boodschap van Paulus. "Zo goed wilde God voor ons zijn", daar staat letterlijk: "de genade die ons gegeven is." De BGT maakt ervan: "Voordat God de wereld maakte", maar er staat letterlijk: "vóór de aionische tijden." Ja, dit is trouwens niet alleen een misser van de Bijbel in Gewone Taal, want alle vertalingen maken er een potje van — inclusief de door mij zo gewaardeerde Statenvertaling waar ik het eerder over had. Er wordt gewoon gesproken over aionische tijden, de tijden der eeuwen. Maar zij hebben ervan gemaakt dat God de wereld maakte en dat wij gered zouden worden door Jezus Christus. Er staat trouwens niet Jezus Christus, maar Christus Jezus.

Nu is Christus Jezus, onze Redder, gekomen en dan zegt de BGT: "Christus Jezus heeft de dood overwonnen." Dat is natuurlijk godzijdank waar, maar dat is niet wat hier staat. Hij doet de dood teniet. Hij heeft de dood overwonnen én Hij doet de dood teniet. Gewoon het feit wordt hier gesteld. Is dat nu al zo? Nee, dat is pas voor de toekomst. Hij moet heersen totdat Hij al Zijn vijanden onder Zijn voeten gesteld zal hebben. De laatste vijand die Hij teniet zal doen, is de dood. Dat is toekomst; daarover wordt gesproken. Het Evangelie is de boodschap van Christus Jezus die de dood tenietdoet. U zegt misschien: "Ja, maar wie gelooft dat?" Nou, bijna niemand. Want men zegt dat er een eeuwige dood is. Wat men tegenwoordig het "evangelie" noemt, wordt juist gepredikt om mensen te redden van de eeuwige dood. Maar het Evangelie is juist de boodschap dat de dood tenietgedaan wordt. Dat is geen voorwaarde, maar een bericht, een mededeling.

De BGT vervolgt: "Dankzij hem krijgt iedereen die het goede nieuws gelooft, het eeuwige leven." Maar er staat: "Hij doet de dood teniet door aan het licht te brengen: leven en onvergankelijkheid." Wacht even hoor. Er staat helemaal niet: "ieder die het goede nieuws gelooft". Het goede bericht is juist dat de dood tenietgedaan wordt en dat onvergankelijk leven aan het licht gebracht wordt. En over "het eeuwige leven" wordt hier helemaal niet gesproken; het gaat over leven en onvergankelijkheid. Dat is wat er staat. Het eeuwige leven is een heel ander ding.

Dan komen we bij 2 Timotheüs 3 vers 17. "Dankzij de heilige boeken — dat zijn de Schriften — kan een leider van de kerk zijn taak uitvoeren en veel goede dingen doen." Een leider van de kerk? Weet u wat Paulus schreef? Niet over een leider en ook niet over de kerk. Hij spreekt over de "mens Gods". De mens van de God, nog preciezer gezegd. Dat is nog veel mooier trouwens. De mens Gods — daar hebben ze van gemaakt: "een leider van de kerk". Als je erover nadenkt: hoe kom je erop? Als je een mens Gods bent, dan ben je... nou ja, dat ga ik nu niet verder vertellen. Maar "een leider van de kerk die zijn taak kan uitvoeren en veel goede dingen kan doen"? Over reductie van de tekst gesproken! Weet u wat er werkelijk staat? "Tot alle goed werk volkomen toegerust", of toebereid zijnde. Niet "veel goede dingen doen". Nee, het gaat hier inderdaad over de Schriften. De Schriften maken een mens — de mens Gods, niet de leider van de kerk — competent en geschikt, toegerust tot alle goed werk. Niet tot "veel goede dingen", nee: tot alle goed werk volkomen toegerust. Hoe? Door de Schriften. Maar dan moet je de Schrift wel intact laten natuurlijk. Je moet niet dit ermee doen, want daar wordt de mens Gods niet tot alle goed werk toebereid. Hooguit wordt de leider van de kerk tot veel goede dingen in staat gesteld. Dat misschien wel. Maar daar heeft Paulus het dus niet over. Nou, en nu de allerlaatste voorbeelden...

▶ 01:24:09 Conclusie: de Gezonde Leer Ingeruild voor Verzonnen Mythen ↑ hoofdstukken

Tenzij u nog meer voorbeelden wilt weten... maar goed. Ik denk dat je op een gegeven ogenblik toch overtuigd zou moeten zijn. De tijd komt – eigenlijk is de weergave van het vers wat ik u nu laat zien er nog niet eens zo heel erg ver naast. Maar het zet tevens, dat moet ik er ook bij zeggen, deze vertaling wel heel erg te kijk. Ik bedoel dit: er staat dat de tijd komt dat de mensen zich zullen verzetten tegen de juiste uitleg van het geloof. Nou, er wordt gesproken over dat ze de gezonde leer niet meer zullen verdragen. En dan staat er dat de mensen niet naar de waarheid zullen luisteren, maar naar verzonnen verhalen. Nou, dat is inderdaad precies wat er staat. De mensen zullen niet naar de waarheid luisteren, maar naar mythen. Dat is het woord dat Paulus gebruikt: mythen. En wat is een mythe? Een verzonnen verhaal. Dat is een hele goede; een mythe is inderdaad een verzonnen verhaal. Dus laten we ook deze BGT de credits geven: dit klopt.

Maar juist omdat dit zo klopt, klopt de vertaling dus niet. Of ik bedoel: dit hele project gaat zo vierkant de mist in. Ze zullen leraren zoeken die passen bij hun eigen ideeën en die zeggen wat ze graag horen. Nou, ik zou zeggen: wie de schoen past, trekke hem aan. Want dat is wat ze doen. En als je dan expertise hebt in het Hebreeuws en het Grieks, dan meld je je aan en dan kun je zo'n Bijbel produceren. Dan kun je zeggen: "Ja, maar wij zijn niet de eersten de besten." Ze zullen leraren zoeken die passen bij hun eigen ideeën en die zeggen wat ze graag horen. Niet wat er staat geschreven.

En dit is precies ook wat er gebeurd is. Die tijd zou komen; de gezonde leer wordt niet meer verdragen. Dus op het moment dat je het vertelt... Ik zou zeggen: check it. Vertel gewoon wat de gezonde leer is. Wat is de gezonde leer? Gewoon dat wat Paulus onderwees, wat in het origineel geschreven staat. Vertel het maar eens een keer, en dan merken we wat de reactie is. Je krijgt allergische reacties te horen. Ze verdragen het niet en ze willen ook helemaal niet naar de waarheid luisteren. Weet u wat de waarheid is? Dat wat er staat geschreven. Wat iedereen gewoon kan zien, kan waarnemen, wat je voor waar kunt aannemen. Dat willen ze niet. Nee, verzonnen verhalen; dat wat mensen bedenken.

Kijk, uiteindelijk eindig je dan toch in de duisternis, dat ziet u. Maar ik moet u zeggen: het licht van de Schrift – dat is nou weer het voordeel van zulke vertalingen – gaat door dat contrast des te helderder schijnen. Dat vind ik wel het grote voordeel. En als ik u dat in ieder geval heb duidelijk gemaakt vanmiddag, dan zijn we hier niet voor niks bij elkaar geweest. Als u nog interesse hebt in zo'n Bijbel: ik heb er eentje voor 28,50 euro gekocht, omdat ik natuurlijk wilde weten waar ik het over had. Nu heb ik er wel een Bijbel over. In gewone taal, dat wel.