▶ 00:00 Introductie: Tisha B'av en de Actuele Aanleiding ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag allemaal, vrienden. Het is goed om elkaar hier weer te mogen treffen op deze eerste zondag, zoals gebruikelijk op Urk. Geloof het of niet, maar het feit dat we dit onderwerp gaan bespreken, had ik niet van tevoren bedacht; dat het zo actueel zou zijn. Want zojuist, vlak voorafgaand aan deze Bijbelstudie, vroeg iemand mij: "Was het heel bewust dat je vandaag dit onderwerp gaat bespreken?" Ik zei: "Hoezo?" "Nou," zegt hij, "vandaag is het 7 augustus en dat is op de Joodse kalender Tisha B'av."

Tisha B'av is de treurdag over de verwoesting van Jeruzalem. Ik wist wel van het bestaan van die gedenkdag, die hoogtijdag op de Hebreeuwse kalender, maar dat die samenvalt met 7 augustus, wist ik tot tien minuten geleden niet. Dat vond ik al heel erg apart. Het was niet gepland, althans niet gepland door mij. Dus het is ons allemaal zo toegevallen en dat heet dan toeval, ja.

70 AD, Anno Domini, het jaar van onze Heer, en daarna. Aanvankelijk had ik een langere titel gegeven, zoals Luc al eventjes in zijn aankondiging zei. Dat klopt, ik had als titel gegeven: "De verwoesting van Jeruzalem in 70 AD en daarna." Maar die titel werd wel erg lang, dus ik heb het gewoon wat verkort. Dat was ook eigenlijk om een andere reden wel ter zake, denk ik, want het jaartal 70 AD staat in het algemeen in de geschiedenisboeken bekend als het jaar waarin Jeruzalem en in het bijzonder de tempel is verwoest.

Het is een afschuwelijke gebeurtenis waar we het straks ook over gaan hebben. In die zin is het geen goed bericht wat ik vanmiddag mag vertellen, maar toch ook weer wel. Ook dat contrast zit er heel duidelijk in en dat wordt vanzelf wel duidelijk.

▶ 02:18 De Eindtijdrede en het Historische Intermezzo in Lukas 21 ↑ hoofdstukken

Kijk, het punt is dit. We hebben in de Bijbel een hele bekende eindtijdrede. Ik noem het maar even zo, of in mijn bijbeltje staat daarboven, de NBG-vertaling: de rede over de laatste dingen. Eigenlijk zou het moeten zijn: de rede over het einde van deze aeon, dit wereldtijdperk, want dat is de uitdrukking die gebezigd wordt in Matteüs 24. Matteüs 24 is eigenlijk ook net zoiets als het jaar 70. Het ene staat dan model voor het jaar van de verwoesting van Jeruzalem destijds en Matteüs 24 staat model voor de... als je enige Bijbelkennis hebt, vind je dat ook. Dat is die bekende rede die de Heer Jezus ooit op de Olijfberg heeft gehouden, terwijl Hij een uitzicht had op de geweldige gebouwen van de tempel en over de stad. Dat was in de week vlak voorafgaand aan Zijn sterven dat Hij toen een rede heeft gehouden over de toekomende dingen: "Wat is het teken van Uw parousia, van Uw komst, en het einde van de aeon?"

Nou, daar gaat de Heer Jezus uitgebreid op in en dan legt Hij ook de profetieën uit. Op een gegeven ogenblik zegt Hij: "Als je nu de gruwel van de verwoesting, dat afgodsbeeld wat op de heilige plaats neergezet wordt, ziet staan..." Hij zegt: "Kijk het maar na in Daniël; wie het leest, geve er acht op." Hij zegt dan dat je meteen linea recta zou moeten vluchten naar de bergen, et cetera. Maar in ieder geval houdt Hij daar een rede over die afschuwelijke verdrukking die over Israël zou komen, voorafgaand aan Zijn terugkeer die tot op de dag van vandaag toekomstig is.

Nou, dat is Matteüs 24, maar diezelfde rede vinden wij ook terug in Marcus 13, iets minder bekend, maar die rede komt eigenlijk — niet woordelijk, maar wel heel sterk — overeen met wat we in Matteüs 24 aantreffen. Maar we vinden hem ook in het verslag van Lukas, en wel in Lukas 21. Alleen moet ik erbij zeggen dat het verslag van die rede die de Heer Jezus heeft gehouden in Lukas 21 behoorlijk verschilt van die in Matteüs 24. Dat heeft te maken met het feit dat een hele passage die we in Lukas 21 wel aantreffen, namelijk de verzen 12 tot 24 — ik ga het straks doorlopen — ontbreekt in zowel Matteüs 24 als in Marcus 13. Ik denk dat dat heel erg onbekend is.

Het punt is dat dit gedeelte, waar we het vanmiddag over gaan hebben, niet te maken heeft met de dingen die nog gaan komen, maar te maken heeft met wat er in het verleden is gebeurd. Dat heeft alles weer met elkaar te maken, want eigenlijk is het zo dat gebeurtenissen in het jaar 70 en de jaren die daaraan voorafgingen, in veel opzichten lijken op wat er in de nabije toekomst opnieuw gaat plaatsvinden in Jeruzalem. Overigens wordt die periode wel de Joodse Opstand of de Joodse Oorlog genoemd, de periode van 66 tot 70. In 70 is Jeruzalem uiteindelijk verwoest, maar daar zijn nog drieënhalf jaar aan voorafgegaan. Die drieënhalf jaar, of 42 maanden, of 1260 dagen, of "tijd, tijden en een halve tijd", die komen we op allerlei wijzen in de profetie tegen, en die houden meestal verband met de toekomst.

Dus ja, men zegt wel eens een keertje: "De geschiedenis herhaalt zich." Dat is ook zo, maar er zijn ook grote verschillen. Het is van groot belang voor het verstaan van Lukas 21 om te zien dat dit gedeelte inderdaad te maken heeft met gebeurtenissen die in het verleden liggen, en dat wil ik vanmiddag heel graag eens duidelijk maken. Laten we eens naar die rede toe gaan. In Lukas 21, vanaf vers 5 tot 28, vind je die rede. In vers 5 tot 11 vertelt de Heer Jezus wat er eerst moet gaan geschieden. Ik bedoel, Hij wordt gevraagd naar de verwoesting van Jeruzalem en naar het teken van Zijn komst, en dan zegt Hij: "Ja, eerst moet daar ook dit gebeuren." Hij kondigt al aan dat er mensen zullen opstaan onder valse voorwendselen, die zullen claimen de Messias te zijn. Maar Hij zegt er dan bij: "Het einde is het nog niet." Het is het begin van het eind, om zo te zeggen.

En dan krijg je een intermezzo, en dat is precies waar wij het vanmiddag over gaan hebben: een intermezzo, een onderbreking, namelijk over wat er aan al die dingen vooraf zal gaan. "Vóór al deze dingen." Dit eerste gedeelte ging over de eindtijd en het navolgende ook weer, maar in dat intermezzo heeft Hij het over wat daaraan voorafgaat. In vers 25 tot 28 komen die laatste verzen weer aan bod. Dit intermezzo vinden we dus alleen bij Lukas; trouwens heel opmerkelijk. Lukas was een medewerker van Paulus en die spreekt over die onderbreking in de tijd, want dat is waar we het over gaan hebben.

Oké, houd dat even vast, maar ik ga nu even verder. Uiteindelijk onderbreekt Hij daar Zijn betoog en gaat Hij vertellen over alles wat eraan voorafging. En dan uiteindelijk, vanaf vers 25 tot 28, vervolgt Hij dat waar Hij het over had, namelijk de eindtijd, de laatste dingen van dit wereldtijdperk dat op zijn eind loopt en het teken van Zijn komst. De komst van de Zoon des mensen, of op zijn Hebreeuws gezegd: de Ben Adam, en tevens Israëls verlossing. U vindt deze uitdrukkingen allemaal in dit gedeelte terug; kijk het maar na. Ik projecteer dit even op deze wijze om aan te geven hoe de indeling ligt.

Hij begint dus over het begin van de eindtijd, wat Hij vanaf vers 25 vervolgt en hoe die eindtijd uiteindelijk afgerond wordt, namelijk met de komst van de Ben Adam en de verlossing van Israël. Maar daartussen heb je een pauze, een onderbreking, en dat gaat over wat er aan al die dingen vooraf zal gaan. Nou, dat is Lukas 21. Eigenlijk komt dit wat in Lukas 21 vermeld en beschreven wordt, in hoge mate overeen met wat we in de bekende eindtijdrede aantreffen in Matteüs 24, met dit verschil dat die onderbreking — namelijk wat eraan vooraf zou gaan — alleen bij Lukas wordt aangetroffen. Oké, nu hebben we een idee van die passage in Lukas 21 en over de indeling. Laten we er eens naartoe gaan. Vanaf vers 12 — ik ga er soms wat snel doorheen omdat ik vooral een overzicht wil geven van de dingen — staat er het volgende.

▶ 10:22 Vervolging en Bewaring: Vertrouwen op Gods Volmaakte Leiding ↑ hoofdstukken

In Lukas 21 begin ik te lezen vanaf vers 12. Daar staat: "Maar vóór al deze dingen..." Dit is heel belangrijk; het is eigenlijk een sleuteltekst om deze passage hier te begrijpen. Hiermee geeft de Heer namelijk aan: "Ik spreek nu – tot dusver heb Ik gesproken over de eindtijd en daar ga Ik straks ook weer mee verder, want Ik was nog niet klaar – maar daaraan voorafgaand zullen zij aan jullie de handen slaan." Dus voorafgaand aan de tijd van het einde zullen zij de handen aan jullie slaan, aan jullie Joodse gelovigen. De Heer sprak in het bijzonder tot de discipelen, de twaalf, maar "jullie" kan hier inderdaad betrekking hebben op hen specifiek, of ook breder op het hele Joodse getuigenis: de mensen onder Israël die Jezus als de Messias herkenden.

Zij zullen aan jullie de handen slaan. Wat Hij al aankondigt, is dat er een buitengewoon heftige tijd zou aanbreken, en dat zullen we ook zien. Hij zegt: "Ze zullen jullie vervolgen en jullie overleveren in de synagogen." Daaraan zie je meteen dat we op Joodse bodem staan en ons in een Joodse context bevinden. "Ze zullen jullie overleveren in de synagogen en gevangenissen en jullie wegleiden voor koningen en stadhouders om mijn naam." Hij kondigt dus precies de vervolging aan van de Messiaanse gelovigen, en dan wel voorafgaand aan de verwoesting van Jeruzalem, waarover straks meer.

We praten dan over de jaren zestig van de eerste eeuw. Ook bij ons hebben de jaren zestig de reputatie een heftige tijd te zijn geweest, maar dit was nog even andere koek. Het waren jaren van revolutie; men noemt die periode ook wel de jaren van de Joodse opstand. De Zeeloten kwamen in opstand tegen de Romeinse overheersers en dat werd uiteindelijk heel bruut beslecht. U kent de geschiedenis van hoe dat uiteindelijk is gegaan: Jeruzalem is in het jaar 70 verwoest. Toen was het Joodse verzet nog niet helemaal gebroken, want dat zou nog een paar jaar duren. Je hebt de bekende strijd in Masada nog gehad. Is er wel eens iemand van u geweest? Een aantal van u in elk geval wel. Daar hebben uiteindelijk de Joden, de laatste verzetshelden, zichzelf van het leven beroofd om maar niet in de handen van de Romeinen te vallen. Ja, dat is een hele indrukwekkende periode geweest.

Met name in het begin van de jaren zestig begon er ook een enorme afval plaats te vinden. Ik moet er misschien nog even bij vermelden – we hebben het er bij een andere gelegenheid ook wel eens over gehad – hoe die veertig jaren verliepen na de gebeurtenissen waar we het al even over hadden. De Heer Jezus werd gekruisigd, stond op en voer naar de hemel in het jaar 30. Die veertig jaren daarna vormen een hele markante periode die uiteindelijk uitliep op de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70. Maar in die jaren daaraan voorafgaand vond er een enorme afval plaats onder de Joodse gelovigen. Met name de Hebreeënbrief, maar ook de Tweede Petrusbrief en de Judasbrief spreken daarover. Want u moet zich realiseren dat er tienduizenden – "myriaden" lees je in het boek Handelingen – gelovigen waren in Israël en allen waren zij ijveraars voor de wet. Dat waren dus Messiasbelijdende gemeenten, maar men hield zich strikt aan de Joodse overleveringen en dergelijke. Ze waren ijveraars voor de wet.

Maar in de jaren zestig brak het. Men had ook te maken met de teleurstelling dat de wederkomst uitbleef; men zei: "Waar blijft de belofte van zijn komst?" En toen heb je een enorme afval gekregen. In die context wordt hier gesproken: "Ze zullen jullie vervolgen, jullie overleveren in de synagogen en wegleiden voor koningen en stadhouders, allemaal om mijn naam. Het zal voor jullie leiden tot een getuigenis." Dat wil zeggen: het betekent dat het getuigenis dat jullie te melden hebben, des te sterker zal klinken voor koningen en stadhouders. Het zal in het nieuws komen; het getuigenis zal juist daardoor des te meer klinken.

En dan staat er: "Plaats dan..." U weet, dit is een letterlijke vertaling, ik sluit aan op deze woord-voor-woordweergave. Er staat letterlijk: "Plaats dan in jullie harten," of zoals u het in wat gewoner Nederlands wilt hebben: "Neemt u voor in het hart," zoals de NBG-vertaling zegt, om niet vooraf te bedenken hoe u zich zult verdedigen. Kun je je dat voorstellen? Je wordt overgeleverd aan stadhouders en koningen en je moet je zegje doen. Ja, wat doe je dan? Dan maak je je vooraf druk en zit je in de zenuwen; je maakt je zorgen over hoe je het gaat vertellen. De Heer zegt dan: "Plaats het in jouw hart. Neem je voor in het hart om niet vooraf te bedenken hoe jij verdedigd zou moeten worden." Het staat in de passieve vorm.

Want, hoezo niet? "Want," zegt de Heer, "Ik zal jullie een mond en wijsheid geven die al jullie tegenstanders niet zullen kunnen weerstaan of weerspreken." Ik vind het prachtig. Natuurlijk staat dit in een hele specifieke context waar ik het zojuist al over had, maar in het algemeen mogen wij ons die woorden ook echt ter harte nemen. Ik geloof namelijk dat dit een principe is wanneer je uitkomt voor Hem. Het helpt je niet als je je zorgen gaat maken of als je je druk gaat maken over wat je moet zeggen. In het algemeen is dat trouwens al niet zo slim, om je druk te maken; je slaapt er niet van en het enige wat je ermee bereikt is een negatief resultaat. Bovendien is daar een belofte aan verbonden. Het is niet alleen maar zo dat het toch niet helpt om je zorgen te maken; Hij zegt: "Ik zorg voor je. Als jij dan woorden nodig hebt, dan zorg Ik ervoor. Dan geef Ik je de mond en ook de wijsheid om dat te zeggen wat gezegd moet worden." En zelfs zodanig dat geen enkele tegenstander in staat zal zijn om daar iets tegenin te brengen, om het te weerstaan of te weerspreken.

Dat vind ik ook zo geweldig als je dat in het boek Handelingen leest. Er waren eenvoudige vissersmensen zoals Petrus en Johannes, en dan worden ze geleid voor het Sanhedrin. Dat waren allemaal knappe koppen, geleerde mensen. En daar stonden die Galileeërs, vissers die waarschijnlijk met een zwaar accent spraken. Maar dan lees je dat dat hele forum, dat hele tribunaal, in ieder geval die hele raad, niet in staat was om de enorme kracht en de bewijsvoering ook maar enigszins te weerleggen. Ze konden niet anders dan erkennen dat het waar was wat zij zeiden. Natuurlijk werd dat van Godswege ook nog bevestigd met wonderen en tekenen, dus ja, het was zo evident dat niemand er iets tegenin kon brengen. Prachtig! "Ik zal jullie een mond en wijsheid geven." Alsjeblieft, maak je geen zorgen.

Oké, ik lees verder in de bespreking van wat de Heer Jezus zegt. Weliswaar zullen de tegenstanders daar niets tegenin kunnen brengen, ze zullen het niet kunnen weerstaan of weerspreken, "toch zullen jullie overgeleverd worden door ouders en broers en verwanten en vrienden, en ze zullen sommigen uit jullie ter dood brengen." Je moet je voorstellen: we praten hier over een opstand. Natuurlijk was het hele Joodse volk, de hele Joodse natie, in opstand tegen de Romeinen, maar ook intern was er enorme verdeeldheid.

En met name de Messias-gelovigen, zij die Jezus als Messias beleden, waren het middelpunt van een enorme controversie. Je ziet dat de scheiding dwars door families en vertrouwde relaties loopt. Zodanig zelfs dat ouders, broers, verwanten en vrienden sommigen ter dood brengen of aangeven. Dat gaat dus direct vooraf aan die verwoesting van Jeruzalem waar de Heer Jezus het straks over gaat hebben. Maar moet je nagaan hoe scherp de situatie dan zal zijn. Wat een conflict, wat een druk kom je onder te staan als niet alleen je vrienden, maar ook nog eens je naasten en je huisgenoten zich zo tegen je opzetten. Dan moet je stevig in je schoenen staan om daar weerstand aan te kunnen bieden. "En jullie," zegt de Heer Jezus erbij, "zullen gehaat worden door allen om mijn naam."

De haat die hier wordt uitgedrukt, is heel specifiek. Het is allemaal vanwege de naam van Yeshua – ik zeg het nu maar op zijn Hebreeuws, want het is een Hebreeuwse context. Ik gaf al even aan dat dit vooral geschiedenis is, maar Petrus geeft ook al aan dat daar die spotters zullen zijn die vragen: "Waar blijft de belofte van zijn komst?" U moet zich namelijk realiseren – we hebben het daar vaker over gehad – dat in die veertig jaren, de decennia na de dood en opstanding van onze Heer Jezus Christus, de verwachting van de nabije terugkeer heel levendig was. In de kring van de twaalf discipelen was zelfs de gedachte dat Johannes het nog wel zou meemaken. Had de Heer dat beloofd? Nee, dat had Hij niet beloofd. Maar er waren aanwijzingen dat dat inderdaad op korte termijn zou kunnen plaatsvinden; het was namelijk voorwaardelijk. Het lag voor de deur. Petrus zegt ook: "Als jullie" – hij heeft het over de leiders van Israël – "tot bekering komen, dan zal de Messias terugkeren." Achteraf kun je zeggen dat dit een ongelegd ei is omdat het niet gebeurd is, maar dat was wel de realiteit. In feite is het zo dat áls Israël tot bekering komt, de Heer Jezus terugkeert. In die zin is het altijd nabij; de gelegenheid klopt voor de deur.

Jullie zullen gehaat worden door allen om mijn naam. Maar de Heer had net ook gezegd: "Maak je geen zorgen over wat je zeggen zult als je voor het gerecht treedt of gedaagd wordt." Want: "Geen haar uit jullie hoofd zal verloren gaan." Dat herinnert mij aan heel wat andere Schriftplaatsen waar soortgelijke dingen staan. Al je haren zijn geteld. Daar kun je grapjes over maken als je kalend bent, maar laten we wel wezen: ook als je kalend bent, heb je toch aardig wat haren op je hoofd. Je leest in Lucas 12 dat de haren van je hoofd inderdaad geteld zijn en je leest het ook in Samuel. Het blijkt dus een veel oudere uitdrukking te zijn. In de Tenach, de Hebreeuwse Bijbel, vinden we ook de uitspraak: "Zo waar de Heer leeft, er zal geen haar van je hoofd ter aarde vallen." Dat zegt Jonathan of David. Met andere woorden: alles gaat buiten Hem om. En dat vind ik zo'n geweldige waarheid: Hij heeft alles volmaakt in handen, onder controle. Hij beschikt. Hij is de grote Regisseur. Geen enkel detail ontgaat Hem. Als er nu iets een onbenullig detail is, dan is het wel het vallen van een haar van je hoofd, maar zelfs dat gaat niet buiten Hem om. Als je dat weet en je dat realiseert, dan heb je vrede in het hart.

Want er is één grote God. Het woord "God" is een prijzende aanduiding; denk aan het Griekse woord Theos, dat "Plaatser" betekent: Degene die alles een plek geeft. En als ik zeg alles, dan bedoel ik ook alles. Dus ook als er een haartje van mijn hoofd valt, dan is dat niet buiten Hem om. Ik zeg niet dat alles Gods wil is, maar het is wel allemaal naar zijn raad en naar zijn bedoeling. Zo staat het er. Er gaat heel veel tegen Gods wil in, maar niets gaat tegen Gods raad in. Zelfs als men Hem vervloekt, gaat dat nog niet buiten zijn raad om, want Hij moet jou de adem en de stem geven om dat te kunnen doen. Wie zijn wij nou? Maar dat is de ene kant; de andere kant is vooral: hoe groot is Hij dan? Geen haar uit je hoofd zal verloren gaan.

"En in jullie verduren, door volharding zult u uw leven verkrijgen." Eigenlijk is deze weergave wat letterlijker: het is niet "volharding", het is "verduren". Dat is een subtiel verschil. Volharding is actief; je volhardt in iets te doen of eventueel te laten, maar jij doet dat. Verduren heeft te maken met dat wat je overkomt. Het verschil is subtiel, maar je verduurt al deze dingen: die haat en die vervolging. "In jullie verduren zullen jullie je zielen verwerven." Het gaat over die haat en over die vervolging. Hij zegt dat je dan je zielen zult verwerven of verkrijgen; je zult beloning vinden. Dat is het idee. Verwerven wil zeggen: weer verkrijgen. En wat is die beloning? Wel, dat is juist het vermogen om te verduren. In jullie verduren – niet dóór, maar ín dat verduren – is juist het verwerven van de ziel begrepen. Begrijpt u wat ik nu zeg? Het loutere feit dat het je gegeven is om te verduren, dát is juist dat verwerven. Dat is de beloning die je krijgt: dat je de kracht krijgt om te blijven staan. Om staande te blijven. Oké, we gaan verder.

▶ 27:24 Jeruzalem Omsingeld: de Historische Vlucht Naar Pella ↑ hoofdstukken

Ja, vers 20. Want nu hebben we het over Tisha B'Av, de dag dat Jeruzalem verwoest werd. Daar gaat het hier over en over wat er direct aan vooraf zou gaan. In vers 20 staat: "Zodra jullie nu Jeruzalem waarnemen, omsingeld door legerkampen..." De aardigheid is dat we heel veel over deze periode weten, geschiedkundig gezien. U zegt: dat staat hier toch? Ja, maar hier is het nog profetie. Dit is uitgesproken in het jaar 30 en het is vervuld in het jaar 70, dus er ligt veertig jaar tussen. Maar we weten over die periode heel veel, omdat daar dikke boeken over zijn geschreven door de zeer bekende Joodse schrijver Flavius Josephus. Hij heeft een serie boeken geschreven over de Joodse opstand, de Joodse oorlog. Het is allemaal vrij op internet te lezen, zelfs in Nederlandse vertalingen. Zijn geschiedschrijving is haast legendarisch — ik weet niet of ik dat goed zeg voor een historicus, dat het legendarisch is — want hij was namelijk een buitengewoon nauwkeurig geschiedschrijver. Hij heeft dit als ooggetuige allemaal meegemaakt in die jaren en hij schrijft daarover. Er waren inderdaad legerkampen op de Scopusberg, een van de bergen rondom Jeruzalem, en op diverse andere locaties. Het waren hele grote legereenheden die daar gestationeerd waren, want ja, die Joodse opstand moest worden neergeslagen. Over de directe aanleiding wordt ook heel veel geschreven; het zijn trouwens hele boeiende boeken om te lezen wat hij daarover gezegd heeft.

Maar goed, zo is het inderdaad gegaan zoals de Heer Jezus al had aangekondigd: Jeruzalem zou worden omsingeld door legerkampen. De Heer zegt: "Zodra jullie nu Jeruzalem waarnemen omsingeld door legerkampen, weet dan dat haar verwoesting nabij is." Dat heeft trouwens wel een tijdje geduurd. De Joodse opstand is van 66 tot 70 geweest, dus wanneer die legerkampen daar exact terechtgekomen zijn, zou ik niet zo uit mijn hoofd weten, maar in ieder geval: als die legerkampen daar zijn, dan zou haar verwoesting inderdaad nabij zijn. Eigenaardig, maar ik herinner u er opnieuw aan dat die periode inderdaad ook drieënhalf jaar heeft geduurd.

En dan zegt de Heere Jezus: "Laten wie dan in Judea zijn de bergen invluchten." Ik geef u meteen al even mee dat dit woord op allerlei wijzen herhaald wordt. Want in de toekomst is dat opnieuw het geval, namelijk als de gruwel van verwoesting op de heilige plaats in Jeruzalem neergezet zal worden. Maar hier gaat het dus over de dingen die in het verleden hebben plaatsgevonden. Weet u trouwens dat dit ook heel nauwkeurig is vervuld? Ook dit is beschreven. Juist vandaag heb ik daarover nog het een en ander van internet geplukt, via Wikipedia. Daar vond ik dit citaat: volgens Eusebius — dat is een bekende geschiedschrijver uit de tweede en derde eeuw, Eusebius van Caesarea — was Pella tijdens de Joodse opstand in 66 na Christus het toevluchtsoord voor christenen uit Jeruzalem. En als ik zeg christenen, bedoel ik inderdaad Messiasbelijdende Joden in Jeruzalem en de omgeving. Die gingen naar de bergen, ze zijn gevlucht naar de bergen.

Waarom naar Pella? Pella ligt hier, dat is heel eigenaardig. In de toekomst — daar hebben we het ook wel eens over gehad — lees je ook weer dat Joden zullen vluchten als daar het afgodsbeeld op de heilige plaats zal worden neergezet. Dan lees je dat de Joden zullen vluchten naar Petra, dat ligt ook in Jordanië, alleen ligt dat dan net buiten dit kaartje. Hier heb je de Dode Zee en dit is het Meer van Galilea. Hier in het noordwesten van het huidige Jordanië ligt Pella. Ze zijn daarheen gevlucht, de bergen in, en daar vonden ze een veilig toevluchtsoord. In de toekomst vindt er dus weer een vlucht plaats vanuit Judea; ook dat heeft de Heer Jezus gezegd.

Trouwens, waarom behandel ik dit? Ik laat dit er tussendoor even bij zeggen omdat deze twee gebeurtenissen zo gemakkelijk door elkaar gehaald kunnen worden. Waarom? Omdat je een herhaling van de geschiedenis krijgt. Maar het is niet als twee druppels water; het is niet identiek. Het is een herhaling die heel veel overeenkomsten vertoont, waardoor de Heer dat allemaal op die dag en bij die gelegenheid heeft uitgesproken. Lukas geeft zijn versie daarvan en dan moet je dit wel goed kunnen onderscheiden van wat in het verleden reeds heeft plaatsgevonden en de dingen die tot op de dag van vandaag nog in de toekomst liggen.

Goed, "laten wie dan in Judea zijn de bergen invluchten." Ze zijn dus inderdaad vanuit Jeruzalem en het omliggende Joodse land richting de overzijde van de Jordaan gegaan en naar Pella gevlucht. Pella ligt trouwens ook in de Verenigde Staten; er was een Nederlandse predikant die die stad gesticht heeft — ik ben zijn naam even kwijt — maar in ieder geval heeft hij die stad naar aanleiding hiervan, als een uitwijkplaats, Pella genoemd. "Laten wie dan in Judea zijn de bergen invluchten en laten die in haar midden zijn" — dat wil zeggen: het midden van Jeruzalem — "uit het gebied weggaan, en die in de velden zijn" — dat wil zeggen: in het omliggende landbouwgebied — "niet in haar binnengaan."

Dit is een thema dat we ook elders aantreffen in het Nieuwe Testament. Ik wees al even op de Hebreeënbrief, maar ook in de Petrusbrieven en de Judasbrief wordt over deze heftige periode gesproken. Dat maakt die brieven ook buitengewoon concreet. Dat zijn niet zomaar algemene verhaaltjes; nee, het is heel specifiek toegesneden op die situatie. Wat de Heer Jezus hier zegt is: als je ziet dat Jeruzalem omsingeld wordt door die Romeinse legerkampen, weet dan dat haar verwoesting nabij is en dan moet je ook zorgen dat je weggaat. Je moet niet in de stad zijn, maar juist uit het gebied weggaan. In de Hebreeënbrief vind je dat ook. Die brief is geschreven aan Hebreeën, Hebreeuws sprekende mensen in Jeruzalem die zich in de legerplaats bevonden en op de hoogte waren van de tempeldienst en de priesterdienst. Die brief eindigt met: "Laat ons tot Hem uitgaan buiten de legerplaats", zoals de Heer Jezus buiten Jeruzalem geleden heeft. "Laat ons tot Hem uitgaan." Natuurlijk kun je dat overdrachtelijk opvatten als: laten we afscheid nemen van het systeem, ook het godsdienstige systeem, en Zijn smaad dragen. Dat is allemaal waar, maar het is ook heel concreet: men moest weg. De Hebreeënbrief is geschreven zo begin jaren zestig, dus vlak voor die Joodse opstand. Dan wordt er al gezegd: "Laat ons tot Hem uitgaan, buiten de legerplaats." Want, zo staat er nog bij: dit zijn de dagen van vergelding.

▶ 37:05 Dagen van Vergelding: Verbondsbreuk en Verstrooiing ↑ hoofdstukken

Nee, ik zeg het verkeerd. Het zijn niet dé dagen van vergelding; dit zijn dagen van vergelding. Ik vind het jammer dat de NBG-vertaling spreekt over 'de dagen', want zoals de NBG het weergeeft, roept dat opnieuw de gedachte op dat dit over de grote verdrukking gaat. Maar het gaat hier niet over dé grote verdrukking.

Kijk, wat is het verschil? De grote verdrukking waar de Bijbel in een paar teksten over spreekt, onder andere in Matteüs 24, is een unieke, eenmalige gebeurtenis; een specifieke tijdsklem. Er staat bij dat een dergelijke grote verdrukking nooit heeft plaatsgevonden en ook nooit meer zal plaatsvinden, waarmee dus gezegd is dat het eenmalig is. Bovendien zegt Daniël 12 iets dergelijks: het is met recht de grote verdrukking, de grootste die er ooit is geweest. Dat is nog steeds toekomstig. Maar de uitdrukking 'dagen van vergelding' vinden we ook in het boek Hosea, en daar gaat het over de deportatie van de tien stammen.

Toen de tien stammen van Israël gedeporteerd werden naar Assyrië – ook een afschuwelijke tijd – werd dat in Hosea 9 vers 7 eveneens 'dagen van vergelding' genoemd. Hoezo vergelding? Wel, het gaat om wraak. De Heer zegt: "Jullie mogen in Mijn huis verkeren, in Mijn land." Want dat is de gedachte. Dat was trouwens van oudsher al gezegd. Vlak voordat Israël het land binnenging, hield Mozes een rede die je leest in Deuteronomium 27, 28 en 29. Daarin hield hij hen de zegen en de vloek voor. Er werd toen al gezegd: "Jullie gaan nu het land in, maar het is niet júllie land, het is Zijn land. En als je Mij niet trouw bent, dan zal Ik je uiteindelijk uit het land zetten. Weg uit Mijn huis. Wat heb je hier te zoeken?" Je leest ook bij de profeet Jeremia dat het Zijn land is. In feite zie je bij de tien stammen dat ze een scheidbrief meekrijgen. De Heer was met hen getrouwd, maar: "Alsjeblieft, je houdt je niet aan de voorwaarden, weg ermee." Ze worden verwijderd uit het land.

Natuurlijk maakt God alle dingen wel, en dat doet Hij ook met Israël, maar dat neemt niet weg dat dit Zijn ingrijpen is. Hij verwijdert hen uit het land vanwege verbondsbreuk. Er was een verbond, en als zij zich niet hielden aan dat verbond en Hem niet trouw bleven, dan zei de Heer: "Eruit!" Vandaar dat het vergelding heet; de Heer vergeldt dat wat zij Hem hebben aangedaan. Dat is bij meerdere gelegenheden gebeurd. Het gebeurde met de tien stammen, en later is het ook met de twee stammen gebeurd. Toen had Jeremia al gezegd: "Jullie gaan nu naar Babel." Dat was op een later tijdstip. "Daar verblijven jullie zeventig jaren, en na zeventig jaren keren jullie weer terug." En raad eens hoe lang het geduurd heeft? Ja, inderdaad: precies zeventig jaar! Daniël was heel erg alert, want hij was aan het einde van die termijn, in het zeventigste jaar, toen hij erachter kwam dat de termijn vervuld was. Hij begon te bidden en nog voordat zijn gebed beëindigd was, kreeg hij al te horen dat zijn gebed verhoord was. Eigenlijk kwam het erop neer dat God deed wat Hij had beloofd. Zo gaat het altijd; Hij houdt Zijn Woord. Ook in de grote historie en in dat wat er met Israël gebeurd is, is het altijd weer zo gebleken: Hij zet ze eruit en uiteindelijk verzamelt Hij ook de twaalf stammen weer terug naar het land.

Oké, dit zijn dagen van vergelding. U moet zich realiseren: het jaar 70 staat voor de verwoesting van Jeruzalem, maar het was ook het jaar dat de totale diaspora begon. Natuurlijk verbleven de meeste Joden toen al buiten het land, maar er was altijd nog een Joodse staat. Weliswaar onder grote Romeinse pressie, maar er was een Joodse staat. Na het jaar 70 was dat voorgoed voorbij. Toen begon de totale diaspora. Dit zijn dagen van vergelding; met andere woorden: Israël wordt uit het land gezet. En hoezo? Wel, om alles wat geschreven is te vervullen.

Ik verwees net al even naar Deuteronomium. In die lange hoofdstukken lees je in vers 63: "Zoals JAHWEH er behagen in had om u wel te doen en u talrijk te maken, zo zal JAHWEH er behagen in hebben om u te gronde te richten en te verdelgen; en gij zult weggerukt worden uit het land, dat gij in bezit gaat nemen." Moet u zich voorstellen: ze moesten het land nog binnengaan en nu wordt dit al van tevoren gezegd. Zo zal het gaan. En zo is het ook gegaan. God houdt Zijn Woord. Dit zijn dagen van vergelding om alles wat geschreven is – dat wil zeggen: wat al in de Tenach zwart op wit van Godswege was vastgelegd – te vervullen. Dat betekent trouwens niet dat daarin álles in vervulling gaat of dat dan alles vervuld zal zijn. Nee, het is in de dagen van vergelding om alles wat geschreven is dat hiermee te maken heeft te vervullen en inhoud te geven. De Heer gaat waarmaken wat Hij toen al had aangekondigd. Dat is vervullen.

In vers 68 van datzelfde hoofdstuk, Deuteronomium 28, staat: "JAHWEH zal u op schepen naar Egypte terugbrengen langs de weg, waarvan Ik u gezegd had: Gij zult die nooit weerzien; gij zult daar aan uw vijanden als slaven en slavinnen te koop aangeboden worden, maar er zal geen koper zijn." En weet u wat Flavius Josephus beschrijft? Exact dit fenomeen. Er heeft destijds een enorme slachting plaatsgevonden. Een miljoen mensen hebben in Jeruzalem in die jaren het einde gevonden; zij zijn omgekomen door het zwaard. Wie niet omkwam, werd gedeporteerd en als slaaf op de markt gebracht. Uiteindelijk is dit zo letterlijk vervuld dat door het enorme slavenaanbod de prijs van een slaaf zodanig kelderde dat je voor een habbekrats een slaaf kon kopen. Flavius Josephus beschrijft dat er een enorme keldering plaatsvond, in feite inflatie van de slavenprijs.

Dat is een heel aparte geschiedenis. Ik kwam daar laatst nog eens achter toen ik las over het Colosseum in Rome. Dat is aan het eind van de jaren zeventig van de eerste eeuw gebouwd. Maar weet u hoe dat gebouwd kon worden? Vanwege de enorme rijkdommen die Titus, de legerleider, de generaal, had meegenomen naar Rome. Al die tempelschatten, al het goud en al die enorme rijkdommen die de tempel in zich had, heeft hij meegenomen naar Rome. Vanwege de waarde daarvan hebben zij dat project kunnen bekostigen. Bovendien is het Colosseum met name door die Joodse slaven gebouwd, want daar waren er genoeg van. Wat een macaber en triest gegeven als je daarbij stilstaat: dat je in het Joodse land gewoond hebt, dat je stad en het heiligdom helemaal verwoest zijn, en dat er uiteindelijk in Rome zo'n gigantisch project wordt gestart met de middelen die daarvandaan komen. Met name via de weg van Egypte zijn ze inderdaad in Alexandrië verkocht en zo zijn ze naar Rome gekomen. De markt was zodanig verzadigd dat er op een gegeven moment geen koper meer was. Dit werd geschreven pakweg 1500 jaar voor Christus, en we praten nu over een vervulling ervan zo'n zestien eeuwen later. Hoe nauwkeurig is het Woord? En hoezeer maakt God waar wat Hij heeft gesproken? "Wee de zwangeren en de zogenden in die dagen." Dat wordt opnieuw aangehaald, omdat het erom gaat dat iedereen die kwetsbaar is, het zwaar krijgt.

Dat geldt ook voor zieken en bejaarden, mensen die slecht ter been zijn, maar ook de zwangeren en de zogenden. Hoe afschuwelijk zal die tijd juist voor hen zijn? Juist omdat ze onder zoveel druk staan en er gevlucht moet worden, et cetera. Wee de zwangeren en de zogenden in die dagen, want er zal grote nood zijn over het land en toorn over dit volk.

Trouwens, die toorn is hier denk ik ook — maar ik geef het ter overweging — de toorn van de Romeinse machthebbers. Je kunt zeggen: dat is de toorn van God, maar ik denk ook dat het de Romeinse keizer was die hiertoe heeft besloten, omdat hij verschrikkelijk boos was over wat dit volk, het Joodse volk, allemaal had uitgehaald. Maar er zal een grote nood zijn over het land en de toorn over het volk.

Dus u ziet wel, de adressering van deze woorden is heel specifiek. Het gaat over Jeruzalem, het gaat over Judea, het gaat over het Joodse volk, dit volk, het land. Dus het gaat niet over Nederland of over de mensen in het algemeen. Het gaat over een heel specifieke tijd ook, namelijk die begint vanaf het moment dat de legers, met name de legerkampen rondom Jeruzalem, zullen zijn gestationeerd. En dan zullen die in grote nood zijn; toorn over dit volk.

En zij zullen vallen door de mond van het zwaard. Eigenaardig, zo heet dat in de Bijbel altijd. Wij zeggen dan "de scherpte", maar in de Bijbel is het "de mond van het zwaard". Als ik erover doordenk, vind ik het een prachtige term. Want het zwaard in de Bijbel is ook een beeld van het woord, toch? Het zwaard van het woord. En wat heeft een woord nodig? Een mond, namelijk, zodat er gesproken wordt. Dus het is niet voor niets, denk ik, dat dat zo genoemd wordt.

Ze zullen vallen door de mond van het zwaard. Ik heb het expres even uitgeschreven, want ik vind het nog sterker dan wanneer je "één miljoen" zegt: gewoon 1.000.000 dodelijke slachtoffers in Jeruzalem. Wat een enorme slachting is dat toen geweest. Ze zullen vallen door de mond van het zwaard en het resterende deel zal in krijgsgevangenschap worden gevoerd tot in alle natiën. Of "onder alle heidenen zullen ze als gevangenen worden weggevoerd", zegt de Interlineair daarin.

▶ 49:57 De Totale Diaspora en de Tijden Der Heidenen ↑ hoofdstukken

Dit is eigenlijk het begin van de totale diaspora: de verstrooiing. Er is geen Joodse staat meer. Hieraan zie je trouwens ook dat dit niet hetzelfde is als de grote verdrukking. Want aan het einde van de grote verdrukking verschijnt de Heer, en dan verzamelt Hij juist Zijn volk uit alle volken. Maar hier, bij deze dagen van vergelding in het jaar 70, werden ze juist verstrooid onder alle volkeren. Dat is toen vervuld. Dit is misschien wel een van de sterkste aanwijzingen dat dit inderdaad gaat over het verleden en niet over dingen die nog moeten plaatsvinden in de toekomst. Er staat dan ook bij: ze zullen in krijgsgevangenschap worden gevoerd tot in alle natiën en Jeruzalem zal vertreden worden door de natiën, totdat de tijden der heidenen vervuld zullen zijn.

Wat zijn die tijden der heidenen? Die periode is in feite begonnen in de dagen van Nebukadnezar, toen de heilige stad vertreden werd. Jeruzalem werd verwoest en ook de tempel van Salomo werd compleet verwoest. Vanaf toen is Jeruzalem altijd — en dan bedoel ik de heilige plaats, de tempel — onder vreemde heerschappij geweest. Dat is toen begonnen; dat is eigenlijk de periode van de vier koninkrijken. Eigenlijk is het zo dat Jeruzalem de troon van God was, en die troon staat eigenlijk al vacant, die is leeg vanaf die tijd. Dan praten we over zes eeuwen voor onze jaartelling, en toen zijn de tijden der heidenen begonnen. Weliswaar is er later weer een tempel gekomen, maar altijd is Jeruzalem onder vreemde heerschappij gebleven. Ook in de dagen dat de Heer Jezus dit uitsprak, was er een tempel, maar het Joodse land was gewoon bezet.

Zelfs nu — ik weet het, er zijn mensen die zeggen dat in 1967 de tijden der heidenen zijn vervuld — maar vergeet het maar, dat is niet waar. Natuurlijk is Jeruzalem weer in Joodse handen, maar ten eerste heeft het beloofde herstel nog helemaal niet plaatsgevonden. En ten tweede is de heilige plaats nog steeds onder vreemde heerschappij. Nog steeds! En trouwens, in de periode die nog gaat komen, die tweeënveertig maanden van de grote verdrukking, zal dat ook zo zijn. Dat staat expliciet in Openbaring 11: Jeruzalem zal vertreden worden door de natiën, totdat de bestemde tijden van de natiën vervuld zullen zijn.

Die periode, die tijden der heidenen, is toen al ooit in de dagen van Nebukadnezar begonnen en dat duurt voort totdat die heilige plaats niet meer onder vreemde heerschappij is. En dat is pas aan het einde van de grote verdrukking. Uiteraard is dat in het jaar 70 niet vervuld. Sterker nog, toen is Jeruzalem verwoest. Het volk wat nog overgebleven was, is in krijgsgevangenschap weggevoerd en verstrooid onder alle volkeren. Die situatie van de diaspora van het Joodse volk aan de ene kant en van de vertreding van Jeruzalem aan de andere kant, duurt tot op de dag van vandaag voort. Dat zal zo blijven totdat de bestemde tijden van de natiën vervuld zijn.

Het is trouwens mooi dat er staat: 'een bestemde tijd'. Alles — daar hebben we het weer — God is de Regisseur en Hij volgt een tijdpad. Hij heeft inderdaad aangezegd hoe lang dat zou duren. Wij weten — daar hebben we het inmiddels al zo vaak over gehad — dat God inderdaad als het gaat over de toekomende dingen een tijdpad heeft. Na een tweetal millennia vanaf Zijn heengaan zullen die tijden der natiën of de tijden der heidenen voorbij zijn. Zoals altijd kondigt God het aan, en dan weten wij dus letterlijk hoe laat het is.

▶ 54:51 Samenvattende Tijdlijn: het Onderscheid Tussen 70 Ad en de Toekomst ↑ hoofdstukken

Laat ik afsluiten met een tijdlijn om het geheel wat duidelijker te maken. We hebben vandaag besproken wat er is gebeurd in het jaar 70 en de periode die daaraan direct voorafging. Jeruzalem werd omsingeld en men vluchtte naar de bergen. De letters op de dia zijn misschien wat klein, anders kreeg ik het niet op één plaatje, maar men vluchtte dus naar de bergen en dit waren de dagen van vergelding en grote nood. De stad is toen verwoest. Het volk in de stad viel door het zwaard of, als dat niet plaatsvond, werd in krijgsgevangenschap gevoerd onder alle volkeren. Hoe lang zou dat duren? Welnu, totdat de bestemde tijden van de natiën vervuld zouden zijn.

Dan volgt er een periode van een onbekende duur, die ik in de tijdlijn heb aangeduid als 'x-tijd'. Dit is de tijd van de diaspora, wat wil zeggen dat het volk verstrooid is onder de volkeren. Hoe lang die termijn precies duurt, wordt hier niet vermeld, maar we weten wel wanneer die termijn vervuld is; we weten bij welke gelegenheid en onder welke omstandigheden dat vervuld zal zijn. Die tijd loopt ten einde op het moment dat er in Jeruzalem — en dan praten we over de toekomst — weer een offerdienst zal zijn die vervolgens wordt gestaakt. In plaats daarvan wordt er een afgodsbeeld neergezet, de gruwel van de verwoesting op de heilige plaats. Dan praten we over de eindtijd, de tijd die voor ons nu nog steeds toekomstig is.

We zijn nu bijna twintig eeuwen verder en die termijn loopt op zijn eind. Er zullen oorlogen en onrusten zijn, maar het einde is dat nog niet. Het is ook het begin van de grote verdrukking. Ook dan vindt er weer een vlucht naar de bergen plaats, waarvan de Heer zegt: "Wee de zwangeren en de zogenden in die dagen". "Wee" betekent hier overigens niet "foei", maar het geeft aan dat het voor hen des te zwaarder zal zijn. Een "wee" met recht; ik begrijp ook meteen waarom er staat "wee de zwangeren", want zwangeren hebben immers "weeën". De vlucht naar de bergen markeert deze periode, die uiteindelijk eindigt in de grote culminatie van al deze ontwikkelingen: de tekenen aan zon, maan en sterren.

Dit kun je allemaal lezen in het vervolg van Lukas 21. We zijn in de bespreking geëindigd bij vers 24, maar als je vers 25 tot en met 28 leest, dan zie je inderdaad dat er tekenen aan de zon, de maan en de sterren zullen zijn, met een radeloze angst onder de volkeren. Uiteindelijk verschijnt de Ben-Adam, Israëls Messias, op de Olijfberg. Dan vindt er, eigenaardig genoeg, opnieuw een vlucht naar de woestijn en naar de bergen plaats. Zie je dat? Het gebeurt drie keer.

Ooit, vlak voorafgaand aan het jaar 70, vluchtten ze naar Pella. In de grote verdrukking, wanneer ze de gruwel van de verwoesting zien, vluchten ze opnieuw naar de woestijn en de bergen. Dat moeten ze overigens direct doen; het is een hele korte termijn, want als ze dan niet maken dat ze wegkomen, zijn ze te laat. Dat staat er ook allemaal bij. En wanneer de Heer zal verschijnen op de Olijfberg, zullen ze opnieuw vluchten. Dat lees je in Zacharia 14. Dan zullen ze opnieuw vluchten naar de woestijn, naar Asal, wat "een gereserveerde plaats" betekent.

Wat er dan gebeurt, is dat Israël wordt verzameld uit alle volken. Ooit, in het jaar 70, werd Jeruzalem verwoest en dat was de aanleiding voor de diaspora, de verstrooiing onder alle volkeren. Als de Heer straks terugkeert aan het einde van de grote verdrukking, betekent dat het einde van de diaspora en zal Hij Zijn volk verzamelen uit alle volkeren. Dan is Israël, en meer specifiek Jeruzalem, niet meer onder vreemde heerschappij. Daarmee zijn de bestemde tijden van de natiën vervuld.

Ik zie dat het voor mij ook hoog tijd wordt om af te sluiten. De tijden voor mij zijn dan ook vervuld — en dan bedoel ik niet dat ik sterf, maar dat de tijd van mijn spreekbeurt erop zit, om het even beter te zeggen. Dit wilde ik vanmiddag graag met jullie delen. Ik heb de laatste tijd diverse keren vragen over dit punt gekregen en dat was voor mij een overweging om het eens te bespreken: de verwarring tussen wat er in het verleden plaatsvond en wat er in de toekomst gaat gebeuren. Hoe houd je die dingen uit elkaar en hoe zit dat precies met Lukas 21? Ik hoop dat ik dat vanmiddag enigszins duidelijk heb kunnen maken. Voor degenen die misschien niet zo Bijbels onderlegd zijn, of voor wie het de eerste keer is om hier te zijn, zeg ik: onthoud één ding. Van God kun je altijd op aan. Hij houdt Zijn woord en Hij vervult wat Hij heeft gezegd. Bij de God die woord houdt, kom je nooit bedrogen uit.